Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn gom chép truyện lạ thời xưa, biên soạn trong niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc đời Tống), quyển 463. Đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn. Loài chim, phần bốn.
Chim phun dãi; Tinh Vệ; Chim nhân.
Chim Địch; Hàn Bằng; Chim mang tên.
Chim nhỏ; Sứ giả của Vương Mẫu; Uyên ương.
Chim năm màu; Người đàn ông ở Tân Dụ; Nhà họ Trương.
Chim nhả vàng; Chim thu; Huyện lệnh Doanh Đạo.
Diều giấy hoá chim; Chim cun cút; Đới Văn Mưu.
Chim điềm lành; Chim báo xuân; Le le có mào.
Chim Tần cát liễu; Chàng họ Vi; Giặc chim.
Bộ chim; Lưu Cảnh Dương; Chim ăn châu chấu.
Lư Dung; Bà họ Trương; Vương Tự.
Chim lớn ở Vũ Công; Chim quán đoàn; Chim nhả dải ấn.
Chim đỗ quyên; Chim mẹ muỗi; Chim hoa ngô đồng.
Chim lớn nước Chân Lạp; Chim bách thiệt; Chim quán.
Chim cam trùng; Chim đái thắng; Chim lớn Bắc Hải.
Con quạ; Chim lạ núi Tiên Cư; Chim vàng anh.
Chim phun dãi
Ở vùng biển phía nam, cách Cối Kê(?) ba nghìn dặm (dặm: đơn vị đo đường thời xưa, mỗi dặm khoảng nửa cây số) có nước Cẩu (nước Chó). Trong nước ấy có chim phun dãi, hình dáng giống con (?), hai cánh như chim mà chân đỏ. Mỗi khi trời sắp sáng, trước lúc các loài chim ngủ đêm tản đi, mỗi con chim phun dãi chiếm lấy một cái cây. Trong miệng nó có dãi dính như keo, nó bay vòng quanh cây phun dãi, dãi vương khắp cành lá. Chim khác bay tới thì bị dính như mắc lưới, chim phun dãi bèn ăn thịt. Nếu đến trưa vẫn chưa bắt được con nào thì nó đuổi theo trên không, phun dãi cho dính vào, không con nào thoát. Người nếu bắt được chim này, đem phơi khô làm thịt khô thì chữa được chứng khát. Dãi của nó mỗi lần phun ra, nửa ngày sau thì khô, tự rơi xuống; rơi rồi nó lại phun dãi mới. [Trích sách Ngoại hoang ký]
Tinh Vệ
Có loài chim giống con quạ, đầu có vằn, mỏ trắng, chân đỏ, tên là Tinh Vệ. Xưa con gái của Xích Đế (vị vua thần phương Nam trong truyền thuyết, thường được coi là Viêm Đế) tên là Nữ Oa(?), ra chơi ở biển Đông, chết đuối không trở về. Hồn nàng hoá thành chim Tinh Vệ, vì thế chim Tinh Vệ thường tha cây và đá ở núi phía tây về lấp biển Đông. [Trích Bác vật chí]
Chim nhân
Tấn Văn Công đốt rừng để ép Giới Thôi ra (tức Giới Tử Thôi, bề tôi trung từng theo Văn Công lưu vong, sau ẩn vào núi không chịu ra làm quan). Có những con quạ trắng bay quanh đám khói mà kêu, có con đậu bên cạnh Giới Tử Thôi, lửa không đốt cháy được nó. Người nước Tấn khen ngợi, dựng một ngọn đài cao(?), đặt tên là đài Tư Yên (đài Nhớ Khói), lại trồng cây nhân thọ. Cây này giống cây bách nhưng cành dài và mềm, hoa ăn được. Cho nên sách Lã thị Xuân thu nói: "Trong các loài cây tốt đẹp có hoa của cây thọ", chính là cây này. Có người nói loài quạ này có hiểu biết; ở vùng núi nơi đốt Giới Thôi, trong vòng mấy trăm dặm người ta không còn giăng lưới bắt nó nữa, gọi nó là "chim nhân" (chim có lòng nhân). Dân gian cũng gọi là chim nhân; loài quạ trắng ngực được gọi là "chim hiếu thảo" chính là loài này. [Trích Thập di ký của Vương Tử Niên]
Chim Địch
Ở vùng đất hoang thuộc U Châu, phía bắc núi Vũ, có một loài chim hót hay: mặt người, mỏ chim, tám cánh, một chân, màu lông như gà rừng, đi không chạm đất, tên là chim Địch. Tiếng của nó giống tiếng chuông, tiếng khánh đá, tiếng sênh và tiếng vu (các loại nhạc khí thời xưa). Người đời có câu: "Khi chim Địch xanh hót thì thiên hạ thái bình." Vào đời thịnh trị sáng suốt, nó bay lượn và hót ở các đầm lầy, tiếng hót hợp với luật lữ (hệ thống mười hai thang âm chuẩn của âm nhạc cổ, gồm sáu luật và sáu lữ); nó chỉ bay chứ không đi. Khi vua Vũ trị thuỷ xong, nó đến đậu ở sông núi; nơi nào nó đậu thì ắt có thánh nhân xuất hiện. Từ thời thượng cổ, khi đúc các loại vạc và đồ đồng, người ta đều khắc vẽ hình nó, kèm lời minh tán (lời khắc ca ngợi trên đồ vật), đến nay vẫn không dứt. [Trích Thập di lục]
Hàn Bằng
Chim Hàn Bằng thuộc loại vịt trời, mòng nước. Loài chim này bay lượn, bơi lội ở khe suối, bến nước. Trong các loài chim nước như khê xích (loài chim nước giống uyên ương, lông màu tía), uyên ương, (?) thì vùng phía bắc Ngũ Lĩnh đều có, chỉ riêng chim Hàn Bằng là chưa ai thấy. Theo sách Sưu thần ký của Can Bảo: quan đại phu Hàn Bằng (có bản chép tên Bằng bằng chữ khác) có vợ đẹp, Tống Khang Vương cướp lấy. Hàn Bằng oán giận, vua bèn bắt giam ông, Hàn Bằng liền tự sát. Người vợ ngầm làm cho áo mình mục đi. Vua cùng nàng lên đài, nàng tự gieo mình xuống; người hầu hai bên níu áo, nhưng áo mục không chịu nổi sức tay nên rách. Nàng để lại thư buộc ở dải áo, viết: "Xin đem xác tôi về chôn chung với họ Hàn." Vua giận, sai chôn riêng, cho hai nấm mồ nhìn nhau. Qua một đêm, bỗng thấy cây tử mọc trên hai nấm mồ, rễ quấn nhau ở dưới, cành liền nhau ở trên. Lại có đôi chim giống uyên ương thường đậu trên cây ấy, sáng tối kêu thương. Người phương Nam cho rằng chim này chính là hồn vợ chồng Hàn Bằng, nên lấy họ Hàn đặt tên cho nó. [Trích Lĩnh biểu lục dị]
Chim mang tên
Chim mang tên kêu như chim khách đồng, lông cánh màu vàng và xanh lục xen nhau, đuôi mọc hai cọng dài hơn hai thước (thước: đơn vị đo chiều dài thời xưa, mỗi thước khoảng 25–30 phân), thẳng mà không cong(?), chỉ ở đầu đuôi mới có lông, hệt như lông đuôi mũi tên, vì thế gọi là chim mang tên. [Cùng nguồn trên]
Chim nhỏ
Năm Nguyên Phong thứ năm đời Hán, nước Lặc Tất dâng chim nhỏ, đựng mấy trăm con trong một chiếc lồng ngọc vuông mỗi bề một thước. Chim to bằng con ruồi, hình dáng như con vẹt, tiếng kêu vang xa mấy dặm, giống tiếng chim hoàng hộc (thiên nga vàng). Người nước ấy thường dùng chim này để biết giờ giấc, nên cũng gọi là "con vật báo giờ". Vua được chim, thả trong cung; chỉ trong mười ngày, chim bay đâu mất, vua rất tiếc, tìm mãi không thấy. Năm sau chim lại bay về đậu trên màn trướng, có con chui vào tay áo, nhân đó đổi tên là "chim ve". Các cung nữ và tiệp dư (một bậc phi tần trong cung) đều thích nó; hễ ai được chim đậu lên áo thì liền được vua yêu. Cuối đời Hán Vũ Đế, chim dần dần tự chết. Người ta càng quý da của nó; ai mang da chim trên người thì phần nhiều được đàn ông say mê. [Trích Động minh ký(?)]
Sứ giả của Vương Mẫu
Ở núi Hàm thuộc quận Tề có loài chim chân xanh, mỏ đỏ, cánh trắng, trán đỏ thẫm, tên là sứ giả của Vương Mẫu (tức Tây Vương Mẫu, nữ thần tiên trong truyền thuyết). Xưa Hán Vũ Đế lên núi này, được một chiếc hộp ngọc dài năm tấc (tấc: một phần mười thước). Vua xuống núi thì hộp ngọc bỗng hoá thành chim trắng bay đi. Đời truyền rằng trên núi có hộp thuốc của Vương Mẫu, bà thường sai chim canh giữ. [Trích Dậu Dương tạp trở]
Uyên ương
Đời Hán, hai cánh cổng nam của huyện Yên bỗng một cánh kêu "uyên", một cánh kêu "ương", sáng tối mỗi lần đóng mở, tiếng vang tới tận kinh đô. Cuối đời Hán, triều đình ghét điều đó, sai phá cổng; hai cánh cổng hoá thành đôi uyên ương, theo nhau bay đi. Sau bèn đổi tên huyện Yên thành huyện Yến Thành. [Trích Triều dã thiêm tái]
Chim năm màu
Dương Chấn (đại thần thanh liêm đời Đông Hán) mất, chưa chôn cất, có một con chim lớn năm màu, cao hơn một trượng (trượng: mười thước), từ trên trời bay xuống đến trước quan tài của Chấn, ngẩng đầu kêu thương, nước mắt chảy ướt đất; đến ngày an táng thì bay vút lên trời. [Trích Hậu Hán thư của Tạ Thừa]
Người đàn ông ở Tân Dụ
Một người đàn ông ở huyện Tân Dụ, quận Dự Chương, thấy trong ruộng có sáu bảy cô gái, đều mặc áo lông, anh không biết đó là chim. Anh bò tới, lấy được chiếc áo lông một cô đã cởi ra, đem giấu đi, rồi đi tới gần đám chim. Các con chim đều bay đi, chỉ riêng một con không bay được. Người đàn ông lấy nàng làm vợ, sinh được ba con gái. Về sau người mẹ sai con gái hỏi cha, biết áo giấu dưới đống lúa, bèn lấy được, mặc vào rồi bay đi. Sau đó nàng lại mang áo đến đón ba đứa con, chúng cũng bay đi được. [Trích Sưu thần ký]
Nhà họ Trương
Ở Kinh Triệu (vùng kinh đô Trường An) có người họ Trương ở một mình một phòng. Có con chim cưu (chim gáy) từ ngoài bay vào, đậu trên giường. Họ Trương khấn: "Chim cưu, nếu mi đem hoạ đến thì bay lên trần nhà; nếu đem phúc đến thì vào lòng ta." Chim liền bay vào lòng. Ông lấy tay sờ, được một chiếc móc bằng vàng. Từ đó con cháu dần dần hưng thịnh, của cải nhiều gấp vạn lần. Có người khách buôn đất Thục đến Trường An nghe chuyện, bèn đút lót hậu cho đứa hầu gái; hầu gái lấy trộm chiếc móc đưa cho khách. Họ Trương mất móc rồi thì dần dần sa sút hao hụt, mà người khách Thục cũng gặp cảnh khốn cùng; bèn đem móc trả lại, họ Trương lại hưng thịnh. [Trích Sưu thần ký]
Chim nhả vàng
Thời nhà Nguỵ, nước Côn Minh dâng chim nhả vàng. Người nước ấy nói đất họ cách Nhiên Châu chín nghìn dặm, nơi sinh ra loài chim này. Chim hình như chim sẻ, màu vàng, lông mềm và dày, thường bay lượn trên biển. Người giăng lưới bắt được thì coi là điềm cực lành. Nghe tiếng đức của nước Đại Nguỵ lan tới tận chốn hoang xa, nên họ vượt núi, vượt biển đến dâng cho nước lớn. Vua được chim, nuôi trong vườn chim quý, cho ăn ngọc trai thật, cho uống óc rùa. Chim thường nhả ra vụn vàng to như hạt kê, đem đúc lại có thể làm đồ dùng. Xưa thời Hán Vũ Đế có người dâng chim sẻ lớn, chính là loài này. Chim sợ sương tuyết, vua bèn dựng một căn nhà nhỏ cho nó ở, gọi là đài Tị Hàn (đài Tránh Rét), cửa lớn cửa sổ đều làm bằng pha lê, khiến trong ngoài thông sáng mà vẫn ngăn được gió mưa, bụi và sương mù. Các cung nữ tranh nhau lấy vàng chim nhả ra làm trâm thoa, đồ đeo, gọi là "vàng tránh rét". Vì thế cung nữ đùa giễu nhau rằng: "Không đeo vàng tránh rét, sao được lòng quân vương; không cài hoa vàng tránh rét, sao được vua yêu thương." Thế là họ tranh nhau quyến rũ, lấy của báu trang sức trên người, cả lúc đi lẫn lúc nằm đều ôm giữ bên mình để cầu được sủng ái. Đến khi nhà Nguỵ sắp(?) diệt vong, châu báu, ao đài đều hoá thành bãi cỏ rậm, chim nhả vàng cũng tự bay cao đi mất. [Trích Thập di lục]
Chim thu
Năm Vĩnh Gia thứ hai đời Tấn, có con chim thu (loài chim nước lớn giống cò) đậu ở huyện Thuỷ An, mình bị một mũi tên gỗ xuyên qua, đầu tên bằng sắt, dài sáu tấc rưỡi. Theo cỡ mũi tên mà tính thì người bắn phải cao một trượng năm sáu thước. [Trích Thập di ký]
Huyện lệnh Doanh Đạo
Trong niên hiệu Thái Nguyên đời Tấn, Hà Tiềm Chi, huyện lệnh huyện Doanh Đạo, thôi chức, trong núi thuộc địa phận huyện bắt được một con chim to bằng con cò trắng, màu xanh, mắt đỏ. Ở chỗ trên đầu gối, dưới đùi của nó tự nhiên có chiếc vòng đồng, hình dáng to nhỏ, nét chạm khắc, cách xoay chuyển như cái (?), khéo vượt xa sức người làm. Vì thế người ở kinh thành đều truyền nhau đến xem. Huyện Doanh Đạo nay thuộc Đạo Châu. [Trích Dậu Dương tạp trở]
Diều giấy hoá chim
Năm Thái Thanh thứ ba đời Lương Vũ Đế, Hầu Cảnh vây Đài thành (thành cung vua ở kinh đô Kiến Khang), xa cách không thông tin tức được. Giản Văn (thái tử, sau là Giản Văn Đế) làm diều giấy thả lên trời để báo nguy ra bên ngoài. Mưu sĩ của Hầu Cảnh là Vương Vĩ nói với Cảnh: "Diều giấy này bay tới đâu thì tin tức sẽ lọt ra ngoài." Cảnh sai những người bắn giỏi bên cạnh bắn diều; khi rơi xuống, diều đều hoá thành chim bay vào mây, không biết đi đâu. [Trích Độc dị chí]
Chim cun cút
Ở An Định, khi đắp thành đất trên cao nguyên, người ta làm lễ cúng tế, bày chén cô và chén tước (hai loại chén uống rượu dùng trong lễ tế), bỗng có một con cun cút bay đến đậu trên chén cô, nhân đó đặt tên là thành Thuần Cô (Cun Cút – Chén Cô). Trong niên hiệu Thiên Thống đời Văn Đế nhà Hậu Nguỵ(?), nơi này được lập thành huyện Thuần Cô. [Trích Cùng thần bí uyển]
Đới Văn Mưu
Có người tên Đới Văn Mưu sống trong núi Dương Thành. Có lần đang ăn ở phòng khách, bỗng nghe có tiếng gọi: "Ta là sứ giả của Thiên Đế, muốn xuống nương nhờ ông, được chăng?" Văn Mưu nghe rất sợ. Tiếng ấy lại nói: "Ông ngờ ta à?" Văn Mưu bèn quỳ xuống thưa: "Tôi nghèo, sợ không xứng để ngài giáng xuống thôi." Rồi ông quét dọn, lập bàn thờ, sáng tối dâng cơm rất cẩn thận. Sau đó Văn Mưu ở trong buồng nói riêng chuyện này, vợ ông bảo: "E rằng đây là hồ ly yêu quái đến nương nhờ thôi." Văn Mưu nói: "Ta cũng ngờ thế." Đến lúc cúng tế, vị thần nói: "Ta theo ông, đang định làm lợi cho ông, không ngờ ông lại có lòng ngờ vực, bàn ra tán vào." Văn Mưu đang tạ lỗi thì bỗng trên nhà như có tiếng mấy chục người kêu. Ra xem, thấy một con chim lớn năm màu, có mấy chục con chim cưu trắng bay theo, hướng về phía đông bắc vào mây mà đi mất. [Trích Cùng thần bí uyển]
Chim điềm lành
Tuỳ Dạng Đế đi đánh Liêu Đông trở về, dừng ở trấn Vọng Hải thuộc quận Liễu Thành, đi bộ ra ngắm cảnh. Có hai con chim lớn, lông trắng, mỏ đỏ, hình dáng như cò, từ trời cao lượn xuống, cao một trượng bốn năm thước, dài tám chín thước, quanh quẩn thuần hiền, bay múa quanh doanh trại của vua. Vua ra lệnh cho trứ tác tá lang (chức quan phụ trách soạn văn, chép sử) Ngu Xước làm bài "Thuỵ điểu minh" (bài văn khắc về chim điềm lành) dâng lên, vua sai khắc tại chỗ ấy. Lại sai điện nội thừa (quan coi việc trong điện của vua) Diêm Tỳ vẽ lại hình chim. Bí thư lang (quan coi sách vở ở thư viện triều đình) Ngu Thế Nam dâng bài "Thuỵ điểu tụng" (bài ca ngợi chim điềm lành), vua sai chép lên đầu bức tranh. [Trích Đại Nghiệp thập di]
Chim báo xuân
Trong núi Cố Chử có loài chim giống chim sáo nhưng nhỏ hơn, màu vàng xám. Mỗi năm đến tháng giêng, tháng hai, nó kêu thành tiếng "xuân dậy rồi"; đến tháng ba, tháng tư, nó kêu "xuân đi rồi". Người hái chè gọi nó là chim báo xuân. [Trích Cố Chử sơn ký]
Le le có mào
Cá thạch thủ (cá đù, trong đầu có hạt cứng như đá) đến mùa thu thì hoá thành le le có mào, vì thế trong đầu le le có mào có đá. [Trích Hải lục toái sự]
Chim Tần cát liễu
Chim Tần cát liễu: các châu Dung, Quản, Liêm, Bạch có sinh loài chim này. Chim đại khái giống vẹt, mỏ và chân đều đỏ, sau hai mắt, áp hai bên đầu có mào thịt màu vàng, giỏi bắt chước tiếng người, giọng to và rõ hơn vẹt. Người ta lấy trứng gà luộc trộn cơm, vo viên to bằng quả táo cho ăn. Có người nói ở Dung Châu có loại lông toàn đỏ, toàn trắng, nhưng đều chưa ai thấy. [Trích Lĩnh biểu lục dị]
Chàng họ Vi
Quận Khiên Dương có miếu Trương nữ lang (miếu thờ cô gái họ Trương). Trong niên hiệu Thượng Nguyên, có chàng họ Vi làm khách ở Khiên Dương, giữa đường đến miếu ấy, bèn tháo yên ngựa nghỉ ngơi. Bỗng thấy trong miếu có một đôi guốc nằm trên đất. Vi sinh nhặt lên xem, thấy là bện bằng cỏ, vân rất mịn, màu trắng, kiểu dáng cực khéo. Vi sinh bèn cất vào túi rồi từ biệt ra đi. Đến quận, quan quận thú cho Vi sinh ở nhà khách. Tối hôm ấy, chàng đặt đôi guốc nhặt được trước mặt rồi ngủ. Sáng hôm sau đôi guốc đã mất, tìm khắp không biết ở đâu. Chừng một bữa ăn sau, mới thấy nó ở trên mái ngói nhà khách. Đầy tớ kinh ngạc, báo với Vi sinh. Vi sinh liền sai trèo lên mái lấy xuống; lấy được rồi lại đặt trước mặt. Sáng hôm sau lại mất, lại tìm thấy trên mái ngói. Như thế ba lần. Vi sinh nói riêng với đầy tớ: "Đây là vật quái chăng? Hãy lén rình xem." Tối ấy, đầy tớ nấp nhìn qua khe cửa; gần nửa đêm, đôi guốc bỗng hoá thành chim trắng bay lên mái nhà. Vi sinh sai bắt lấy đem đốt, chim bèn bay đi mất. [Trích Tuyên thất chí]
Giặc chim
Em trai Lý Tĩnh (danh tướng đầu đời Đường) là Lý Khách Sư, làm quan đến hữu vũ vệ tướng quân (tướng chỉ huy một cánh quân cấm vệ), bốn mùa săn bắt chim thú không lúc nào ngơi. Ở vùng tây nam kinh đô, giáp sông Lễ, chim thú đều biết mặt ông; mỗi lần ông ra ngoài, chim chóc, quạ, chim khách tranh nhau đuổi theo kêu ầm ĩ. Người ta gọi ông là "giặc chim". [Trích Đàm tân lục]
Bộ chim
Quan cấp sự (chức quan can gián, xem xét chiếu chỉ) Phùng Duyện có nhà ở phường Thân Nhân, phía nam có khu vườn với đình trên núi giả, nuôi rất nhiều ngỗng, vịt và các loài chim khác, thường sai một người nhà trông coi. Người đương thời gọi đó là "bộ chim" (ví đùa như một cơ quan triều đình chuyên coi chim). [Trích Lư thị tạp ký]
Lưu Cảnh Dương
Thời Thiên Hậu (tức Võ Tắc Thiên), binh tào (viên chức coi việc quân) vệ Tả Vệ là Lưu Cảnh Dương đi công cán Lĩnh Nam, bắt được một đôi chim cát liễu, một trống một mái, hiểu được tiếng người. Đến kinh đô ông đem dâng, nhưng giữ lại con mái. Con trống buồn bực không chịu ăn. Võ Tắc Thiên hỏi: "Sao lại buồn bã thế?" Chim nói: "Bạn đôi của tôi bị viên sứ giả giữ lại, nay tôi nhớ nó lắm." Bà bèn gọi Cảnh Dương đến hỏi: "Khanh vì cớ gì giấu một con chim mà không dâng?" Cảnh Dương dập đầu tạ tội, rồi đem dâng nốt; Võ Tắc Thiên không bắt tội. [Trích Triều dã thiêm tái]
Chim ăn châu chấu
Trong niên hiệu Khai Nguyên, ở châu Bối có châu chấu ăn lúa; có mấy nghìn con chim trắng lớn và mấy vạn con chim trắng nhỏ bay đến ăn sạch châu chấu. [Trích Dậu Dương tạp trở]
Lư Dung
Đầu niên hiệu Khai Nguyên, Lư Dung người Phạm Dương đang bệnh, nằm một mình, bỗng thấy một con chim lớn từ xa bay đến, chốc lát đậu trên cây trong sân. Chim cao bốn năm thước, hình như con cú, mắt to như cái chén, mỏ dài hơn một thước. Nó xuống đất, bước lên thềm, một lúc sau vào phòng, nhảy lên giường, giương hai cánh; trên cánh có người tí hon(?) cầm ngọn giáo nhỏ định đâm Dung. Dung nằm úp sợ hãi, toát mồ hôi. Bỗng lại có người từ cửa sau đi vào, nói với chim: "Đây là người lương thiện, chớ làm hại." Chim bèn bay đi, người kia cũng theo ra. Bệnh của Dung từ đó khỏi hẳn. [Trích Quảng dị ký]
Bà họ Trương
Vợ của Lý Toàn Chương, thứ sử (quan đứng đầu một châu) Bộc Châu, là bà họ Trương, dì của Ngưu Túc. Năm Khai Nguyên thứ hai mươi lăm, bà mất ở trang trại tại Y Khuyết. Khi bà nằm bệnh, có con chim đậu trên cây trong sân, đầu trắng, chân đỏ, bụng vàng, cánh đỏ, tiếng kêu chỉ nói: "Ân hận thay! Mẹ ơi!" Cứ như thế ngày đêm không dứt tiếng hơn mười ngày. Bà Trương mất, chim cũng không thấy nữa. [Trích Kỷ văn]
Vương Tự
Cuối niên hiệu Thiên Bảo, Vương Tự, lục sự tham quân (viên chức coi giấy tờ, kiểm tra sổ sách của châu) ở Thai Châu, bệnh sắp chết. Có con chim lớn bay vào phòng, đi tới bên giường, chìa mỏ về phía Tự, kêu: "Lấy! Lấy!" Tự liền chết. [Trích Quảng dị ký]
Chim lớn ở Vũ Công
Năm Đại Lịch thứ tám, có con chim lớn xuất hiện ở Vũ Công, bầy chim xúm lại kêu ầm. Tướng hành doanh (tướng đóng quân dã chiến) Trương Tự Phần bắn được: chim có cánh bằng da thịt, đầu như đầu cáo, bốn chân, chân có vuốt, sải rộng bốn thước, hình dáng như con dơi. [Trích Dậu Dương tạp trở]
Chim quán đoàn
Chim quán đoàn còn có tên là Đoạ Nghệ (nghĩa là "làm Nghệ rơi", Nghệ là tay thiện xạ trong truyền thuyết), hình dáng giống chim khách. Người bắn nó thì nó ngậm lấy mũi tên bắn ngược lại người. [Trích Dậu Dương tạp trở]
Chim nhả dải ấn
Núi Nam ở huyện Ngư Phục có loài chim to bằng chim sáo, lông phần nhiều màu đen, xen lẫn vàng và trắng, đầu khá giống gà rừng. Có lúc nó nhả ra một vật dài mấy tấc, màu đỏ rực rỡ, hình dáng và màu sắc giống dải ấn (dải lụa dùng để đeo ấn của quan), nên gọi là chim nhả dải ấn. Lại nữa, khi ăn, nó thường chứa thức ăn trong diều trước ngực, phình to như cái đấu; sợ va chạm vào diều nên khi đi nó luôn tránh xa cây cỏ, vì vậy còn có tên là chim tránh gốc cây. [Trích Dậu Dương tạp trở]
Chim đỗ quyên
Chim đỗ quyên, khi khí dương mới nhú (lúc đầu xuân), thì thay nhau kêu; con nào kêu trước thì nôn ra máu mà chết. Từng có người đi trong núi, thấy một bầy đỗ quyên lặng im, bèn thử bắt chước tiếng kêu, người ấy liền chết. Khi đỗ quyên mới bắt đầu kêu, ai nghe thấy đầu tiên thì là điềm phải chia ly; ngồi trong nhà xí mà nghe tiếng nó là điềm không lành. Phép trấn giải là bắt chước tiếng chó sủa để đáp lại. [Trích Dậu Dương tạp trở]
Chim mẹ muỗi
Chim mẹ muỗi có hình dáng như chim nghịch (một loài chim nước lớn), mỏ to và dài, bắt cá ở ao đầm để ăn. Mỗi lần nó kêu một tiếng thì có muỗi, mắt muỗi bay ra từ miệng nó. Dân gian nói lấy lông cánh nó làm quạt thì đuổi được muỗi. Nó cũng được gọi là chim nhả muỗi. [Trích Lĩnh biểu lục dị]
Chim hoa ngô đồng
Ở vùng các châu Bành, Thục thuộc đạo Kiếm Nam có loài chim to bằng ngón tay, đủ cả năm màu, có mào như chim phượng, ăn hoa ngô đồng. Mỗi khi cây ngô đồng ra hoa thì nó đến, hoa rụng thì nó đi, không biết đi đâu. Dân gian gọi là chim hoa ngô đồng. Chim rất thuần và hiền, đậu trên thoa cài tóc của phụ nữ, khách ngồi suốt bữa tiệc mà nó không bay đi. Người ta yêu quý nó, không ai làm hại. [Trích Triều dã thiêm tái]
Chim lớn nước Chân Lạp
Nước Chân Lạp (nay là Campuchia) có núi Cát Lãng cao muôn trượng, lưng chừng núi có hang. Trước kia có loài chim Lãng, hình như diều hâu già, to như con lạc đà; người đi qua là nó chộp lấy ăn thịt, rồi bay vút lên không. Dân chúng khổ sở vì nó. Vua Chân Lạp lấy thịt bò lớn, giấu bên trong những con dao nhỏ hai đầu nhọn sắc, sai người chở đi qua. Chim chộp lấy nuốt vào, liền chết, từ đó không còn giống chim ấy nữa. [Trích Triều dã thiêm tái]
Chim bách thiệt
Chim bách thiệt (chim "trăm lưỡi", hót được nhiều giọng) hót vào mùa xuân, đến hạ chí (ngày giữa mùa hè, ngày dài nhất trong năm) thì thôi, chỉ ăn giun đất. Sau tháng giêng, đất hết đóng băng, giun bò ra thì nó đến; sau tháng mười, giun ẩn xuống đất thì nó bỏ đi. Đó là sự cảm ứng giữa các loài vật với nhau. [Trích Triều dã thiêm tái]
Chim quán
Vùng Giang Hoài gọi cảnh bầy chim quán (một loài cò lớn) bay lượn vòng tròn là "giếng quán". Chim quán cũng hay bay lượn vòng, hễ thế thì ắt có mưa gió. Người nào trèo lên tổ bắt chim quán non thì trong vòng sáu mươi dặm sẽ bị hạn hán, vì chim quán có thể bay thành bầy sát tận trời cao mà xua mưa, mưa vì thế tan đi. [Trích Dậu Dương tạp trở]
Lại nữa, ở phương Nam có loài chim quán ăn rắn. Mỗi khi gặp tảng đá lớn, biết bên dưới có rắn, nó liền đứng trước tảng đá làm như đạo sĩ đi bộ Vũ (cách bước chân theo hình sao Bắc Đẩu khi làm phép của đạo sĩ), tảng đá bật lên lăn đi, nhờ đó nó bắt được rắn mà ăn. Người trong làng muốn học phép ấy, chờ lúc chim nuôi con, trèo lên cây lấy dây tre buộc chặt tổ chim lại; chim ắt sẽ làm phép để cởi ra. Người ta bèn rải cát dưới gốc cây, để dấu chân chim in lại mà bắt chước học theo. [Trích Bắc mộng ngôn]
Chim cam trùng
Cuối niên hiệu Đại Trung, châu Thư tâu lên rằng các loài chim cùng nhau làm chung một cái tổ, rộng bảy thước, cao một trượng; chim én, chim sẻ, chim ưng, chim cắt, chim nước, chim núi đều thuần hoà sống chung như một. Lại có loài chim mặt người, lông xanh lục, mỏ và móng đều màu xanh thẫm, tiếng kêu là "cam trùng", nhân đó gọi là chim cam trùng. Người đương thời vẽ hình chim đem bán ở chợ trong các phường. [Trích Đỗ Dương tạp biên]
Chim đái thắng
Thời nước Thục họ Vương (nước Tiền Thục do Vương Kiến lập), thị lang bộ Hình (quan phó, đứng thứ hai trong bộ Hình) Lý Nhân Biểu, lúc trước ở trọ tại Hứa Châu, sắp lên kinh dự thi ở Xuân quan (tức bộ Lễ, nơi tổ chức thi cử). Bấy giờ thượng thư Tiết Năng đang trấn giữ nơi ấy. Nhân Biểu chép trước năm mươi bài thơ mình làm để làm lễ vật ra mắt, chấm bút viết xong thành cuộn, ngồi tựa ghế trong một ngôi đình nhỏ đọc lại. Chưa đọc được dăm ba bài, có con chim đái thắng (chim đầu rìu) từ mái hiên bay vào, đứng trên bàn, thuần hoà hồi lâu, rồi vươn cổ xoã cánh mà múa, hướng về phía người như muốn nói điều gì. Hồi lâu nó lại xoay mình, lại múa, cứ như thế ba lần, rồi vút bay đi. Nhân Biểu trong lòng lấy làm lạ, nhưng không kể với ai. Hôm sau ông dâng thơ, Tiết Năng hết sức trọng đãi; ở lại mấy ngày, Tiết Năng gả con gái cho ông. [Trích Lục dị ký]
Chim lớn Bắc Hải
Ở Bắc Hải có con chim lớn, cao nghìn dặm. Trên đầu có vằn thành chữ "Thiên", ở ngực có chữ "Hậu", cánh trái có chữ "Ê", cánh phải có chữ "Lặc". Nó quay đầu về phía đông, ngay giữa biển mà bắt cá. Có lúc nó giương cánh bay lên, lông cánh cọ vào nhau vang như sấm như gió. [Trích Thần dị lục]
Con quạ
Ôn Chương làm kinh triệu doãn (quan đứng đầu vùng kinh đô), mạnh tay trong việc giết người có tội, người kinh thành đều sợ ông. Một hôm, nghe có tiếng giật chuông kêu oan mà không thấy người, như thế ba lần, hoá ra là một con quạ. Ông nói: "Ắt có người bắt mất con nó nên nó đến kêu oan đây." Bèn sai lính theo con quạ đến chỗ nó để bắt người. Con quạ bay lượn dẫn lính ra ngoài thành, đến một đám cây, quả nhiên có người đã bắt chim non, còn đang nghỉ dưới gốc cây. Lính bắt giải về. Quan phủ doãn thấy việc này khác thường, bèn xử chết kẻ bắt chim non. [Trích Bắc mộng ngôn]
Chim lạ núi Tiên Cư
Năm Vĩnh Bình thứ hai thời nước Thục họ Vương, triều đình tìm được bản văn điềm lành do Chương Hoằng Đạo ở núi Bắc Mang để lại, tại núi Tiên Cư thuộc huyện Thập Phương. Vua bèn bỏ tiền ra, giao cho mã bộ sứ (quan coi quân kỵ và quân bộ) Hán Châu là Triệu Hoằng Ước xây dựng đạo quán (đền thờ của Đạo giáo). Đến khi dựng điện Thiên Tôn (điện thờ các vị thần tối cao của Đạo giáo), gỗ đá to lớn, tốn rất nhiều công sức. Hôm ấy sắp gác cây xà lớn, hơn ba trăm thợ khéo và phu dịch buộc dây kéo, hò reo vang động khắp gần xa. Bỗng có ba con chim lạ, một con màu đỏ thắm, hai con trắng tinh, đuôi như dải lụa kéo dài, mỗi chiếc dài hơn hai thước, đến đậu trên xà, theo dây kéo mà lên xuống, ở giữa đám đông mà không hề sợ hãi. Thợ vuốt ve, đùa nghịch với chúng như với vật nuôi đã thuần. Xà gác xong thì chim cũng bay đi. [Trích Lục dị ký]
Chim vàng anh
Mấy năm trước có người bắt được chim vàng anh non, nuôi trong lồng tre. Chim bố mẹ sát cánh nhau, sáng tối kêu thương ngoài lồng, lại còn đến mớm mồi cho con; người dù đứng trước mặt, chúng cũng chẳng sợ chút nào. Bỗng một hôm, chim bố mẹ không ra vào được(?) bên lồng, chim trống chim mái bay lượn quanh quẩn kêu mà không có lối vào; một con lao vào lửa, một con đâm vào lồng mà chết. Mổ bụng ra xem thì ruột đứt ra từng khúc. [Trích Ngọc đường nhàn thoại]
Thái Bình quảng ký, quyển 463 (hết).
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video