Thái Bình quảng ký, quyển 462 — đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn — Loài chim, phần 3
Ngỗng (phụ thêm: vịt)
Sử Khôi — Diêu Lược — Rạch Ngỗng
Ông Tổ lục sự — Con trai họ Chu — Người Bình Cố
Ngỗng đánh nhau ở Hải Lăng — Vịt
Cò
Phùng Pháp — Kẻ sĩ ở Tiền Đường — Cò trắng ở Lê Châu
Nhạn
Người phương Nam bắt nhạn — Người Hải Lăng
Chim cù dục (chim sáo, yểng)
Móc chân — Biết nói — Hoàn Hoát
Thiếu niên ở Quảng Lăng
Chim sẻ
Mắt chim sẻ chiều tối thì mờ — Núi Điếu Ô — Dương Tuyên
Quạ
Đài Việt Ô — Hà Tiềm Chi — Núi Ô Quân
Ngụy Linh — Quạ ba chân — Lý Nạp
Vợ của Lã sinh — Lương Tổ
Cú
Cú kêu (phụ thêm: diều) — Mắt chim hưu lưu sáng ban đêm — Dạ hành du nữ
Trừ cú — Ông Trương suất canh — Người Ung Châu
Vi Chuyên
Ngỗng
Sử Khôi
Trong niên hiệu Thái Nguyên đời Tấn (376–396), nhà Sử Khôi ở quận Chương An có một con ngỗng đực lông khoang, kêu rất hay. Con gái Khôi thường nuôi và cho nó ăn; không phải cô gái cho thì ngỗng không ăn. Tuân Thiêm khẩn khoản xin con ngỗng, nhưng về đó ngỗng liền bỏ ăn, nên đành đem trả lại cho Khôi. Mấy ngày sau, buổi sáng thức dậy thì mất cả cô gái lẫn con ngỗng. Nhà hàng xóm nghe tiếng ngỗng kêu về phía tây, đuổi theo tới một dòng nước, chỉ thấy áo của cô gái và lông ngỗng ở bên mép nước. Nay dòng nước ấy được gọi là Nga Khê (Suối Ngỗng). (Trích sách Quảng cổ kim ngũ hành ký)
Diêu Lược
Trong niên hiệu Nghĩa Hy (405–418), chúa của người Khương là Diêu Lược phá con rạch ở Lạc Dương để lấy gạch, bắt được một con ngỗng đực cùng (một con nữa?) (?), cả hai đều màu vàng, quấn cổ vào nhau kêu dài, tiếng vang tới chín chằm (lấy ý từ Kinh Thi: "hạc kêu ở chín chằm, tiếng vọng lên tận trời", ý nói tiếng vang rất xa). Người ta nuôi chúng ngay ở con rạch ấy. (Trích sách U minh lục)
Rạch Ngỗng
Phía tây bắc thành Trương Công ở quận Tế Nam có con Rạch Ngỗng. Thời nước Nam Yên (một nước thời Thập lục quốc), có người đánh cá sống bên bờ nước, thường nghe tiếng ngỗng kêu, mà giữa đàn ngỗng lại có tiếng chuông rất trong trẻo. Ông nhìn thấy một con ngỗng cổ rất dài, bèn giăng lưới bắt được. Trên cổ nó có cái chuông đồng, buộc bằng sợi xích bạc, có khắc chữ "Nguyên Đỉnh nguyên niên" (năm đầu niên hiệu Nguyên Đỉnh đời Hán Vũ Đế, tức năm 116 trước Công nguyên) (?). (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Ông Tổ lục sự
Trong niên hiệu Cửu Thị (700), ở Việt Châu có ông Tổ lục sự (lục sự: chức quan coi giấy tờ, sổ sách ở châu quận), không rõ tên. Một sáng sớm ông ra đường, thấy có người gánh ngỗng đi chợ. Con ngỗng thấy ông thì cứ ngoái lại nhìn mà kêu. Ông bèn bỏ tiền chuộc, đem tới chùa nhờ thả làm "ngỗng trường sinh" (con vật được phóng sinh, nuôi cho sống hết tuổi trời). Nhưng con ngỗng nhất định không chịu vào chùa, chỉ chạy theo sau ông, qua phố qua chợ, giữa chỗ người đông đúc cũng không rời ông một bước. Ông Tổ đành đem về nuôi. Tả thừa (chức quan phó ở Thượng thư sảnh) Trương Tích tận mắt thấy chuyện này và kể lại. (Trích sách Triều dã thiêm tải)
Con trai họ Chu
Con trai họ Chu, gốc ở Nhữ Nam, người quận Ngô, không rõ tên, nhà ở huyện Côn Sơn. Trong niên hiệu Nguyên Hòa (806–820), anh thi đỗ cao khoa Minh kinh (khoa thi chọn người thông thuộc kinh sách Nho gia), qua kỳ tuyển bổ thì được làm huyện úy (chức quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) Côn Sơn.
Khi đi nhậm chức, còn cách huyện mấy chục dặm, anh trọ lại ở quán. Nửa đêm anh mơ thấy một người đàn ông mặc áo trắng, dáng vẻ rất tuấn tú, nhưng máu thấm ướt vạt áo, như bị thương ở ngực. Người ấy lạy rồi khóc, nói với Chu sinh: "Nhà tôi ở chốn rừng suối. Vì không ưa cõi trần tục nên tôi được yên ổn ở đó đã nhiều năm. Nay tình cờ đi dạo ngoài đồng, không may gặp gia nhân nhà ngài, có kẻ trói tôi lại. Tôi vốn là kẻ sống tự do nơi thanh vắng, bị trói thì trong lòng rất khổ, đã thế họ còn thả chó dữ cắn vào ngực tôi, thật căm giận không sao chịu nổi. Mong ngài thương xót mà tha cho; nếu không thì tôi chết đến nơi rồi." Chu sinh nói: "Xin kính vâng lời, không dám trái." Nói xong anh chợt tỉnh dậy, trong lòng thầm lấy làm lạ.
Hôm sau anh về tới nhà. Đêm ấy lại mơ thấy người áo trắng đến nói: "Trước đây tôi đã đem nỗi khổ kêu với ngài, may được ngài thương mà nhận lời. Nhưng đến nay tôi vẫn còn bị trói. Mong ngài đừng đổi tấm lòng nhân, mau cởi trói cho tôi, để tôi khỏi làm tù nhân trong nhà ngài thì thật là may." Chu liền hỏi: "Vậy tên họ của ông có thể cho tôi biết được chăng?" Người ấy đáp: "Tôi là chim." Nói xong liền đi.
Hôm sau nữa, Chu sinh đem giấc mơ kể với gia nhân và hỏi về chuyện ấy. Thì ra người nhà nhân ra đồng bắt được một con ngỗng, nhốt vào lồng mang về; đêm trước có con chó cắn bị thương ở ngực nó. Chu sinh liền sai thả nó ra. Đêm ấy anh lại mơ thấy người áo trắng đến tạ ơn rồi đi. (Trích sách Tuyên thất chí)
Người Bình Cố
Có người ở Bình Cố thuộc Xử Châu đến thăm nhà thông gia, nhân đó ở lại ngủ đêm. Nửa đêm nghe trong nhà có tiếng người nói, ông khẽ dậy lắng nghe, thì ra là đàn ngỗng đang nói với nhau: "Sáng mai chủ nhà sẽ giết ta, hãy trông nom các con cho cẩn thận", dặn dò rất tỉ mỉ. Trời sáng, khách từ biệt ra về, chủ nhà nói: "Tôi có con ngỗng rất béo, định làm thịt đãi ông." Khách bèn kể lại đầu đuôi. Từ đó cả nhà chủ không ăn thịt ngỗng nữa; ít lâu sau cả làng cũng không ai ăn. (Trích sách Kê thần lục)
Ngỗng đánh nhau ở Hải Lăng
Năm Ất Mão, ở một thôn phía tây quận Hải Lăng có hai con ngỗng đánh nhau trên không, lâu sau rơi xuống đất. Chúng to chừng năm sáu thước, chân như móng lừa. Người trong thôn giết ăn, ai ăn đều chết. Năm sau binh lửa kéo đến Hải Lăng (?). (Trích sách Kê thần lục)
Vịt (phụ thêm)
Đời Tấn, Chu Phưởng lúc trẻ cùng mấy người buôn đi thuyền ngược sông, chiều tối dừng lại dưới miếu Cung Đình. Bạn đồng hành bảo nhau: "Ai dám vào ngủ trong miếu?" Phưởng vốn gan dạ, quả quyết, bèn lên miếu ngủ, suốt đêm yên ổn. Sáng dậy, thấy trong miếu có một ông già đầu bạc, Phưởng liền chộp lấy, ông già hóa thành con vịt đực. Phưởng bắt về thuyền định nấu ăn, nó nhân lúc ấy bay mất. Về sau rốt cuộc cũng không có chuyện gì khác. (Trích sách Thuật dị ký)
Cò
Phùng Pháp
Trong niên hiệu Kiến Vũ đời Tấn (317–318), Phùng Pháp ở huyện Diệm đi buôn, tối ngủ lại ở Địch Đường (bờ đầm mọc đầy lau sậy). Ông thấy một cô gái mặc áo tang, da trắng, dáng người thấp nhỏ, xin đi nhờ thuyền. Sáng hôm sau thuyền sắp đi, cô nói tạm lên bờ lấy tiền lộ phí. Cô đi rồi, Pháp mất một xấp lụa. Cô ôm hai bó cỏ khô về đặt vào thuyền. Cô lên bờ mười lần thì Pháp mất mười xấp lụa. Pháp ngờ cô không phải người, bèn trói hai chân cô lại. Cô gái nói: "Lụa của ông ở trong đám cỏ phía trước." Rồi hiện nguyên hình là một con cò trắng lớn. Ông đem nấu ăn, thịt không ngon lắm. (Trích sách U minh lục)
Kẻ sĩ ở Tiền Đường
Có một kẻ sĩ ở Tiền Đường họ Đỗ, đi thuyền lúc trời tuyết lớn. Trời đã chiều, có một cô gái mặc áo trắng đi tới. Đỗ hỏi: "Sao không lên thuyền?" Rồi hai bên trêu ghẹo nhau. Đỗ đóng mui thuyền lại chở cô đi. Về sau cô hóa thành con cò trắng bay mất. Đỗ ghê sợ, rồi bệnh mà chết. (Trích sách Tục sưu thần ký)
Cò trắng ở Lê Châu
Ở huyện Thông Vọng thuộc Lê Châu, năm nào vào tháng đầu mùa hạ (tháng tư âm lịch) cũng có một con cò trắng rơi xuống đất. Người già truyền rằng: các loài chim bay đi tránh chướng khí (khí độc ẩm thấp nơi rừng núi), lúc sắp đi để lại một con cò để tế thần núi. Lại mỗi khi viên chủ tướng của quận sắp có người đến thay, thì trước một ngày ắt có một đôi cò trắng từ sông Đại Độ bay đến thành châu, lượn vòng, đậu lại ba năm ngày rồi lại bay đi. Quân dân trong châu gọi là "chim báo trước", rồi đón quan mới, tiễn quan cũ, chưa hề sai lần nào. (Trích sách Lê Châu đồ kinh)
Nhạn
Người phương Nam bắt nhạn
Nhạn ngủ trên bờ sông hồ, giữa các bãi cát, mỗi đàn có tới hàng trăm hàng nghìn con. Con lớn nằm ở giữa, còn bọn "nhạn nô" (những con nhạn làm nhiệm vụ canh gác) vây quanh canh chừng. Ở phương Nam có người săn bắt nhạn: họ chờ lúc trời âm u hoặc đêm không trăng, giấu cây nến trong cái vò sành, mấy người cầm gậy nín thở lặng lẽ đi tới. Sắp tới gần thì hơi giơ nến lên một chút rồi lại giấu ngay đi; bọn nhạn nô hoảng hốt kêu lên, con lớn cũng giật mình, một lúc sau lại yên. Lại tiến lên thì lại giơ nến, nhạn nô lại hoảng. Cứ như thế ba bốn lần, con lớn nổi giận mổ bọn nhạn nô. Người cầm nến từ từ tiến sát lại, giơ nến lên nữa thì bọn nhạn nô sợ bị mổ nên không động đậy nữa. Lúc ấy mới giơ cao nến, những người cầm gậy cùng xông vào giữa đàn đánh loạn xạ, bắt được rất nhiều. Xưa có người Hoài Nam là bình sự (chức quan xét xử án ở Đại lý tự) Trương Ngưng kể chuyện này; chính ông ấy từng đi săn bắt như vậy. (Trích sách Ngọc đường nhàn thoại)
Người Hải Lăng
Dân ở phía đông huyện Hải Lăng phần nhiều làm nghề bắt nhạn. Có người thường nuôi một con nhạn, nhổ hết sáu cái lông cánh chính để làm chim mồi. Một hôm, đúng lúc đàn nhạn bay kín trời (?), con nhạn mồi bỗng nói tiếng người với chủ: "Tôi đã trả đủ tiền cho ông rồi, thả tôi đi thôi." Rồi bay vút lên không mà đi. Người ấy từ đó không bắt nhạn nữa. (Trích sách Kê thần ký)
Chim cù dục
Móc chân
Chim cù dục khi giao phối thì lấy chân móc vào nhau, kêu dồn dập, vỗ cánh như đang đánh nhau, thường rơi cả xuống đất. Người đời lấy đôi chân móc nhau ấy làm bùa yêu. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Biết nói
Sách cũ nói có thể sai chim cù dục đi lấy lửa, nó bắt chước tiếng người còn giỏi hơn vẹt. Lấy tròng mắt nó hòa với sữa người, nghiền ra rồi nhỏ vào mắt thì nhìn thấy được những vật ở tận ngoài mây khói. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Hoàn Hoát
Khi Tư không (một trong ba chức quan cao nhất triều đình) Hoàn Hoát đời Tấn trấn giữ Kinh Châu, có một viên tham quân (chức quan tham mưu, giúp việc trong phủ tướng) vào ngày mùng năm tháng năm cắt sửa lưỡi một con cù dục để dạy nói; nó nói được đủ mọi thứ. Sau đó, trong một buổi họp đông người (?), nó bắt chước tiếng nói của tất cả mọi người, không ai là không giống. Có một viên quan phụ tá bị nghẹt mũi, nói giọng mũi, nó bèn thò đầu vào trong cái vò để nhại cho giống. Có viên chủ điển (người coi giữ kho, sổ sách) ăn trộm thịt bò, nó liền mách với viên tham quân rằng hắn lấy lá sen tươi gói thịt giấu sau bình phong. Lục soát quả thấy, bèn phạt kẻ trộm. (Trích sách U minh lục của Lưu Nghĩa Khánh)
Thiếu niên ở Quảng Lăng
Ở Quảng Lăng có một thiếu niên nuôi một con cù dục, rất yêu quý nó. Nuôi trong lồng được tám mươi ngày thì nó chết. Cậu bỏ nó vào một cỗ quan tài nhỏ, định đem chôn ngoài đồng. Đến cổng thành, viên lính giữ cổng mở ra xem thì thấy bên trong là một bàn tay người. Cậu bị bắt giam, giao cho các quan tra xét. Đúng tám mươi ngày sau, bàn tay lại hóa thành con cù dục chết, cậu mới được tha. (Trích sách Kê thần lục)
Chim sẻ
Mắt chim sẻ chiều tối thì mờ
Chim sẻ cứ đến chiều tối là không nhìn thấy gì. Người nào đến chiều tối mắt mờ không thấy vật gì thì gọi là "tước manh" (mù như chim sẻ, tức bệnh quáng gà), chính là vậy. Chim hưu lưu (một loài cú nhỏ) thì ban đêm nhìn rõ đến từng sợi lông nhỏ, ban ngày nhắm mắt, không thấy cả gò núi; đó là bản tính mỗi loài khác nhau. (Trích sách Cảm ứng kinh)
Núi Điếu Ô
Ở đất Thục có núi Điếu Ô (Núi Viếng Chim). Đến mùa, chim trĩ, chim sẻ bay về đó kêu viếng, nghe rất thảm thiết. Dân chúng ban đêm đốt lửa rình bắt. Con nào trong diều (túi chứa thức ăn ở cổ chim) không có gì, tức là không ăn, dường như đặc biệt đau buồn, thì người ta cho là loài có nghĩa, nên không giết. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Dương Tuyên
Dương Tuyên làm thái thú (quan đứng đầu một quận) Hà Nội, khi đi tuần xét các huyện, thấy có một đàn sẻ kêu trên cây dâu. Tuyên nói: "Phía trước có xe chở thóc bị lật." (Trích sách Ích Đô kỳ cựu truyện)
Quạ
Đài Việt Ô
Khi vua nước Việt trở về nước, có những con quạ đỏ bay kèm hai bên nhà vua; nhờ vậy Câu Tiễn mới về được nước. Việc dựng đài Việt Ô (Đài Quạ nước Việt) là để ghi lại điều kỳ lạ của loài quạ. (Trích sách Thập di ký của Vương Tử Niên)
Hà Tiềm Chi
Đời Tấn, huyện lệnh huyện Doanh Đạo là Hà Tiềm Chi bắt được trong địa giới huyện một con quạ to như con cò trắng; ở chỗ trên đầu gối, dưới đùi của nó tự nhiên có một cái vòng đồng xuyên qua. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Núi Ô Quân
Núi Ô Quân là ngọn núi nổi tiếng ở Kiến An, nằm cách huyện một trăm dặm về phía tây. Gần đây có đạo sĩ tên là Từ Trọng Sơn, từ nhỏ đã cầu đạo thành tiên, chuyên một lòng theo chí ấy, sống nghèo, giữ nếp khổ hạnh, năm càng lâu càng gắng sức. Gặp người trên đường thì giữ lễ, không kể già trẻ đều nhường nhịn. Mỗi khi hoa quả, lúa thóc mới chín, ông trước hết cúng dâng lên trời đất, sau đó chia đều cho các cụ già trong làng. Trong làng có người ăn trộm bị xử tội chết, Trọng Sơn đến cửa quan nhận tội trộm về mình, thưa rằng người kia không đáng chết, người vô tội mà bị giết thì lòng ông không nỡ, rồi bỏ mũ cởi đai, xin chịu phép nước nghiêm khắc. Quan coi việc ấy sinh nghi nên tha cho.
Lại có lần Trọng Sơn đi trong núi gặp mưa to, gió sấm dữ dội, lạc mất đường. Chợt giữa ánh chớp ông thấy một tòa nhà lớn như dinh thự (?), bèn đến đó tránh mưa. Tới cửa, thấy một người mặc áo gấm nhìn mình, Trọng Sơn liền xưng là đạo sĩ làng này, tên Từ Trọng Sơn, rồi vái chào. Người áo gấm xưng là sứ giả giữ cửa tên Tiêu Hành, cũng vái chào, rồi hỏi han chuyện mưa gió, mời mọc rất ân cần. Trọng Sơn hỏi: "Từ khi có làng này đến nay, chưa từng có tòa dinh thự này." Người giữ cửa đáp: "Đây là nơi thần tiên ở, tôi là quan giữ cửa."
Chốc lát có một cô gái tóc búi thành vòng, mặc váy màu đỏ nâu, áo lụa mỏng xanh có hoa văn, tay trái cầm cây phất trần cán vàng cùng cờ phướn, gọi lớn: "Sứ giả! Ngoài kia đang chuyện trò với ai mà không bẩm báo?" Người giữ cửa đáp: "Là đạo sĩ làng này, Từ Trọng Sơn (?)." Cô gái lại gọi: "Tiên quan cho mời Từ Trọng Sơn vào." Cô gái vừa thấy ấy dẫn Trọng Sơn đi theo hành lang vào đến khoảng sân nhỏ phía nam nhà chính. Ông thấy một người đàn ông chừng hơn năm mươi tuổi, da dẻ, râu tóc đều trắng, đội mũ sa kiểu đáp não, khoác áo choàng lụa trắng thêu chỉ bạc. Người ấy nói với Trọng Sơn: "Ta biết ngươi chuyên tâm tu luyện nhiều năm, vượt hẳn phàm tục. Ta có cô con gái nhỏ khá thông thạo đạo giáo; do nhân duyên kiếp trước, nó đáng làm vợ ngươi. Hôm nay đúng là giờ lành."
Trọng Sơn bước xuống thềm cảm tạ, mấy lần đứng dậy xin được ra mắt phu nhân. Ông kia bèn ngăn lại nói: "Ta mất người vợ (?) đã bảy năm rồi. Ta có chín người con, ba trai sáu gái; đứa làm vợ ngươi là con gái út." Rồi sai nhà sau sửa soạn lễ cưới. Sau đó bày rượu và thức ăn, cùng Trọng Sơn ngồi đối diện ăn uống. Ăn xong, trời dần về đêm, nghe tiếng ngọc đeo leng keng, hương lạ ngào ngạt, đèn nến sáng rực, người ta dẫn ông sang phòng khác. Lễ cưới xong được ba ngày, Trọng Sơn thích chỗ ở, bèn đi xem khắp các gian nhà.
Ở gian nhà trống phía tây, ông thấy trên sào phơi áo treo mười bốn bộ da lông: một bộ là da chim trả, còn lại đều là da quạ, trong số da quạ có một bộ là da quạ trắng. Lại đến phía tây nam, có một gian nhà trống, trên sào phơi áo thấy bốn mươi chín bộ da lông, đều là da chim hưu lưu. Trọng Sơn thầm lấy làm lạ, quay về phòng. Vợ hỏi: "Chàng vừa đi dạo thấy gì mà buồn bã đến thế?" Trọng Sơn chưa đáp, người vợ nói: "Thần tiên bay lên nhẹ nhàng đều phải mượn lông cánh, nếu không thì sao trong chốc lát đi được muôn dặm?" Ông nhân đó hỏi: "Bộ da lông quạ (trắng) kia là của ai?" Vợ đáp: "Đó là áo của cha." Lại hỏi: "Bộ da lông chim trả là của ai?" Đáp: "Đó là áo của người hầu gái thường được sai dẫn đường, đón khách." Lại hỏi: "Còn những bộ da lông quạ khác là của ai?" Đáp: "Là áo của các anh chị em thiếp." Lại hỏi: "Những bộ da lông hưu lưu là của ai?" Đáp: "Là áo của bọn lo việc điểm canh, tuần đêm, tức là bọn giữ cửa như Tiêu Hành đấy."
Nói chưa dứt lời, bỗng cả nhà đều hoảng sợ. Ông hỏi duyên cớ, người vợ nói: "Người trong thôn sắp đi săn, phóng lửa đốt núi." Chốc lát mọi người đều nói: "Rốt cuộc chưa kịp may áo lông cho chàng Từ. Cuộc chia tay hôm nay đúng là gặp gỡ chóng vánh vậy." Rồi họ lấy hết các bộ da lông, mỗi người bay về một hướng. Những nhà cửa vừa thấy không còn dấu vết gì. Nhân đó người ta gọi nơi ấy là núi Ô Quân (Núi Ông Quạ). (Trích sách Kiến An ký)
Ngụy Linh
Đời Đường, Ngụy Linh làm Tây thị thừa (viên quan phó coi chợ phía Tây ở kinh thành), nuôi một con quạ mỏ đỏ. Con quạ thường vào giữa đám đông xin tiền; ai cho một đồng thì nó ngậm mang về chỗ Linh, mỗi ngày được mấy trăm đồng. Người đương thời gọi nó là "quạ của quan thừa họ Ngụy". (Trích sách Triều dã thiêm tải)
Quạ ba chân
Thời Thiên hậu (Võ Tắc Thiên), có người dâng một con quạ ba chân. Có người hầu cận nói rằng một chân là giả. Thiên hậu cười nói: "Chỉ cần cho sử sách chép lại việc này, cần gì xét thật hay giả." Sách Đường thư chép: năm Thiên Thụ thứ nhất (690), có người dâng quạ ba chân, Thiên hậu cho là điềm lành của nhà Chu (triều đại do Võ Tắc Thiên lập ra). Duệ Tông nói chân trước của con quạ là giả, Thiên hậu không vui; chốc lát sau một chân của nó rơi xuống đất. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Lý Nạp
Năm Trinh Nguyên thứ mười bốn (798), những đàn quạ ở hai châu Trịnh và Biện bay vào địa phận do Điền Tự và Lý Nạp cai quản, ngậm cành cây xây thành, cao tới hai ba thước, chu vi hơn mười dặm. Tự và Nạp ghét, sai đốt đi; qua hai đêm thì lại như cũ, miệng quạ đều chảy máu. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Vợ của Lã sinh
Lã sinh ở Đông Bình, người nước Lỗ, nhà ở đất Trịnh. Vợ anh là người họ Hoàng, bị bệnh sắp chết, thưa với mẹ chồng: "Con bệnh nặng sắp chết. Con nghe nói người chết sẽ thành ma. Con vẫn thường buồn vì người sống và người chết không thông với nhau được, khiến người còn sống càng thêm đau xót. Nay mẹ thương con sâu nặng, con chết rồi ắt sẽ báo mộng cho mẹ." Đến khi nàng chết, mẹ chồng mơ thấy nàng đến khóc mà nói: "Lúc sống con chẳng ra gì, nay phải đầu thai làm loài khác, sinh ra trong bụi cây ở cánh đồng phía đông đất Trịnh; con nào cánh đen, kêu ngao ngao thì chính là con đó. Bảy ngày nữa con sẽ đến ra mắt mẹ, mong mẹ nhớ tình xưa lúc sống, đừng vì con là loài khác mà xua đuổi." Nói xong liền đi.
Bảy ngày sau, quả có một con quạ từ phía đông bay đến nhà họ Lã, đậu trên cây ngoài sân, kêu thảm thiết hồi lâu. Bà mẹ chồng khóc nói: "Quả đúng như giấc mơ của ta. Con đừng quên tình xưa, cứ bay thẳng vào chỗ ta ở." Con quạ liền bay vào trong nhà, lượn quanh kêu thảm thiết, chừng khoảng một bữa ăn mới bay về phía đông mà đi. (Trích sách Tuyên thất chí)
Lương Tổ
Lương Tổ (tức Chu Ôn, người lập ra nhà Hậu Lương) đích thân đi đánh Vận Châu, quân đóng ở Vệ Nam. Khi ấy vừa đắp xong một lũy mới, ông nhân đó lên trên trông ra xa, thấy một con quạ bay tới đậu giữa những lỗ châu mai cao trên tường thành mà kêu, tiếng rất gắt. Phó sứ Lý Phiên nói: "Đó là chim quạ, e là điềm bất lợi chăng?" Trước đó, cánh tiền quân của Chu Hữu Dụ bị Chu Tuyên đánh úp, đã rút quân về phía nam mà quân ta không hay biết, nên khi tiến lên phía bắc thì gặp quân Chu Tuyên kéo tới. Lương Tổ quay ngựa (?) chạy về phía nam, vào một xóm làng, nghe tin bị quân giặc đuổi gấp. Phía trước có cái hào rất sâu và rộng. Đang lúc vội vàng, bỗng thấy trong hào có thân cây cao lương chất thành một lối đi, ngay trước đầu ngựa, ông bèn thúc ngựa nhảy qua. Phó sứ Lý Phiên và đô tướng (viên tướng chỉ huy một cánh quân) Cao Hành Tư bị giặc giết. Trương Quy Vũ đi đoạn hậu, cầm giáo đánh hết sức, mới sống sót trở về, mình trúng mười lăm mũi tên. Bấy giờ mới biết con quạ ở Vệ Nam là điềm báo trước đã ứng nghiệm. (Trích sách Bắc mộng ngôn)
Cú
Cú kêu
Ngày hạ chí, khí âm bắt đầu động, làm việc tàn sát, đó là lúc của sự giết hại; cho nên chim dữ kêu ở nhà ai thì là điềm có người chết. Lại có thuyết nói: con cú kêu phải ăn mắt mẹ rồi mới bay được. Quách Phác nói: (chuột) nằm phục dưới đất lâu thì hóa thành cú (?). Thiên Giao tự chí (phần chép về lễ tế trời đất) trong sách Hán thư chép: các bậc thiên tử thời xưa từng vào mùa xuân tế Hoàng Đế, dùng một con cú và một con phá kính (loài thú tương truyền ăn thịt cha, đều là giống bất hiếu). (Trích bài Ác điểu luận của Tào Thực)
Diều (phụ thêm)
Về chim diều, tương truyền chim cắt đẻ ba con thì một con là diều. Trương hoàng hậu của vua Túc Tông chuyên quyền, mỗi khi dâng rượu thường lấy óc diều hòa vào rượu, khiến người uống say lâu và hay quên. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Lại
Người đời tương truyền chim diều không uống nước suối và nước giếng, chỉ khi gặp mưa làm ướt lông cánh mới có nước uống. (Đều trích sách Dậu Dương tạp trở)
Mắt chim hưu lưu sáng ban đêm
Chim hưu lưu tức là loài diều cú. Dùng nó làm mồi nhử (?) thì có thể tụ được các loài chim. Ban ngày mắt hưu lưu không thấy gì, ban đêm thì bay bắt muỗi mòng (?). Hưu lưu thuộc cùng loại với chim "xa" (loài chim đêm bị coi là điềm dữ), đều bay đêm, ngày ẩn nấp. Có con thích ăn móng tay người, rồi do đó biết được lành dữ; hễ có điều dữ thì nó kêu trên mái nhà, ấy là sắp có tai họa. Cho nên người ta cắt móng tay xong thì chôn ở trong cửa, chính là kiêng điều này.
Nó còn có tên là Dạ hành du nữ (cô gái rong chơi ban đêm), hay làm hại trẻ con, cho nên áo trẻ con không được để ngoài trời dưới sương đêm, vì sợ nó làm hại. Nó lại có tên là "xa". Khoảng mùa xuân, mùa hạ, hễ gặp trời âm u là nó bay kêu qua. Ở vùng Lĩnh Ngoại (miền phía nam dãy Ngũ Lĩnh, tức Lưỡng Quảng) loài này càng nhiều, thích vào nhà người để hút hồn vía người ta. Có người nói nó có chín đầu, từng bị chó cắn mất một đầu nên thường nhỏ máu; máu nhỏ xuống nhà nào thì nhà ấy gặp tai họa. Sách Kinh Sở tuế thời ký nói: nghe tiếng nó thì nên gọi chó.
Lại nói: chim hiêu (một loài cú) to như chim chẩm (loài chim có lông độc), tiếng kêu dữ, bay vào nhà người là điềm chẳng lành; nhưng thịt nó ngon, có thể nướng ăn, cho nên Trang Tử nói: "Thấy viên đạn ná đã nghĩ ngay đến món cú nướng." Lại nói: người xưa quý món cú nướng là vì chuộng vị béo ngon. Sách Thuyết văn nói: cú là loài chim bất hiếu, ăn thịt mẹ rồi mới bay được. Sách Hán thư nói: ngày mùng năm tháng năm nấu canh cú ban cho trăm quan; vì nó là chim dữ nên ăn vào ngày mùng năm. Người xưa quý món cú nướng và canh cú là muốn diệt hết giống nòi của nó vậy. (Trích sách Lĩnh biểu lục dị)
Lại
Có người nói chim hưu lưu ăn móng tay người ta vứt đi, điều đó không đúng. Thật ra ban đêm hưu lưu nhặt được bọ chét, rận mà thôi; vì chữ "trảo" (móng tay) và chữ "tảo" (bọ chét) đọc gần giống nhau nên mới nói nhầm. (Trích sách Cảm ứng kinh)
Dạ hành du nữ
Lại nói: Dạ hành du nữ, một tên là con gái Thiên đế, một tên là Điếu tinh, ban đêm bay đi, ban ngày ẩn như quỷ thần (?). Khoác lông vào thì thành chim bay, cởi lông ra thì thành đàn bà. Nó không có con nên thích bắt con của người ta; trước ngực có vú. Phàm người cho trẻ nhỏ ăn thì không được để ở chỗ trống trải; áo trẻ nhỏ cũng không được phơi ngoài trời, nếu lông nó rơi vào áo thì đứa trẻ sẽ bị chim ấy làm hại. Có khi nó lấy máu bôi vào áo làm dấu. Có người nói nó do người đàn bà chết lúc sinh đẻ hóa thành. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Trừ cú
Thường Khiên vì Tề Cảnh Công mà dùng phép trong sách Chu lễ (sách ghi chép lễ nghi, chế độ nhà Chu) làm lễ nhương (lễ cúng để trừ tai họa) đối với con cú; con cú bèn xòe cánh nằm sấp xuống đất mà chết. (Trích sách Cảm ứng kinh)
Ông Trương suất canh
Có con cú kêu lúc sáng sớm trên cây ngoài sân nhà ông Trương suất canh (suất canh lệnh: chức quan coi việc giờ giấc, canh khắc trong phủ Thái tử). Vợ ông cho là điềm chẳng lành, nhổ nước bọt liên tiếp. Ông Trương nói: "Mau quét dọn nhà cửa, ta sắp được đổi chức." Nói chưa dứt lời thì khách đến chúc mừng đã có mặt ở cổng. (Trích sách Triều dã thiêm tải)
Người Ung Châu
Đầu niên hiệu Trinh Quán (627–649), ở Ung Châu có người đi đêm, nghe tiếng cú kêu rất gấp, nó còn bay qua bay lại quệt vào đầu ông. Người ấy ghét, lấy roi quất, con cú chết; ông lấy đất lấp lại rồi đi. Đi chừng vài dặm, gặp những người đi bắt giặc. Họ thấy trên áo ông có máu, hỏi máu gì, ông bèn kể lại đầu đuôi. Mọi người không tin, dẫn ông đến chỗ chôn con cú. Trước đó có tên giặc giết người, chặt đầu chôn ở đấy rồi bỏ đi. Lại tìm mãi không thấy con cú (?); đến khi bới đất ra lấy con cú thì lại thấy cái đầu người. Ai nấy đều cho ông là giặc, bắt lại tra hỏi, ông phải chịu biết bao khổ sở. (Trích sách Dị văn lục)
Vi Chuyên
Trong niên hiệu Đại Trung (847–860), Vi Chuyên đi thi tiến sĩ (khoa thi quan trọng bậc nhất đời Đường, chú trọng văn chương). Ông văn chương, học vấn uyên bác nhưng nghèo túng vô cùng; cuối năm đói rét không tự lo nổi. Có Vi Quang coi ông như người cùng họ, nhường gian nhà ngoài nơi mình ở cho ông trọ. Đêm yết bảng, gió tuyết lạnh buốt, nước đóng băng; người đến báo tin Quang thi đỗ nối nhau kéo tới, còn Chuyên thì chẳng có chút tin tức gì về việc đỗ đạt. Quang mời ông vào gian gác nhỏ bên cạnh nhà chính, bày đủ rượu và thức ăn để an ủi. Ông thấy đầy tớ gái giũ sửa áo quần, đầy tớ trai sắp sửa xe ngựa.
Nửa đêm Chuyên về chỗ trọ, ôm lò than ngồi buồn rầu than thở, chờ Quang chính thức đỗ thì sẽ sửa lễ mừng. Chỗ Chuyên ngồi sát một cái cửa sổ hỏng, ông lấy một cây tre gác ngang, treo chiếc chiếu lên để che. Bỗng ở mái hiên có con cú kêu, chốc lát nó bay xuống đậu trên cây tre. Chuyên hồn vía kinh hãi, cầm gậy (?) ra cửa đuổi; nó bay lên rồi lại quay về, mãi lâu sau mới đi. Ông nói với người đang chờ tin: "Ta thi trượt cũng chẳng có gì oán hận, chỉ là chim yêu tác quái như thế này, lại sợ còn mắc phải tai họa bất ngờ." Chốc lát, trống cấm (trống canh trong hoàng thành) bỗng điểm vang, bảng được công bố thì Chuyên đã đỗ. Quần áo, đồ dùng, xe ngựa của Quang đều đem tặng cho ông cả. (Trích sách Kịch đàm lục)
Thái Bình quảng ký, quyển 462
Khâm định Tứ khố toàn thư
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video