Thiên 499 — Quyển 499

 Thái Bình quảng ký, quyển 499 — đời Tống, Lý Phưởng cùng những người khác biên soạn — Tạp lục (ghi chép những chuyện lặt vặt).

 Thôi; Vương Đạc; Lý Tần.

 Vi Bảo Hoành; Đạo nhân mặc áo nạp (áo vá chằng vá đụp của người tu hành); Lộ Quần và Lư Hoằng Chính.

 Tất Thành; Lý Sư Vọng; Cao Biền.

 Vi Trụ; Con nhà họ Vương; Lưu Thuế.

 Bì Nhật Hưu; Quách sứ quân; Lý Đức Quyền.

 Thôi

 Lư Thậm, chức tham quân (viên quan giúp việc, coi một mảng công việc trong phủ) ở phủ Kinh Triệu (vùng kinh đô Trường An), chết là do con trai của Thôi Nguyên Lược gây nên. Người đương thời bàn tán, ai cũng cho là oan. Con trai ông ta là Thôi Hàng, trong niên hiệu Càn Phù (874–879) cũng làm tới thừa tướng (quan đứng đầu triều đình, giúp vua điều hành việc nước). Khi Hoàng Sào làm loạn, cả họ ông ta bị giết sạch; dư luận cho rằng đó là Lư Thậm báo oán.

 Nguyên trước kia, Thôi Tuyên tuy là gián quan (quan chuyên can ngăn, góp ý với vua), nhưng lần ấy xin nghỉ về lo việc cưới xin, tức là việc riêng; còn Lư Thậm tuy chỉ là viên chức coi kho của phủ, lại đang đi việc công. Hai người tranh nhau chỗ nghỉ ở trạm dịch (nhà trạm dọc đường dành cho quan lại đi công cán). Lư Thậm bị bắt giam, bèn viết thư gửi tể tướng, tự ví mình với Mạnh Tử, còn ví Thôi Tuyên với Tiền Phượng (kẻ gian thần mưu phản thời Đông Tấn). Bè cánh của Thôi Tuyên rất đông, ai cũng ra sức giúp. Lư Thậm xuất thân thấp hèn, lại thêm lúc ấy có một môn sinh (học trò, người được ông thầy hay bậc trên nâng đỡ) của Thôi Tuyên vừa làm tể tướng, thế là họ vu thêm tội cho Lư Thậm rồi tâu lên vua.

 Thôi Tuyên từ chức tả bổ khuyết (quan can gián, chuyên bổ sung chỗ thiếu sót của vua) bị đưa ra làm quan huyện Dương Địch. Còn Lư Thậm bị đày đi, tới dốc Trường Lạc thì bị ban lệnh tự tử. Viên trung sứ (hoạn quan được vua sai đi làm việc) vừa lúc trở về, gặp Thôi Tuyên, bèn lấy trong túi ra cái cuống họng mà nói: "Bổ khuyết ơi, đây là trái cổ của Lư Thậm đấy." Thôi Tuyên rất không vui.

 Đến khi kinh thành thất thủ, con cháu họ Thôi cũng bị giết sạch cả họ. Than ôi! Người ta bảo đạo trời cao xa, vậy mà sao lại rõ ràng đến thế! (Trích từ sách Văn kỳ lục)

 Vương Đạc

 Cố thừa tướng Tấn quốc công Vương Đạc, hồi còn làm thừa lang (quan phó coi các bộ trong Thượng thư tỉnh), có Lý Biền đang làm phán độ chi (quan coi việc thu chi tài chính của nhà nước). Hằng năm lúa gạo từ vùng Giang Hoài chở lên kinh, tính cả tiền công vận chuyển đường thủy lẫn đường bộ thì mỗi đấu (đơn vị đong thóc gạo) tốn bảy trăm đồng, trong khi giá gạo ở kinh mỗi đấu chỉ bốn mươi đồng. Có người bàn rằng: nên để Giang Hoài khỏi chở gạo, cứ mỗi đấu thì nộp bảy trăm đồng tiền.

 Vương Đạc nói: "Không phải kế hay. Nếu mua gạo ngay ở kinh đô thì tất làm hao lương ăn của kinh đô. Còn nếu chở gạo lên cho đầy vùng Quan Trung, thì dọc đường từ Giang Hoài lên kinh còn nuôi sống được biết bao dân nghèo." Lúc ấy lệ mua gạo đã được ban hành, không ai dám ngăn cản. Quả nhiên khi quan mua gạo ở kinh thì giá gạo vọt lên rất cao; chưa đầy mười ngày, ty độ chi đã phải xin bãi bỏ, vì không có người dân nào đem gạo đến bán. Bấy giờ những người coi việc mới phục Vương Đạc là người nhìn việc sáng suốt. Về sau Vương Đạc nhờ đó mà được trọng dụng. (Trích từ sách Văn kỳ lục)

 Lý Tần

 Lý Tần với Vương Đạc cùng đỗ tiến sĩ (người đỗ khoa thi tiến sĩ, khoa thi quan trọng nhất để ra làm quan) một năm, về sau cả hai đều đường quan lộ hanh thông. Lý Tần thường sợ Vương Đạc được làm tể tướng trước, còn mình thì tụt lại sau. Đến khi Lộ Nham ra trấn giữ một vùng, Lý Tần càng mất chỗ dựa. Vương Đạc tính mềm yếu, dễ sai khiến, nên bọn trung quan (hoạn quan trong cung) ưa ông. Đến lúc Vi Bảo Hoành sắp được phong tể tướng, vì không thể đứng trước ân địa (vị quan chấm thi đã lấy đỗ mình, được coi như ân sư) của mình, nên định để Vương Đạc được phong trước.

 Lý Tần ngầm biết chuyện, xách một bình rượu nhà nấu đến chỗ Vương Đạc, nói: "Ông sắp được cất nhắc lên ngôi tể tướng rồi, tôi e sau này khó lòng bám víu được. Xin được nhân lúc chưa có việc, ngồi gần ông một chút, có được không?" Rồi sai rót rượu ra uống. Vợ Vương Đạc là bà họ Lý ngờ rằng trong rượu có thuốc độc, bèn sai đầy tớ nói nhỏ với Vương Đạc: "Thân ông thì đành vậy, nhưng xin nghĩ cho vợ con." Lý Tần giật mình nói: "Coi rượu của tôi là rượu độc ư?" Liền sai lấy một chén lớn, tự rót đầy uống cạn rồi bỏ về. (Trích từ sách Ngọc tuyền tử)

 Vi Bảo Hoành

 Vi Bảo Hoành muốn bổ nhiệm Bùi Tu làm tỉnh lang (quan lang trung, viên ngoại lang trong Thượng thư tỉnh). Lúc ấy Lý Chương làm hữu thừa (quan phó coi Thượng thư tỉnh, có quyền xét duyệt các quan lang). Vi Bảo Hoành sai Lư Vọng đến trước để bày tỏ ý mình, dò xem được hay không. Lý Chương nói: "Tướng công cứ việc bổ nhiệm, không nên hỏi trước tôi." Lư Vọng cho rằng tể tướng đương nắm quyền, nếu vì giữ lễ mà bị cản trở thì sẽ tổn hại uy thế, nên khuyên Vi Bảo Hoành đừng bổ nhiệm nữa. (Trích từ sách Lư thị tạp thuyết)

 Đạo nhân mặc áo nạp

 Đời Đường có một người học trò làm quan, tan buổi chầu thì đến thăm bạn, thấy một vị đạo nhân (người tu hành) mặc áo nạp đang ngồi đó, bèn không vui mà bỏ về. Hôm khác, ông bảo người bạn: "Ông thích bọn mặc áo lông thô làm gì vậy? Tôi chẳng hiểu chúng nói gì, chỉ thấy hôi hám."

 Người bạn đáp: "Áo lông thô chỉ là cái bên ngoài, sao bằng được cái mùi đồng tiền với mùi sữa? (mùi đồng tiền: kẻ mua quan bằng tiền; mùi sữa: bọn trẻ ranh còn hôi sữa mà làm quan) Cái mùi đồng tiền với mùi sữa ấy đứng sát vai nhau, nối gót nhau mà chạy, ông ở lẫn giữa bọn họ mà chẳng hề thấy xấu hổ, lại đi chê tôi giao du với bậc có đạo ở chốn núi rừng sao? Bậc cao sĩ thời Nam triều còn cho rằng tiếng ếch kêu và đám cỏ dại còn hơn nhạc kèn trống. Tôi thấy áo lông thô còn hơn xa áo đỏ áo tía (áo của quan to) ngày nay." (Trích từ sách Quốc ngữ)

 Lộ Quần và Lư Hoằng Chính

 Trung thư xá nhân (quan ở Trung thư tỉnh, chuyên khởi thảo chiếu chỉ cho vua) Lộ Quần và cấp sự trung (quan ở Môn hạ tỉnh, chuyên xem xét, bác bỏ chiếu lệnh không hợp) Lư Hoằng Chính tính tình khác nhau mà lại thân nhau. Lộ Quần gầy gò, chất phác thanh đạm, chưa bao giờ nói chuyện danh lợi chốn triều đình phố chợ; Lư Hoằng Chính thì to lớn vạm vỡ, giàu sang, chưa bao giờ nói chuyện non nước. Lộ Quần ngày ngày chỉ tính chuyện nằm khểnh ở nhà, có bản thảo chiếu chỉ thì người ta mang đến tận nhà cho ông xem. Lư Hoằng Chính chưa từng xin nghỉ, có khách khứa họ hàng thì phải đến tận nha môn mà gặp. Tuy sở thích khác nhau nhưng rất thân thiết.

 Một hôm kinh đô có tuyết lớn. Lộ Quần đang nghỉ phép, Lư Hoằng Chính thì sắp vào chầu muộn, đi ngang qua nhà Lộ Quần ở phường Tân Xương. Lộ Quần đang ở trong đình tranh bên tường phía nam, phóng mắt ngắm tuyết trên núi, đầu đội khăn da hươu, mình khoác áo choàng, nhóm lửa, sai bày rượu để thưởng cảnh đẹp. Nghe Lư Hoằng Chính tới, ông mừng lắm, nói: "Đúng như lòng ta mong!" Vội sai mời vào. Lư Hoằng Chính áo tía đeo ấn vàng rực rỡ, khí thế hiên ngang; Lộ Quần mặc áo đạo sĩ ngồi đó, phong thái thanh cao trong sạch.

 Lộ Quần nói: "Lư Lục (anh Lư thứ sáu) ơi, Lư Lục, sao chẳng bao giờ ghé thăm tôi?" Lư Hoằng Chính đáp: "Nhiệm kỳ sắp mãn, việc cơm áo trong nhà dồn dập, ngày nào tôi cũng phải tới phủ tể tướng để xin một chức quan ở ngoài." Lộ Quần buồn bã nói: "Chen vai chen chân nơi cửa quyền thế, sao đến nỗi thế? Vả lại số phận đã định sẵn cả, chỉ khổ nhọc tấm thân vô ích thôi. Rượu nhà tôi nấu cũng khá ngon, uống say một bữa được không?" Lư Hoằng Chính nói: "Ở nha môn có việc gấp đang chờ tôi quyết."

 Lộ Quần lại gọi người hầu gái: "Anh Lư Lục muốn đi rồi, mang bát cháo thuốc sáng nay ra, chia làm hai bát, ta cùng ăn với anh Lư Lục." Lư Hoằng Chính kêu to: "Không được!" Lộ Quần hỏi: "Sao vậy?" Lư Hoằng Chính đáp: "Sáng nay cơm đã nguội, lại sắp phải đi xa, tôi đã ăn thịt nướng ở nhà rồi." Người đương thời nghe chuyện, cho rằng sự thanh cao của Lộ Quần và sự hăng hái phóng khoáng của Lư Hoằng Chính đều thể hiện trọn vẹn bản tính của mỗi người. (Trích từ sách Đường khuyết sử)

 Tất Thành

 Nhà Tất Thành vốn nghèo hèn. Đầu niên hiệu Hàm Thông (860–874), ông cậu của Tất Thành vẫn còn làm ngũ bá (lính sai dịch ở nha môn, chuyên đánh roi, dẹp đường) ở huyện Thái Hồ. Tất Thành lấy làm xấu hổ lắm, thường sai người khéo khuyên cậu bỏ việc ấy để ông xin cho làm quan; nói đi nói lại mấy lần, rốt cuộc ông cậu không nghe. Tất Thành bèn đặc biệt bổ một tuyển nhân (người đã đủ tư cách, đang chờ được bổ làm quan) là Dương Tải làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Thái Hồ, mời đến phủ tể tướng, dặn ông ta xóa tên cậu mình khỏi sổ sai dịch hèn kém, rồi đưa lên kinh.

 Dương huyện lệnh đến nhậm chức, trình bày đầy đủ ý của Tất Thành. Ông ngũ bá nói: "Tôi là kẻ hèn mọn, lẽ nào lại có cháu làm tể tướng?" Dương huyện lệnh cố khuyên mãi, ông mới nói: "Mỗi năm hai mùa thu hạ tôi vẫn đều đặn được hưởng sáu mươi nghìn đồng tiền lệ phí theo lệ thường; nếu không phạm lỗi gì thì suốt đời sung túc. Chẳng hay tướng công định cho tôi làm chức quan gì?" Dương huyện lệnh bèn đem đầu đuôi tâu lại với Tất Thành, Tất Thành cũng cho lời ấy là phải, rốt cuộc không ép ông cậu bỏ chí mình.

 Ở nước Thục của họ Vương (nước Tiền Thục thời Ngũ Đại), ngụy tể tướng (tể tướng của nước tự xưng, không được sử chính thống công nhận) Dữu Truyền Tố cùng em họ là Dữu Ngưng Tích từng làm quan huyện Đường Hưng ở Thục Châu. Trong đám lại viên (viên chức giúp việc ở nha môn) có người tên Dương Phòng (?), là người có tài cán. Anh em họ Dữu nhớ đến ông; đến khi lần lượt nắm chính quyền Thục, muốn cho Dương Phòng làm chức mã trưởng (?) để đền đáp. Dương Phòng nói: "Thân phận lại viên của tôi gần xa ai cũng biết, nếu liều mạng làm quan, sao bịt được miệng người đời? Lẽ nào lại bỏ chỗ được mấy nghìn nhà cung phụng để đổi lấy cái hư danh mã trưởng?" Về sau tuy được cho một chức danh hão, chỉ là chức kiểm hiệu (danh hiệu quan tạm, có tên mà không có thực quyền), rốt cuộc ông vẫn không bỏ việc ở huyện. (Trích từ sách Bắc mộng tỏa ngôn)

 Lý Sư Vọng

 Lý Sư Vọng là người trong họ nhà vua. Tự cho mình có tài, muốn được giao trấn giữ một vùng. Nhân đi chơi ở vùng Cung và Thục, biết rõ chỗ mạnh chỗ yếu của người Man phương Nam, bèn dâng thư xin cắt mấy châu của Tây Xuyên, đặt ở Lâm Cung một trấn Định Biên quân, có tiết độ sứ (quan trấn giữ một vùng, nắm cả quân lẫn dân). Vua ra chiếu chuẩn y, bèn cất nhắc Lý Sư Vọng từ chức thiếu doãn (quan phó coi một phủ lớn) phủ Phượng Tường lên giữ chức ấy.

 Bấy giờ các đại tướng ở Tây Xuyên ghét việc vùng mình cai quản bị chia cắt, bèn ngầm (?) liên lạc với nước Nam Chiếu. Thế là quân Man được bọn hào trưởng địa phương ở gần đó dẫn đường, xâm lấn đất Thục. Viên tướng hiệu (chức võ quan) Đậu Bàng không ngăn nổi, Lý Sư Vọng cũng vì chuyện này mà bị cách chức. (Trích từ sách Kỷ văn)

 Cao Biền

 Trong niên hiệu Càn Phù, thái úy (một trong những chức quan cao nhất, ở đây là hàm vinh dự) Cao Biền đang trấn giữ đất Thục, nhân đi tuần biên giới tới quận Tư Trung, nghỉ ở dinh thứ sử (quan đứng đầu một châu). Đối diện trên đỉnh núi của quận có chùa Khai Nguyên. Đêm ấy lúc chạng vạng, sư sãi làm lễ tụng niệm, tiếng tù và ốc và tiếng tụng kinh xen nhau vang lên. Cao Biền nghe thấy, sai quân đến bắt hết, xiềng xích đem về; sáng hôm sau đánh roi vào lưng rồi đuổi đi.

 Ông gọi các tướng tá đến bảo: "Sư sãi lễ bái tụng niệm vốn chẳng có tội gì, nhưng vì mười năm sau ở ngôi chùa này sẽ có mấy nghìn tên đầu trọc làm loạn, nên ta làm vậy để yểm (dùng phép thuật trấn áp điều chẳng lành) trước." Về sau người địa phương đều cạo trọc đầu, cầm vũ khí, xưng là Đại Khôn, Tiểu Khôn (bọn trọc lớn, bọn trọc nhỏ), chiếm ngôi chùa ấy làm đồn trại, uy hiếp quan coi châu, quả đúng như lời ông nói. Người đương thời bảo Cao Biền thích tà thuật, đây có lẽ cũng là một bằng chứng chăng? (Trích từ sách Bắc mộng tỏa ngôn)

 Vi Trụ

 Tướng quốc (tể tướng) Vi Trụ giỏi làm ăn. Ông có một trang trại ở phía đông phủ Giang Lăng, ruộng tốt đất màu, nổi tiếng là béo nhất vùng; thóc chất cao như gò, toàn là lúa cũ để lâu năm. Đầu niên hiệu Hàm Thông, ông được bổ làm tiết độ sứ Lĩnh Nam. Vua Ý Tông vì Phiên Ngu là đất sản ngọc trai và lông chim trả, nên dặn ông nhớ lời răn về "suối tham" (tương truyền gần Quảng Châu có con suối, ai uống nước sẽ hóa tham lam). Vi Trụ thong thả tâu: "Trang trại ở Giang Lăng của thần còn chất bảy nghìn đống thóc, quả thật chẳng có gì để tham nữa." Vua nói: "Đây chính là cái gọi là 'ông già đủ thóc' vậy." (Trích từ sách Bắc mộng tỏa ngôn)

 Con nhà họ Vương

 Kinh đô sau khi Hoàng Sào rút đi thì sửa sang những chỗ đổ nát. Bấy giờ nhà họ Vương ở Định Châu có một người con trai, tục gọi là Vương Tửu Hồ (Vương "rợ say"), sống ở kinh đô, giàu có cực lớn, nộp ba mươi vạn quan tiền (mỗi quan là một xâu nghìn đồng) giúp sửa cửa Chu Tước. Vua Hy Tông xuống chiếu cho xây lại chùa An Quốc. Xây xong, vua đích thân ngự xe đến để bày đại trai (lễ cúng chay lớn, thết cơm chay cho sư tăng), bèn đánh mười tiếng chuông mới, cúng một vạn quan tiền, rồi bảo các đại thần mỗi người tùy ý đánh chuông. Vua nói: "Ai cúng được một nghìn quan thì được đánh một dùi."

 Lễ chay xong, Vương Tửu Hồ ngà ngà say bước vào, đi thẳng lên lầu chuông, đánh liền một trăm tiếng, rồi chở mười vạn quan tiền từ chợ Tây vào chùa. (Trích từ sách Trung triều cố sự)

 Lưu Thuế

 Lưu Thuế người Đồng Lư, sớm nhờ văn học mà đi thi tiến sĩ. Cha ông từng dặn: "Cha để mặc con đi thi cầu tiến thân, nghèo hay hiển đạt cha không trông mong gì ở con. Sau khi cha chết, nhớ đừng cúng tế." Rồi ông cụ cưỡi chiếc thuyền con, câu cá làm vui, rốt cuộc chẳng ai biết đi đâu. Lưu Thuế về sau lên tới hàng quan sang trọng, ra coi đất Thương Ư, nhưng cái lòng "nhớ sương móc" (lòng thương nhớ cha mẹ khi đổi mùa, thường thể hiện bằng việc cúng tế) thì từ đó thôi hẳn. Lúc sắp mất, ông cũng dặn con y như lời cha mình đã dặn.

 Lễ bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Lễ, coi việc lễ nghi, thi cử) nước Thục là Lưu Toản chính là con ông, thường kể chuyện này với các bạn đồng liêu. Bậc quân tử nói: "Nhà theo danh giáo (đạo Nho, lấy danh phận lễ nghĩa làm gốc) coi trọng việc tang lễ cúng tế; vậy người cha đã khuất của họ Lưu là người thế nào? Lưu Thuế là bậc thông hiểu, ắt hẳn có lý do riêng, chỉ là người đương thời chưa hiểu được." (Trích từ sách Bắc mộng tỏa ngôn)

 Bì Nhật Hưu

 Trong niên hiệu Hàm Thông, tiến sĩ Bì Nhật Hưu dâng hai bản tấu. Bản thứ nhất xin lấy sách Mạnh Tử làm một môn thi, đại lược nói: "Thần nghe đạo của thánh nhân không ra ngoài kinh (sách kinh điển Nho gia); dưới kinh thì không ra ngoài sử; dưới sử thì không ra ngoài sách chư tử (sách của các nhà tư tưởng); trong chư tử, người không trái với đạo chính là Mạnh Tử. Ngoài ông ra, các nhà chư tử khác ắt phải bị kinh sử gạt bỏ, vì họ là kẻ làm hại đạo thánh nhân." Văn dài, không chép hết. Ông xin bỏ sách Trang Tử, Liệt Tử, lấy Mạnh Tử làm chính; ai thông hiểu nghĩa sách ấy thì được chọn đỗ, giống như khoa Minh kinh (khoa thi về hiểu biết kinh điển).

 Bản thứ hai xin cho Hàn Dũ được phối hưởng (được thờ kèm bên cạnh Khổng Tử) ở Thái học (trường học cao nhất của triều đình), đại lược nói: "Thần nghe đạo của thánh nhân chẳng qua là mong được đem ra dùng. Được dùng khi còn sống thì một thời biết đến; được dùng sau khi chết thì muôn đời biết đến." Lại nói: "Mạnh Tử, Tuân Khanh giúp rập đạo Khổng Tử, cho đến Văn Trung Tử (tức Vương Thông đời Tùy). Đạo của Văn Trung Tử rộng lớn thay, người nối được cái hay ấy, chỉ có Hàn Dũ mà thôi!"

 Bì Nhật Hưu tự là Tập Mỹ, người Cánh Lăng thuộc Tương Dương, thuở nhỏ chuyên chú văn chương, ở ẩn tại núi Lộc Môn, hiệu là Túy Ngâm tiên sinh (ông thầy say rồi ngâm thơ). Lần đầu ông vào trường thi, lễ bộ thị lang (quan phó bộ Lễ, phụ trách kỳ thi) Trịnh Ngu thấy dung mạo ông xấu xí, đùa rằng: "Tài học của anh rất dồi dào, nhưng cái một mắt (?) kia thì sao?" Ông đáp: "Thị lang không thể vì một con mắt mà bỏ đi hai con mắt", ý nói không nên vì người mà bỏ lời hay. Các sĩ tử đều thán phục. Ông làm quan tới quốc tử bác sĩ (thầy dạy ở Quốc tử giám, trường học của triều đình), sống ở Tô Châu, là bạn văn chương với Lục Quy Mông. Ông viết mấy chục quyển văn, có sách Bì Tử ba quyển, nhiều người khen ngợi. Về sau ông làm phán quan (quan giúp việc, coi văn thư cho một viên trấn tướng) cho Tiền Lưu. (Trích từ sách Bắc mộng tỏa ngôn)

 Quách sứ quân

 Ở Giang Lăng có người tên Quách Thất Lang (anh Quách thứ bảy), gia sản rất giàu, đứng đầu đám nhà giàu trong thành đất Sở. Khắp vùng Giang Hoài, Hà Sóc, lái buôn đều dựa vào hàng hóa của nhà ông để buôn bán qua lại. Đầu niên hiệu Càn Phù, có một người lái buôn ở kinh đô lâu không có tin tức, Quách Thất Lang tự mình đến tìm. Gặp được rồi, ông thu về hết, được chừng năm sáu vạn quan tiền. Ông mê mẩn chốn ca kỹ, sa vào rượu chè cờ bạc; ba bốn năm sau đã tiêu quá nửa.

 Bấy giờ triều chính nhà Đường họ Lý nhiều điều gian tà, ông bèn đem mấy trăm vạn đồng nộp vào cửa kẻ buôn bán quan tước, từ một bạch đinh (dân thường không có chức tước) mà mua được chức thứ sử Hoành Châu, rồi quyết định về quê. Lúc ấy Chử Cung (tức Giang Lăng) vừa bị giặc Vương Tiên Chi cướp phá, xóm làng người vật khác hẳn ngày xưa. Ông về chỗ nhà cũ thì chẳng còn nhà cửa gì, đi tìm người thân mấy ngày mới biết em trai em gái đã chết trong loạn binh, chỉ còn mẹ già cùng một hai đứa đầy tớ ở dưới mấy gian nhà tranh, túi tiền trống rỗng, sớm tối sống bằng nghề khâu vá.

 Trong hành lý của ông vẫn còn một hai nghìn quan tiền, nhờ đó mới gượng lại được. Ông bèn thuê thuyền cùng mẹ đi nhậm chức, qua Trường Sa vào sông Tương, dừng lại ở bờ sông phía bắc Vĩnh Châu, có ngôi chùa tên Đâu Suất. Đêm ấy ông nghỉ ở đó, buộc thuyền dưới một gốc cây lớn. Nửa đêm bỗng nổi mưa to gió lớn, sóng cuộn bờ lở, cây đổ đè lên thuyền, thuyền không chịu nổi mà chìm. Ông cùng một người lái thuyền kéo thuyền lên bờ, chỉ vừa thoát chết. Còn đầy tớ và của cải đều bị sóng dữ cuốn trôi sạch.

 Sáng ra, ông đến nương nhờ phòng sư trong chùa; bà mẹ vì kinh hãi mà phát bệnh, mấy ngày sau thì mất. Ông hốt hoảng chạy tới Linh Lăng báo với quan coi châu; quan châu lo việc khâm liệm chôn cất cho, lại còn tặng cho chút tiền của. Vì đang có tang mẹ (theo lệ, quan lại có tang cha mẹ phải thôi việc về chịu tang), ông đành ở lại quận Vĩnh, côi cút lại nghèo, không người thân quen, sớm tối khổ vì đói rét.

 Ông từ nhỏ vốn quen đi lại sông hồ, khá thạo chuyện sóng gió nước non, bèn cầm lái cho các thuyền qua lại để kiếm cơm áo. Người ở chợ Vĩnh Châu gọi ông là "Quách sứ quân (ông quan thứ sử họ Quách) cầm lái". Từ đó dáng vẻ ông khác hẳn ngày trước, chẳng còn khác gì bọn chống sào chèo thuyền. (Trích từ sách Nam Sở tân văn)

 Lý Đức Quyền

 Ở kinh đô có Lý Quang, không rõ người ở đâu, nhờ nịnh hót mà thờ Điền Lệnh Tư (viên hoạn quan quyền thế), được Điền Lệnh Tư sủng ái, cho làm tả quân sứ (quan chỉ huy đạo quân bên tả của cấm quân). Một hôm Điền Lệnh Tư tâu xin cho ông làm tiết độ sứ Sóc Phương; sắc lệnh vừa ban xuống, hôm sau ông không bệnh mà chết. Lý Quang có con trai là Lý Đức Quyền, hơn hai mươi tuổi, Điền Lệnh Tư bèn cho giữ một chức quan việc nặng quyền lớn.

 Gặp lúc vua Hy Tông chạy vào đất Thục, Lý Đức Quyền theo Điền Lệnh Tư hộ giá đến Thành Đô. Bấy giờ Điền Lệnh Tư cùng Trần Kính Tuyên chiếm đoạt quyền nước, ai cũng sợ uy. Lý Đức Quyền ở ngay bên cạnh họ, gần xa đều ngưỡng mộ phụng thờ; bọn gian hùng muốn cầu danh lợi đều đút lót nhiều cho Đức Quyền để nhờ chạy chọt. Trong vài năm, hắn vơ vét của đút lót đến hàng nghìn vạn, làm quan tới kim tử quang lộc đại phu (tước hàm cao, được đeo ấn vàng dây tía), kiểm hiệu hữu bộc xạ (mang danh hiệu tạm là hữu bộc xạ, chức quan đứng đầu Thượng thư tỉnh).

 Về sau Trần Kính Tuyên thất bại, Đức Quyền bị quan quân truy bắt, bèn thoát thân trốn đến Phục Châu, quần áo vá chằng vá đụp, đi xin ăn dọc đường. Có người tên Lý An, từng làm lính chăn ngựa ở chuồng sau của nha môn Phục Châu, vốn quen biết với cha hắn, bỗng gặp Đức Quyền, thương cảnh rách rưới, mời về nhà. Lý An không có con, bèn nhận hắn làm cháu. Chưa đầy nửa năm thì Lý An sắp chết, Đức Quyền bèn đổi tên là Ngạn Tư, xin được nối chân Lý An mà làm việc, có lẽ là vì ham chút cơm áo ấy. Ít lâu sau hắn được làm người chăn ngựa cho quan coi châu. Những ai biết chuyện đều gọi hắn là "Lý bộc xạ chăn ngựa". (Trích từ sách Nam Sở tân văn)

 Thái Bình quảng ký, quyển 499 (hết).

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều Thanh sắc lệnh biên soạn).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video