Thái Bình quảng ký (bộ sách gom truyện lạ, biên soạn đời Tống), quyển 458 — đời Tống, Lý Phưởng cùng những người khác biên soạn — Loài rắn (phần ba)
Em trai Lý Chu — Đảm Sinh — Khách ở núi Tung Sơn
Đặng Giáp — Tô Nhuận — Viên lục sự họ Lý ở Lợi Châu
Ông lão họ Tảm — Phùng Đãn — Lục Thiệu
Trịnh Huy — Trương Ác Tử — Sân chọn tiên
Núi Chó Tiên — Lý Hoàng
Em trai Lý Chu
Em trai của Lý Chu mắc bệnh phong (theo đông y là nhóm bệnh do "gió độc" gây ra, như tê liệt, co quắp, lở loét ngoài da). Có người bảo rượu ngâm rắn chữa được, anh bèn tìm một con rắn đen, bỏ sống vào chum, úp kín lại, rồi cho thêm men rượu. Mấy ngày liền tiếng rắn kêu không dứt. Đến khi rượu chín, mùi thơm bốc lên nồng nặc. Anh rót đầy chén uống, chỉ một lát sau thì cả người tan hết thành nước, chỉ còn lại lông tóc. (Trích sách Quốc sử bổ)
Đảm Sinh
Ngày xưa có một người học trò đi đường gặp một con rắn nhỏ, bèn đem về nuôi. Được mấy tháng, rắn lớn dần. Người học trò thường tự gánh nó theo, đặt tên là Đảm Sinh (nghĩa là "đứa được gánh"). Về sau rắn lớn quá không gánh nổi nữa, anh đem thả nó vào cái đầm lớn ở phía đông huyện Phạm.
Hơn bốn mươi năm sau, con rắn to như chiếc thuyền úp sấp, người ta gọi là thần mãng (con trăn thần). Ai đi vào trong đầm đều bị nó nuốt. Lúc ấy người học trò đã già, đi ngang qua bờ đầm. Người ta bảo ông: "Trong đầm có con rắn lớn ăn thịt người, ông chớ đi qua." Khi ấy đang giữa mùa đông, trời rét lắm, ông nghĩ mùa đông rắn ẩn trong hang, làm gì có chuyện ấy, bèn đi qua đầm. Đi được hơn hai mươi dặm thì bỗng có con rắn đuổi theo. Ông vẫn còn nhận ra hình dáng, màu sắc của nó, từ xa gọi: "Mày chẳng phải là Đảm Sinh của ta đấy sao?" Con rắn liền cúi đầu, hồi lâu mới bỏ đi.
Ông quay về huyện Phạm. Quan huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) nghe nói ông gặp rắn mà không chết, cho là chuyện quái lạ, bắt giam ông vào ngục, xử tội chết. Người học trò thầm căm giận nói: "Đảm Sinh ơi, ta nuôi mày, vậy mà mày lại khiến ta phải chết, chẳng quá đáng lắm sao!" Đêm ấy con rắn liền đánh sập (?) cả huyện, biến thành hồ, riêng nhà ngục không bị chìm, người học trò nhờ thế thoát chết.
Cuối niên hiệu Thiên Bảo (niên hiệu của vua Đường Huyền Tông), có người tên Độc Cô Tiêm, cậu của ông ta làm huyện lệnh huyện Phạm. Ngày mồng ba tháng ba, ông ta cùng người nhà bơi thuyền trên hồ ấy, bỗng dưng thuyền lật, người nhà chết đuối đến mấy người. (Trích sách Quảng dị ký)
Khách ở núi Tung Sơn
Đầu niên hiệu Nguyên Hòa (niên hiệu của vua Đường Hiến Tông), trên núi Tung Sơn có năm sáu người khách, đều là những người ở nhờ trên núi để học hành. Đầu mùa thu, họ ra tránh nóng dưới tháp Nhị Đế. Chiều tối, họ thấy dưới tháp có một con rắn lớn dài mấy trượng (mỗi trượng khoảng hơn ba mét), quấn quanh thân cây mấy vòng mà không gỡ ra được. Mọi người kinh hãi đứng xem.
Một người nói: "Có thể làm thịt khô, để dành cho bếp ăn." Mọi người đều hưởng ứng. Trong bọn có một người bắn cung giỏi. Có người nói: "Con rắn to thế này có khi là long thần (thần rồng), giết nó e sẽ gặp họa. Món thịt khô ăn ban ngày đâu cần đến nó. Chi bằng đừng làm." Nhưng những người kia đã quyết, không ngăn lại được nữa.
Người bắn giỏi bắn một mũi tên, trúng ngay; bắn mũi thứ hai, con rắn tuột vòng quấn, rơi xuống đất, mọi người xúm lại giết chết. Ai nấy lo việc bếp núc: người cầm dao xẻ thịt, người vào chùa xin củi, than, muối, rượu. Người đã khuyên đừng bắt thì mặt mày không vui, bèn từ biệt ra về.
Khi ông đi cách chùa vài dặm thì trời đã u ám, sấm bỗng nổi lên. Trong bọn kia cũng có người đã ai về nhà nấy, nhưng vẫn còn vài người ở dưới tháp. Chốc lát mây mù kéo đến dày đặc, xa gần tối sầm, mưa đá trút xuống như đổ nước, gió lốc cuốn khắp bốn phía, cây gãy đá bay, sấm và mưa đá dữ dội, núi sông rung chuyển. Mấy người kia đều bị sét đánh chết dưới tháp; những người đã về trước cũng chết dọc đường.
Người khách không muốn giết rắn, chưa về tới chỗ ở trên núi, chạy vào một ngôi lan nhã (chùa nhỏ, am vắng) bỏ không, đóng cửa lại, nhưng sấm sét cũng theo ông vào trong. Ông vô cùng sợ hãi, tự xét mình vốn không cùng mưu với họ mà nay lại bị hại, bèn nói to: "Tôi không cùng mọi người giết con rắn này. Lẽ trời sáng suốt, không thể phạt bừa người vô tội, xin hãy xét kỹ cho." Nói xong, sấm sét cùng mưa gió đều tạnh hết, chỉ một mình người khách ấy còn sống. (Trích sách Nguyên hóa ký)
Đặng Giáp
Trong niên hiệu Bảo Lịch (niên hiệu của vua Đường Kính Tông), có người tên Đặng Giáp theo hầu đạo sĩ Tiễu Nham ở núi Mao Sơn. Tiễu Nham là một đạo sĩ thật sự có đạo: thuốc của ông biến được ngói gạch, sỏi đá (thành vàng bạc), bùa của ông gọi được thần linh. Đặng Giáp hết lòng chăm chỉ, thành kính, không biết mệt nhọc, đêm ít khi chợp mắt, ngày chẳng nằm giường. Tiễu Nham cũng thương anh, dạy anh luyện thuốc nhưng mãi không thành, truyền bùa cho anh nhưng rốt cuộc không linh nghiệm.
Đạo sĩ nói: "Con không có phận với hai môn này, không thể ép học được." Rồi ông truyền cho anh phép cấm (dùng bùa chú để khống chế, sai khiến) rắn trong trời đất — trong khắp thiên hạ chỉ có một người biết phép ấy mà thôi. Đặng Giáp học được rồi trở về.
Đến Ô Giang, anh gặp viên quan huyện Hội Kê (?) bị rắn độc cắn vào chân, tiếng kêu đau đớn làm kinh động cả xóm làng; những người có phép thuật đều không cấm được. Đặng Giáp bèn chữa cho ông: trước hết dùng bùa giữ lấy tim ông, cơn đau lập tức dứt. Đặng Giáp nói: "Phải gọi được chính con rắn đã cắn đến, bắt nó hút độc ra, nếu không thì chân sẽ phải chặt bỏ. Con rắn ấy ngờ là có người sẽ cấm nó, hẳn đã chạy xa mấy dặm rồi."
Anh bèn lập đàn trong rừng dâu, rộng bốn trượng, quây quanh bằng lụa đỏ và lụa trắng, rồi viết bùa chữ triện (lối chữ cổ uốn lượn dùng trong bùa chú) phóng đi, gọi tất cả rắn trong vòng mười dặm. Chẳng bao lâu rắn kéo đến, dồn lên đàn chất cao hơn một trượng, không biết bao nhiêu vạn con. Sau đó có bốn con rắn lớn, mỗi con dài ba trượng, to như thùng múc nước, cuộn trên đỉnh đống rắn. Lúc ấy đang giữa mùa hè, vậy mà cây cỏ trong vòng hơn trăm bước đều úa vàng rụng hết.
Đặng Giáp đi chân đất, leo lên đỉnh đống rắn, cầm cành tre xanh gõ vào đầu bốn con rắn lớn mà nói: "Ta giao cho các ngươi làm chủ (?), cai quản rắn trong địa giới này, sao lại để cho chúng dùng nọc độc hại người? Đứa có tội thì ở lại, đứa không có tội thì đi đi (?)." Đặng Giáp leo xuống, đống rắn đổ sập; rắn lớn đi trước, rắn nhỏ theo sau, cho đến khi đi hết. Chỉ còn một con rắn nhỏ màu đất, giống chiếc đũa, dài hơn một thước (thước cổ khoảng 30 cm), ngơ ngác không chịu đi.
Đặng Giáp sai khiêng viên quan đến, thả thõng chân xuống, rồi quát con rắn. Con rắn độc lúc đầu cứ duỗi ra rụt vào, ngần ngại. Đặng Giáp lại quát nữa, như có vật gì thúc ép nó, thân nó chỉ còn dài mấy tấc, mỡ chảy ra trên lưng; bất đắc dĩ nó há miệng hướng vào vết thương mà hút. Viên quan thấy trong đầu như có vật gì giống cây kim chạy xuống. Con rắn liền nứt da, tan thành nước, chỉ còn lại xương sống trên mặt đất. Viên quan khỏi đau hẳn, tặng Đặng Giáp rất nhiều vàng lụa.
Bấy giờ ở Duy Dương có anh họ Tất, thường nuôi nghìn con rắn, ngày ngày đem ra phố chợ làm trò, nhờ thế giàu có lớn, xây được dinh thự to. Khi anh ta chết, con trai muốn bán nhà nhưng không biết xử trí lũ rắn thế nào, bèn đem vàng lụa mời Đặng Giáp đến. Đặng Giáp đến, đưa cho một lá bùa, lũ rắn bay hết ra ngoài tường thành, bấy giờ mới bán được nhà.
Về sau Đặng Giáp đến huyện Phù Lương, lúc gần sang xuân. Trong một vườn chè vốn có rắn độc, người ta không dám hái chè, số người bị chết đã đến mấy chục. Dân trong huyện biết phép thần của Đặng Giáp, góp vàng lụa nhờ anh trừ hại. Đặng Giáp lập đàn gọi rắn chúa. Có một con rắn lớn to bằng bắp đùi, dài hơn một trượng, màu sặc sỡ như gấm, theo sau có hàng vạn con; riêng con lớn trèo lên đàn, đọ phép với Đặng Giáp.
Con rắn dần dần ngóc đầu cao lên mấy thước, muốn vượt qua đầu Đặng Giáp. Đặng Giáp lấy gậy chống mũ (?) của mình lên cho cao hơn. Đầu con rắn rốt cuộc mỏi mệt, không vượt qua được mũ của Đặng Giáp, bèn ngã vật xuống, tan thành nước; lũ rắn còn lại đều chết hết. Nếu đầu con rắn vượt qua được Đặng Giáp thì chính Đặng Giáp đã tan thành nước. Từ đó vườn chè hết hẳn rắn độc. Về sau Đặng Giáp ở núi Mao Sơn học đạo, đến nay vẫn còn. (Trích sách Truyền kỳ)
Tô Nhuận
Dân gian kể rằng: thời nhà Tần (họ Doanh), có một bà lão từng bắt được một con cá lạ, đem thả xuống sông Duyệt Thành ở Khang Châu. Về sau cá lớn dần, giống như con rồng. Mỗi khi bà lão ra sông múc nước, giặt giũ, con rồng lại đến bên bà, lâu thành quen. Một hôm bà lão đang làm cá, con rồng lại đến, bà cầm dao đùa với nó, lỡ tay chặt đứt đuôi nó. Khi bà lão chết, con rồng đùn cát đá đắp thành mộ cho bà. Người ta gọi nó là rồng Cụt Đuôi, lập đền thờ, đã hơn nghìn năm.
Cuối niên hiệu Đại Hòa (niên hiệu của vua Đường Văn Tông), có người giữ đền muốn thần thánh hóa chuyện này để lừa người, bèn bắt một đám rắn nhỏ, dùng phép cấm khống chế chúng, giấu dưới đền, gọi là "rồng con". Hắn cho chúng uống rượu (?), bỏ vào hòm đựng khăn, mang ra phố chợ. Người đất Việt ưa chuyện quái lạ, tranh nhau đem tiền của biếu, người giữ đền liền lấy một nửa.
Đầu niên hiệu Khai Thành (cũng là niên hiệu của vua Đường Văn Tông), viên tướng cũ ở Thương Châu là Tô Nhuận làm thứ sử (quan đứng đầu một châu). Ông biết rõ chuyện ấy là giả, nhưng ham tiền của, nên lại càng đề cao sự linh thiêng của nó; vàng lụa thu được thì dùng để sửa chùa Phật và nhà công. Một hôm có viên lại trong quân bị rắn cắn, Tô Nhuận không cho chữa, mà chỉnh tề trâm cài tóc, cầm hốt (thẻ cầm tay của quan khi hành lễ), sai người chạy đến đền bà lão để khấn báo. Người bị cắn chẳng mấy chốc thì chết, ông bèn bảo là bị thần phạt vì tội vô lễ với thần. Dân ngu liền đồn rộng chuyện ấy, càng tin chắc hơn.
Từng có người giết một con rắn trong số đó, hơ khô trên lửa rồi cất giấu đi; sau đó rắn trong đền lại càng nhiều hơn, đến nay vẫn còn như thế. (Trích sách Lĩnh Nam dị vật chí)
Viên lục sự họ Lý ở Lợi Châu
Trong niên hiệu Khai Thành, có anh họ Lý người Lũng Tây làm lục sự tham quân (viên quan phụ trách giấy tờ, sổ sách trong một châu) ở Lợi Châu, ở trong nhà công. Một sáng dậy sớm, anh thấy mấy trăm con rắn trong sân, vô cùng sợ hãi, sai đem vứt hết ra đồng ngoài ngoại thành. Sáng hôm sau, bầy rắn lại tụ đến trong sân; anh càng sợ, lại càng lấy làm lạ, lại sai đem vứt đi. Một hôm sau nữa, bầy rắn lại đến. Anh họ Lý kinh hãi nói: "Phải chăng trời sắp giáng họa cho ta?" Mặt mày rầu rĩ suốt một thời gian dài.
Hơn mười ngày sau, tội ăn hối lộ của anh bị báo lên quan thứ sử. Thứ sử sai lại đến tận cửa để tra xét tội và tâu lên thiên tử. Anh hoảng sợ, không sao yên lòng được, bèn thắt cổ trên cây trong sân, gãy cổ mà chết. Vợ anh thương chồng chết không yên lành, cũng thắt cổ theo. Thế là đám gia nhân trong nhà khiếp sợ, mấy người nhảy xuống giếng. Quả đúng là điềm họa do rắn hiện ra báo trước. Quan thứ sử khi ấy chính là Lý Hành Xu. (Trích sách Tuyên thất chí)
Ông lão họ Tảm
Một vị sư già ở chùa Trường Thọ kể: hồi trước ở núi Hành Sơn, có người dân trong làng bị rắn độc cắn, chốc lát thì chết, tóc xổ tung, chỗ sưng phồng lên hơn một thước. Con trai người ấy nói: "Nếu có ông lão họ Tảm ở đây thì chẳng phải lo." Bèn đi đón ông lão về. Ông lấy tro rải vòng quanh xác chết, chừa bốn cửa, trước hết nói: "Nếu nó đi vào từ phía chân thì không cứu được." Rồi ông đi bộ cương (bước chân theo hình sao Bắc Đẩu, một phép làm bùa chú của đạo sĩ) và nắm tay ác cố (nắm chặt tay theo một thế quy định để giữ khí, phép của đạo sĩ).
Rất lâu mà con rắn vẫn không đến. Ông lão nổi giận, lấy mấy thăng (đơn vị đong thể tích thời xưa) cơm, giã nặn thành hình con rắn rồi niệm chú vào đó. Bỗng con rắn bằng cơm ngọ nguậy bò ra cửa. Một lát sau, con rắn cơm dẫn một con rắn thật về, đi vào từ phía đầu người chết, bò thẳng đến vết thương. Chỗ sưng trên xác dần xẹp xuống, con rắn co rúm lại rồi chết, người dân làng ấy sống lại. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Phùng Đãn
Phùng Đãn thường mắc bệnh. Thầy thuốc bảo ngâm rượu rắn mà uống. Lúc đầu uống hết một chum, bệnh giảm được một nửa. Ông lại sai người nhà bắt một con rắn trong vườn, bỏ vào chum, đậy kín bảy ngày. Đến khi mở ra, con rắn nhảy vọt ra, ngóc đầu cao hơn một thước, bò ra khỏi cửa rồi biến mất. Dọc đường nó bò qua, mặt đất gồ lên mấy tấc. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Lục Thiệu
Quan lang trung (một chức quan cấp trung trong các bộ của triều đình) Lục Thiệu kể: ông từng nhớ có một người ngâm rượu rắn, trước sau giết đến mấy chục con rắn. Một hôm người ấy tự cúi xuống chum nhìn rượu, có vật gì nhảy ra cắn vào mũi, suýt đứt rời. Nhìn kỹ thì ra là xương đầu rắn. Vì vết thương ấy mà mũi người đó hỏng hẳn, như bị gọt mất. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Trịnh Huy
Người đi thi tiến sĩ (khoa thi chọn người tài để bổ làm quan) là Trịnh Huy kể: nhà ông ở Cao Bưu, có người bà con bên ngoại họ Lư, trang trại ở gần sông nước. Mấy nhà hàng xóm cùng nhau giết một con rắn trắng. Chẳng bao lâu, bỗng sấm sét dữ dội, mưa đổ, nước lũ dâng lên, mấy nhà ấy chết đuối không sót một ai; riêng nhà họ Lư ở chính giữa thì vô sự. (Trích sách Nhân ngữ lục)
Trương Ác Tử
Vị thần Trương Ác Tử ở huyện Tử Đồng, nơi đó chính là chỗ Ngũ Đinh (năm tráng sĩ khổng lồ nước Thục trong truyền thuyết, từng kéo một con rắn lớn ra khỏi hang khiến núi sụp) kéo con rắn ra. Có người lại nói đó là con rắn do anh họ Trương ở Tủy Châu nuôi, nhân thế lập đền thờ; người đương thời gọi là Trương Ác Tử, rất linh thiêng.
Thời nước Thục do Vương Kiến lập ra (nhà nước bị coi là không chính thống), thế tử (con trai sẽ nối ngôi) tên là Nguyên Ưng, thông minh, học rộng hiểu nhiều, cưỡi ngựa bắn cung không ai bằng. Răng hắn thường lộ ra ngoài, hay lấy tay áo che miệng, kẻ hầu cận không dám ngẩng lên nhìn. Mắt hắn như mắt rắn, lại đen, tính hung ác, thô bỉ (?), thâu đêm không ngủ, rốt cuộc vì làm phản mà bị giết. Đúng đêm hắn bị giết, người giữ đền Tử Đồng bị thần Ác Tử trách mắng gay gắt: "Ta đi khỏi đất Xuyên đã lâu, nay mới trở về, sao đền miếu lại để hoang tàn thế này?" Từ đó người Thục mới biết Nguyên Ưng chính là tinh của con rắn trong đền. (Trích sách Bắc mộng tỏa ngôn)
Sân chọn tiên
Ở miền Nam có một nơi gọi là "sân chọn tiên", nằm dưới một vách núi dựng đứng. Trên đỉnh cao nhất có một cái hang, tương truyền là nhà ở của thần tiên. Mỗi năm vào ngày Trung Nguyên (rằm tháng Bảy âm lịch), có (?) một người bay lên trời. Những người học đạo đắp đàn ở dưới; đến ngày ấy, đạo sĩ đội mũ khoác áo choàng ở xa gần đều tụ về đây, chuẩn bị đầy đủ khoa nghi (trình tự nghi lễ của đạo giáo), lập trai tiếu (lễ cúng tế, cầu đảo của đạo sĩ), đốt hương cầu khấn suốt bảy ngày.
Sau đó mọi người cùng bầu ra một người có đạo đức cao nhất, tắm gội sạch sẽ, lòng hết sức thành kính, ngay ngắn cầm thẻ hốt đứng trên đàn; những người khác đều cầm tay áo từ biệt rồi lui ra, đứng từ xa cúi lạy, ngoái trông theo. Lúc ấy có đám mây lành năm màu từ từ từ cửa hang hạ xuống tới đàn. Người có đạo cao, mũ áo không hề lay động, chắp tay bước lên mây năm màu mà bay lên. Người xem ai nấy đều rơi nước mắt, vô cùng ngưỡng mộ, hướng về cửa hang mà lạy. Mỗi năm như thế có một hai người.
Năm sau có một người đạo cao được chọn. Bỗng có một vị tỳ khưu (nhà sư đạo Phật) là anh em họ của người ấy, từ núi Vũ Đô đến từ biệt. Nhà sư mang theo chừng một cân hùng hoàng (một loại khoáng chất màu vàng cam, người xưa tin là trừ được rắn rết) tặng mà dặn: "Trong đạo chỉ quý thứ thuốc này, xin hãy giấu kín ở quanh lưng bụng, cẩn thận đừng để mất." Người đạo cao rất mừng, bèn mang theo mà lên đàn; đến giờ, quả nhiên bước lên mây mà bay lên.
Hơn mười ngày sau, cả vách núi bốc mùi hôi thối nồng nặc. Mấy ngày sau, có người thợ săn từ cạnh vách đá bám leo lên tới hang, thấy một con trăn khổng lồ thối rữa trong đó; xương cốt của những người bay lên trước sau chất cao như núi trong cái hang lớn. Hóa ra đám mây năm màu chính là hơi độc của con trăn, nó thường hít những đạo sĩ ngây ngô này vào để lấp đầy bụng. Thương thay! (Trích sách Ngọc đường nhàn thoại)
Núi Chó Tiên
Vùng đất Ba và đất của người Tông có nhiều núi đá vách cao, yêu quái dưới nước, yêu quái cây cối, thứ gì cũng có. Dân ở trong khe núi, sống bằng nghề săn bắn. Ở một chỗ vách núi lõm sâu có một cái hang, dân quanh đó không ai đoán được nó thông đến đâu. Thợ săn thả chó ở đây thì thường gọi mãi chó không quay lại; chó trợn mắt vẫy đuôi, nhìn chăm chăm vào hang trên vách. Lúc ấy có đám mây ngũ sắc buông xuống đón con chó săn bay lên hang. Năm nào cũng có chuyện như thế. Những người mê đạo gọi nơi đó là Núi Chó Tiên.
Tình cờ có một người khôn ngoan, riêng mình không tin, bèn dắt một con chó, cắp cung đến đó. Tới nơi, anh lấy dây thừng thô buộc ngang lưng con chó, cột vào một cây to, rồi lui ra xa đứng xem. Khi mây ngũ sắc buông xuống, con chó vùng vẫy mà không theo đi được, tru tréo mấy lần. Liền thấy một con vật đầu to như cái chum, hai mắt như mắt rùa, vảy giáp sáng loáng chiếu rực cả khe núi, dần dần thò mình ra khỏi hang nhìn con chó. Người thợ săn tẩm thuốc độc vào tên mà bắn, trúng rồi thì không thấy nó nữa.
Chừng hơn mười ngày sau, mùi hôi thối bốc khắp núi. Người thợ săn bèn từ đỉnh núi thả dây tụt xuống xem, thấy một con trăn lớn thối rữa giữa vách đá. Chuyện Núi Chó Tiên từ đó không bao giờ còn nữa. (Trích sách Ngọc đường nhàn thoại)
Lý Hoàng
Năm thứ hai niên hiệu Nguyên Hòa, Lý Hoàng người Lũng Tây là cháu gọi bằng chú của diêm thiết sứ (quan trông coi việc độc quyền muối và sắt của nhà nước) Lý Tốn. Nhân lúc đang chờ triều đình xét chọn để bổ nhiệm, có thời gian rảnh, anh đi chợ Đông ở Trường An, thấy một cỗ xe trâu, mấy người tớ gái đang mua bán hàng từ trong xe. Lý Hoàng lén nhìn vào trong xe, thấy một người con gái mặc áo trắng, dáng mềm mại, nhan sắc tuyệt trần.
Lý Hoàng hỏi thăm, người tớ gái đáp: "Nương tử nhà tôi đang ở góa, là con gái họ … (chữ họ bị mất, ?). Trước kia lấy chồng nhà họ Lý, nay đang mặc tang phục cho chồng họ Lý, vừa sắp mãn tang (?), cho nên đi chợ mua mấy thứ này." Anh lại hỏi: "Có thể tái giá được chăng?" Người tớ gái cười đáp: "Không biết." Lý Hoàng bèn bỏ vàng lụa ra mua gấm vóc cho họ. Bọn tớ gái nói: "Tạm cho vay tiền mua vậy, xin mời theo đến ngôi nhà bên trái chùa Trang Nghiêm để trả lại, cũng chẳng muộn." Lý Hoàng mừng lắm.
Trời đã tối, anh bèn theo cỗ xe trâu mà đi, gần đêm mới tới nơi. Cỗ xe vào qua cổng giữa, một mình người con gái áo trắng xuống xe, bọn tớ gái lấy màn che quanh nàng mà đi vào. Lý Hoàng xuống ngựa. Chốc lát thấy một người hầu bưng ghế ra, mời: "Xin hãy ngồi." Ngồi xong, người tớ gái nói: "Đêm nay chàng có rảnh mà nhận tiền chăng? Nếu không, ở đây chàng có nhà chủ trọ nào không? Hãy tạm về nhà chủ trọ, sáng mai đến cũng chẳng muộn."
Lý Hoàng nói: "Giờ tôi chẳng có ý nhận tiền, nhưng ở đây cũng không có chủ trọ nào, sao lại xa cách tôi đến thế?" Người tớ gái vào trong rồi trở ra nói: "Nếu không có chủ trọ thì ở đây sao lại không được? Chỉ xin đừng chê cười chúng tôi sơ sài." Chốc lát người tớ gái nói: "Xin mời chàng vào."
Lý Hoàng sửa sang áo mũ đi vào, thấy một bà già mặc áo xanh đứng trong sân, chào hỏi rằng: "Ta là dì của cô gái áo trắng." Mọi người ngồi giữa sân. Một lát sau, người con gái áo trắng mới bước ra, váy trắng rực rỡ, làn da trắng trong như … (?), lời lẽ khoan thai nhã nhặn, chẳng khác gì thần tiên. Nàng hỏi han đôi câu, rồi quay vào trong.
Bà dì ngồi cảm tạ: "Chàng có lòng mua giúp các thứ lụa màu, mấy hôm nay những thứ ngoài chợ đều không bằng. Nhưng số tiền chàng cho vay, chúng tôi lo lắng và hổ thẹn biết bao." Lý Hoàng nói: "Lụa ấy thô xấu, chẳng đáng để giai nhân may áo, cần gì phải nói đến giá cả." Bà đáp: "Con bé quê mùa nông cạn, chẳng đáng hầu khăn lược cho người quân tử (làm vợ). Nhưng nhà nghèo đang mắc món nợ ba mươi nghìn tiền, nếu chàng không chê thì nó xin được hầu hạ bên cạnh chàng." Lý Hoàng mừng rỡ, sụp lạy bên cạnh, cúi đầu nhận lời.
Lý Hoàng có một cửa hiệu buôn bán ở gần đó, liền sai người hầu đi lấy ba mươi nghìn tiền; chốc lát tiền đã mang tới. Cửa gian phía tây của nhà chính kêu đánh "xoạch" mở ra, cơm canh đã bày đủ, đều ở gian phía tây. Bà dì bèn mời Lý Hoàng vào ngồi; đưa mắt nhìn quanh, đâu đâu cũng lộng lẫy chói lòa. Người con gái liền tới, được mời ngồi, nàng lạy bà dì rồi ngồi xuống. Cả thảy sáu bảy người; ăn xong, cho dọn rượu ra, uống vui thỏa thích. Anh ở lại ba ngày, vui chơi uống rượu không thiếu thứ gì.
Ngày thứ tư, bà dì nói: "Chàng Lý hãy tạm về, e quan thượng thư (chức quan đứng đầu một bộ; ở đây chỉ người chú Lý Tốn) trách về muộn. Sau này đi lại cũng có khó gì." Lý Hoàng cũng muốn về, vâng lời lạy chào mà ra. Lên ngựa, người đầy tớ thấy trên người Lý Hoàng có mùi tanh hôi khác thường. Về đến nhà, người nhà hỏi đi đâu mấy ngày không thấy, anh lấy chuyện khác đáp lại. Rồi thấy người nặng nề, đầu choáng váng, bảo đem chăn đến mà nằm.
Trước đó anh đã cưới con gái họ Trịnh. Vợ ngồi bên cạnh nói: "Việc bổ nhiệm của chàng đã xong rồi. Hôm qua làm thủ tục duyệt nhận chức, người ta tìm chàng không thấy, anh hai của thiếp đã thay chàng làm xong thủ tục." Lý Hoàng đáp bằng lời cảm ơn và hổ thẹn. Chốc lát người anh họ Trịnh đến, trách anh đã đi đâu. Lý Hoàng đã dần thấy mơ màng, đối đáp lộn xộn, nói với vợ: "Ta không dậy nổi nữa rồi." Miệng tuy còn nói, nhưng thấy thân mình dưới chăn dần dần tan hết; lật chăn ra xem thì chỉ thấy toàn là nước, chỉ còn lại cái đầu.
Cả nhà kinh hoàng sợ hãi, gọi người đầy tớ đã theo anh ra tra hỏi, anh ta kể hết mọi chuyện. Rồi đi tìm chỗ ngôi nhà cũ thì đó chỉ là một khu vườn bỏ hoang, có một cây bồ kết, trên cây có mười lăm nghìn tiền, dưới gốc có mười lăm nghìn tiền, ngoài ra chẳng thấy gì cả. Hỏi người ở đó, họ bảo thường thấy một con rắn trắng khổng lồ dưới gốc cây, ngoài ra chẳng có vật gì khác. Cái họ của người con gái kia có lẽ là lấy tên "khu vườn hoang" làm họ (chữ "vườn" đọc giống họ Viên) mà thôi.
Lại có một thuyết khác: trong niên hiệu Nguyên Hòa, cháu gọi bằng chú của tiết độ sứ (quan nắm cả quân lẫn dân chính một vùng lớn) Phượng Tường là Lý Thính, tên Lý Quản, làm kim ngô tham quân (viên quan giúp việc trong đạo quân cấm vệ Kim Ngô coi giữ kinh thành). Anh từ phường Cầu Ninh đi chơi, ra ngoài cửa An Hóa thì gặp (?) một cỗ xe nhỏ, toàn bộ nạm bạc, vô cùng lộng lẫy, kéo bằng trâu trắng, theo sau có hai tớ gái đều cưỡi ngựa trắng, áo quần đều trắng, dung mạo xinh đẹp dịu dàng. Lý Quản là con nhà quyền quý, không biết giữ gìn, liền đi theo họ.
Trời sắp tối, hai tớ gái nói: "Lang quân là người quyền quý, những người chàng gặp đều là bậc giai nhân; chúng tôi đều thân phận hèn mọn, lại thô kệch xấu xí, không dám nhận tấm lòng hậu của công tử. Nhưng trong xe may có một người đẹp, thật đáng để chàng lưu tâm." Lý Quản bèn nhờ tớ gái, cô ta liền phóng ngựa đến bên xe, rồi cười quay lại nói: "Chàng cứ đi theo, đừng bỏ đi, tôi vừa mới nói với nàng rồi."
Lý Quản đi theo, ngửi thấy mùi hương lạ thơm ngát khắp đường. Trời tối thì đến vườn Phụng Thành. Hai tớ gái nói: "Nương tử ở phía đông chỗ này, nay chúng tôi đi trước, chàng hãy tạm loanh quanh ở đây, chúng tôi sẽ ra đón ngay." Cỗ xe đi vào, Lý Quản dừng ngựa bên đường. Hồi lâu thấy một tớ gái ra cửa vẫy tay. Lý Quản bèn xuống ngựa, vào ngồi trong nhà (?), chỉ thấy mùi hương quý xộc vào mũi, dường như không phải thứ có ở cõi người. Lý Quản bèn sai người và ngựa vào phường An Ấp ngủ nhờ.
Sau lúc hoàng hôn, mới thấy một người con gái áo trắng, tuổi mười sáu mười bảy, nhan sắc diễm lệ như thần tiên. Lý Quản vui mừng không sao tả xiết. Đến khi ra về, đã thấy người và ngựa chờ ngoài cửa, bèn từ biệt mà về. Vừa tới nhà, anh liền thấy đau đầu, chốc lát càng dữ dội, đến khoảng giờ Thìn, giờ Tỵ (khoảng từ 7 đến 11 giờ sáng) thì đầu vỡ ra mà chết.
Người nhà hỏi bọn đầy tớ đêm qua đã đi qua những đâu, những người đi theo kể lại hết mọi chuyện và nói: "Lang quân thì ngửi thấy hương thơm lạ, còn bọn chúng tôi chỉ ngửi thấy mùi tanh hôi của rắn, không lại gần nổi." Cả nhà vừa oan ức vừa kinh hãi, vội sai đầy tớ đến chỗ đêm qua dừng lại để xem xét. Chỉ thấy trong một cây hòe khô có dấu vết con rắn lớn cuộn tròn. Bèn chặt cây, đào bới lên, thì con rắn lớn đã biến mất, chỉ còn mấy con rắn nhỏ, đều trắng toát; họ giết hết rồi trở về. (Trích sách Bác dị chí)
Thái Bình quảng ký, quyển 458 (hết)
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều Thanh sai biên soạn, gom các sách cổ)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video