Thái Bình quảng ký (bộ sách gom chép các truyện lạ, biên soạn đời Tống), quyển 475. Lý Phưởng cùng những người khác đời Tống biên soạn. Mục Côn trùng, phần ba.
Thuần Vu Phần
Thuần Vu Phần
Thuần Vu Phần người Đông Bình, là một tay du hiệp (người hào hiệp sống phóng khoáng, trọng nghĩa khí) vùng Ngô Sở. Chàng mê rượu, tính khí nóng nảy, không giữ gìn những phép tắc nhỏ nhặt. Gia sản tích được rất lớn, chàng nuôi nhiều khách hào kiệt. Chàng từng nhờ võ nghệ được bổ làm tỳ tướng (tướng phụ, phó tướng) trong quân Hoài Nam. Về sau chàng say rượu làm càn, xúc phạm chủ soái nên bị đuổi đi. Từ đó chàng sa cơ thất thế, sống buông thả phóng túng, ngày ngày chỉ lo uống rượu. Nhà chàng ở cách quận lỵ Quảng Lăng mười dặm về phía đông. Phía nam nhà có một cây hòe cổ thụ lớn, cành dài lá rậm, bóng mát che được mấy mẫu đất. Ngày nào chàng cũng cùng đám bạn hào kiệt uống rượu say sưa dưới gốc cây ấy.
Tháng chín năm Trinh Nguyên thứ bảy đời Đường (niên hiệu của vua Đường Đức Tông, tức năm 791), chàng say khướt đến sinh bệnh. Bấy giờ có hai người bạn trong tiệc dìu chàng về nhà, đặt nằm dưới mái hiên phía đông nhà chính. Hai người bạn bảo chàng: "Anh ngủ đi. Bọn tôi đi cho ngựa ăn, rửa chân, đợi anh đỡ hơn một chút rồi mới về." Chàng cởi khăn, gối đầu nằm, đầu óc mơ màng, chập chờn như mộng.
Chàng thấy hai sứ giả mặc áo tía quỳ lạy, nói: "Vua nước Hòe An sai bề tôi nhỏ đến truyền mệnh, kính mời ngài." Chàng bất giác bước xuống giường, sửa áo, theo hai sứ giả ra cổng. Ở đó có một cỗ xe nhỏ mui sơn dầu xanh, bốn con ngựa đực kéo, bảy tám người hầu hai bên. Họ dìu chàng lên xe, ra khỏi cổng lớn, nhắm cái hốc ở gốc hòe cổ mà đi. Sứ giả liền đánh xe vào trong hốc. Chàng thấy rất lạ nhưng không dám hỏi. Bỗng thấy núi sông, gió mây, cây cỏ, đường sá khác hẳn cõi người.
Đi tới mấy chục dặm thì thấy thành ngoài, tường thành có lỗ châu mai, xe cộ và người qua lại không dứt trên đường. Những người hầu xe hai bên chàng hô dẹp đường rất nghiêm, người đi đường cũng tranh nhau tránh sang hai bên. Lại vào một tòa thành lớn, cổng son, lầu nhiều tầng, trên lầu có tấm biển chữ vàng đề: "Đại Hòe An quốc". Người giữ cổng rảo bước tới lạy chào, chạy đi chạy lại. Chốc lát có một người cưỡi ngựa truyền lời: "Nhà vua vì phò mã (chồng của công chúa, con rể vua) từ xa đến, truyền cho tạm nghỉ ở quán Đông Hoa." Rồi người ấy đi trước dẫn đường.
Chốc lát thấy một cánh cổng mở toang, chàng xuống xe đi vào. Lan can sơn màu, cột chạm trổ; dưới sân trồng thành hàng những cây quý quả lạ; trên nhà bày bàn ghế, nệm chiếu, màn trướng, mâm cỗ. Chàng trong lòng rất khoan khoái. Lại có tiếng hô: "Hữu tướng (vị tể tướng bên phải, một trong hai quan đứng đầu triều đình) sắp đến!" Chàng bước xuống thềm cung kính đón. Có một người mặc áo tía, cầm hốt ngà (tấm thẻ dài bằng ngà voi, quan lại cầm khi vào chầu) rảo bước tới, lễ nghi giữa chủ và khách đều hết mực cung kính. Hữu tướng nói: "Vua nước tôi không vì nước mình nhỏ hèn xa xôi hẻo lánh, kính rước ngài để kết làm thông gia." Chàng đáp: "Tôi thân hèn kém, đâu dám mong việc ấy."
Hữu tướng bèn mời chàng cùng đến chỗ vua. Đi chừng trăm bước thì vào một cổng son, giáo, kích, búa, rìu bày hàng hai bên, mấy trăm quân lính đều lùi tránh bên đường. Chàng có người bạn rượu xưa nay tên là Chu Biện cũng rảo bước trong đám ấy; chàng thầm mừng nhưng không dám tiến lên hỏi. Hữu tướng dẫn chàng lên một điện rộng, quân hầu cận canh gác nghiêm ngặt, giống như chỗ ở của bậc chí tôn. Chàng thấy một người cao lớn, đoan trang nghiêm nghị, ngồi ở ngôi chính giữa, mặc áo lụa trắng, đội mũ hoa đỏ. Chàng run sợ không dám ngẩng nhìn. Những người hầu hai bên bảo chàng lạy.
Vua nói: "Trước đây ta vâng lời lệnh tôn (cha của ngài), ông không chê nước nhỏ, đã bằng lòng cho con gái thứ của ta là Dao Phương được hầu hạ ngài." Chàng chỉ cúi rạp xuống, không dám nói gì. Vua nói: "Hãy tạm về nhà khách, rồi sẽ sửa soạn nghi lễ sau." Có chỉ truyền ra (?), Hữu tướng cũng cùng chàng trở về quán khách. Chàng nghĩ ngợi: cha mình làm tướng ở biên ải, bị hãm trong đất giặc, không biết sống chết thế nào; ngờ rằng cha có giao thiệp với nước phiên phía bắc (?) nên mới có chuyện này. Lòng chàng rất rối, không hiểu duyên cớ ra sao.
Tối hôm ấy, nào dê non, chim nhạn, tiền lụa (lễ vật cưới theo lễ xưa), nào nghi thức uy nghi, ca kỹ đàn sáo, cỗ bàn, đèn đuốc, xe ngựa, lễ vật, không thứ gì là không đủ. Có một đám thiếu nữ, người xưng là cô Hoa Dương, người xưng là cô Thanh Khê, người xưng là Thượng Tiên Tử, người xưng là Hạ Tiên Tử; như thế có đến mấy tốp, mỗi người đều có hàng nghìn kẻ hầu theo. Họ đội mũ phượng biếc, khoác áo choàng vai màu ráng vàng, cài trâm hoa vàng ngọc biếc (?), lóng lánh đến chói mắt. Họ dạo chơi đùa vui, ra vào cửa quán, tranh nhau trêu chọc chàng Thuần Vu, dáng điệu yêu kiều lộng lẫy, lời lẽ khéo léo lả lơi, chàng không đối đáp nổi.
Lại có một cô gái nói với chàng: "Năm ngoái, vào ngày Thượng tị (mồng ba tháng ba, ngày tết người ta ra bờ sông chơi xuân, tắm gội trừ xui), ta theo phu nhân Linh Chi qua chùa Thiền Trí, ở viện Thiên Trúc xem Hữu Diên múa điệu Bà La Môn (một điệu múa gốc Ấn Độ). Ta cùng các cô ngồi trên giường đá bên cửa sổ phía bắc. Lúc ấy chàng còn trẻ, cũng xuống ngựa đến xem. Riêng chàng cứ cố sáp tới làm quen, buông lời chọc ghẹo đùa cợt. Ta cùng em Quỳnh Anh thắt chiếc khăn đỏ treo lên cành trúc. Chàng lại không nhớ hay sao?
Lại ngày mười sáu tháng bảy, ta theo Thượng Chân Tử (?) đến chùa Hiếu Cảm nghe pháp sư Khế giảng kinh Quan Âm. Ta cúng ở dưới tòa giảng hai cây thoa (?) phượng vàng, Thượng Chân Tử cúng một chiếc hộp làm bằng sừng tê giác nước. Lúc ấy chàng cũng có mặt trong buổi giảng, đến xin pháp sư lấy thoa và hộp ra xem, khen ngợi mãi, trầm trồ hồi lâu, rồi ngoảnh nhìn bọn ta mà nói: 'Người và vật đều chẳng phải thứ có ở thế gian.' Chàng có khi hỏi họ ta, có khi hỏi làng ta, ta đều không đáp. Chàng tình ý quyến luyến, cứ nhìn theo không rời. Chàng lại không nhớ hay sao?"
Chàng đáp: "Giữ kín trong lòng, ngày nào quên được (lời một câu thơ trong Kinh Thi)." Các cô gái nói: "Nào ngờ hôm nay lại cùng chàng thành người một nhà."
Lại có ba người mũ đai rất oai vệ, đến lạy chàng nói: "Chúng tôi vâng lệnh làm người phù lễ cho phò mã." Trong đó có một người là bạn cũ của chàng. Chàng chỉ vào mà hỏi: "Anh chẳng phải Điền Tử Hoa người Phùng Dực đó sao?" Điền đáp: "Phải." Chàng bước tới nắm tay, hàn huyên chuyện cũ hồi lâu. Chàng hỏi: "Sao anh lại ở đây?" Tử Hoa đáp: "Tôi đi chơi xa, được Hữu tướng là Vũ Thành hầu (tước hầu, tước quý tộc bậc thứ hai) họ Đoạn biết đến, nên nương nhờ ở đây." Chàng lại hỏi: "Chu Biện ở đây, anh có biết không?" Tử Hoa đáp: "Chu là người quyền quý, giữ chức Tư lệ (?; nguyên văn thiếu chữ, chức quan coi việc giám sát, tra xét ở kinh đô), quyền thế rất lớn. Tôi nhiều lần được anh ấy che chở (?)." Hai người cười nói rất vui.
Chốc lát có tiếng truyền: "Mời phò mã vào!" Ba người lấy kiếm, ngọc đeo, mũ áo lễ thay cho chàng. Tử Hoa nói: "Không ngờ hôm nay được chứng kiến lễ lớn, chẳng bao giờ dám quên anh." Có mấy chục tiên nữ tấu đủ thứ nhạc lạ, uyển chuyển trong trẻo, khúc điệu buồn thương, không phải thứ nhạc cõi người được nghe. Người cầm đuốc dẫn đường cũng mấy chục, hai bên thấy những bức bình phong che lối đi bằng vàng ngọc biếc, màu sắc lóng lánh, kéo dài mấy dặm không dứt. Chàng ngồi ngay ngắn trong xe, lòng dạ bàng hoàng, rất không yên. Điền Tử Hoa nhiều lần nói cười để chàng khuây. Đám cô dì chị em lúc nãy cũng lăng xăng bên cạnh.
Họ bảo chàng xuống xe, rồi các lễ lạy, vái, nhường, lên xuống đều y như ở cõi người. Dỡ bình phong, bỏ quạt che (theo lễ cưới xưa, mặt cô dâu được che bằng quạt), thấy một người con gái, xưng là công chúa Kim Chi, tuổi chừng mười bốn mười lăm, đẹp như thần tiên. Lễ giao hoan cũng khá đầy đủ rõ ràng. Từ đó tình nghĩa vợ chồng ngày càng mặn nồng, vinh hiển ngày càng thịnh. Xe cộ, áo mũ khi ra vào, khách khứa và kẻ hầu khi dạo chơi yến tiệc, chỉ kém nhà vua một bậc.
Vua sai chàng cùng các quan, đem đủ quân hộ vệ, đi săn lớn ở núi Linh Quy phía tây kinh đô. Núi đồi cao đẹp, sông đầm rộng xa, rừng cây tươi tốt, chim bay thú chạy thứ gì cũng có. Đoàn người săn được rất nhiều, đến tối mới về.
Một hôm khác chàng tâu vua: "Ngày thần kết duyên, đại vương có nói là vâng lời cha thần. Cha thần trước kia giúp một viên tướng nơi biên ải, đánh trận thất bại, bị hãm trong đất rợ, từ đó đến nay bặt tin đã mười bảy mười tám năm. Đại vương đã biết cha thần ở đâu, xin cho thần đến thăm một lần." Vua vội nói: "Ông thông gia giữ chức ở đất bắc, thư từ thăm hỏi không dứt. Khanh cứ viết thư báo tin, chưa cần phải đi ngay." Chàng bèn bảo vợ sửa soạn quà cáp lễ mừng, gửi đi cùng thư.
Mấy hôm sau có thư trả lời. Chàng xem kỹ lời thư, đều là những việc cha từng trải trong đời; trong thư nhớ thương, dạy bảo, tình ý tỉ mỉ, đều y như những năm xưa. Thư lại hỏi chàng họ hàng ai còn ai mất, xóm làng thịnh suy thế nào; lại nói đường sá cách xa, gió khói ngăn trở, lời ý buồn khổ, giọng văn thương xót. Thư lại không cho chàng đến thăm, nói rằng: "Đến năm Đinh Sửu (năm tính theo lịch can chi), cha sẽ gặp con." Chàng ôm thư nghẹn ngào, lòng đau không chịu nổi.
Một hôm khác, vợ nói với chàng: "Chàng không nghĩ đến việc ra làm quan trị dân sao?" Chàng đáp: "Ta sống phóng túng, không quen việc chính sự." Vợ nói: "Chàng cứ nhận làm, thiếp sẽ giúp đỡ." Vợ bèn thưa với vua. Mấy hôm sau vua bảo chàng: "Quận Nam Kha của ta chính sự không chạy, thái thú (quan đứng đầu một quận) đã bị cách chức. Ta muốn mượn tài của khanh, khanh hãy chịu khó nhận lấy, đi cùng con gái nhỏ của ta." Chàng thành kính vâng mệnh. Vua bèn sai các quan sửa soạn hành trang cho thái thú, đem ra vàng ngọc, gấm vóc, rương hòm, tôi tớ, thê thiếp, xe ngựa bày hàng trên đường lớn để tiễn công chúa đi.
Chàng thuở nhỏ sống kiểu du hiệp, chưa từng dám mơ đến thế, nay rất mừng, bèn dâng biểu tâu: "Thần là con cháu nhà tướng, xưa nay không có tài nghệ gì, nay lạm nhận việc lớn, ắt làm hỏng phép tắc triều đình. Tự thương mình như kẻ tiểu nhân ngồi xe của người quân tử (ý trong Kinh Dịch: không xứng với chức vị), rồi sẽ làm đổ nồi canh (cũng ý trong Kinh Dịch: sức yếu gánh việc nặng mà làm hỏng việc). Nay muốn tìm rộng người hiền tài để giúp chỗ thần còn kém. Thần trộm thấy Tư lệ (?) Chu Biện người Dĩnh Xuyên trung thực, cương trực (?), giữ phép không đổi, có tài phò tá; xử sĩ (người có học mà không ra làm quan) Điền Tử Hoa người Phùng Dực trong sạch cẩn trọng, biết tùy cơ ứng biến, hiểu rõ gốc rễ của việc trị dân và giáo hóa. Hai người quen biết với thần đã mười năm, thần biết rõ tài năng, có thể giao việc chính sự. Xin cho Chu làm Tư hiến (quan coi pháp luật, hình ngục) quận Nam Kha, cho Điền làm Tư nông (quan coi việc ruộng nương, lúa thóc, thuế má), mong cho chính sự của thần có tiếng tốt, phép nước không rối loạn." Vua đều làm theo lời biểu mà cử họ đi.
Tối hôm ấy, vua và phu nhân làm tiệc tiễn ở phía nam kinh đô. Vua bảo chàng: "Nam Kha là quận lớn của nước, đất đai màu mỡ, người đông của nhiều, không có chính sự nhân từ thì không trị nổi. Huống chi đã có Chu và Điền cùng giúp, khanh hãy gắng sức cho xứng với lòng mong của nước." Phu nhân dặn công chúa: "Chàng Thuần Vu tính cương cường, thích rượu, lại đang tuổi trẻ. Đạo làm vợ quý ở mềm mỏng thuận theo. Con khéo hầu hạ chồng thì mẹ không còn lo gì nữa. Nam Kha tuy cách không xa, nhưng sớm tối không được gần nhau thăm hỏi, nay chia tay, sao khỏi đẫm khăn nước mắt?"
Chàng cùng vợ cúi đầu lạy rồi đi về phía nam, lên xe, kỵ binh vây quanh, nói cười rất vui. Đi mấy hôm thì tới quận. Quan lại, sư tăng, đạo sĩ, các cụ già, phường nhạc, xe kiệu, quân hộ vệ, xe gắn chuông loan tranh nhau ra đón rước. Người đông nghịt, chuông trống ầm ĩ, kéo dài hơn mười dặm không dứt. Thấy tường thành có lỗ châu mai, lầu đài, khí lành tỏa ngút. Vào cổng thành lớn, trên cổng cũng có tấm biển lớn đề chữ vàng: "Nam Kha quận thành". Thấy những ngôi nhà mái son, cổng có hàng kích gỗ (dấu hiệu dinh quan), san sát sâu rộng.
Chàng xuống xe, xét hỏi phong tục, chữa trị nỗi khổ bệnh tật của dân, việc chính sự giao cho Chu và Điền, trong quận trị yên rất tốt. Từ khi giữ quận hai mươi năm, sự giáo hóa lan khắp, trăm họ ca hát ngợi khen, dựng bia công đức, lập đền thờ sống (đền thờ dựng khi người còn sống để tỏ lòng biết ơn). Vua rất trọng chàng, ban thực ấp (vùng đất mà thuế má của dân ở đó thuộc về người được phong), ban tước vị, cho đứng vào hàng đài phụ (ngôi tể tướng, đại thần phò vua). Chu và Điền đều nổi tiếng vì giỏi việc trị dân, lần lượt được thăng lên chức lớn. Chàng có năm con trai hai con gái; con trai nhờ dòng dõi cha ông (?) mà được làm quan, con gái cũng được gả vào hoàng tộc. Vinh hiển rực rỡ, cực thịnh một thời, đương đời không ai sánh kịp.
Năm ấy có nước Đàn La đến đánh quận này. Vua sai chàng luyện tướng tập quân để đánh. Chàng bèn dâng biểu cử Chu Biện đem ba vạn quân chống quân giặc ở thành Dao Đài. Biện cương mãnh mà khinh địch, quân lính thua tan. Biện một mình một ngựa, trần truồng lén chạy trốn, đêm mới về tới thành. Quân giặc cũng thu đồ quân nhu, áo giáp (?) mà rút về. Chàng bèn bắt giam Biện để xin vua trị tội, vua tha cả hai người.
Tháng ấy, Tư hiến Chu Biện mọc nhọt độc ở lưng mà chết. Vợ chàng là công chúa lâm bệnh, mười ngày sau cũng qua đời. Chàng bèn xin thôi chức quận để hộ tống linh cữu về kinh, vua bằng lòng, liền cho Tư nông Điền Tử Hoa tạm giữ việc thái thú Nam Kha. Chàng đau xót đưa tang, nghi trượng uy nghiêm suốt dọc đường; trai gái gào khóc, dân và quan bày lễ cúng, níu càng xe, chắn lối đi, nhiều không kể xiết. Rồi tới kinh đô. Vua và phu nhân mặc áo trắng khóc ở ngoài thành đợi xe linh cữu tới. Vua đặt thụy hiệu (tên hiệu đặt cho người sau khi mất) cho công chúa là "Thuận Nghi công chúa", bày đủ nghi trượng, lọng lông chim, đội trống kèn, chôn ở gò Bàn Long cách kinh đô mười dặm về phía đông. Tháng ấy, con của cố Tư hiến là Vinh Tín cũng hộ tống linh cữu cha về kinh.
Chàng trấn giữ phiên trấn bên ngoài đã lâu, lại kết giao với triều đình, các nhà quyền quý, họ lớn không ai là không thân thiết. Từ khi thôi chức quận về kinh, chàng ra vào không chừng mực, bạn bè khách khứa đông đúc, uy thế ngày càng lớn. Vua trong lòng nghi ngờ, e sợ chàng. Bấy giờ có người trong nước dâng biểu rằng: "Thiên tượng hiện điềm trách phạt (?), nước sẽ có nỗi sợ lớn, kinh đô phải dời đi, tông miếu (miếu thờ tổ tiên nhà vua) sụp đổ; mầm họa do người họ khác gây ra, mà việc lại phát từ bên trong nhà." Lời bàn lúc ấy cho rằng đó là điềm ứng với sự xa xỉ vượt phận của chàng.
Vua bèn thu quân hầu cận của chàng, cấm chàng giao du, bắt ở yên trong nhà riêng. Chàng tự cho rằng mình giữ quận nhiều năm, chưa từng làm hỏng việc gì, nay bị lời đồn vu oan, lòng oán giận, buồn bực không vui. Vua cũng biết thế, bèn bảo chàng: "Làm thông gia hơn hai mươi năm, chẳng may con gái nhỏ của ta chết yểu, không được cùng ngài sống đến bạc đầu, thật đau lòng." Phu nhân bèn giữ các cháu lại tự nuôi nấng. Vua lại bảo chàng: "Khanh xa nhà đã lâu, có thể tạm về quê cũ thăm họ hàng. Các cháu ở lại đây, không cần lo nghĩ. Ba năm sau sẽ cho người đón khanh." Chàng nói: "Đây chính là nhà tôi, còn về đâu nữa?" Vua cười nói: "Khanh vốn là người cõi trần, nhà không phải ở đây."
Chàng bỗng như mê ngủ, mờ mịt hồi lâu mới chợt tỉnh nhớ lại chuyện trước, bèn chảy nước mắt xin về. Vua ngoảnh bảo tả hữu đưa chàng đi. Chàng lạy hai lạy rồi đi. Lại thấy hai sứ giả áo tía hôm trước theo hầu. Ra tới ngoài cổng lớn, thấy cỗ xe mình đi rất tồi tàn, những người thân tín, hầu cận, phu xe, đầy tớ chẳng còn một ai, lòng rất than thở lấy làm lạ. Chàng lên xe đi được mấy dặm, lại ra khỏi thành lớn, đúng là con đường năm xưa đi về hướng đông, núi sông đồng nội vẫn y như cũ. Hai sứ giả đưa chàng chẳng có chút uy thế nào, chàng càng buồn bực. Chàng hỏi sứ giả: "Bao giờ thì tới quận Quảng Lăng?" Hai sứ giả cứ thản nhiên hát nghêu ngao, hồi lâu mới đáp: "Chốc nữa là tới."
Chốc lát ra khỏi một cái hốc, thấy ngõ xóm làng cũ không khác ngày trước. Chàng bùi ngùi tự thương, bất giác rơi lệ. Hai sứ giả đưa chàng xuống xe, vào cổng nhà, bước lên thềm, thấy chính thân mình đang nằm dưới mái hiên phía đông nhà chính. Chàng rất kinh sợ, không dám lại gần. Hai sứ giả bèn gọi to họ tên chàng mấy tiếng, chàng liền tỉnh dậy như cũ. Thấy đầy tớ trong nhà đang cầm chổi quét sân, hai người khách đang rửa chân bên giường, mặt trời xế chưa khuất sau bức tường phía tây, chén rượu thừa còn đầy bên cửa sổ phía đông. Trong mộng thoắt chốc mà như đã trải qua cả một đời người.
Chàng cảm động than thở, bèn gọi hai người khách kể lại chuyện. Họ kinh ngạc, liền cùng chàng ra ngoài tìm cái hốc dưới gốc hòe. Chàng chỉ vào nói: "Đây chính là chỗ trong mộng ta kinh hãi đi vào." Hai người khách cho là cáo hoặc tinh cây tác quái, bèn sai đầy tớ vác rìu búa chặt những mấu sần, bẻ những gốc chồi, tìm hốc lần tới tận nguồn. Bên cạnh, rộng chừng một trượng (đơn vị đo dài, khoảng hơn ba mét), có một cái hốc lớn, rễ cây rỗng toang sáng sủa, đặt vừa một chiếc giường. Bên trên có đất chất lại, thành hình thành quách, đài điện. Có mấy hộc (đơn vị đo dung tích, mỗi hộc khoảng mười đấu) kiến tụ tập ẩn trong đó. Ở giữa có một cái đài nhỏ, màu đỏ như son, hai con kiến lớn ở trên, cánh trắng đầu đỏ, dài chừng ba tấc; mấy chục con kiến lớn đứng hai bên phò tá, các con kiến khác không dám lại gần. Đó chính là vua kiến, tức là kinh đô nước Hòe An.
Lại lần theo một hốc khác, đi thẳng lên cành phía nam chừng bốn trượng, quanh co, ở giữa vuông vức, cũng có thành đất lầu nhỏ, đàn kiến cũng ở trong đó; đó chính là quận Nam Kha mà chàng cai quản. Lại một hốc nữa chạy về phía tây hai trượng, rộng rãi trống rỗng, lồi lõm hình thù kỳ dị; trong có một cái mai (?) mục to bằng cái đấu, nước mưa lâu ngày thấm ướt, cỏ nhỏ mọc thành bụi, xanh tốt rậm rạp che phủ cả cái mai; đó chính là núi Linh Quy nơi chàng đi săn. Lại lần theo một hốc nữa về phía đông hơn một trượng, rễ cổ cuộn khúc như hình rồng rắn, trong có một ụ đất nhỏ cao hơn một thước; đó chính là mộ vợ chàng chôn ở gò Bàn Long.
Nhớ lại chuyện trước, chàng xúc động than thở trong lòng. Xem xét lần theo hết mọi dấu vết, đều khớp với điều trong mộng. Chàng không muốn hai người khách phá nữa, vội sai lấp lại như cũ. Đêm ấy gió mưa nổi dữ dội. Sáng ra xem cái hốc thì đàn kiến đã mất, không biết đi đâu. Cho nên trước kia có lời rằng "nước sẽ có nỗi sợ lớn, kinh đô phải dời đi", đây chính là sự ứng nghiệm.
Chàng lại nghĩ đến việc nước Đàn La đánh nhau, lại nhờ hai người khách tìm dấu vết ở bên ngoài. Cách nhà một dặm về phía đông có một khe suối cổ đã cạn, bên cạnh có một cây đàn lớn, dây leo quấn chằng chịt, phía trên không thấy mặt trời; bên cạnh có một cái hốc nhỏ, cũng có đàn kiến tụ tập ẩn trong đó. Nước Đàn La chẳng phải chính là đây sao? Than ôi! Sự linh dị của loài kiến còn không thể lường hết, huống chi những loài lớn ẩn trong núi, nấp trong cây biến hóa ra thì sao?
Bấy giờ hai người bạn rượu của chàng là Chu Biện và Điền Tử Hoa đều ở huyện Lục Hợp, đã mười ngày không qua lại với chàng. Chàng vội sai đầy tớ đi gấp đến đó, thì Chu đã mắc bệnh ngặt mà mất, Điền Tử Hoa cũng đang nằm liệt giường. Chàng cảm thấy cái hư ảo của chuyện Nam Kha, ngộ ra đời người thoắt chốc, bèn gửi lòng vào cửa đạo tu hành, dứt bỏ rượu và sắc dục. Ba năm sau, đúng năm Đinh Sửu, chàng cũng mất ở nhà, năm ấy bốn mươi bảy tuổi, vừa khớp với hạn kỳ đã hẹn từ trước.
Tôi là Công Tá, mùa thu tháng tám năm Trinh Nguyên thứ mười tám, từ đất Ngô đi Lạc Dương, tạm đỗ thuyền ở bến sông Hoài, tình cờ gặp chàng Thuần Vu Phần, hỏi han dấu vết còn lại, xét đi xét lại nhiều lần, mọi việc đều có thật, bèn chép lại thành truyện để giúp vui cho người thích chuyện lạ. Tuy là chuyện bàn thần nói quái, chẳng hợp với kinh điển, nhưng mong những kẻ chiếm giữ chức vị không xứng mà sống ở đời lấy đó làm răn. Mong các bậc quân tử đời sau coi chuyện Nam Kha là một sự tình cờ, chớ vì danh vị mà kiêu căng trong cõi trời đất.
Lý Triệu, nguyên là tham quân (chức quan giúp việc trong phủ châu) Hoa Châu, khen rằng:
Sang đến tột bậc bổng lộc chức tước, quyền lực nghiêng cả kinh đô; người thấu đạt nhìn vào đó, có khác gì đàn kiến tụ tập. (Trích từ sách Dị văn lục.)
Thái Bình quảng ký, quyển 475.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video