Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn thời Tống, sưu tập truyện kể từ các sách đời trước), quyển bốn mươi tám
Loại "Thần tiên", phần bốn mươi tám
Lý Cát Phủ — Lý Thân — Bạch Lạc Thiên
Hiên Viên tiên sinh — Lý Nguyên — Vi Khanh Tài
Lý Cát Phủ
Thái sư (chức quan cao nhất trong hàng ba bậc tôn quý của triều đình, thường là chức danh vinh dự) Lý Cát Phủ khi trấn giữ Hoài Nam, trong địa hạt có dịch bệnh lan rộng. Lý công không uống rượu, không nghe nhạc. Gặp lúc có chế sứ (sứ giả mang chiếu mệnh của vua) đến, bất đắc dĩ phải bày tiệc, nhưng nỗi lo buồn hiện rõ trên mặt. Giữa buổi tiệc, ông nói với các khách: "Địa hạt của tôi dịch bệnh hoành hành, người chết nối nhau. Các vị hiền tài có phép gì cứu giúp được chăng?"
Ở hàng ghế dưới có một tú tài (người có học, đi thi cử) đứng dậy thưa: "Tôi vừa rời Sở châu, ở đó có vị Vương luyện sư (đạo sĩ tu luyện đã có bậc, tinh thông phép thuật). Ông tự nói từ núi Thái Bạch đến, cứu giúp (?) người bệnh vùng Giang Hoài. Ông hưu lương phục khí (nhịn ăn ngũ cốc, chỉ hít thở luyện khí để nuôi thân, một phép tu của Đạo gia), thần sắc và cốt cách rất thanh tú; người được ông giúp đã nhiều lắm rồi."
Lý công cả mừng, mời người ấy lên ngồi ghế trên, hỏi kỹ thêm, rồi sai viết thư kèm thư tay của mình, phái người ngựa đi đón. Mười ngày sau Vương đến; Lý công cho ở trong dinh châu, tự xưng là đệ tử để cầu xin ông. Vương nói: "Tướng công chỉ cần sai gom thật nhiều mai rùa ở chợ, cùng những vạc lớn, chum to, tập hợp hết người bệnh lại, thì chẳng lo gì không khỏi."
Lý công vội sai sắm đủ. Có đồ rồi, Vương sai sắc thật đặc; người bệnh nặng thì cho uống thoả thích, người bệnh nhẹ thì uống bớt đi. Uống xong ra mồ hôi, ai nấy đều khỏi. Lý công mừng, đem vàng lụa tặng, nhưng Vương không nhận. Ông không ăn uống, ít nói.
Chỉ riêng với người làm tòng sự (chức quan phụ tá trong phủ) là Vương Khởi — về sau làm Tiết soái (tức Tiết độ sứ, quan đứng đầu một trấn, nắm cả quân lẫn dân) Sơn Nam, rồi làm Tướng quốc (tể tướng) — thì mỗi lần gặp, Vương luyện sư đều ngồi cười nói như người quen cũ. Lý công bèn bảo Vương Khởi mời ông về nhà ngủ lại, hỏi ông muốn gì, chỉ một lời là sẽ làm theo.
Đêm khuya, luyện sư thong thả nói: "Phán quan (chức quan giúp việc trong phủ Tiết độ sứ; ở đây chỉ Vương Khởi) có tiên cốt (cốt cách bẩm sinh của người có thể thành tiên); nếu học đạo, ắt sẽ bạch nhật thăng thiên (giữa ban ngày bay lên trời thành tiên). Ngài thấy sao?" Vương Khởi lặng thinh hồi lâu rồi nói: "Đó là vì tôi còn bị thói tục trần ràng buộc thôi." Luyện sư nói: "Nếu ở lại cõi người thì chức quan nào ngài cũng đạt được."
Vương Khởi xin được thờ ông như anh. Luyện sư lại nói: "Thầy tôi hiện ở (?) núi Bạch Lộc, cùng họ với phán quan; ngài có thể cùng tôi đến bái kiến một lần chăng?" Vương Khởi trong bụng vẫn còn ngờ vực, hỏi: "Vị tiên ấy tên là gì?" Luyện sư đáp: "Tên thầy tôi không dám nói ra", rồi xin bút viết chữ ra. Từ đó không biết Vương luyện sư đi đâu. Vương Khởi về sau quả nhiên giàu sang. (Trích sách "Dật sử")
Lý Thân
Cố Tiết độ sứ Hoài Hải là Lý Thân, thuở nhỏ cùng hai người bạn ở chung trong nhà trên núi phía tây huyện Hoa Âm. Một tối, có ông già trong rừng làm lễ tạ thần, đến mời. Đúng lúc Lý đang bị chứng đau đầu chóng mặt nên không đi; hai bạn thì đến dự.
Nửa đêm sấm mưa dữ dội, Lý vào nằm trong buồng sâu. Bỗng nghe ở gian nhà trước có tiếng người khấn khứa, ông từ từ dậy, nhìn qua rèm, thấy một ông già râu mày bạc trắng ngồi trên giường phía đông, một tiên đồng áo xanh cầm lư hương chắp tay đứng phía sau. Lý lấy làm lạ, biết ngay đó là người phi thường, bèn mặc áo đi giày ra lạy.
Ông già hỏi: "Cậu trẻ biết ta chăng?" Đáp: "Kẻ nhỏ này chưa từng được bái kiến." Ông già nói: "Ta là Đường Nhược Sơn đây, cậu có nghe tên ta chưa?" Đáp: "Từng thấy tên ngài trong tiên tịch (sổ ghi tên những người đã thành tiên)."
Ông già nói: "Ta ở Bắc Hải đã lâu. Đêm nay các tiên ở Nam Hải hội họp trên núi La Phù, ta định đến đó. Đi tới đây thì gặp rồng núi Hoa Sơn đánh nhau, mưa tung đầy trời. Ta là người uống thuốc tiên, không muốn để áo ướt, nên tạm nghỉ chân nơi này. Cậu chẳng phải là Lý Thân sao?" Đáp: "Tôi họ Lý, nhưng không tên là Thân." Ông già nói: "Cậu đáng tên là Thân, đã có trong sổ rồi. Cậu có thể theo ta đi chơi La Phù một chuyến chăng?" Lý nói: "Đó là ước nguyện cả đời của tôi."
Ông già mừng. Một lát sau mưa gió tạnh, tiên đồng báo có thể đi được. Ông già bèn rút trong tay áo ra một thẻ tre, hình như cái hốt (tấm thẻ dài các quan cầm khi chầu vua). Kéo theo chiều dọc thì dài hơn một trượng (khoảng ba mét), kéo theo chiều ngang thì rộng mấy thước; mép cuộn lên, đáy phẳng (?), trông y như chiếc thuyền. Ông già lên ngồi ở phía trước, bảo Lý ngồi giữa, tiên đồng ngồi phía sau.
Ông già dặn Lý: "Mau nhắm mắt lại, cẩn thận chớ nhìn trộm." Lý nhắm mắt, chỉ thấy sóng gió cuồn cuộn như đang trôi trên sông biển. Chốc lát thuyền dừng, ông già nói: "Mở mắt nhìn được rồi." Thì đã ở trước một ngọn núi, lầu điện cao thấp so le, mờ ảo như ngoài trời; tiếng tiêu sáo vang trong trẻo giữa mây.
Hơn mười vị tiên nghiêm trang nhã nhặn vui mừng ra đón. Họ chỉ Lý hỏi ông già: "Người nào đây?" Ông già đáp: "Lý Thân đấy." Các tiên nói: "Lạ thay! Công Thùy quả đến được. Cõi đời người phàm đục, biển khổ chẳng nông; nếu không phải tên đã ghi trong tiên lục (sổ tiên, giống tiên tịch) thì đường nào mà đến được!"
Ông già bảo Lý lần lượt lạy khắp các vị. Các tiên hỏi: "Cậu có thể theo chúng ta không?" Lý nói: "Tôi chưa lập gia thất, chưa thể từ bỏ được, sợ như Hoàng Sơ Bình (người thời Tấn bỏ nhà vào núi tu thành tiên, khiến anh trai phải đi tìm suốt bốn mươi năm) để lại nỗi lo cho anh em."
Lý chưa nói hết, các tiên đã biết ý, nói: "Cậu còn nghĩ chuyện về nhà, chưa nên vào ở nơi đây. Cậu tuy có tên trong sổ tiên, nhưng bụi trần còn nặng, đời này vẫn còn chìm trong cõi huyễn. Tiếng tốt, chức cao, những thứ ấy cậu đều sẽ có. Hãy giữ lòng ngay thẳng, tu dưỡng thanh tĩnh, thì kiếp sau vừa đến tuổi trưởng thành sẽ được ở nơi này. Cố gắng lên, cố gắng lên!"
Lý lại lạy khắp lượt, ông già cho về. Từ biệt xong, Lý nhắm mắt lại, có một vật như con lừa đến sát bên, ông cưỡi lên, lại thấy như chạy trên sóng gió. Một lúc lâu, ông bức bối quá, muốn xem điều lạ, vừa mở mắt thì đã rơi xuống đất, vật cưỡi cũng biến mất.
Ngẩng nhìn sao trời thì đã gần canh năm, hình như ở phía bắc núi Hoa Sơn. Đi chậm mấy dặm thì gặp một quán trọ, là quán La Phù; cách chỗ ở hơn hai mươi dặm, ông thong thả đi về. Hôm sau, hai bạn cùng đầy tớ đang chạy đi tìm, gặp ông thì cả mừng, hỏi đã đi đâu.
Ông nói dối rằng: "Đêm ở một mình, tình cờ bị yêu hồ mê hoặc, theo nó về chỗ nó ở; gần sáng tỉnh ra mới trở về." Từ đó ông đổi tên là Thân, tên chữ là Công Thùy. Về sau quả đỗ giáp khoa (hạng đỗ cao trong kỳ thi tiến sĩ), vào Hàn uyển (viện Hàn lâm, nơi soạn thảo văn thư cho vua), trải làm quận thủ (quan đứng đầu một quận/châu), rồi gánh trọng trách cả tướng soái lẫn tể tướng. (Trích sách "Tục quái lục")
Bạch Lạc Thiên
Năm Hội Xương thứ nhất đời Đường (năm 841), Trung thừa (chức quan cao trong Ngự sử đài, cơ quan giám sát quan lại) Lý Sư Tắc làm Quan sát sứ (quan giám sát, cai quản một đạo gồm nhiều châu) Chiết Đông. Có một người lái buôn gặp bão, thuyền trôi dạt không biết đến đâu. Hơn một tháng sau tới một ngọn núi lớn, mây lành, hoa lạ, chim trắng (?), cây kỳ, đều không phải thứ cõi người từng thấy.
Bên núi có người ra đón, hỏi: "Làm sao đến được đây?" Lái buôn kể đầu đuôi. Người ấy bảo buộc thuyền lên bờ, nói phải vào bái kiến Thiên sư (bậc thầy đứng đầu của Đạo giáo). Rồi dẫn đến một nơi giống như chùa quán lớn, theo một lối mà vào. Có vị đạo sĩ râu mày bạc trắng, mấy chục người hầu hạ canh giữ, ngồi trên điện lớn.
Đạo sĩ nói với lái buôn: "Ngươi là người Trung Quốc; có duyên với đất này mới được đến một lần. Đây là núi Bồng Lai (núi tiên ngoài biển theo truyền thuyết). Đã đến rồi, ngươi có muốn xem chăng?" Bèn sai người hầu dẫn đi dạo xem trong cung. Đài ngọc cây biếc, ánh sáng rực rỡ chói mắt; mấy chục viện, đều có tên hiệu.
Đến một viện khoá cửa rất chặt, lái buôn nhìn trộm vào thì thấy hoa đầy sân, trong nhà có đệm nệm, dưới thềm đốt hương. Khách hỏi, người kia đáp: "Đây là viện của Bạch Lạc Thiên; Lạc Thiên đang ở Trung Quốc, chưa đến thôi." Lái buôn bèn ghi nhớ thầm, rồi từ biệt trở về. Hơn mười ngày thì đến Việt châu, kể hết với quan liêm sứ (tức quan sát sứ) Lý công. Lý công ghi chép đầy đủ, gửi báo cho Bạch công.
Trước đó, Bạch công cả đời chỉ tu theo pháp thượng thừa (giáo pháp bậc cao của Phật giáo, nhằm cứu độ cả mình lẫn người). Đến khi đọc thư Lý công báo, ông tự làm hai bài thơ để ghi việc ấy và trả lời Lý Chiết Đông. Bài rằng:
"Gần đây có người từ biển trở về, nói nơi sâu trong núi biển thấy lầu đài; trong đó có lồng tiên (?) mở ra một gian, ai cũng bảo gian ấy chờ Lạc Thiên đến."
Bài nữa rằng: "Tôi học cửa Không (đạo Phật), chẳng học tiên; e lời ông chỉ là truyền nghe không thật. Núi biển chẳng phải chốn tôi về; nếu về, ắt về cõi trời Đâu Suất (cõi trời trong Phật giáo, nơi Bồ Tát Di Lặc ở chờ ngày giáng sinh)."
Thế nhưng Bạch công rũ bỏ bụi trần như cởi giày, vứt bỏ xe ngựa mũ áo quan sang, vốn khác hẳn với kẻ u mê. Biết đâu ông chẳng phải là trích tiên (vị tiên bị đày xuống cõi người)! (Trích sách "Dật sử")
Hiên Viên tiên sinh
La Phù tiên sinh Hiên Viên Tập đã hơn mấy trăm tuổi mà dung nhan không già. Đứng trước giường thì tóc rủ chấm đất; ngồi trong phòng tối thì ánh mắt dài được mấy thước. Mỗi khi hái thuốc nơi vách đá sâu, hang núi hiểm, thì có rồng độc, hổ dữ hộ vệ. Có khi nhà dân dọn cơm chay mời, dù một ngày trăm nơi, ông đều phân thân mà đến đủ cả.
Nếu uống rượu với người, ông rút trong tay áo ra một cái bầu chỉ chứa được hai ba thăng, dù khách khứa đầy chỗ mà rót cả ngày cũng không cạn. Có người mời ông uống thì trăm đấu cũng không say; ban đêm ông thả tóc vào chậu, rượu theo tóc rỉ ra tong tỏng, mùi men thuốc vẫn thơm, không hề hao hụt.
Khi đi cùng bọn thợ săn, có người không phải bạn bè cùng đi, bỗng chốc thấy có mười mấy người như ông, dáng mạo không phân biệt được (?). Có khi ông phóng bùa (?) lên không trung thì bay xa được nghìn dặm. Người bệnh được ông lấy khăn vải lau cho thì ai nấy đều khỏi ngay tức khắc.
Vua Đường Tuyên Tông triệu ông vào nội đình, đãi rất hậu, nhân hỏi: "Đạo sống lâu có thể đạt được chăng?" Tập đáp: "Bỏ nhạc và sắc đẹp, bỏ món ngon vật lạ, coi buồn vui như một, ban ơn không thiên lệch, thì tự nhiên đức hợp với trời đất, sáng ngang mặt trời mặt trăng. Đạt được đạo của Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang (các vua hiền thời thượng cổ) rồi thì phép trường sinh cửu thị (sống lâu, mắt không mờ, thân không suy) nào có khó gì!"
Vua lại hỏi: "Đạo của tiên sinh so với Trương Quả (vị tiên nổi tiếng đời Đường, tức Trương Quả Lão) ai hơn?" Đáp: "Thần không biết chuyện khác, chỉ biết thần ít tuổi hơn Quả thôi."
Khi ông lui ra, vua sai cung nữ lấy chậu vàng úp một con chim khách trắng để thử ông. Lúc ấy Tập đang nghỉ ở chỗ trọ, bỗng nói với các trung quý nhân (hoạn quan được vua tin dùng trong cung): "Hoàng đế sao lại bắt lão phu chơi trò xạ phúc (đoán vật bị úp kín) nữa?" Các hoạn quan đều không hiểu lời ấy.
Bấy giờ Tuyên Tông triệu ông đến gấp. Vừa tới thềm ngọc, ông đã nói: "Con chim khách trắng dưới chậu nên sớm thả ra." Vua cười nói: "Tiên sinh đã biết từ trước rồi." Ông ngồi trước sập vua.
Vua sai người trong cung dâng trà nước. Có một cung nữ cười Tập vì dáng cổ quái, áo vải mộc mạc; cô ta tóc dày môi đỏ, mới mười sáu tuổi, thế mà chỉ chốc lát biến thành bà già, da nhăn như da gà, lưng lốm đốm như lưng cá nóc, tóc mai bạc như tơ, khóc lóc nước mắt nước mũi trước mặt vua. Vua biết lỗi của cung nữ, bèn bảo cô tạ tội với tiên sinh, và dung mạo trở lại như cũ.
Tuyên Tông nhân nói kinh sư không có hoa đậu khấu và hoa vải. Chốc lát cả hai thứ hoa đều hiện ra, liền cả lá, mỗi thứ gần trăm cành, tươi tắn thơm sạch như vừa mới bẻ.
Vua lại từng ban cho ông quả cam. Ông nói: "Cam dưới núi của thần có vị hơn thế này." Vua nói: "Trẫm không có được thứ ấy." Tập bèn lấy cái bát ngọc bích trước mặt vua, úp cái mâm báu lên; giây lát nhấc mâm ra thì cam đã có, mùi thơm ngát cả điện, quả rất to. Vua ăn, khen ngọt ngon không gì sánh được.
Vua lại hỏi: "Trẫm được làm thiên tử mấy năm?" Ông liền cầm bút viết: "Bốn mươi năm", nhưng chữ "mười" thì nhảy chân (?) (tức viết đảo, phải đọc là "mười bốn"). Vua cười nói: "Trẫm đâu dám mong bốn mươi năm!" Đến khi vua băng hà thì vừa đúng mười bốn năm.
Lúc đầu, khi ông từ biệt về núi, từ Trường An đến Giang Lăng, ông thò tay vào túi vải lấy tiền vàng bố thí cho người nghèo, ước chừng mấy chục vạn. Sứ giả trong cung đi theo không hiểu từ đâu ra. Bỗng nhiên ông biến mất, sứ thần hoảng sợ không yên. Mấy hôm sau, Nam Hải tâu về rằng tiên sinh đã về núi La Phù rồi. (Trích sách "Đỗ Dương tạp biên")
Lý Nguyên
Gián nghị đại phu (chức quan chuyên can ngăn, góp ý với vua) Lý Nguyên từng ở nhà tranh trên núi Tung Sơn. Mùa đông giá rét, ông đốt lửa to trước cửa. Có một ông già đội cái mũ lớn đi thẳng vào hơ chân, hồi lâu hỏi Lý công: "Ông có thể cùng đi không? Tôi biết ông có chí."
Rồi tự nói: "Tôi là hoạn quan thời Tần, lánh nạn mà đắc đạo." Bèn bỏ mũ ra, râu ria rất rậm đẹp, nói: "Những thứ này đều mọc ra khi ở trong núi đấy."
Lý công nghĩ ngợi hồi lâu mới đáp: "Việc nhà chưa xong, đợi thêm mấy ngày được không?" Ông già đứng phắt dậy nói: "Ý ông đã như thế." Rồi ra cửa đi thẳng. Lý công níu áo xin lỗi, nhưng không giữ lại được chút nào. Hôm sau tìm hỏi khắp nơi, đều không thấy dấu vết gì. (Trích sách "Dật sử")
Vi Khanh Tài
Lư Nguyên công thờ đạo; ngày rảnh trò chuyện cùng khách và bạn, hễ nói là nhắc đến chuyện thần tiên. Ông kể: "Tôi có người em họ bên ngoại là Vi Khanh Tài, trong niên hiệu Thái Hòa (827–835) được chọn bổ làm huyện lệnh ở vùng Giang Hoài. Ngày rời kinh đi nhậm chức, bạn bè thân thích tiễn đưa; khi qua khỏi sông Bá, sông Sản thì trời đã nhá nhem.
Đi được ngoài một hai chục dặm, thấy đường sá dần khác, không phải chỗ ngày thường vẫn qua. Nhìn ra thì thấy ở giữa có đèn đuốc lấp lánh, cây cối xanh um, dường như không phải cõi người. Lát sau có người đến chào trước ngựa, giống như lính hầu ở châu huyện, hỏi Vi: 'Từ đâu đến đây? Nơi này không phải cõi tục.'
Chốc lát lại có một người đến, bảo người chào lúc nãy: 'Đã đến rồi thì phải mau báo Thượng công.' Vi hỏi: 'Thượng công là phẩm trật gì?' Người lính cũng không đáp, quay chạy đi. Một lúc sau vội vã gọi liên tiếp: 'Thượng công mời!'
Vi xuống ngựa rảo bước vào cửa, thấy nhà cao tường chạm, hành lang nhiều lớp, gác chồng gác, lính hầu canh gác nghiêm trang, sánh như phủ vương hầu. Thấy một người tuổi chừng bốn mươi, đội khăn bình thượng trách (loại khăn trùm đầu đỉnh bằng), mặc áo trắng, từ xa bảo Vi: 'Lên thềm.' Vi lạy rồi bước lên, được mời ngồi, hỏi han an ủi hồi lâu, nhưng không bày thức nhắm, rượu, canh hay hoa quả gì.
Người ấy thong thả nói với Vi: 'Tôi vì đời loạn, cả trăm nhà rủ nhau trốn lánh đến đây. Mọi người suy tôn tôi làm trưởng, gượng gọi là Thượng công. Từ đó đến nay đã mấy trăm năm, cũng chẳng có hiệu lệnh ràng buộc gì, chỉ để mọi việc thuận theo tự nhiên mà thôi. Ông đến được đây là cái may của người trần tục; nhưng không thể ở lâu, nên mau đi.' Rồi sai lấy mười tấm lụa tặng.
Vi ra cửa lên ngựa, quay lại tìm đường cũ; ngoảnh nhìn thì chẳng thấy gì nữa. Nửa đêm trăng mờ, ông cứ để chân ngựa đi; đến sáng thì đã ở trên đường quan. Tạm nghỉ ở quán trọ, hỏi người ta thì không ai biết. Lấy lụa ra xem thì trắng bóng soi được bóng người.
Vi bèn gói lại, trở vào kinh tìm thân hữu kể hết sự việc, nhân đó đem lụa chia tặng những người thân yêu." Vi nói rằng ước chừng chỗ ấy ở giữa núi Ly Sơn và huyện Lam Điền; có lẽ đó là địa tiên (bậc tiên còn ở dưới mặt đất, chưa lên trời). (Trích sách "Thượng thư cố thực")
Thái Bình quảng ký, quyển bốn mươi tám
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh theo lệnh vua biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video