Thiên 488 — Quyển 488

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống, gom chép các truyện kể và chuyện lạ từ xưa), quyển 488. Đời Tống, nhóm Lý Phưởng biên soạn. Mục Tạp truyện ký (các truyện kể riêng lẻ), phần 5.

 Truyện Oanh Oanh (Nguyên Chẩn soạn).

 Vào khoảng niên hiệu Trinh Nguyên đời Đường (785–805, đời vua Đường Đức Tông), có một người họ Trương, gọi là Trương sinh ("sinh" là tiếng gọi chàng học trò). Chàng tính tình ôn hòa, dáng mạo phong nhã đẹp đẽ, trong lòng giữ chí cứng cỏi, không chịu hùa theo ai; việc gì trái lễ thì không ai khiến chàng làm được. Có khi theo bạn bè đi chơi, dự tiệc, giữa chốn ồn ào lộn xộn, người khác đều hăm hở, nhốn nháo như sợ không kịp, còn Trương sinh chỉ giữ vẻ hòa nhã chiều theo mà thôi, rốt cuộc không gì làm chàng sa đà được. Vì thế đến năm hai mươi ba tuổi, chàng chưa từng gần gũi đàn bà. Người quen hỏi vặn, chàng từ tạ mà nói: "Đăng Đồ Tử (nhân vật trong bài phú của Tống Ngọc, bị gán là kẻ háo sắc) không phải kẻ háo sắc, chỉ là kẻ có hành vi dâm loạn. Tôi mới thật là kẻ háo sắc, chỉ là chưa gặp được người vừa ý. Vì sao nói vậy? Phàm vật gì đẹp vượt bậc, tôi chưa bao giờ không lưu luyến trong lòng; do đó biết tôi không phải người vô tình." Người hỏi cười cợt.

 Không bao lâu, Trương sinh đi chơi đất Bồ (Bồ châu, nay thuộc tỉnh Sơn Tây). Phía đông đất Bồ hơn mười dặm có một ngôi chùa gọi là chùa Phổ Cứu, Trương sinh ở trọ tại đó. Vừa lúc có một bà góa họ Thôi sắp về Trường An (kinh đô nhà Đường), đường đi ngang qua đất Bồ, cũng dừng trọ ở chùa này. Bà Thôi vốn là con gái họ Trịnh. Mẹ Trương sinh cũng là người họ Trịnh; lần theo dòng họ thì bà ấy là dì của chàng, thuộc một chi khác. Năm ấy, Hồn Chiêm (đại tướng trấn giữ vùng này) mất ở đất Bồ. Có viên hoạn quan Đinh Văn Nhã (hoạn quan được triều đình phái đến giám sát quân đội) không khéo cai quản quân lính; quân lính nhân lúc có tang mà nổi loạn, cướp bóc người đất Bồ dữ dội. Nhà họ Thôi tài sản rất nhiều, lại lắm tôi tớ, đang trọ nơi đất khách, hoảng sợ không biết nương tựa vào đâu. Trước đó, Trương sinh có quen thân với bọn tướng tá ở đất Bồ, bèn nhờ quan quân đến canh giữ, nhờ vậy nhà họ Thôi không bị nạn. Hơn mười ngày sau, quan Liêm sứ (quan được triều đình phái đi giám sát, cai quản một vùng) là Đỗ Xác vâng mệnh thiên tử đến nắm quyền chỉ huy quân đội, ra lệnh cho quân sĩ; từ đó quân sĩ mới chịu yên.

 Bà Trịnh rất mang ơn Trương sinh, bèn bày cỗ, mời chàng đến dự tiệc ở nhà giữa. Bà lại nói với chàng: "Dì là kẻ góa bụa côi cút còn sống sót, dắt díu con thơ, chẳng may gặp lúc quân lính tan rã làm loạn, thật không giữ nổi thân mình. Đứa con trai yếu ớt, đứa con gái nhỏ này đều là do cháu cứu sống, ơn ấy há có thể ví với ơn thường! Nay cho chúng nó ra ra mắt cháu theo lễ đối với anh, mong lấy đó mà báo ơn." Bà gọi con trai ra, tên là Hoan Lang, chừng hơn mười tuổi, dung mạo rất hiền hòa xinh đẹp. Kế đó bà gọi con gái: "Ra lạy anh con, anh con đã cứu sống con." Hồi lâu, cô gái cáo bệnh không ra. Bà Trịnh giận nói: "Anh Trương giữ được mạng con, nếu không thì con đã bị bắt đi rồi, còn tránh hiềm nghi làm gì nữa?" Hồi lâu cô mới ra, mặc áo thường, mặt mày tiều tụy, không trang điểm gì thêm, tóc mai buông xuống, đôi mày liền nét, đôi má chỉ phơn phớt hồng mà thôi, nhưng nhan sắc đẹp lạ thường, rạng rỡ làm rung động lòng người. Trương sinh kinh ngạc, đứng dậy chào. Cô ngồi bên cạnh bà Trịnh; vì bị mẹ ép phải ra gặp, nên cứ đăm đăm nhìn, vẻ hờn dỗi tột cùng, như thể yếu ớt không đỡ nổi thân mình. Chàng hỏi tuổi cô, bà Trịnh đáp: "Nó sinh vào tháng bảy năm Giáp Tý đời thiên tử hiện nay (năm 784), đến năm Canh Thìn niên hiệu Trinh Nguyên này (năm 800) là mười bảy tuổi." Trương sinh lựa lời gợi chuyện, cô không đáp. Đến hết tiệc thì thôi.

 Từ đó Trương sinh say mê cô, muốn bày tỏ tình ý mà không có cách nào. Cô Thôi có người hầu gái tên là Hồng Nương. Chàng mấy lần lén đem quà và lễ độ đối đãi với cô ta, rồi nhân lúc vắng người bèn nói rõ nỗi lòng. Người hầu gái quả nhiên kinh hãi, đỏ mặt bỏ chạy. Trương sinh hối hận. Hôm sau người hầu gái lại đến, Trương sinh xấu hổ xin lỗi, không nhắc lại điều mình mong cầu nữa. Người hầu gái bèn nói với chàng: "Lời của chàng, tôi không dám thưa lại, cũng không dám tiết lộ. Nhưng họ hàng nhà họ Thôi thì chàng đã rõ cả, sao không nhân cái ơn mình đã làm mà xin cưới?" Trương sinh nói: "Ta từ thuở bé tính không chịu tùy tiện hùa theo. Có lúc ở giữa đám con gái nhà giàu áo lụa là, ta cũng chưa từng liếc mắt nhìn. Không ngờ đến năm nay, rốt cuộc lại bị mê hoặc. Hôm qua giữa bữa tiệc, ta gần như không tự chủ được. Mấy ngày nay đi thì quên dừng, ăn thì quên no, e không qua nổi sớm tối. Nếu nhờ mối lái mà cưới hỏi, làm lễ nạp thái, vấn danh (các bước trong thủ tục cưới: đưa lễ vật dạm hỏi, rồi hỏi tên tuổi cô gái), thì chỉ trong vài ba tháng, người ta sẽ phải đi tìm ta ở hàng cá khô mất (điển trong sách Trang Tử: con cá mắc cạn cần chút nước ngay, nếu bắt đợi lâu thì chỉ còn tìm thấy nó ở hàng cá khô — ý nói đợi lâu thì ta chết mất). Ngươi bảo ta làm sao đây?" Người hầu gái nói: "Cô Thôi trinh tiết, cẩn thận, giữ mình; dù là bậc bề trên cũng không dám đem lời trái lễ mà xúc phạm cô, mưu kế của kẻ dưới như tôi càng khó lọt tai. Nhưng cô giỏi làm văn, thường ngâm nga câu chữ, buồn nhớ hồi lâu. Chàng thử làm thơ tỏ tình để khuấy động lòng cô; nếu không thì chẳng còn cách nào." Trương sinh mừng lắm, lập tức làm hai bài thơ xuân trao cho cô ta.

 Tối hôm ấy Hồng Nương lại đến, cầm một tờ giấy hoa (?) đưa cho Trương sinh, nói: "Cô Thôi sai tôi đưa." Đầu bài đề là "Đêm trăng sáng ngày rằm", lời thơ rằng:
Chờ trăng dưới mái tây,
Đón gió cửa hé mở.
Hoa lay tường bóng động,
Ngỡ là người ngọc đến.
Trương sinh cũng hơi hiểu được ý (?) trong đó. Đêm ấy là ngày mười bốn tháng hai. Phía đông chỗ cô Thôi ở có một cây hạnh, vin vào có thể trèo qua tường. Đêm sau ngày rằm, Trương sinh bèn lấy cây ấy làm thang trèo qua, đến mái hiên phía tây thì cửa quả nhiên hé mở. Hồng Nương đang ngủ trên giường, chàng đánh thức cô ta. Hồng Nương hoảng hốt hỏi: "Sao chàng lại đến đây?" Trương sinh nói dối: "Thư của cô Thôi gọi ta đến, ngươi vào báo giúp ta." Một lát Hồng Nương quay lại, luôn miệng: "Đến rồi! Đến rồi!" Trương sinh vừa mừng vừa sợ, đinh ninh sẽ được như ý. Đến khi cô Thôi ra, thì áo xống chỉnh tề, nét mặt nghiêm nghị, kể tội Trương sinh rằng: "Ơn anh cứu sống cả nhà em thật là sâu dày, vì thế mẹ hiền mới gửi gắm đứa con trai yếu, đứa con gái nhỏ cho anh. Sao anh lại nhờ đứa hầu gái hư đốn đưa những lời dâm dật đến? Ban đầu lấy việc che chở người khỏi cơn loạn làm điều nghĩa, mà cuối cùng lại nhân lúc rối ren để mưu cầu, thế là lấy loạn đổi loạn, khác nhau được bao nhiêu? Nếu em muốn giấu lời thơ ấy đi, thì là bao che cho sự gian tà của người, là bất nghĩa; nếu nói rõ với mẹ, thì là phụ ơn người, là điều chẳng lành; định nhờ hầu gái chuyển lời, lại sợ không bày tỏ được lòng thành. Vì thế em mượn bài thơ ngắn, mong tự mình nói rõ; nhưng vẫn sợ anh ngại không đến, nên mới dùng lời lẽ quê mùa lả lơi để chắc chắn anh phải tới. Hành động trái lễ này, sao có thể không thẹn trong lòng? Chỉ mong anh lấy lễ giữ mình, đừng đi đến chỗ sa ngã." Nói xong, cô quay ngoắt bỏ đi. Trương sinh ngẩn ngơ hồi lâu, rồi lại trèo tường trở ra. Từ đó chàng tuyệt vọng.

 Mấy đêm sau, Trương sinh nằm ngủ một mình bên hiên, chợt có người đánh thức. Chàng giật mình ngồi dậy, thì thấy Hồng Nương ôm chăn, xách gối đến, vỗ chàng nói: "Đến rồi! Đến rồi! Còn ngủ làm gì nữa!" Rồi đặt gối kề nhau, chăn chồng lên nhau, rồi đi ra. Trương sinh dụi mắt, ngồi ngay ngắn hồi lâu, vẫn ngờ mình đang mơ, nhưng vẫn sửa soạn nghiêm trang chờ đợi. Chốc lát Hồng Nương dìu cô Thôi đến. Đến nơi, cô e thẹn, yêu kiều, mềm mại, như không còn sức cử động tay chân; vẻ đoan trang hôm trước không còn nữa. Đêm ấy là ngày mười tám. Trăng xế lấp lánh, ánh sáng mờ dịu chiếu nửa giường. Trương sinh lâng lâng, ngỡ là tiên nữ giáng xuống, chẳng nghĩ là người từ cõi trần đến. Một lúc sau, chuông chùa đổ, trời sắp sáng, Hồng Nương giục về. Cô Thôi nũng nịu khóc thút thít, quyến luyến; Hồng Nương lại dìu cô đi. Suốt đêm cô không nói một lời. Trương sinh trời vừa tờ mờ đã trở dậy, tự ngờ rằng: "Phải chăng là mộng?" Đến khi trời sáng, thấy phấn son còn dính trên cánh tay, hương thơm còn vương trên áo, nước mắt còn long lanh đọng trên đệm chiếu mà thôi.

 Sau đó hơn mười ngày, bặt tin không thấy gì nữa. Trương sinh làm bài thơ "Hội chân" (?) (ý là gặp gỡ tiên nữ) dài ba mươi vần, chưa xong thì vừa lúc Hồng Nương đến, chàng bèn trao để gửi cô Thôi. Từ đó cô lại chấp nhận chàng: sáng thì lén ra, tối thì lén vào, cùng nhau yên vui ở chỗ gọi là mái hiên phía tây trước kia gần một tháng. Trương sinh thường hỏi xem ý bà Trịnh thế nào, cô đáp: "Mẹ có biết thì cũng chẳng làm sao được," nhân đó muốn đi tới thành hôn.

 Không bao lâu, Trương sinh sắp đi Trường An, trước đó đem tình ý nói cho cô hiểu. Cô Thôi dịu dàng, không nói lời ngăn trở, nhưng vẻ buồn oán khiến người ta động lòng. Hai đêm trước lúc lên đường, không còn gặp lại được cô nữa, và Trương sinh bèn đi về phía tây. Chưa đầy mấy tháng, chàng lại đến chơi đất Bồ, ở lại (?) với cô Thôi thêm mấy tháng. Cô Thôi viết chữ rất đẹp, giỏi làm văn; chàng xin đi xin lại mấy lần, rốt cuộc không được xem. Thường thường Trương sinh tự làm văn để khêu gợi, cô cũng chẳng mấy khi đọc. Đại để, chỗ cô Thôi hơn người là: tài nghệ thì tinh thông đến tột bậc mà dáng vẻ như không biết gì; lời nói thì nhanh nhạy sắc sảo mà ít khi đối đáp; đối với Trương sinh tình ý rất sâu, nhưng chưa bao giờ nói ra thành lời. Lúc buồn thì đẹp một vẻ u uẩn, thường như không biết đến vui giận, nét mặt cũng hiếm khi để lộ. Có lần đêm một mình gảy đàn, khúc nhạc buồn thảm thiết; Trương sinh nghe trộm, xin cô gảy cho nghe thì cô rốt cuộc không gảy nữa. Vì thế chàng càng say mê.

 Ít lâu sau, đến kỳ thi văn (?), Trương sinh lại phải đi về phía tây. Đêm sắp đi, chàng không còn tự nói ra tình ý, chỉ buồn rầu than thở bên cô Thôi. Cô đã ngầm biết sắp chia tay, bèn giữ vẻ cung kính, giọng hòa nhã, chậm rãi nói với chàng: "Lúc đầu quyến rũ người ta, cuối cùng ruồng bỏ, vốn cũng là lẽ thường, em không dám oán. Nhưng nếu anh đã quyến rũ mà anh lại cưới em cho trọn, thì đó là ơn của anh, và lời thề trọn đời sẽ có kết cục. Hà tất phải xúc động nhiều vì chuyến đi này? Nhưng anh đã không vui, em chẳng biết lấy gì an ủi. Anh thường bảo em giỏi gảy đàn, trước kia vì thẹn nên không gảy cho anh nghe được; nay anh sắp đi rồi, em xin gảy để thỏa lòng thành của anh." Bèn sai lau đàn, gảy khúc dạo của bài "Nghê thường vũ y" (khúc nhạc múa nổi tiếng trong cung đời Đường, tên có nghĩa là "Xiêm cầu vồng, áo lông chim"). Chưa được mấy tiếng, âm thanh bi ai rối loạn, không còn nhận ra là khúc gì nữa. Người xung quanh đều sụt sùi. Cô Thôi cũng vội ngừng, buông đàn, nước mắt chảy ròng, vội vã trở về chỗ bà Trịnh, rồi không đến nữa. Sáng hôm sau Trương sinh lên đường.

 Năm sau, Trương sinh thi không đỗ, bèn ở lại kinh đô, nhân đó gửi thư cho cô Thôi để khuyên giải lòng cô. Cô Thôi viết thư trả lời, lời lẽ đại khái chép ra đây:

 "Nâng thư đọc lời anh hỏi han, thấy anh vỗ về thương yêu quá sâu nặng; tình trai gái khiến em buồn vui lẫn lộn. Lại được anh cho một hộp hoa cài tóc (đồ trang sức cắt hình hoa để cài đầu) và năm tấc son môi, để làm đẹp mái tóc, làm bóng đôi môi. Tuy đội ơn đặc biệt, nhưng còn làm đẹp cho ai nữa? Nhìn vật lại càng nhớ, chỉ thêm chất chồng buồn than mà thôi. Kính biết anh ở kinh đô theo việc học hành; con đường tiến thân ấy vốn cần chỗ yên ổn thuận tiện. Chỉ hận kẻ quê mùa hẻo lánh như em mãi bị bỏ lại nơi xa. Số mệnh đã như vậy, còn biết nói gì! Từ mùa thu năm ngoái đến nay, em thường bâng khuâng như mất mát điều gì. Giữa chốn ồn ào, có khi gượng cười nói; đêm vắng ở một mình, không lúc nào không rơi lệ. Đến cả trong giấc mộng, cũng thường nghẹn ngào. Nỗi buồn ly biệt quấn quýt khôn nguôi, trong mơ thoáng như được gặp nhau như thường ngày (?); cuộc gặp kín đáo (?) chưa xong, hồn đã giật mình tỉnh giấc. Tuy nửa chăn như còn ấm, mà nghĩ đến người thì xa xôi quá.

 Từ hôm chia tay đến nay, thoắt đã qua năm cũ. Trường An là chốn vui chơi, mọi điều đều khơi gợi tình cảm; may sao anh vẫn không quên kẻ hèn mọn này, thương nhớ không chán. Tấm lòng quê kệch của em chẳng lấy gì đền đáp; còn lời thề trước sau như một thì em vẫn giữ trọn không đổi. Ngày trước em với anh là anh em họ, có lúc cùng dự tiệc, bị hầu gái dụ dỗ, đến nỗi trao lòng riêng. Lòng con gái không tự giữ vững được. Anh có lời khêu gợi như người gảy đàn (điển Tư Mã Tương Như gảy đàn để khêu gợi Trác Văn Quân), còn em không có sự cự tuyệt như người ném thoi (điển cô gái họ Tạ ném thoi dệt cửi làm gãy răng kẻ trêu ghẹo mình). Đến khi đã chung chăn gối, tình nghĩa sâu dày, lòng ngu dại của em cứ ngỡ sẽ được nương tựa trọn đời. Nào ngờ đã gặp được người quân tử mà không định được duyên, đến nỗi mang nỗi thẹn tự hiến thân, không còn được đường hoàng hầu hạ khăn lược (tức là làm vợ). Suốt đời ôm hận, nuốt lời than thở, còn biết nói gì?

 Nếu người nhân hậu để tâm, cúi xuống thành toàn cho tấm lòng nhỏ mọn kín đáo này, thì dù đến ngày chết em cũng như còn sống. Còn nếu bậc thông đạt coi nhẹ tình riêng, bỏ cái nhỏ theo cái lớn, coi việc ăn ở với nhau trước khi cưới là hành vi xấu xa, coi lời thề bị ép là có thể lừa dối, thì dù xương có tan, hình có rã, tấm lòng son của em vẫn không mất; dù theo gió, theo sương, vẫn xin gửi mình vào hạt bụi trong dưới gót chân người. Lòng thành lúc sống lúc chết, lời đã nói hết ở đây. Cầm giấy nghẹn ngào, tình không nói hết được. Ngàn vạn lần xin anh giữ gìn, giữ gìn ngàn vạn lần!

 Một chiếc vòng ngọc, là đồ em chơi lúc còn bé, xin gửi để anh đeo nơi thắt lưng. Ngọc là lấy ý bền chắc, trơn bóng, không đổi; vòng là lấy ý trước sau liền mạch, không đứt. Kèm thêm một búi tơ rối, một chiếc cối nghiền trà bằng trúc vằn. Mấy vật ấy chẳng đáng quý, ý là muốn anh chân thật như ngọc, chí bền như vòng không tháo rời; vết lệ in trên trúc (trúc vằn, tương truyền là vết nước mắt hai bà phi khóc vua Thuấn), mối sầu vấn vít như tơ. Nhân vật mà tỏ tình, mong mãi mãi tốt đẹp với nhau. Lòng gần mà thân xa, ngày gặp lại (?) chẳng biết lúc nào. Nỗi u uất dồn tụ, cách ngàn dặm hồn vẫn tìm đến nhau. Ngàn vạn lần xin anh giữ gìn! Gió xuân thường lạnh dữ, xin cố ăn uống cho khỏe. Thận trọng lời nói, giữ gìn thân mình, đừng vì em mà lo nghĩ nhiều."

 Trương sinh đưa bức thư ấy cho bạn bè quen biết xem, vì thế người đương thời nhiều người biết chuyện. Bạn thân của chàng là Dương Cự Nguyên thích làm thơ, nhân đó làm một bài tuyệt cú (thơ bốn câu) đề là "Nàng Thôi", rằng:
Chàng Phan (Phan An, chàng trai đẹp nổi tiếng đời Tấn, ở đây chỉ Trương sinh) trong trẻo mịn màng, ngọc cũng chẳng bằng,
Cỏ giữa sân tuyết vừa tan, xuân mới sang.
Chàng tài tử phong lưu nhiều mối tình xuân,
Đứt ruột vì một lá thư của nàng Tiêu (tiếng gọi chung người con gái mình yêu, ở đây chỉ cô Thôi).
Nguyên Chẩn người Hà Nam cũng nối theo bài "Hội chân" (?) của Trương sinh mà làm thơ ba mươi vần. Thơ rằng:

 Trăng non xuyên qua rèm cửa, đom đóm bay qua trời biếc.
Trời xa thoạt còn mờ mịt, cây thấp dần dần xanh rậm.
Tiếng sáo như rồng ngâm lướt qua khóm trúc trong sân, tiếng hát như chim loan (loài chim thần) phẩy qua cây ngô đồng bên giếng.
Xiêm lụa buông rủ như sương mỏng, ngọc đeo vang lên trong gió nhẹ.
Cờ tiết đỏ theo hầu Kim Mẫu (tức Tây Vương Mẫu, bà chúa tiên nữ), giữa lòng mây có tiên đồng nâng đỡ.
Canh khuya người lặng lẽ, buổi sớm gặp nhau (?) mưa lất phất.
Ngọc lấp lánh soi đôi giày hoa văn, hoa rực rỡ trên áo thêu rồng (?).
Trâm ngọc hình phượng ngũ sắc như đang bay, khăn choàng lụa che dải cầu vồng đỏ.
Nói rằng từ bến Dao Hoa (cõi tiên) đến, sắp vào chầu cung Bích Ngọc (cung điện nhà tiên).
Nhân dạo chơi phía bắc thành Lạc Dương, tình cờ đến phía đông nhà họ Tống (điển Tống Ngọc: cô gái đẹp ở nhà bên phía đông trèo tường ngắm trộm Tống Ngọc; ý chỉ gặp người đẹp).
Trêu ghẹo, ban đầu nàng hơi chối từ, mà tình dịu dàng đã ngầm thông.
Cúi đầu, bóng tóc mai như cánh ve rung động; quay bước, bụi ngọc mờ bay.
Quay mặt lại, da trắng như tuyết như hoa; lên giường ôm lấy chăn gấm.
Đôi uyên ương quấn cổ mà múa, đôi chim trả chung một lồng hợp hoan.
Đôi mày thẹn thùng chau lại, môi son ấm áp càng thêm mềm.
Hơi thở trong như nhụy lan ngát, da mịn màng, thân ngọc đầy đặn.
Không còn sức, lười nhấc cổ tay; nhiều nũng nịu, thích thu mình.
Mồ hôi chảy giọt giọt như ngọc, tóc rối xanh mướt.
Vừa mừng cuộc gặp nghìn năm mới có, chợt nghe canh năm đã hết.
Quyến luyến có lúc oán hận, vấn vương ý khó dứt.
Gương mặt dịu dàng mang vẻ sầu, lời thơm thề tấm lòng trong trắng.
Tặng vòng để tỏ duyên số hòa hợp, để lại nút thắt để tỏ lòng chung.
Phấn trộn nước mắt chảy trên gương trong, quanh ngọn đèn tàn côn trùng bay trong bóng tối.
Ánh đèn còn leo lét, mặt trời mới mọc dần rạng.
Cưỡi chim (?) trở về đất Lạc, thổi sáo cũng lên núi Tung (điển Vương Tử Tấn thổi sáo, thành tiên trên núi Tung Sơn; ý nói người tiên bay đi mất).
Áo còn thơm mùi xạ hương, gối còn vương vết son đỏ.
Cỏ bên ao mịt mờ, lòng nhớ như cỏ bồng trên bãi trôi dạt.
Đàn mộc vang lên tiếng oán (?), nhìn dải Ngân Hà trong mà trông chim hồng bay về.
Biển rộng thật khó vượt qua, trời cao chẳng dễ bay lên.
Đám mây bay (chỉ người con gái, theo điển thần nữ núi Vu sớm làm mây chiều làm mưa) không biết nơi đâu, chàng Tiêu Sử (người thổi sáo giỏi, lấy công chúa Lộng Ngọc rồi cùng thành tiên) vẫn ngồi trên lầu.

 Bạn bè Trương sinh nghe chuyện, không ai không kinh lạ. Nhưng chí của Trương sinh đã dứt rồi. Tôi (Nguyên Chẩn) vốn thân với Trương sinh, nhân hỏi lý do. Trương sinh nói: "Phàm những người đẹp vượt bậc mà trời sinh ra, không gây họa cho bản thân họ thì tất gây họa cho người khác. Nếu để cô gái họ Thôi gặp được người giàu sang, được sủng ái, thì không làm mây làm mưa (ý quyến rũ mê hoặc, theo điển thần nữ núi Vu) thì cũng hóa làm thuồng luồng, làm rồng dữ (ý gây tai họa), ta không biết nàng sẽ biến hóa ra sao. Ngày xưa vua Tân đời Ân (tức vua Trụ) và U vương đời Chu, nắm nước lớn có trăm vạn dân, thế lực rất mạnh, vậy mà một người đàn bà (Đát Kỷ, Bao Tự) đã làm hỏng tất cả, khiến dân chúng tan rã, thân bị giết, đến nay còn bị thiên hạ chê cười. Đức của ta không đủ để thắng được thứ yêu quái gây họa, vì thế phải nén tình." Lúc ấy những người ngồi đó đều thở dài.

 Hơn một năm sau, cô Thôi đã lấy chồng, Trương sinh cũng đã cưới vợ. Tình cờ chàng đi ngang chỗ cô ở, bèn nhờ chồng cô nói giúp, xin được gặp với tư cách anh họ. Người chồng nói với cô, nhưng cô Thôi rốt cuộc không chịu ra. Nỗi oán nhớ của Trương sinh lộ cả ra nét mặt. Cô Thôi biết vậy, lén làm một bài thơ rằng:
Từ khi gầy guộc, nhan sắc phai,
Trăm lượt nghìn hồi, ngại xuống giường.
Chẳng vì thẹn với người ngoài mà không dậy,
Vì chàng tiều tụy, lại thẹn với chàng.
Rốt cuộc không gặp. Mấy ngày sau Trương sinh sắp đi, cô lại làm một bài để từ biệt hẳn:
Đã bỏ nhau rồi, nay còn nói gì,
Lúc ấy chính chàng tự đến gần.
Hãy đem tình ý ngày xưa ấy,
Mà thương lấy người trước mắt mình.
Từ đó tuyệt hẳn tin tức. Người đương thời phần nhiều khen Trương sinh là người khéo sửa lỗi. Tôi thường trong những buổi bạn bè họp mặt (?) hay nhắc đến chuyện này, ý muốn người biết chuyện thì đừng làm như thế, còn người đã làm thì đừng mê muội. Tháng chín năm (?) niên hiệu Trinh Nguyên, ông Lý Công Thùy ngủ lại nhà tôi ở phường Tĩnh An, nói đến chuyện này, Công Thùy hết sức khen lạ, bèn làm bài "Oanh Oanh ca" để truyền lại. Cô Thôi tên gọi ở nhà là Oanh Oanh, nên Công Thùy lấy đó đặt tên bài.

 Thái Bình quảng ký, quyển 488.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tập hợp lớn do triều Thanh biên soạn; "khâm định" nghĩa là do vua duyệt định).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video