Thái bình quảng ký, quyển 487. Đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn. Phần "Tạp truyện ký" (các truyện kể lẻ), mục thứ tư.
Truyện Hoắc Tiểu Ngọc (do Tưởng Phòng soạn).
Trong khoảng niên hiệu Đại Lịch (niên hiệu của vua Đường Đại Tông, 766–779), có một chàng họ Lý người Lũng Tây (vùng phía tây núi Lũng, nay thuộc Cam Túc), tên là Ích. Năm hai mươi tuổi, chàng thi đỗ tiến sĩ (người đỗ khoa thi tiến sĩ, khoa thi văn chương quan trọng nhất đời Đường). Năm sau, chàng chờ dự kỳ thi "bạt tụy" (kỳ thi chọn người xuất sắc để bổ làm quan) ở Thiên quan (tức bộ Lại, bộ trông coi việc tuyển bổ quan lại).
Tháng sáu mùa hạ, chàng đến Trường An (kinh đô nhà Đường) và trọ ở xóm Tân Xương. Chàng xuất thân dòng họ cao quý. Từ nhỏ chàng đã có tài văn chương, câu chữ đẹp đẽ, người đương thời cho là không ai sánh bằng. Các bậc tiền bối và người lớn tuổi đều một lòng khâm phục chàng. Chàng thường tự hào về phong thái của mình, mong tìm được người bạn đời xứng đáng. Chàng tìm khắp các kỹ nữ có tiếng, nhưng đã lâu mà chưa vừa ý.
Ở Trường An có bà mối là Bão Thập Nhất Nương, vốn là tì nữ nhà Tiết phò mã (phò mã: chồng của công chúa). Bà đã hủy giấy văn tự bán thân, ra làm dân lương thiện hơn mười năm rồi. Bà khéo chiều lòng người, lại giỏi ăn nói. Các nhà quyền quý và họ hàng nhà vua, không nhà nào bà chưa từng lui tới. Trong việc dò la, mai mối, bày mưu tính kế, người ta đều tôn bà làm bậc đầu sỏ. Bà thường được Lý thật lòng nhờ cậy và biếu tặng hậu hĩnh, nên trong lòng rất mang ơn chàng.
Được vài tháng, một hôm Lý đang ngồi nhàn ở nhà mát phía nam chỗ trọ. Khoảng giữa giờ Mùi và giờ Thân (?) (tức khoảng giữa buổi chiều), chàng chợt nghe có người gõ cửa rất gấp, báo là Bão Thập Nhất Nương đến. Chàng vội sửa áo ra đón, hỏi: "Bà Bão hôm nay sao bỗng dưng lại đến?"
Bà Bão cười nói: "Chàng đã nằm mơ thấy điều tốt lành chưa (?)? Có một nàng tiên bị đày xuống trần gian. Nàng không ham tiền của, chỉ mến người phong lưu. Người như thế thật xứng đôi với chàng Mười." (Thập Lang: cách gọi người con thứ mười trong họ, ở đây là Lý Ích.)
Chàng nghe xong mừng đến nhảy cẫng lên, hồn bay phơi phới, người nhẹ bẫng. Chàng nắm tay bà Bão, vừa vái vừa tạ ơn: "Dù phải làm đầy tớ cho bà cả đời, chết tôi cũng không ngại." Rồi chàng hỏi tên và chỗ ở của nàng.
Bà Bão kể tường tận: "Nàng là con gái út của Hoắc vương đã mất, tên chữ là Tiểu Ngọc. Vương rất yêu nàng. Mẹ nàng tên là Tịnh Trì, vốn là tì nữ được vương sủng ái. Khi vương vừa mất, các anh em trong nhà chê nàng là con của người hầu hèn mọn, không muốn nhận vào dòng họ. Họ chia cho ít của cải rồi bắt mẹ con nàng ra ở bên ngoài. Nàng đổi sang họ Trịnh, người ngoài cũng không biết nàng là con gái của vương.
Nàng có nhan sắc tươi thắm lộng lẫy, cả đời tôi chưa từng thấy ai như vậy. Tình ý cao nhã, dáng vẻ thanh thoát, việc gì cũng hơn người. Âm nhạc, thơ văn, sách vở, không gì nàng không thông hiểu. Hôm qua nàng nhờ tôi tìm một chàng trai tốt, phẩm cách và phong độ xứng với nàng. Tôi kể hết về chàng Mười. Nàng cũng đã biết tiếng Lý Thập Lang, nên vô cùng vui mừng. Nàng ở phường Thắng Nghiệp, trong ngõ chùa cổ, chính là ngôi nhà có cổng cho xe ra vào ngay đầu ngõ. Tôi đã hẹn với nàng: trưa mai chàng cứ đến đầu ngõ, tìm cô hầu tên Quế Tử là được."
Bà Bão đi rồi, chàng liền lo sửa soạn cho chuyến đi. Chàng sai đứa hầu là Thu Hồng đến chỗ người anh họ là ông Thượng, làm chức tham quân (?) (chức quan giúp việc) ở phủ Kinh Triệu (vùng kinh đô), mượn con ngựa ô xanh có hàm thiếc bằng vàng. Tối hôm ấy chàng giặt áo, tắm gội, chải chuốt dung mạo. Vừa vui mừng vừa náo nức, chàng thức suốt đêm không ngủ. Gần sáng, chàng chít khăn, cầm gương soi đi soi lại, chỉ sợ mình không được vừa ý.
Đi đi lại lại mãi thì đến đúng trưa. Chàng sai đóng ngựa, phóng thẳng đến phường Thắng Nghiệp. Tới chỗ hẹn, quả nhiên thấy một cô hầu đứng chờ. Cô ra đón, hỏi: "Có phải Lý Thập Lang chăng?" Chàng liền xuống ngựa. Cô sai người dắt ngựa vào trong nhà rồi vội vàng khóa cổng.
Chàng thấy bà Bão quả nhiên từ bên trong đi ra, đứng xa đã cười nói: "Gã trai nào mà dám đường đột vào đây?" Chàng còn chưa đùa đáp xong thì đã được dẫn vào cổng giữa. Giữa sân có bốn cây anh đào, phía tây bắc treo một lồng vẹt. Thấy chàng bước vào, con vẹt liền kêu: "Có người vào, mau buông rèm xuống!"
Chàng vốn tính nhã nhặn, điềm đạm, trong lòng còn đang ngờ ngợ e sợ. Chợt nghe chim nói, chàng giật mình, không dám bước tiếp. Đang lưỡng lự thì bà Bão dẫn Tịnh Trì xuống thềm đón, mời vào ngồi đối diện. Bà Tịnh Trì chừng hơn bốn mươi tuổi, dáng người mềm mại, nhiều vẻ duyên dáng, nói cười rất có duyên.
Bà nói với chàng: "Từ lâu đã nghe chàng Mười tài hoa phong nhã. Nay lại được thấy dung mạo thanh tú, quả là tiếng tăm không sai chút nào. Tôi có một đứa con gái, tuy dạy dỗ còn vụng về, nhưng nhan sắc cũng không đến nỗi xấu xí. Được sánh duyên với người quân tử thì thật là xứng hợp. Tôi đã nhiều lần nghe Bão Thập Nhất Nương nói ý chàng (?). Nay xin cho nó được mãi mãi hầu hạ chàng việc quét dọn trong nhà (tức là làm vợ chàng)."
Chàng tạ ơn: "Tôi quê mùa vụng dại, tầm thường ngu dốt, không ngờ lại được đoái hoài. Nếu được thương mà thu nhận, thì sống chết tôi đều lấy làm vinh dự."
Bà bèn sai dọn rượu và thức ăn, rồi cho gọi Tiểu Ngọc từ gian buồng nhỏ phía đông nhà chính đi ra. Chàng liền vái chào đón nàng. Chàng chỉ thấy cả căn phòng như có rừng cây ngọc quý soi sáng lẫn nhau. Mỗi lần nàng đưa mắt nhìn, ánh mắt long lanh rạng rỡ như chiếu thẳng vào người.
Nàng ngồi xuống cạnh mẹ. Bà mẹ nói với nàng: "Con thường thích ngâm câu 'Vén rèm gió động trúc, ngỡ là cố nhân về', đó chính là thơ của chàng Mười đây. Con suốt ngày ngâm nga tưởng nhớ, sao bằng được một lần gặp mặt."
Tiểu Ngọc cúi đầu mỉm cười, khẽ nói: "Gặp mặt không bằng nghe tiếng. Bậc tài tử sao lại có thể không có dung mạo đẹp?" Chàng vội đứng dậy vái liền mấy vái, nói: "Tiểu thư yêu tài, kẻ hèn này trọng sắc. Hai điều tốt soi vào nhau, thế là có đủ cả tài lẫn sắc." Hai mẹ con nhìn nhau mà cười.
Rồi cùng nâng chén, rượu qua mấy tuần. Chàng đứng dậy mời Tiểu Ngọc hát. Lúc đầu nàng không chịu, mẹ nàng cố ép, nàng mới cất tiếng. Giọng hát trong trẻo vang xa, điệu nhạc tinh tế lạ lùng.
Tiệc tàn thì trời đã tối. Bà Bão đưa chàng sang viện phía tây nghỉ ngơi. Sân nhà tĩnh lặng, rèm màn rất lộng lẫy. Bà Bão sai hai cô hầu Quế Tử và Hoán Sa cởi giày, tháo đai cho chàng. Một lát sau Tiểu Ngọc đến, lời lẽ dịu dàng, giọng nói mềm mại đáng yêu. Lúc cởi áo lụa, dáng vẻ nàng càng thêm xinh đẹp. Buông màn, kề gối, hai người hết mực yêu thương. Chàng tự cho rằng chuyện thần nữ núi Vu Sơn và thần nữ bến Lạc Phố cũng chẳng hơn được thế (Vu Sơn: điển tích nàng tiên núi Vu ân ái với vua nước Sở trong mộng; Lạc Phố: điển tích nữ thần sông Lạc gặp gỡ Tào Thực; cả hai chỉ cuộc ân ái tuyệt đẹp như với tiên nữ).
Giữa đêm, Tiểu Ngọc bỗng rơi nước mắt, nói với chàng: "Thiếp vốn là con nhà ca kỹ, tự biết mình không xứng với chàng. Nay nhờ nhan sắc được chàng yêu, gửi thân vào người nhân đức hiền lành. Nhưng thiếp chỉ lo một mai nhan sắc phai tàn, ân tình đổi dời, lòng chàng thay đổi. Khi ấy thiếp như dây nữ la không còn chỗ bám (nữ la: loài dây leo sống bám vào cây lớn, ví người vợ nương tựa chồng), như chiếc quạt mùa thu bị vứt bỏ (ví người phụ nữ bị ruồng bỏ khi hết được yêu). Vì thế đang lúc vui sướng tột cùng mà nỗi buồn bỗng ập đến lúc nào không hay."
Chàng nghe vậy, xúc động than thở khôn xiết. Chàng đưa cánh tay cho nàng gối đầu, thong thả nói: "Điều ta ao ước cả đời, hôm nay đã được thỏa. Dù tan xương nát thịt, ta thề không bỏ nàng. Sao nàng lại nói ra lời ấy? Xin viết lời thề lên tấm lụa trắng."
Tiểu Ngọc bèn lau nước mắt, sai cô hầu Anh Đào vén màn, cầm nến, đưa bút nghiên cho chàng. Những lúc rảnh rỗi việc đàn sáo, Tiểu Ngọc vốn rất thích thơ văn sách vở. Rương hòm, bút nghiên của nàng đều là đồ cũ của nhà Hoắc vương. Nàng lấy từ túi thêu ra ba thước lụa trắng kẻ dòng bằng tơ đen do người con gái đất Việt dệt, đưa cho chàng.
Chàng vốn giàu tài văn chương, cầm bút là viết thành bài. Chàng lấy núi sông làm ví dụ, chỉ mặt trời mặt trăng để tỏ lòng thành, câu nào cũng tha thiết, ai nghe cũng cảm động. Thề xong, nàng sai cất tờ lụa vào hộp báu. Từ đó hai người đằm thắm quấn quýt, hợp ý nhau như đôi chim phỉ thúy cùng bay trên đường mây.
Cứ như thế suốt hai năm, ngày đêm bên nhau. Mùa xuân năm sau đó, chàng thi đỗ khoa "thư phán bạt tụy" (kỳ thi chọn quan qua bài viết văn thư và bài xử án), được bổ làm chủ bạ (chức quan coi sổ sách giấy tờ) huyện Trịnh. Đến tháng tư, sắp đi nhậm chức, chàng định về Đông Lạc (tức Lạc Dương, kinh đô phía đông) thăm cha mẹ để báo tin mừng. Họ hàng thân thích ở Trường An nhiều người đến dự tiệc tiễn chàng.
Lúc ấy cảnh xuân còn sót lại, cảnh hạ mới bắt đầu tươi đẹp. Rượu tàn, khách về (?), nỗi buồn chia ly vương vấn trong lòng. Tiểu Ngọc nói với chàng: "Với tài năng, dòng dõi và danh tiếng của chàng, nhiều người ngưỡng mộ, người muốn kết thông gia hẳn là đông lắm. Huống chi trên nhà chàng còn có mẹ nghiêm, trong nhà chưa có vợ cả. Chuyến đi này chàng ắt sẽ kết được mối nhân duyên tốt. Những lời thề hẹn kia chỉ là lời suông thôi. Nhưng thiếp có một ước nguyện nhỏ, muốn nói ra, mãi mãi gửi vào lòng chàng. Chàng có chịu nghe không?"
Chàng ngạc nhiên nói: "Ta có lỗi gì mà nàng bỗng nói ra lời ấy? Nàng cứ thử nói, ta nhất định kính cẩn làm theo."
Tiểu Ngọc nói: "Thiếp năm nay mới mười tám, chàng mới hai mươi hai. Đợi đến khi chàng ba mươi tuổi, cái tuổi nên lấy vợ, vẫn còn tám năm nữa. Thiếp mong được trọn đời yêu thương trong khoảng thời gian ấy. Sau đó chàng hãy chọn nơi dòng dõi cao sang mà kết duyên vợ chồng (nguyên văn 'kết mối Tần Tấn': hai nước Tần và Tấn đời đời gả con cho nhau, chỉ việc kết hôn), cũng chưa muộn. Thiếp sẽ bỏ hết việc đời, cắt tóc mặc áo đen đi tu. Ước nguyện bấy lâu của thiếp như thế là đủ rồi."
Chàng vừa thẹn vừa cảm động, nước mắt chảy ra lúc nào không hay. Chàng nói với Tiểu Ngọc: "Lời thề chỉ mặt trời sáng tỏ, sống chết ta cũng giữ. Được cùng nàng sống đến bạc đầu, ta còn e chưa thỏa chí nguyện xưa nay, đâu dám có lòng hai ba. Xin nàng chớ nghi ngờ, cứ yên lòng ở nhà chờ. Đến tháng tám, ta nhất định sẽ trở về Hoa Châu, rồi sai người đến đón nàng (?). Ngày gặp lại không xa đâu."
Vài ngày sau, chàng từ biệt đi về phía đông. Nhậm chức được mười ngày, chàng xin nghỉ về Đông Đô (Lạc Dương) thăm cha mẹ. Chàng chưa về đến nhà thì mẹ chàng đã bàn định xong việc cưới người em họ là con gái nhà họ Lư cho chàng, lời ước đã chốt. Mẹ chàng vốn nghiêm khắc, cứng rắn. Chàng chần chừ, không dám từ chối, bèn làm lễ tạ ơn, và ngày cưới đã định gần kề.
Nhà họ Lư cũng là dòng họ hàng đầu. Gả con gái cho nhà khác, họ nhất định đòi sính lễ trăm vạn tiền, không đủ số ấy thì theo lệ không gả. Nhà chàng vốn nghèo, việc này phải đi vay mượn. Chàng bèn lấy cớ xin nghỉ, đi xa tìm đến nhờ họ hàng bạn bè, lặn lội khắp vùng Giang Hoài (vùng sông Trường Giang và sông Hoài), từ mùa thu đến mùa hạ năm sau.
Chàng tự biết mình đã phụ lời thề, lỡ hẹn quá lâu, nên im bặt không gửi tin tức, muốn để Tiểu Ngọc tuyệt hẳn hy vọng. Chàng còn nhờ họ hàng bạn bè ở xa, dặn đừng để lộ chuyện ra.
Từ khi chàng quá hẹn, Tiểu Ngọc nhiều lần dò hỏi tin tức, nhưng chỉ nhận được những lời giả dối bịa đặt, mỗi ngày một khác. Nàng tìm khắp thầy cúng, bà đồng, hỏi khắp người bói toán. Ôm nỗi lo âu, mang mối hận, hơn một năm trời, nàng gầy mòn nằm trong phòng vắng, rồi thành bệnh nặng.
Thư từ của chàng tuy dứt hẳn, nhưng lòng mong nhớ của Tiểu Ngọc không hề đổi. Nàng biếu xén họ hàng bạn bè, nhờ họ dò tin. Vì dò hỏi quá ráo riết, tiền bạc nhiều lần cạn sạch. Nàng thường lén sai tì nữ đem bán quần áo, đồ chơi quý trong rương, phần nhiều gửi bán ở hiệu ký gửi của Hầu Cảnh Tiên ở chợ Tây.
Có lần nàng sai tì nữ Hoán Sa đem một chiếc trâm ngọc tím đến nhà Cảnh Tiên để bán. Giữa đường gặp một người thợ ngọc già làm trong xưởng của triều đình. Ông thấy vật Hoán Sa cầm trong tay, bèn tiến lại nhận ra, nói: "Chiếc trâm này do ta làm. Năm xưa con gái út của Hoắc vương sắp làm lễ búi tóc (lễ cài trâm khi con gái tròn mười lăm tuổi, đánh dấu tuổi trưởng thành), sai ta làm chiếc trâm này, trả công ta một vạn tiền. Ta chưa từng quên. Ngươi là ai, lấy được trâm này từ đâu?"
Hoán Sa nói: "Tiểu thư của tôi chính là con gái Hoắc vương. Gia cảnh tan nát, nàng trao thân cho một người. Người chồng ấy trước đây đi Đông Đô rồi bặt tin. Nàng buồn bã sinh bệnh, đến nay gần hai năm. Nàng sai tôi bán chiếc trâm này để lấy tiền biếu người ta, nhờ dò tìm tin tức."
Người thợ ngọc rơi nước mắt thương xót, nói: "Con cái nhà quyền quý mà lỡ vận sa cơ đến nỗi này! Ta tuổi già sắp hết, thấy cảnh thịnh suy như vậy, không khỏi đau lòng." Rồi ông dẫn Hoán Sa đến dinh của công chúa Diên Tiên, kể hết đầu đuôi. Công chúa cũng xót thương than thở hồi lâu, cho mười hai vạn tiền.
Lúc ấy cô gái họ Lư mà chàng đã đính hôn đang ở Trường An. Lo xong sính lễ, chàng trở về huyện Trịnh. Tháng chạp năm ấy, chàng lại xin nghỉ vào kinh thành để cưới vợ. Chàng lén tìm một chỗ ở yên tĩnh, không cho ai biết.
Có người đỗ minh kinh (khoa thi về thông hiểu kinh sách Nho gia) tên là Thôi Cửu Minh, là em họ của chàng, tính tình rất hiền hậu. Năm trước, Thôi thường cùng chàng vui chơi ở nhà họ Trịnh, chén rượu tiếng cười, chưa từng xa cách. Mỗi khi được tin chàng, Thôi đều thật lòng báo cho Tiểu Ngọc. Tiểu Ngọc thường giúp Thôi củi đuốc, cỏ cho ngựa và quần áo, nên Thôi rất mang ơn nàng. Khi chàng đã đến kinh, Thôi đem sự thật báo hết cho Tiểu Ngọc.
Tiểu Ngọc oán hận than rằng: "Trong thiên hạ lại có chuyện như thế sao!" Nàng nhờ khắp bạn bè thân thích, tìm đủ cách mời chàng đến. Chàng tự biết mình đã lỡ hẹn, lại biết Tiểu Ngọc bệnh nặng triền miên. Vì xấu hổ, chàng đành nhẫn tâm cắt đứt, nhất định không chịu đến. Chàng sáng đi sớm, tối về muộn, cốt để tránh mặt.
Tiểu Ngọc ngày đêm khóc lóc, quên cả ăn ngủ, mong được gặp chàng một lần mà rốt cuộc không có cách nào. Nỗi oan uất càng thêm sâu, nàng kiệt sức nằm liệt giường. Từ đó trong thành Trường An dần có người biết chuyện. Giới phong lưu đều cảm động vì Tiểu Ngọc đa tình, những người hào hiệp đều giận chàng bạc bẽo.
Bấy giờ đã là tháng ba, nhiều người đi chơi xuân. Chàng cùng năm sáu người bạn đến chùa Sùng Kính xem hoa mẫu đơn. Họ dạo bước ở hành lang phía tây, lần lượt ngâm thơ.
Có Vi Hạ Khanh người Kinh Triệu, là bạn thân của chàng, lúc ấy cũng đi cùng. Hạ Khanh nói với chàng: "Cảnh sắc thật đẹp, cỏ cây tươi tốt. Thương thay nàng Trịnh ôm mối oan trong căn phòng vắng! Cậu rốt cuộc nỡ bỏ rơi nàng, thật là người nhẫn tâm. Lòng bậc đại trượng phu không nên như vậy. Cậu nên nghĩ lại."
Đang lúc than thở trách móc, bỗng có một người hào sĩ mặc áo gai mỏng màu vàng nhạt, kẹp cây cung bắn đạn, phong thái tuấn tú, quần áo nhẹ nhàng sang trọng. Theo sau chỉ có một đứa bé người Hồ (người các dân tộc phương bắc và phương tây) cắt tóc ngắn. Người ấy lặng lẽ đi theo sau lắng nghe.
Chốc lát, người ấy tiến lên vái chàng, nói: "Ông có phải là Lý Thập Lang chăng? Dòng họ tôi vốn ở Sơn Đông, có thông gia với họ ngoại nhà vua. Tôi tuy kém văn chương, nhưng trong lòng vẫn thích người hiền tài. Ngưỡng mộ tiếng tăm của ông, tôi thường mong được gặp. Hôm nay may mắn được gặp gỡ (?), được thấy dung nhan ông. Nhà tôi cách đây không xa, cũng có đàn ca đủ để vui lòng, có tám chín người đẹp, mười mấy con ngựa hay, ông muốn gì cũng được. Chỉ mong ông ghé qua một lần."
Bạn bè của chàng cùng nghe lời ấy, đều thay nhau khen ngợi. Chàng bèn cùng người hào sĩ thúc ngựa đi. Rẽ nhanh qua mấy phường thì đến phường Thắng Nghiệp. Chàng thấy đã gần chỗ nhà họ Trịnh, trong lòng không muốn đi qua, bèn lấy cớ có việc, muốn quay đầu ngựa lại.
Người hào sĩ nói: "Nhà tôi ngay gần đây, ông nỡ bỏ tôi sao?" Rồi nắm giữ ngựa của chàng, kéo đi. Đang dùng dằng thì đã đến ngõ nhà họ Trịnh. Chàng tinh thần hoảng hốt, quất ngựa muốn quay về. Người hào sĩ vội sai mấy tên đầy tớ ôm giữ chàng đi vào, chạy nhanh đẩy vào cổng xe, rồi sai khóa cổng lại, báo vào: "Lý Thập Lang đến rồi!" Cả nhà vừa sợ vừa mừng, tiếng vang ra tận bên ngoài.
Đêm trước đó, Tiểu Ngọc mơ thấy một người đàn ông mặc áo vàng ôm chàng đến bên chiếu, bảo nàng cởi giày. Nàng giật mình tỉnh dậy, kể với mẹ, rồi tự đoán rằng: "Chữ 'hài' (giày) đồng âm với chữ 'hài' là hòa hợp, nghĩa là vợ chồng sẽ đoàn tụ. Chữ 'thoát' (cởi) là 'giải', nghĩa là tan rã. Đã hợp rồi lại tan, ắt cũng là vĩnh biệt. Xét theo điềm ấy, ắt sẽ được gặp nhau, và gặp nhau rồi thì con sẽ chết."
Sáng sớm, nàng xin mẹ trang điểm, chải tóc cho mình. Bà mẹ cho rằng nàng ốm lâu nên tâm trí rối loạn, không mấy tin, nhưng cũng gắng gượng chải tóc trang điểm cho nàng. Trang điểm vừa xong thì chàng quả nhiên đến.
Tiểu Ngọc ốm liệt đã lâu, trở mình cũng phải có người đỡ. Chợt nghe chàng đến, nàng bỗng tự đứng dậy, thay áo đi ra, như có thần giúp sức. Nàng gặp chàng, nén giận nhìn chăm chăm, không nói thêm lời nào. Thân hình gầy yếu, dáng vẻ kiều diễm như không đứng vững nổi. Thỉnh thoảng nàng lấy tay áo che mặt, ngoảnh lại nhìn Lý. Cảnh ấy khiến người ta đau lòng, cả nhà ai cũng sụt sùi.
Một lát sau, có mấy chục mâm rượu và thức ăn từ bên ngoài đưa vào. Mọi người ngạc nhiên nhìn, vội hỏi duyên cớ, thì ra đều do người hào sĩ đưa đến. Bèn bày biện ra, mọi người ngồi lại với nhau.
Tiểu Ngọc nghiêng người quay mặt, liếc nhìn chàng hồi lâu, rồi nâng chén rượu rưới xuống đất, nói: "Ta là phận gái mà bạc mệnh đến thế này. Chàng là đấng trượng phu mà lòng dạ lại như vậy. Ta tuổi xuân mặt trẻ mà phải ôm hận chết đi. Mẹ già còn đó mà ta không thể phụng dưỡng. Lụa là, đàn sáo, từ nay mãi mãi thôi rồi. Mang nỗi đau xuống suối vàng, tất cả đều do chàng gây ra. Chàng Lý ơi, chàng Lý ơi, hôm nay vĩnh biệt. Sau khi ta chết, ắt sẽ thành ma dữ báo oán, khiến vợ thiếp của chàng suốt ngày không yên."
Rồi nàng đưa tay trái nắm lấy cánh tay chàng, ném chén xuống đất, gào khóc thảm thiết mấy tiếng rồi tắt thở. Bà mẹ nâng xác nàng đặt vào lòng chàng, bảo chàng gọi nàng, nhưng nàng không tỉnh lại nữa.
Chàng mặc đồ tang trắng vì nàng, sớm tối khóc lóc rất thương xót. Đêm trước hôm chôn cất, chàng chợt thấy Tiểu Ngọc ở trong màn tang, dung mạo xinh đẹp y như lúc còn sống. Nàng mặc váy màu đỏ hoa lựu, áo tím (?), khăn choàng màu hồng và xanh lục, nghiêng mình tựa màn, tay cầm dải thắt lưng thêu, ngoảnh lại nói với chàng: "Thẹn vì chàng đã đưa tiễn, chàng vẫn còn chút tình. Ở cõi âm (?), thiếp sao khỏi cảm động than thở." Nói xong thì không thấy nữa. Hôm sau, nàng được chôn ở đồng Ngự Túc thuộc Trường An. Chàng đến bên mộ khóc thương hết lòng rồi trở về.
Hơn một tháng sau, chàng làm lễ cưới với cô gái họ Lư. Thấy cảnh nhớ người, lòng đau xót, chàng buồn bã không vui. Tháng năm mùa hạ, chàng cùng vợ họ Lư trở về huyện Trịnh.
Về đến huyện được mười ngày, một hôm chàng đang nằm với vợ, chợt nghe ngoài màn có tiếng "xì xì". Chàng giật mình nhìn ra, thấy một người đàn ông chừng hơn hai mươi tuổi, dáng vẻ hiền hòa đẹp đẽ, nấp sau tấm rèm, liên tục vẫy gọi vợ chàng. Chàng hoảng hốt bật dậy, đi vòng quanh rèm mấy lượt, nhưng người ấy bỗng biến mất.
Từ đó chàng sinh lòng ngờ vực, ghét bỏ, nghi kỵ đủ đường, tình vợ chồng chẳng còn gì vui. Có người thân trong họ khéo léo khuyên giải, lòng chàng mới hơi nguôi.
Mười ngày sau, chàng lại từ ngoài về, gặp lúc vợ đang gảy đàn trên giường. Bỗng thấy từ phía cửa ném vào một chiếc hộp nhỏ bằng sừng tê giác có vân đốm, khảm hoa, vuông tròn chừng hơn một tấc. Trong hộp có mảnh lụa mỏng thắt nút đồng tâm (kiểu nút thắt tượng trưng cho tình yêu gắn bó). Chiếc hộp rơi vào lòng vợ chàng.
Chàng mở ra xem, thấy hai hạt tương tư (hạt đỏ của cây tương tư, tượng trưng cho nỗi nhớ nhung), một con bọ gật đầu, một cái "phát sát chủy" (?) và một ít "lư câu mị" (một thứ bùa yêu, theo dân gian lấy từ con lừa con mới sinh). Những thứ này đều là vật người ta dùng làm bùa mê tình ái.
Ngay lúc ấy chàng nổi giận, gầm thét như sói hổ, vớ cây đàn đánh vợ, tra hỏi bắt khai thật. Vợ chàng rốt cuộc cũng không tự minh oan được. Từ đó về sau, chàng thường đánh đập vợ tàn nhẫn, hành hạ đủ mọi cách độc ác. Cuối cùng chàng kiện ra công đường rồi bỏ vợ.
Sau khi vợ họ Lư đi rồi, hễ chàng tạm chung chăn gối với tì nữ hay nàng hầu nào, liền sinh lòng ghen tuông nghi kỵ. Thậm chí có người vì thế mà bị chàng giết.
Chàng từng đi chơi Quảng Lăng, lấy được một kỹ nữ có tiếng tên là Doanh Thập Nhất Nương, dung mạo tươi tắn quyến rũ, chàng rất yêu. Mỗi khi ngồi đối diện, chàng thường nói với Doanh: "Ta từng lấy được cô kia ở chỗ nọ. Cô ta phạm lỗi này, ta giết cô ta bằng cách kia." Ngày nào chàng cũng kể như vậy, muốn cho nàng sợ mình để giữ phòng the trong sạch.
Khi ra ngoài, chàng lấy chiếc chậu tắm lớn úp nàng lên giường, niêm phong ký tên quanh miệng chậu. Về nhà, chàng xem xét kỹ càng rồi mới mở ra. Chàng lại giữ một thanh đoản kiếm rất sắc, nhìn các tì nữ mà nói: "Kiếm này rèn bằng sắt khe Cát Khê ở Tín Châu (nay thuộc Giang Tây, nổi tiếng rèn gươm tốt), chỉ dùng để chém đầu kẻ có tội."
Nói chung, hễ là đàn bà chàng gặp, chàng đều sinh lòng nghi kỵ. Cho đến lần cưới vợ thứ ba, lần nào cũng đều như trước.
Thái bình quảng ký, quyển 487.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video