Thiên 479 — Quyển 479

 Thái Bình quảng ký (bộ sách gom các truyện lạ, soạn vào niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc đời Tống), quyển 479. Đời Tống, Lý Phưởng cùng những người khác biên soạn. Loài côn trùng, phần bảy.

 Kiến con. Ếch nhái. Bọ cánh cứng vàng.

 Núi giữa biển. Rết. Cánh muỗi.

 Rệp tường. Sâu trắng. Cô gái hóa tằm.

 Công hiệu của con sa phù. Con xá độc. Nhện già.

 Lý Thiền. Châu chấu hóa thân. Ếch dưới nước.

 Mụn lở vì giun đất. Đồ ăn thừa của ong. Hùng Nãi.

 Chung tư. Châu chấu non hóa thân.

 Kiến con

 Phương nam có rất nhiều kiến. Cột, xà, cửa ra vào, cửa sổ đều có kiến bò. Chúng theo đường mà chạy, ở chỗ nào cũng xây tổ. Trong nhà xà nối xà, không ai biết hết được đường chúng đi lại. [Trích từ sách Đầu tạp lục]

 Ếch nhái

 Phương nam còn có một loài sống dưới nước, hình như con ếch nhưng trông rất xấu. Người địa phương gọi nó là "cáp", cũng gọi là "oa" (ếch). Thịt nó ăn ngon như chim đa đa, lại chữa được chứng "lao hư" ở đàn ông (theo y học cổ: cơ thể suy nhược, hao kiệt vì lao lực quá độ). [Trích từ sách Đầu tạp lục]

 Kim quy tử (bọ cánh cứng vàng, nghĩa đen là "con rùa vàng nhỏ") là một loài côn trùng có vỏ cứng. Khoảng mùa xuân, mùa hạ, nó sinh ra trên cây cỏ, to bằng móng tay út. Khi bay nó đậu trên dây cỏ. Nhìn kỹ thì trông đúng như một con rùa nhỏ màu vàng ròng. Nó đi đâu cũng có đôi. Người phương nam bắt về, phơi khô trong bóng râm, gắn thêm vàng và lông chim trả để làm đồ trang sức cài đầu. Đây cũng là loài sâu xanh ở vùng Kiềm Trung. [Trích từ sách Lĩnh biểu lục dị]

 Núi giữa biển

 Lại nữa, người ở Châu Nhai (vùng đảo Hải Nam ngày nay), mỗi khi trời trong sáng thường thấy giữa biển có những dãy núi xa xếp hàng, trông như những tấm bình phong xanh biếc. Nhưng chúng lúc ở phía đông, lúc ở phía tây, không cố định, vì thật ra đều là rết cả. Râu tôm biển còn dài tới bốn năm chục thước (thước: đơn vị đo chiều dài thời xưa, mỗi thước khoảng 30 cm), nên vật này cũng chẳng có gì lạ. [Trích từ sách Lĩnh biểu dị vật chí]

 Rết

 Về con rết, sách Nam Việt chí chép: con lớn thì da có thể dùng bịt mặt trống, còn thịt phơi khô làm món khô thì ngon hơn thịt bò. Sách ấy lại nói: con lớn có thể ăn thịt cả con bò. Người trong làng mà gặp nó thì đánh trống, đốt đuốc để xua đuổi nó đi. [Trích từ sách Lĩnh biểu lục dị]

 Cánh muỗi

 Ở phương nam, dưới cánh con muỗi có một loài côn trùng bay rất nhỏ, chỉ người tinh mắt mới thấy được. Mỗi lần nó đẻ chín trứng, chưa từng có trứng nào bị ung (?) (có lời chú cách đọc một chữ bị mất theo lối "phiên thiết", tức ghép âm hai chữ "đồ" và "loạn"). Trứng nở ra đủ chín con, rồi cả bầy cùng bay đi, mà con muỗi chẳng hề hay biết. Loài này cũng đốt người và mọi loài thú. Người bị đốt chỉ biết rằng có con trùng nhỏ đốt mình mà không đuổi đi được (?). Loài này vừa mảnh vừa nhỏ, nên gọi là "tế miệt" (con mạt nhỏ; chữ "miệt" chú âm đọc là "miệt"). Con trùng nhỏ mà Trần Chương từng nói tới khi đối đáp với Tề Hoàn công chính là nó. Loài này thường sinh ra vào mùa xuân. Đến tháng cuối mùa hạ và sang mùa đông thì nó ẩn trong tai con hươu, gọi là "anh nghê". "Anh nghê" có nghĩa là bé nhỏ. [Trích từ sách Thần dị lục]

 Rệp tường

 Rệp tường là do sâu đất hóa sinh ra trong vách nhà. Vào những tháng nóng nực, nó cắn người. Vết lở tuy lành, nhưng năm nào đến mùa ấy cũng phát lại, phải mấy năm sau chất độc mới hết. Hình dạng của nó giống hệt con rận bò.

 Ngựa trong chuồng ở Bắc Đô bỗng lần lượt gầy yếu rồi chết, số ngựa chết mỗi ngày một nhiều. Viên chủ tướng tuy đốc thúc xem xét cỏ khô, thuốc men rất chu đáo, rốt cuộc vẫn không tìm ra nguyên do. Những con ngựa chết đều có tình trạng giống nhau, mà cũng không ai biết bệnh từ đâu ra. Đã có mấy người coi chuồng ngựa bị bắt tội. Ai cũng phải bán hết gia sản để mua ngựa đền bù, rồi còn phải chịu hình phạt.

 Có một viên tì tướng (tướng phụ tá) giỏi giang, hiểu biết rộng, việc gì được giao cũng lập được công, nên mọi người tiến cử ông coi chuồng ngựa. Ông tận tâm chăm nuôi, sớm tối tự mình trông nom. Vậy mà mười ngày rồi một tháng trôi qua, ngựa vẫn chết như trước. Ông ngờ có duyên cớ khác, bèn thắp đèn sáng ngồi canh. Sau canh hai (khoảng 21 đến 23 giờ đêm), ngựa đều đứng yên không ăn, con đen hóa trắng, con trắng hóa đen. Ông cầm đuốc soi thì thấy trên mình ngựa có vô số vật bám vào, chính là rệp tường đang cắn hút. Sau canh năm (khoảng 3 đến 5 giờ sáng), rệp đều bỏ đi, nối nhau thành một dải dài như sợi dây, không đứt quãng.

 Hôm sau, ông đem việc ấy trình lên vị tướng soái. Người ta lần theo dấu rệp đi thì tìm thấy trong lầu một cái hang lớn, bèn dội nước sôi vào. Phá cửa thành để đào tới hang (?), họ thu được mấy chục hộc rệp chết (hộc: đơn vị đo dung tích thời xưa, mỗi hộc bằng mười đấu). Trong hang có một con rất lớn, dài mấy thước, hình như cây đàn tì bà, màu vàng. Người ta đốt chết nó rồi đắp đất lấp kín chỗ ấy, từ đó tai họa mới dứt. [Trích từ sách Lục dị ký]

 Sâu trắng

 Có người bỗng nổi mụn lở trên mặt. Vào tháng nóng thì càng nặng, gần như không còn chỗ da nào lành, đau đớn khác thường. Bôi thuốc, uống thuốc đều không có hiệu quả. Bỗng một hôm, khi người ấy đã nằm ngủ mà đèn chưa tắt, người nằm cùng thấy có vật gì như sợi chỉ bám lên mặt anh ta, bèn cầm đèn soi. Thì ra là những con sâu trắng như con rận, từ lỗ trong chiếc gối sứ bò ra cắn mặt anh ta. Sáng ra người kia kể lại chuyện ấy. Đập vỡ gối ra xem thì thấy sâu trắng nhiều vô kể. Giết hết lũ sâu, mụn lở trên mặt mới khỏi. [Trích từ sách Lục dị ký]

 Cô gái hóa tằm

 Chuyện cô gái hóa tằm xảy ra vào thời vua Cao Tân (một vị vua thời thượng cổ, tức Đế Khốc). Khi ấy đất Thục chưa có vua chúa, không ai cai quản, người ta tụ họp theo họ tộc mà ở, các nhóm lần lượt đánh chiếm lẫn nhau. Dấu tích cũ của cô gái hóa tằm nay vẫn còn ở Quảng Hán, nhưng không ai biết họ tên cô. Cha cô bị người bên cạnh bắt đi đã hơn một năm, chỉ còn con ngựa ông thường cưỡi là vẫn ở nhà. Cô thương cha cách biệt nơi xa, có khi bỏ cả ăn uống. Mẹ cô vỗ về an ủi, rồi thề trước mọi người: "Ai đưa được cha nó về, ta sẽ gả con gái này cho người ấy." Người trong bộ lạc nghe lời thề nhưng không ai đưa được ông về.

 Con ngựa nghe lời ấy thì vùng lên nhảy dựng, giật đứt dây buộc mà chạy đi. Mấy ngày sau, người cha cưỡi ngựa trở về. Từ đó con ngựa cứ hí vang, không chịu ăn uống. Người cha hỏi duyên cớ, người mẹ đem lời đã thề trước mọi người kể lại. Người cha nói: "Lời thề là thề với người, đâu có thề với ngựa. Lẽ nào lại gả người cho loài chẳng phải người? Nó cứu ta thoát nạn thì công cũng lớn thật, nhưng lời thề ấy không thể thực hiện được." Con ngựa càng giậm chân cào đất. Người cha giận, bắn chết nó rồi phơi da nó ngoài sân. Cô gái đi ngang qua bên cạnh, tấm da ngựa bỗng vùng dậy, cuốn lấy cô bay đi. Mười ngày sau, tấm da lại đậu trên một cây dâu, còn cô gái đã hóa thành con tằm, ăn lá dâu, nhả tơ làm kén để dệt áo mặc cho người đời.

 Cha mẹ cô ân hận, nhớ thương con khôn nguôi. Bỗng một hôm họ thấy cô gái tằm cưỡi mây trôi, đánh xe con ngựa ấy, có mấy chục người hầu cận, từ trên trời xuống, nói với cha mẹ: "Đức Thái Thượng (vị thần tối cao của Đạo giáo, tức Thái Thượng Lão Quân) vì con có hiếu, dám xả thân, lòng không quên nghĩa, nên đã ban cho con chức tiên nữ ở Cửu cung (các cung điện trên trời). Con được sống mãi trên trời rồi, cha mẹ đừng nhớ con nữa." Nói xong cô bay vút lên không trung mà đi.

 Nay nhà cô ở vùng giáp ranh ba huyện Thập Phương, Miên Trúc và Đức Dương. Hằng năm, người cầu cho tằm tốt từ bốn phương kéo đến đông như mây, ai cũng được linh ứng. Các cung quán và các "hóa" (những trụ sở tu hành, truyền đạo của Đạo giáo) đều đắp tượng một cô gái khoác da ngựa, gọi là Mã Đầu Nương (nàng đầu ngựa), để cầu cho nghề trồng dâu nuôi tằm. Bài Kê thánh phú có câu: "Sao lại có cô gái cảm động vì con ngựa chết, hóa thành con tằm, làm áo mặc cho khắp thiên hạ?", chính là nói chuyện này. [Trích từ sách Nguyên hóa thập di]

 Công hiệu của con sa phù

 Sách Bản thảo (sách về các vị thuốc) của Trần Tàng Khí chép: con sa phù còn gọi là "con bò lùi" (?), người Thục gọi nó là "phù uất". Nó xoáy đất khô thành lỗ, thường nằm ngủ không cựa. Bắt nó bỏ vào trong gối thì vợ chồng sẽ yêu thương nhau. Tôi có người họ hàng bên ngoại từng có được vật này nhưng chưa thử bao giờ.

 Hồi tôi mới đến Thành Đô, trọ ở quán khách, tôi quen thân với một ông Lý sơn nhân (người ẩn sĩ ở núi) bán thuốc cỏ. Tôi thấy thanh niên trong thành Thục thường hớn hở tìm đến ông Lý, lại trả giá rất hậu. Tôi nhân đó hỏi ông, ông bảo đó là "thuốc mê" (thuốc khiến người khác say mê mình). Hỏi ông dùng thứ gì, thì chính là con sa phù. Lời họ Trần nói quả là không sai. Ông Lý cũng giữ kín cách dùng, người khác không biết được. Ở vùng núi sông Vũ Lăng có loài cỏ mê, bọn vô lại đem bạc đổi lấy. Có kẻ dùng thuật ấy khiến trai gái phát cuồng, gây họa không nhỏ. [Trích từ sách Bắc mộng tỏa ngôn]

 Con xá độc

 Xá độc là một loài thuộc họ muỗi, mạt, có ở vùng sông Giang và núi Ngũ Lĩnh, nhiều nhất là vùng giáp ranh hai châu Sâm và Liên. Khách đi đường bị nó đốt thì chớ lấy tay gãi, chỉ rắc muối lên rồi lấy đồ bọc kín, trong nửa ngày chất độc sẽ tan. Nếu lấy tay gãi thì ngứa mãi không thôi, da thủng thịt lõm, độc càng nặng thêm. Vùng phía bắc sông Tương và núi Hành cũng có loài này, nhưng độc nhẹ hơn.

 Từ vùng Hiệp Giang đến đất Thục có con "mô tử" (?) màu đen, cũng cắn người, nhưng độc không nặng lắm. Xem chỗ nó sinh ra thì là ở mặt dưới lá cây diêm phu (một loài cây có vị mặn như muối). Vào mùa xuân nó sinh ra, làm lá cuộn lại thành tổ, to bằng quả đào quả mận, gọi là "ngũ bội tử", dùng chữa mọi chứng mụn nhọt độc. Phải phơi nắng cho con trùng bên trong chết thì nó mới không hóa thành con khác. Không làm vậy thì nó sẽ đục lỗ chui ra, bay đi thành con mô tử.

 Vùng Kiềm Nam có một loài nhỏ như hạt bụi, màu trắng, bé đến mức nhìn không thấy, ngày đêm đốt người. Dù màn dày kín cũng không ngăn được. Phải đốt chè loại thô cho khói bốc lên như đốt hương thì mới ngăn được. Ngoài ra, trải chiếu hay khoác áo tẩm dầu để che cũng đỡ được phần nào. [Trích từ sách Lục dị ký]

 Nhện già

 Dưới chân núi Thái Sơn có quán Đại Nhạc (một đạo quán). Lầu, điện ở đó đều theo lối kiến trúc cổ, đã có từ rất lâu đời. Một đêm gió to, có tiếng nổ ầm ầm vang động cả khe núi. Sáng ra xem thì thấy lầu chứa kinh đã đổ sập. Trong lòng gian lầu, xương cốt lẫn lộn chất đầy cả xe. Có một con nhện già ở đó, thân to như cái ấm đun trà bụng thấp, chứa được năm thăng (thăng: đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng một lít). Khi nó giương chân ra thì phủ kín cả vùng đất mấy thước vuông. Trước đó, các chùa quán và nhà dân gần quanh đã mất không biết bao nhiêu trẻ nhỏ, hẳn là đều bị nó ăn thịt cả. Nó thường giăng lưới ở trên cao. Ai bị dính, vướng vào mà không tự gỡ ra chạy thoát được thì ắt bị nó hại. Thế là vị quán chủ sai lấy củi đốt nó, mùi hôi bay xa hơn mười dặm (dặm: đơn vị đo đường dài thời xưa, khoảng nửa cây số). [Trích từ sách Ngọc đường nhàn thoại]

 Lý Thiền

 Lý Thiền là con trai út của Lý Thừa Tự, thứ sử (quan đứng đầu một châu) Sở Châu. Ông ở trong một tòa nhà lớn tại phường Tuyên Bình, đất Quảng Lăng. Một hôm ông ngủ trưa, bỗng có một con dơi trắng bay vòng quanh trước sân. Bọn gia nhân tranh nhau lấy chổi đập, nhưng không ai đập trúng. Hồi lâu nó bay ra cửa viện, đập cũng không trúng. Nó lại bay ra cổng, đến ngoài cổng ngoài cùng thì biến mất. Năm ấy vợ Lý Thiền qua đời. Con đường xe tang đi ra đi vào chính là chỗ con dơi trắng đã bay lượn. [Trích từ sách Kê thần lục]

 Châu chấu hóa thân

 Vào năm cuối niên hiệu Thiên Hựu đời Đường, châu chấu sinh ra trong hang đất. Sinh xong thì cả bầy châu chấu ngậm chân, ngậm cánh lôi chúng ra. Nhà vua nói với châu chấu: "Ta có tội gì mà các ngươi ăn lúa của ta?" Thế là châu chấu hóa thành chuồn chuồn. Người ở Lạc Dương đều thấy tận mắt. Năm ấy bầy chim sẻ cũng hóa thành chim én. [Trích từ sách Dị ký]

 Ếch dưới nước

 Phía đông Từ Châu giáp với vùng Nghi Xuyên có một con ngòi, ở đó có nhiều vết bánh xe quanh co nối nhau. Đó là chỗ Hề Trọng (người thời thượng cổ, tương truyền là người chế ra xe) thử xe. [Từ Châu có mộ Hề Trọng, trên núi cũng có chỗ thử xe, vết xe hằn trên đá sâu đến mấy thước.] Ngòi có nước, trong nước có con ếch to bằng cái chum đựng năm thạch (thạch: đơn vị đo dung tích thời xưa, mỗi thạch bằng mười đấu), mắt to như cái bát. Xưa từng có người lấy được thuốc trên cổ nó, uống vào thì thoát khỏi cõi trần, thành tiên. [Trích từ sách Ngọc đường nhàn thoại]

 Mụn lở vì giun đất

 Trong niên hiệu Thiên Hựu, ở vùng Chiết Tây người ta xây lại chùa Từ Hòa. San nền xong thì nền lại thường bị giun đất đục lỗ, người coi việc rất khổ tâm. Có một nhà sư bày cách lấy vôi phủ lên, nhờ vậy nền mới yên, nhưng giun đất chết không đếm xuể. Ít lâu sau, nhà sư ấy mắc bệnh khổ sở, khắp người đều ngứa, phải nhờ người có móng tay dài gãi cho, gãi đến mức lở loét. Trong mỗi chỗ lở lại lôi ra được một con giun chết, tính ra có đến hàng trăm hàng nghìn con. Thịt nhà sư rữa hết, trơ đến tận xương thì chết. [Trích từ sách Kê thần lục]

 Đồ ăn thừa của ong

 Ở Lư Lăng có người đi thi, dọc đường trời tối, đến một nhà trong thôn xin ngủ nhờ. Có ông lão ra gặp khách, nói: "Nhà tôi chật mà người đông, chỉ kê được một cái giường thôi." Người ấy bèn ở lại. Nhà có hơn trăm gian nhưng gian nào cũng rất chật hẹp. Hồi lâu, khách kêu đói. Ông lão nói: "Nhà nghèo, chỉ có rau dại để ăn thôi." Rồi dọn ra mời khách. Khách ăn thấy rất ngon, khác hẳn rau thường. Đến khi đi ngủ, chỉ nghe tiếng vo ve ồn ào. Sáng ra tỉnh dậy, khách thấy mình nằm giữa ruộng, bên cạnh có một tổ ong lớn. Người khách vốn mắc chứng phong (theo y học cổ: các bệnh như tê bại, đau nhức, ngứa ngáy do "gió độc" gây ra), nhờ thế mà khỏi, có lẽ vì đã ăn đồ thừa của ong. [Trích từ sách Kê thần lục]

 Hùng Nãi

 Tín Châu có núi Bản, khe hang sâu thẳm, là nơi người ta vào lấy ván gỗ, nên mới đặt tên như vậy (bản nghĩa là tấm ván). Người trong châu là Hùng Nãi từng cùng bạn bè vào núi đốn gỗ. Em trai ông đi theo sau, trời tối mà vẫn chưa đuổi kịp anh. Bỗng người em thấy những người lính mặc giáp từ phía đông đi tới dẹp đường, quát tháo rất dữ. Em Hùng Nãi sợ hãi, nấp vào bụi cỏ. Chốc lát, cờ xí, giáo mác, áo giáp nối nhau kéo đến. Bên đường cũng có người đi đường, ai phạm vào đường đã dẹp liền bị giết. Đến giữa đoàn quân, có một người được vây quanh, trông như đại tướng, phi ngựa về phía tây. Đoán họ đã đi xa, người em mới dám đứng dậy đi tiếp.

 Đến sáng mới gặp được anh, người em kể lại đầy đủ những gì đã thấy. Mọi người đều nói: "Đây không phải chỗ quân tuần tra, mà phía tây khe ghềnh hiểm trở vô cùng, đi đến đó cũng chẳng tới được đâu, sao lại có những người ấy?" Rồi cùng nhau đi tìm. Đi được chừng hơn mười dặm, cách một khe ghềnh, vẫn thấy cờ xí lố nhố, như đang dàn vòng vây đi săn. Trong bọn có người gan dạ, từ xa lớn tiếng quát mắng, thì bỗng không thấy gì nữa. Đến gần xem thì người đều là lá cây, ngựa đều là kiến lớn. Nhặt lên bóp nát thì đều có máu. [Trích từ sách Kê thần lục]

 Chung tư

 Châu chấu gây tai họa là do "lệ khí" (khí độc trái thường của trời đất) sinh ra. Con chung tư (một loài châu chấu) có mùi tanh, có người nói nó do trứng cá hóa thành. Mỗi năm nó sinh sản ba hoặc bốn lứa, mỗi lứa đẻ hơn trăm trứng. Từ lúc là trứng đến lúc mọc cánh chỉ mất một tháng là bay được. Vì thế Kinh Thi khen chung tư con cháu đông đúc. Chung tư chính là một loài châu chấu. Khi cánh chưa mọc đủ, nó nhảy mà đi, gọi là "nam" (châu chấu non).

 Cuối niên hiệu Thiên Phúc nhà Tấn (tức Hậu Tấn thời Ngũ Đại), khắp thiên hạ bị nạn châu chấu lớn, mấy năm liền không dứt. Châu chấu bò thì phủ kín mặt đất, bay lên thì che kín bầu trời. Lúa má, cây cỏ bị ăn trụi, chỉ còn đất đỏ trơ trọi. Lúc châu chấu non sinh ra nhiều nhất, chúng tràn đi nhiều vô kể, thậm chí nổi trên sông mà qua, vượt cả núi, băng đồng qua hào như đi trên đất bằng. Chúng vào nhà người ta, không cách gì ngăn được, chui qua cửa ra vào, lọt qua cửa sổ, lấp nghẽn cả giếng nước lẫn hố xí, làm giường màn tanh hôi bẩn thỉu, cắn rách sách vở, quần áo. Ngày này qua đêm khác, người ta khổ không chịu nổi.

 Ở huyện Vận Thành có một nhà nông nuôi hơn mười con lợn. Lúc ấy, ở vùng bờ đầm gặp lúc châu chấu non kéo đến rất đông, bầy lợn nhảy lên đớp ăn. Chỉ chốc lát lợn đã no căng, không cựa quậy nổi. Châu chấu non lại đói, xúm vào rỉa cắn bầy lợn, chất lên như đống. Nhà ấy rốt cuộc mệt lả, không chống nổi, lợn đều bị châu chấu non cắn chết. Đến năm Quý Mão, châu chấu đều bám vào cây cỏ mà chết khô. Đó gọi là trời sinh ra rồi trời giết đi. [Trích từ sách Ngọc đường nhàn thoại]

 Châu chấu non hóa thân

 Năm Kỷ Dậu, tướng quân Hứa Kính Thiên vâng lệnh vua đến Đông Châu xem xét lúa vụ hạ. Ông dâng sớ tâu rằng ở vùng đồng đầm, ông thấy châu chấu non sinh ra kéo dài hơn mười dặm. Vừa định cho đánh bắt thì lũ châu chấu ấy hóa thành bướm trắng bay đi mất. [Trích từ sách Ngọc đường nhàn thoại]

 Hết quyển 479 sách Thái Bình quảng ký.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều Thanh sai biên soạn, gom các sách quan trọng thuộc bốn kho kinh, sử, tử, tập).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video