Thiên 498 — Quyển 498

 Thái Bình quảng ký, quyển 498. Đời Tống, nhóm Lý Phưởng biên soạn. Tạp lục (ghi chép các chuyện lặt vặt).

 Lý Tông Mẫn; Phùng Túc; Lý Hồi

 Chu Phục; Dương Hi Cổ; Lưu Vũ Tích

 Thôi trận sứ; Lý Quần Ngọc; Ôn Đình Quân

 Miêu Đam; Bùi Huân; Đặng Xưởng

 Lý Tông Mẫn

 Khi Lý Đức Dụ đang ở Duy Dương (tức Dương Châu), Lý Tông Mẫn ở Hồ Châu được phong làm Tân khách phân ty (chức Thái tử tân khách, tức quan phụ tá thái tử, đặt làm việc ở Đông Đô Lạc Dương; thường là chức nhàn, không có thực quyền). Đức Dụ rất sợ, sai riêng một sứ giả mang lễ hậu đến tỏ ý giao hảo. Tông Mẫn không nhận, lại đi đường vòng qua Giang Tây. Ít lâu sau Đức Dụ vào triều làm tể tướng, có đi ngang qua Lạc Dương. Tông Mẫn lo sợ, tìm đủ cách nhờ những người thân thiết với Đức Dụ viết thư, xin được gặp một lần để gỡ mối hiềm khích. Đức Dụ viết thư trả lời: "Oán thì không oán, nhưng gặp thì chẳng có cớ gì."

 Thuở trước, Đức Dụ và Tông Mẫn chơi thân với nhau từ sớm, ở trong triều hay ngoài các trấn đều giúp nhau gây thế lực. Đến khi địa vị đều cao thì dần dần chèn ép nhau. Lúc Tông Mẫn đang làm tể tướng, Đức Dụ làm Binh bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Binh, coi việc quân); ông tự thấy mình đã có đường tiến, ắt sẽ được trọng dụng, nhưng Tông Mẫn tìm đủ cách ngăn trở.

 Bân công Đỗ Tông (người được phong tước công ở đất Bân) vào triều; ông vốn là người cùng phe với Tông Mẫn, lúc ấy đang làm Kinh Triệu doãn (quan đứng đầu vùng kinh đô). Một hôm ông đến thăm Tông Mẫn, gặp lúc Tông Mẫn đang trầm ngâm suy nghĩ. Đỗ hỏi: "Sao ngài nghĩ ngợi sâu thế?" Tông Mẫn đáp: "Ông thử đoán xem ta nghĩ gì?" Đỗ nói: "Chẳng phải là chuyện ông Đại Nhung (cách gọi Binh bộ thượng thư, ở đây chỉ Lý Đức Dụ) sao?" Đáp: "Đúng vậy. Nhưng làm sao gỡ được?" Đỗ nói: "Tôi có một kế (?), chỉ e tướng công chắc không chịu dùng." Tông Mẫn bảo: "Cứ nói đi."

 Đỗ nói: "Ông Đại Nhung có tài văn học nhưng không xuất thân bằng con đường thi cử đỗ đạt. Nếu cho ông ấy làm Tri cử (quan chủ trì kỳ thi tiến sĩ) thì ắt ông ấy mừng lắm." Tông Mẫn lặng thinh hồi lâu, rồi nói: "Hãy nghĩ cách khác kém hơn một bậc." Đỗ nói: "Còn một chức quan nữa cũng có thể làm ông ấy nguôi lòng bất mãn." Tông Mẫn hỏi: "Chức gì?" Đáp: "Ngự sử đại phu (người đứng đầu Ngự sử đài, cơ quan giám sát và hặc tội quan lại; chức này được gọi là á tướng, tức chỉ dưới tể tướng một bậc)." Tông Mẫn nói: "Chức ấy thì được."

 Bân công giao ước đi giao ước lại mấy lần, rồi phi ngựa đến chỗ Đức Dụ, nói: "Vừa rồi tướng công họ Lý (Tông Mẫn) có ý tốt, nên sai tôi đến truyền lời." Rồi nói chuyện sẽ phong chức á tướng. Đức Dụ vừa kinh ngạc vừa mừng, nước mắt (?) bỗng tuôn rơi, nói: "Đây là chức quan của nhà danh giá lớn, kẻ hèn này sao dám nhận sự tiến cử ấy!" Ông gửi lời cảm tạ hết lần này đến lần khác (?). Đỗ về báo lại với Tông Mẫn, nhưng Tông Mẫn lại bàn với Dương Ngu Khanh, rốt cuộc việc ấy bị phá hỏng, cuối cùng chuốc lấy tai hoạ về sau. (Trích từ sách "U nhàn cổ xuý")

 Phùng Túc

 Phùng Túc dưới triều vua Văn Tông từng làm quan nhiều nơi cả trong triều lẫn ngoài các địa phương, tiếng tốt rất nhiều; đã mấy lần suýt được làm tể tướng. Ông lại khéo chiều chuộng Bắc ty (chỉ đám hoạn quan trong cung), nên những kẻ quyền quý trong ấy đều ưa ông. Một hôm vào lúc chiều tối, Trung úy (viên hoạn quan cầm đầu cấm quân) niêm phong một chiếc hộp gửi cho ông. Mở ra thấy có hai chiếc khăn chít đầu, cùng các thứ như sáp thơm giáp tiễn (một loại hương sáp thoa môi) và thuốc thoa mặt. Thời ấy, những quan trong triều kết giao với hoạn quan quyền thế, hễ sắp được phong tể tướng thì bao giờ cũng được gửi trước những thứ này làm tin.

 Phùng mừng lắm, bèn đem ra khoe trước với tướng quốc Dương Tự Phục, vì ông vốn từng giúp việc trong mạc phủ (bộ máy quan lại riêng) của họ Dương. Phùng lại tính ưa diện, thích sạch sẽ tươi tắn; suốt từ tối đến sáng, ông mặc mấy lớp áo chồng lên nhau, chọn mấy con ngựa hay, yên ngựa và đệm lót sáng rực cả mặt đất, không ai bì kịp. Phùng cho rằng đã có tin chắc, thì không nên đứng vào hàng quan theo thứ bậc như thường lệ nữa, muốn làm cho thật thoả thích mọi điều, bèn chải chuốt dung mạo, thay áo mới rồi vào triều.

 Đến chỗ lều chờ, viên lại báo là có đặt án (bàn để đặt chiếu chỉ phong quan), ông giả vờ như không biết. Đến nơi, quả nhiên có đặt án. Quan yết giả (viên quan xướng lễ) bưng tờ chiếu viết trên giấy gai (loại giấy dùng để viết chiếu phong tể tướng), hẳn là phong tướng rồi. Sắp đọc chiếu, quan yết giả quay về phía điện cầm sắc chỉ, cúi gập người, rồi lớn tiếng xướng họ tên vị đại thần được phong. Rồi ông ta hô to: "Tiêu Phỏng!" Phùng giật mình ngã lăn ra đất, người ta phải dìu về nhà, rồi ông sinh bệnh mà chết.

 Nguyên tối hôm trước, lúc thảo xong tờ chiếu sắp giao cho Học sĩ viện (viện Hàn lâm học sĩ, nơi soạn chiếu chỉ của vua), vua Văn Tông bảo các cận thần: "Con người Phùng Túc xem ra không được trầm tĩnh. Tiêu Phỏng đang coi việc muối sắt (quản thuế và nguồn lợi muối, sắt của nhà nước), trẫm xét thấy ông ta rất có phong thái của bậc đại thần." Thế là đổi người. (Trích từ sách "Ngọc đường nhàn thoại")

 Lý Hồi

 Đầu niên hiệu Thái Hoà, Lý Hồi làm Tham quân phủ Kinh Triệu (quan thuộc giúp việc ở phủ kinh đô), chủ trì kỳ thi ở phủ (kỳ thi chọn người để phủ tiến cử lên kinh dự thi tiến sĩ), đã không tiến cử Ngụy Mô; Mô ôm hận trong lòng. Đến niên hiệu Hội Xương, Hồi làm Hình bộ thị lang (phó quan bộ Hình, coi việc hình án), Mô làm Ngự sử trung thừa (phó quan Ngự sử đài, thực tế điều hành việc giám sát quan lại). Hai người thường cùng vài ba vị quan thứ đối (các quan luân phiên vào trình bày việc với vua sau các tể tướng) đứng chờ vào chầu ở cửa các.

 Mô nói: "Năm trước tôi xin phủ tiến cử, ngài không tiến cử, vậy mà sao hôm nay lại cùng có mặt ở đây?" Hồi đáp ngay: "Cho đến bây giờ ta cũng vẫn cứ không tiến cử (?)." Mô biến sắc mặt, càng thêm uất hận.

 Về sau Hồi bị giáng ra làm Thứ sử Kiến Châu (quan đứng đầu một châu), còn Mô được phong tể tướng. Hồi có gửi thư từ, Mô đều không nhận. Sau đó Hồi giận một viên nha quan (viên lại làm việc trong nha môn), phạt đánh trượng rồi buộc thôi việc. Nha quan ở Kiến Châu có thể được miễn sưu dịch, kẻ xin được vào sổ nha quan phải tốn không dưới mấy chục vạn tiền, nên người ấy không giận chuyện bị đánh, chỉ hận chuyện bị cách chức thôi. Vì thế hắn trốn lên kinh đô, đến chỗ các tể tướng đương thời kêu oan, nhưng các vị tể tướng đều không xét.

 Một hôm đúng trưa, hắn ngồi nghỉ dưới bóng cây hòe, mặt mũi tiều tụy. Có người bên cạnh thấy hắn có chuyện, hỏi riêng, hắn kể hết sự tình. Người ấy bèn dạy: "Tướng công ở Kiến Dương (chỉ Lý Hồi, vốn từng làm tể tướng) xưa nay có hiềm khích với tướng công ở Trung thư (chỉ Ngụy Mô; Trung thư là sảnh Trung thư, nơi tể tướng làm việc), sao anh không đến chỗ ông ấy?" Nói xong thì thấy đoàn lính cưỡi ngựa dẫn đường của họ Ngụy từ sảnh Trung thư đi ra.

 Người ấy vốn luôn mang sẵn đơn trạng trong người, bèn làm theo lời dạy, trông thấy bụi xe ngựa từ xa đã sụp lạy. Lính dẫn đường hỏi, hắn đáp (?): "Dân Kiến Châu kêu oan." Họ Ngụy nghe vậy, cầm ngược cây phất trần gõ vào yên ngựa, ra lệnh dừng lại. Xem đơn thì thấy kể hơn hai mươi việc, việc thứ nhất là lấy con gái cùng họ vào nhà (trái với lễ giáo thời ấy). Thế là họ Ngụy ra sức thêu dệt thành một vụ án lớn.

 Lúc ấy họ Lý đã được lượng di (quan bị giáng được chuyển về nơi gần, nhẹ hơn) làm Thứ sử Đặng Châu, đi đến Cửu Giang thì gặp quan Ngự sử đến tra xét vụ án, phải quay về Kiến Dương. Rốt cuộc ông bị kết tội, giáng làm Tư mã Thứ Châu (?) (chức phụ tá ở châu, thường dành cho quan bị giáng), rồi chết ở nơi bị giáng chức. (Trích từ sách "Chích ngôn")

 Chu Phục

 Khi Nguyên Chẩn ở Ngạc Châu, Chu Phục làm tòng sự (viên quan giúp việc trong mạc phủ của ông). Có lần Chẩn làm thơ, bảo mọi người trong viện họa theo. Phục bèn mặc lễ phục, cài trâm cầm hốt (thẻ cầm tay khi ra mắt bề trên) đến gặp Chẩn, thưa: "Tôi nhờ cha tôi có giao du với người trên mà may được đỗ đạt, thực ra thơ phú đều không biết làm." Chẩn khen: "Chất phác thật thà như thế, còn hơn kẻ giỏi làm thơ." (Trích từ sách "U nhàn cổ xuý")

 Dương Hi Cổ

 Dương Hi Cổ thuộc dòng họ Dương ở phường Tĩnh Thái (?) (một phường ở kinh đô). Họ kết bè đảng với nhau, thường hẹn sống chết có nhau, quyền thế hừng hực, sức người không lay chuyển nổi (?). Họ ngang hàng với họ Thôi cùng phường, nhưng tính tình đôn hậu hơn.

 Hi Cổ tính vốn cổ hủ, kỳ quặc. Lần đầu đi thi tiến sĩ, ông đem văn đến dâng các quan thừa lang (các quan Tả hữu thừa và Thị lang ở sảnh Thượng thư) để mong được biết đến. Quan thừa lang tiếp (?) ông, Hi Cổ liền đứng dậy thưa: "Bài văn này không phải do Hi Cổ làm." Quan thừa lang ngạc nhiên hỏi lại, ông đáp: "Đây là em trai tôi tên Nguyên Ba làm hộ tôi." Quan thừa lang rất lấy làm lạ, nói: "Nay con em nhà quyền quý đi cầu danh, quá nửa là nhờ người làm hộ. Hễ giắt tay áo được một cuộn văn đem dâng các bậc tiền bối, ai cũng tự khoe khoang, cho là không ai bằng mình. Tấm lòng như anh đủ để chấn chỉnh cái thói suy đồi ấy."

 Ông lại cực kỳ mê Phật pháp, thường nuôi sư trong nhà, bày tượng Phật, xen lẫn phướn và lọng, tức là cái gọi là đạo tràng (nơi lập bàn thờ làm lễ Phật). Mỗi sáng sớm ông vào đó, nằm sấp xuống đất, cho nhà sư ngồi lên lưng mình tụng kinh Kim Cương ba lượt. Tính ông lại ưa sạch sẽ: trong người mót đi vệ sinh thì nhất định phải cởi hết quần áo, không mặc gì, rồi đi guốc cao mà vào nhà xí. (Trích từ sách "Ngọc tuyền tử")

 Lưu Vũ Tích

 Lưu Vũ Tích từ chức Truân điền viên ngoại lang (quan thuộc bộ Công phụ trách việc đồn điền) bị giáng làm Tư mã Lãng Châu, tất cả mười năm mới được gọi về. Đúng lúc mùa xuân, ông làm bài thơ tặng các vị đi xem hoa, rằng:
"Đường lớn kinh đô bụi đỏ phả vào mặt,
Chẳng ai không nói vừa đi xem hoa về.
Trong quán Huyền Đô (?) (một đạo quán ở Trường An) nghìn cây (?) đào,
Đều là trồng sau khi chàng Lưu ra đi."

 Bài thơ ấy ngay hôm đó truyền khắp kinh thành. Có kẻ ghen ghét danh tiếng ông, đem trình với người cầm quyền (tể tướng), lại vu cho ông có ý oán hận. Hôm sau ông đến gặp vị tể tướng đương thời, được mời ngồi, an ủi rất ân cần. Lúc cáo từ, vị ấy bảo: "Bài thơ mới gần đây khó tránh khỏi gây phiền lụy, biết làm sao?" Chưa được mấy ngày, ông bị đưa ra làm Thứ sử Liên Châu.

 Vũ Tích tự kể rằng: "Mùa xuân năm Trinh Nguyên thứ hai mươi mốt, khi tôi làm Truân điền viên ngoại lang, quán này chưa có hoa. Năm ấy tôi ra làm quan cai trị Liên Châu, đến Kinh Nam thì lại bị giáng làm Tư mã Lãng Châu. Ở đó mười năm, có chiếu gọi về kinh, ai ai cũng nói có đạo sĩ tự tay trồng đào tiên khắp quán, rực rỡ như ráng đỏ, vì vậy mới có bài thơ trước để ghi lại chuyện một thời.

 Rồi tôi lại ra cai trị Liên Châu, đến năm thứ mười bốn mới được làm Chủ khách lang trung (quan bộ Lễ coi việc tiếp đón sứ thần, khách nước ngoài). Trở lại thăm quán Huyền Đô thì trống trơn chẳng còn một cây nào, chỉ có cỏ dại thỏ quỳ, yến mạch lay động trong gió xuân mà thôi. Nhân đó tôi đề thêm hai mươi tám chữ (một bài thơ bốn câu, mỗi câu bảy chữ) để chờ lần du ngoạn sau. Lúc ấy là tháng ba năm Thái Hoà thứ hai." Thơ rằng:
"Sân rộng trăm mẫu nửa là rêu,
Hoa đào rụng sạch, hoa rau nở.
Đạo sĩ trồng đào nay ở đâu?
Chàng Lưu lần trước nay một mình lại đến."
(Trích từ sách "Bản sự thi")

 Thôi trận sứ

 Trong niên hiệu Hội Xương, quân triều đình đánh trấn Chiêu Nghĩa (phiên trấn ở vùng Lộ Châu, khi ấy do Lưu Chẩn chiếm giữ chống lại triều đình), lâu ngày chưa thành công. Toán quân du kích của giặc thường tản ra dưới chân núi, cướp phá các châu Hình, Minh, Hoài, Mạnh. Giặc lại sai mấy nghìn lính nhẹ giả làm đàn dê, tản khắp hang núi để nhử (?) quân triều đình. Quân triều đình từ xa trông thấy, bèn chia nhau ập đến bắt, vì thế không giữ được hàng ngũ, lại không phòng bị. Thế là hai bên đánh giáp lá cà, giẫm đạp lên nhau suốt mấy chục dặm, quân triều đình thua to.

 Tháng ấy, Đông Đô và các châu ven sông Phần (?) nghe tin đều kinh hoàng, ai nấy tăng cường phòng bị, giới nghiêm. Các đô thống (tướng tổng chỉ huy) như Vương Tể, Thạch Hùng đều đóng chặt doanh trại mà tự giữ. Vua Vũ Tông ngồi triều không vui, gọi các tể tướng như Lý Đức Dụ đến bảo: "Vương Tể, Thạch Hùng không chịu vì trẫm mà giết giặc. Trẫm nhiều lần sai trung sứ (sứ giả là hoạn quan do vua sai đi) đốc thúc, vẫn nghe họ trì hoãn, lần chần. Lẽ nào để bọn giặc ngồi yên mà kéo đến Đông Đô? Hôm nay khanh hãy vì trẫm về muộn một chút, bàn riêng cách sắp đặt việc ở mặt trận rồi tâu lên."

 Lúc ấy các tể tướng Trần Di Hành, Trịnh Túc chắp tay im lặng nghe lệnh. Đức Dụ về sảnh Trung thư, lập tức gọi Ngự sử trung thừa Lý Hồi đến, nói rõ ý vua, bảo: "Trung thừa nhất định phải đi một chuyến, đốc thúc các tướng soái sớm lập công, chớ có sai lệnh." Hồi nhận lệnh ngay tức khắc. Thế là Đức Dụ ghi tên tâu lên: "Nay muốn dùng Ngự sử trung thừa Lý Hồi làm Thôi trận sứ (sứ giả được phái ra mặt trận để đốc thúc tướng sĩ tiến đánh)." Vua phán: "Được."

 Ngay hôm ấy, họ Lý từ cửa Ngân Đài (một cửa cung) lên đường, có năm mươi viên lại ở các phủ đệ đi theo dẫn đường. Đến Hà Trung, ông thả lỏng cương ngựa đi thong thả, chờ bọn Vương Tể đến tận ranh giới Hà Trung đón rồi mới đi tiếp. Hai vị nguyên soái đến bên trái đường phía đông Dực Thành, cầm binh khí đứng đón theo nghi thức như các tướng hiệu ở các phủ ngoài đón quan trên. Hồi dừng ngựa, nhận lễ chào hỏi, thăm hỏi ấm lạnh. Hai vị nguyên soái lại tiến lên mấy bước, cúi gập người nói lời, Hồi chỉ vung roi ngựa, cũng không mấy để mắt đến.

 Lễ xong, hai vị nguyên soái đi nép sang bên, cúi đầu chờ lệnh. Hồi ngồi trên ngựa quát lớn: "Lệnh sử (viên lại lo giấy tờ) trực hôm nay đâu?" Đám lại vội thúc ngựa đến nghe lệnh. Hồi bảo: "Bắt họ viết giấy cam kết thời hạn phá giặc đem lại đây." Hai vị nguyên soái khom mình, mồ hôi đầm đìa, xin trong sáu mươi ngày sẽ phá giặc, quá hạn xin chịu xử theo quân lệnh.

 Thế là hai vị nguyên soái rất sợ, dẫn quân thân binh đánh trống thúc quân, binh lính cùng tiến lên. Tất cả năm mươi tám ngày thì đánh hạ (?) thành Lộ, chém đầu Lưu Chẩn đem dâng. Việc xong, Hồi về phục mệnh; sáu mươi ngày sau, từ Ngự sử trung thừa được phong làm Trung thư thị lang, Bình chương sự (tức được làm tể tướng). (Trích từ sách "Chi điền lục")

 Lý Quần Ngọc

 Lý Quần Ngọc sau khi thôi chức ở Thiên Lộc (chức coi sách vở, điển tịch trong cung; Thiên Lộc vốn là tên kho sách đời Hán) trở về Sầm Dương, đi qua miếu Nhị phi (miếu thờ hai bà Nga Hoàng, Nữ Anh, hai người vợ của vua Thuấn; tương truyền vua Thuấn đi tuần chết ở phương nam, hai bà khóc thương rồi chết ở sông Tương), đề hai bài thơ. Bài thứ nhất:
"Phía bắc bãi Tiểu Cô, bên mây nơi bến nước,
Hai nàng điểm trang tươi tắn vẫn còn nghiêm trang.
Miếu hoang hướng ra sông, mùa xuân vắng lặng,
Bia cổ không chữ, cỏ mọc xanh rì.
Gió đông gần mộ thổi hương cỏ chỉ,
Chiều tà trong núi sâu chim đỗ quyên khóc.
Như còn chau mày ngóng vua đi tuần thú,
Núi Cửu Nghi (nơi chôn vua Thuấn) xanh thẫm như mày ngài, cách dòng sông Tương."

 Bài thứ hai:
"Trước miếu Hoàng Lăng (?) cỏ gấu xuân về,
Gái làng Hoàng Lăng váy đỏ mới tinh.
Thuyền nhẹ mái chèo nhỏ hát ca đi mất,
Nước xa non dài, buồn chết người ta."
Sau đó ông lại đề thêm:
"Trước miếu Hoàng Lăng xuân đã hết,
Chim tử quy (chim đỗ quyên, tương truyền kêu đến nhỏ máu) rỏ máu kêu trong gió thông.
Chẳng biết hồn thiêng rơi về chốn nào,
Ngỡ là theo mây bay giữa sắc thu."

 Họ Lý tự cho rằng bài sau đang từ cảnh xuân bỗng chuyển sang sắc thu, nên lưỡng lự muốn sửa. Bỗng có hai cô gái hiện ra bảo: "Chúng em là Nga Hoàng và Nữ Anh đây. Hai năm nữa sẽ cùng chàng đi cuộc vui mây mưa (chuyện ái ân nam nữ)." Họ Lý bèn ghi nhớ lời các nàng nói, chốc lát bóng các nàng biến mất. Ông bèn lạy tượng thần rồi đi.

 Ông lại vượt hồ qua núi, đến Tầm Dương. Thái thú (quan đứng đầu quận) Đoàn Thành Thức xưa nay vẫn là bạn thơ bạn rượu với họ Lý, ông kể hết chuyện này. Đoàn bèn trêu (?) rằng: "Không ngờ ông lại là Tích Dương hầu của vua Ngu Thuấn đấy." (Tích Dương hầu là Thẩm Tự Cơ đời Hán, người tư thông với Lã hậu, vợ vua Hán Cao Tổ; ý trêu họ Lý sẽ thành người tình của vợ vua Thuấn.)

 Hai năm sau khi đề thơ, Quần Ngọc mất ở Hồng Châu. Đoàn bèn làm thơ khóc ông rằng:
"Trong rượu trong thơ ba mươi năm,
Ngang dọc xông xáo giữa cõi đời ồn ào.
Thời thịnh trị không chết như Nễ Hành (danh sĩ cuối đời Hán, ngạo mạn với quyền quý, bị Hoàng Tổ giết),
Ngạo hết các bậc công khanh rồi về chín suối (cõi chết)."
Lại rằng:
"Từng kể chuyện miếu Hoàng Lăng,
Nay bị ngày tháng giục đi.
Về già không vướng con cái,
Ai sẽ khóc tiễn đến suối vàng?"
(Trích từ sách "Vân Khê hữu nghị")

 Ôn Đình Quân

 Ôn Đình Quân nổi tiếng lớn về văn từ, thơ phú. Lúc đầu, sắp được quê nhà tiến cử đi thi, ông đi chơi khắp vùng Giang Hoài. Dương Tử lưu hậu (quan coi viện Dương Tử ở Dương Châu, nơi quản việc muối và vận chuyển của triều đình) là Diêu Úc tặng ông rất hậu. Đình Quân còn trẻ, tiền lụa có được phần nhiều tiêu ở chốn ăn chơi kỹ viện. Úc giận lắm, đánh roi rồi đuổi đi, vì thế Đình Quân rốt cuộc không thi đỗ.

 Chị (?) của ông là vợ Triệu Chuyên, mỗi lần thấy Đình Quân thi trượt thì lại nghiến răng căm Úc. Một hôm, ở nhà (?) có khách, bà họ Ôn tình cờ hỏi tên họ khách, người hầu đáp là Úc. Bà bèn ra trước sảnh, nắm tay áo Úc mà khóc lớn. Úc vô cùng kinh ngạc, tay áo lại bị nắm chặt không gỡ ra được, chẳng biết làm sao. Một lúc lâu bà mới nói: "Em tôi còn trẻ, ham tiệc tùng chơi bời, đó là thường tình của người ta, sao lại đánh nó? Đến nay nó chẳng nên công cán gì, há chẳng phải do ông gây ra sao?" Rồi lại khóc lớn, mãi lâu mới chịu buông. Úc về nhà vừa uất vừa kinh ngạc, rốt cuộc vì thế mà sinh bệnh chết. (Trích từ sách "Ngọc tuyền tử")

 Miêu Đam

 Miêu Đam đã thi đỗ tiến sĩ, ở không tại Lạc Dương nhiều năm, nghèo khổ không chịu nổi. Có người cho rằng việc sau này hanh thông hay bế tắc có thể đoán bằng hưởng bốc (cách bói nghe tiếng: lắng nghe câu nói đầu tiên của người ngoài vọng đến để đoán lành dữ). Đam liền sai con cháu quét dọn sảnh nhà (?), đặt bàn đốt hương, rồi ông thắt đai cầm hốt, ngồi ngay ngắn chờ một câu nói.

 Chỗ ông ở hẻo lánh, chờ lâu mà chẳng nghe thấy gì. Đến chiều tối có người bán cá khô đi tới, Đam lại dồn hết tâm trí lắng nghe. Đứa đầy tớ nhà ông gọi người bán cá liền mấy tiếng, rồi xách cá vào nhà, nhưng thật ra chẳng có đồng nào. Mãi lâu nó mới ra, người bán chờ lâu đã giận lắm rồi, lại thấy cá đã bị cắt (?) mất, người bán nhìn thấy liền chửi: "Đồ ăn mày, rốt cuộc chết đói thôi! Sao bắt ta chờ lâu thế này!"

 Trước kia Đam có lần đi xa trở về, giữa đường mắc bệnh nặng, không leo lên xe ngựa nổi. Bỗng thấy có người kéo xe chở quan tài không quay về, thấy giá rẻ, ông liền thuê rồi nằm nghỉ trong đó. Đến cửa đông thành Lạc Dương, người gác cổng không biết bên trong có người, hỏi từ đâu đến. Đam tưởng người ấy ngạc nhiên về mình, bèn thong thả đáp: "Tôi là kẻ sĩ, dọc đường bị bệnh, nghèo không thuê được thứ gì khác, xin đừng lấy làm lạ." Người gác cổng nói: "Ta giữ cổng này ba mươi năm rồi, chưa từng thấy linh cữu biết nói." Về sau Đam làm quan đến Thứ sử Giang Châu thì mất. (Trích từ sách "Ngọc tuyền tử")

 Bùi Huân

 Bùi Huân dáng người nhỏ bé, tính lại rất xuề xòa, bỗ bã. Có lần ông cùng cha là Bùi Viên ngồi uống rượu (?), Viên đặt tửu lệnh chuyền chén: mỗi khi chén chuyền tới ai thì người đặt lệnh nói một câu tả hình dạng người ấy. Viên đưa chén cho Huân, nói: "Người lùn lắm mồm, xe hỏng lắm chêm; Bùi Huân uống cạn chén đầy." Huân uống xong, đưa chén trả lại, nói: "Con dơi không tự thấy mình, lại cười con én trên xà; Mười Một Lang uống cạn chén đầy." Viên vốn đứng thứ mười một trong hàng anh em. Viên giận, đánh ông.

 Chùa Từ Ân nối liền với Khúc Giang (hồ nước ở Trường An) và các vùng khác trong kinh thành; mỗi năm những người mới thi đỗ đều đề tên ở đó. Huân thường đi chơi (?) với người thân quen, thấy trên bảng tên có cha mình và người các nhà khác, phần nhiều đã qua đời, bèn bảo người ta: "Đây toàn là sổ ghi tên người chết (?) cả." (Trích từ sách "Ngọc tuyền tử")

 Đặng Xưởng

 Đặng Xưởng là môn sinh (người thi đỗ dưới tay vị quan chủ khảo, coi vị ấy là thầy) của Phong Giáo. Lúc đầu ông theo đoàn được châu quận tiến cử lên kinh dự thi, vì con nhà nghèo hèn, không có thế lực, nên thi không đỗ. Anh em Ngưu Úy, con của Ngưu Tăng Nhụ, có thế lực lại giàu có, bảo Xưởng: "Chúng tôi có em gái chưa gả chồng, anh lấy nó được không? Chúng tôi sẽ ra sức giúp anh, há chỉ một lần thi đỗ thôi sao."

 Bấy giờ Xưởng đã lấy vợ họ Lý. Cha vợ ông từng làm tòng sự ở Phúc Kiến, làm quan đến chức Bình sự (quan nhỏ ở Đại lý tự, coi việc xét án). Vợ chồng ông có hai con gái, đều viết chữ đẹp; những tập hành quyển (tập văn thơ thí sinh chép dâng các bậc có thế lực trước kỳ thi để được biết tiếng) của Xưởng phần nhiều là chữ hai cô con gái chép. Xưởng thấy mình nghèo hèn, nghĩ như thế chắc sẽ vươn lên được, trong lòng ham lời họ hứa, nên nhận lời.

 Đến khi thi đỗ, ông cưới con gái họ Ngưu. Chẳng bao lâu, Xưởng đưa vợ họ Ngưu về quê. Sắp đến nhà, Xưởng lừa vợ họ Ngưu: "Ta lâu ngày không về nhà, xin cho ta về trước rồi chờ nàng, được không?" Vợ họ Ngưu đồng ý. Về đến nhà, ông không dám tiết lộ chuyện ấy. Hôm sau, đầy tớ họ Ngưu đánh xe chở hành lý vào, liền đem màn trướng và đồ đạc mà vợ họ Ngưu ngày thường ưa dùng bày ra khắp sân và hiên nhà.

 Vợ họ Lý kinh ngạc hỏi: "Làm gì thế này?" Đầy tớ đáp: "Phu nhân sắp đến, sai tôi bày đồ trước." Vợ họ Lý nói: "Ta chính là vợ đây, còn phu nhân nào nữa?" Rồi đấm ngực khóc lớn, lăn ra đất. Vợ họ Ngưu đến nơi, biết mình bị lừa, xin gặp vợ họ Lý, nói: "Cha tôi làm tể tướng, anh em tôi đều làm quan ở các sảnh trong triều; dù có chê chẳng giàu sang được, há lại không có chỗ nào để gả sao? Nỗi bất hạnh này đâu phải chỉ của riêng phu nhân? Nay tôi xin được cùng chung cảnh ngộ với phu nhân. Phu nhân dù có oán chàng Đặng, lẽ nào nỡ không nghĩ cho hai đứa con gái?"

 Lúc ấy vợ họ Lý định đi kiện lên quan, hai cô con gái cùng níu tay áo mẹ nên mới thôi. Về sau Xưởng làm Bí thư thiếu giám phân ty (phó quan sảnh Bí thư, cơ quan coi sách vở của triều đình, làm việc ở Đông Đô), tính keo kiệt bủn xỉn đến cực điểm. Khi Hoàng Sào (thủ lĩnh cuộc nổi dậy lớn cuối đời Đường) vào Lạc Dương, ông chạy loạn đến Hà Dương; Tiết độ sứ (quan trấn thủ một vùng, nắm cả quân lẫn dân) La Nguyên Cảo mời làm Phó sứ. Sau quân Hoàng Sào lại kéo đến, ông cùng Nguyên Cảo bỏ chạy; vàng lụa của ông đều chôn dưới đất, rốt cuộc bị bọn cướp lấy hết. (Trích từ sách "Ngọc tuyền tử")

 Thái Bình quảng ký, quyển 498.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video