Thiên 50 — Quyển 50

 Thái Bình Quảng Ký (bộ sách lớn thời Tống, gom chép các truyện ghi lạ từ đời trước), quyển năm mươi

 Thần tiên, phần năm mươi

 Núi Tung gả con gái — Bùi Hàng

 NÚI TUNG GẢ CON GÁI

 Điền Cầu là người theo khoa Tam Lễ (khoa thi về ba bộ sách lễ nghi của Nho gia: Chu Lễ, Nghi Lễ, Lễ Ký), văn chương giỏi, đọc thông nhiều sách. Bạn ông là Đặng Thiều cũng học rộng ngang ông. Cả hai đều vì người đời kém hiểu biết, không nhận ra, nên tài năng không được tỏ rõ. Ông nhà ở Lạc Dương. Năm Quý Tỵ niên hiệu Nguyên Hòa (năm 813, đời vua Đường Hiến Tông), vào đêm rằm Trung thu, Cầu mang rượu, chiều tối ra cửa Kiến Xuân, định sang biệt thự của Thiều ngắm trăng.

 Đi được hai, ba dặm thì gặp Thiều cũng mang rượu từ phía đông đi tới. Hai người dừng ngựa bên đường, chưa quyết đi đâu. Có hai thư sinh cưỡi ngựa lông xanh trắng cũng từ cửa Kiến Xuân đi ra, vái chào Cầu và Thiều mà nói: "Hai vị quân tử xách bình rượu, chẳng phải đang tìm chỗ ngắm trăng đêm nay sao? Trang trại tồi của chúng tôi có nước, có trúc, có đài, có lầu, tiếng tăm khắp vùng Lạc Dương, cách đây hai, ba dặm về phía đông nam. Nếu hai vị chịu quay cương ghé qua, mong được kết tình bạn mới gặp mà như quen thân từ lâu."

 Cầu và Thiều rất hợp ý, bèn đi theo. Hỏi họ tên thì hai người toàn lấy chuyện khác đáp. Đi được vài dặm, vầng trăng đã lên. Đến một cái cổng cho xe ra vào, vừa bước vào thì thấy rất hoang vắng. Đi thêm vài trăm bước, có mùi hương lạ đón tới, rồi bỗng mở ra một cõi tiên thật sự: suối và thác chảy đan nhau, thông và quế mọc hai bên đường, hoa lạ cỏ lạ sáng rực như ban ngày, chim đẹp bay lượn, gió êm, trăng trong.

 Cầu và Thiều xin vừa phóng ngựa vừa chuyền chén uống rượu. Thư sinh hỏi: "Rượu trong bình của các vị mùi vị thế nào?" Cầu và Thiều đáp: "Đây là rượu Can Hòa ủ năm lần, dẫu đề hồ (thứ rượu, sữa tinh khiết, quý nhất) của cõi Thượng Thanh (một tầng trời của tiên) chắc cũng không hơn được." Thư sinh nói: "Tôi có rượu Thụy Lộ (sương lành), ủ trong trăm thứ hoa, chẳng biết so với rượu ủ năm lần của các vị thì bên nào hơn."

 Rồi bảo tiểu đồng: "Ngắt một bông hoa Chúc Dạ (đuốc đêm), rót mời hai vị nếm." Hoa ấy có bốn cánh, màu đỏ thẫm, tròn như cái bình nhỏ, đường kính hơn ba tấc; lá xanh hình như cái chén, chạm vào thì ngân lên tiếng vang. Tiểu đồng ngắt hoa, rót vào những chiếc lá trúc (?), chuyền nhau uống mấy tuần, vị ngọt và thơm không gì so sánh được.

 Uống xong, lại đi về phía đông nam vài dặm, đến một cái cổng. Thư sinh vái mời hai khách xuống ngựa, lấy phần rượu còn lại trong hoa Chúc Dạ cho những người hầu đi theo uống; mỗi người uống một chén đều say mềm, phải ở lại ngoài cổng. Thư sinh bèn dẫn khách vào trong. Có mấy chục con chim loan (loài chim thần giống phượng) bay múa ra đón. Càng đi tới, hoa càng nhiều, mùi rượu càng ngon; trăm thứ hoa đều thơm ngát, trĩu cành bên đường.

 Đi qua các ao hồ, quán xá, nhà lớn, đình tạ, chỗ nào cũng bày mâm tiệc như đang chờ ai, nhưng không cho Cầu và Thiều ngồi. Cầu và Thiều uống nhiều, đi lại rất mệt, xin tạm nghỉ ở chỗ bày tiệc. Thư sinh nói: "Ngồi thì có khó gì, nhưng không có lợi cho các vị." Cầu và Thiều hỏi vì sao, thư sinh đáp: "Đêm nay các vị tiên giữa trời hội họp ở núi này (?). Vì thần hồn các vị chưa sạch mùi tanh hôi của thịt cá trần gian, nên chỉ xin nhờ các vị là người hiểu lễ, đứng hướng dẫn việc lên xuống, đi đứng trong buổi lễ. Những chỗ này đều là chỗ ngồi của các vị tiên, không nên để bụi trần chạm vào."

 Nói xong, thấy ở phía bắc đèn hoa sáng rực khắp trời, tiếng nhạc tiêu thiều (nhạc cung đình trang trọng thời cổ) vang dậy không trung. Một cỗ xe đôi (?) lợp vân mẫu (thứ khoáng chất óng ánh như mica) dừng trên con đê vàng; trong trướng ngọc bày mâm vuông bằng thủy tinh. Các vị tiên đang tấu khúc Nghê Thường Vũ Y (khúc nhạc múa tiên "Áo lông vũ, xiêm cầu vồng").

 Thư sinh tiến lên, bảo Cầu và Thiều lạy phu nhân. Phu nhân vén màn cười nói: "Người ở cõi dưới mà biết lễ. Nhưng hơi của đồ ăn thức uống trần gian vẫn còn xông vào người, không thể đến gần chàng rể quý được. Hãy ban cho mỗi người một chén rượu Huân Tủy (rượu thơm thấm vào tận tủy)." Cầu và Thiều uống xong, thấy da thịt ấm áp mịn màng, hơi khác người thường, hơi thở ra vào đều thơm lạ.

 Phu nhân hỏi tả hữu: "Ai mời họ đến?" Đáp: "Vệ Phù Khanh và Lý Bát Bách (hai vị tiên)." Phu nhân nói: "Vậy cho hai đồng tử ấy tiếp đãi họ." Thế là hai đồng tử dẫn Cầu và Thiều ra phía sau các vị tiên, tha hồ ngắm nhìn.

 Cầu hỏi: "Người làm lễ tướng (người giúp chủ trì hôn lễ, như phù rể) là ai?" Đáp: "Lưu Cương (vị tiên đời Hán)." "Người hầu là ai?" Đáp: "Mao Doanh (vị tiên đời Hán, tổ phái Mao Sơn)." "Các cô gái láng giềng phía đông gảy đàn tranh, gõ đàn trúc là ai?" Đáp: "Ma Cô và Tạ Tự Nhiên (hai nữ tiên)." "Người ngồi trong trướng là ai?" Đáp: "Tây Vương Mẫu (bà chúa tiên ở núi Côn Lôn phía tây)."

 Chốc lát có một người cưỡi xe tới. Vương Mẫu nói: "Chờ đã lâu." Có một ngọc nữ hỏi: "Các lễ sinh (người xướng lễ, điều khiển nghi thức) đã đến chưa?" Rồi dẫn Cầu và Thiều tiến lên đứng dưới thềm điện Bích Ngọc, phía bên trái.

 Lưu quân cười nói: "Vừa rồi vì tờ tâu của ông đạo sĩ ở đỉnh Liên Hoa, có việc phải xét xử. Khách chưa đến còn nhiều, sao lại nói chờ đã lâu?" Vương Mẫu hỏi: "Việc tờ tâu ấy là gì?" Đáp: "Viên huyện lệnh huyện Phù Lương xin được sống thêm. Người ấy nhờ đút lót mà làm quan, cai trị hà khắc tàn bạo, giở trò trong giấy tờ án kiện, đạo trung thực và khoan dung chưa từng nghe đến, chỉ lẫn lộn trong của cải, lại càng bày mưu xảo trá, tự chuốc lấy đổ vỡ, khiến tuổi thọ còn lại bị rút ngắn. Nhưng vì ông lão ở đỉnh Liên Hoa chiều theo người ta, dâng tờ tâu rất khẩn thiết, nên đặc biệt nới hạn chết, châm chước cho thêm năm năm."

 Cầu hỏi Lưu quân là ai. Đáp: "Là thiên tử nhà Hán (Hán Vũ Đế, họ Lưu)." Tiếp đó có một người cưỡi rồng vàng, cắm cờ vàng, phía trước có tiếng sênh và lời ca dẫn đường, phía sau có phi tần đi theo, đến trướng ngọc thì xuống. Vương Mẫu lại hỏi: "Lý quân sao đến muộn thế?" Đáp: "Vì phải ra lệnh cho thần rồng bày việc lụt hạn, gây tai họa khắp vùng Hoài, Thái (?) để diệt bọn phản nghịch."

 Vua Hán hỏi: "Còn trăm họ thì sao?" Đáp: "Thượng Đế cũng hỏi như vậy; ta dâng một tờ biểu thì dứt được mối nghi của Ngài." Vua Hán hỏi: "Có thể cho nghe được không?" Đáp: "Không nhớ hết được, chỉ kể đại cương thôi."

 Tờ biểu viết: "Thần là … (người kế nghiệp) dựng được cơ nghiệp rực rỡ, đức thấm đến muôn dân, lúc nào cũng thận trọng như đi bên vực sâu, như giẫm trên băng mỏng, không dám lười biếng bỏ bê. Không nhọc xe quân mà dẹp yên bọn giặc Ba Thục trong cõi Trung Hạ; không tốn kho trời mà quét sạch yêu nghiệt ở Đông Ngô, Thượng Đảng. Chín châu đã thấy trong sạch, chỉ còn một phương vẫn đóng tụ khí độc. Cúi xin trình rằng: loài rắn rết thằn lằn đang tung nọc độc hoành hành ở Hoài, Thái; lũ sói lang vẫn nhe nanh mõm; lũ sâu kiến vẫn giữ chặt bờ cõi. Nếu để mùa màng tốt tươi, dân chúng yên ổn, thì chính là nuôi béo bọn xấu. Chỉ cần năm đói, dịch bệnh nổi lên, thì ắt lay động lòng người; như vậy chúng sẽ quay giáo đánh lại, ta có thể thu gọn như cuốn chiếu. Gieo họa cho đảng nghịch ở ba châu, tổn hại rất nhỏ; làm yên những người dân khốn khổ trong sáu cõi, lợi ích rất lớn. Cúi xin cho thần rồng làm lụt, gieo dịch, giáng tai họa, nhờ đó trời trừng phạt để giúp thêm sức chiến đấu."

 Vua Hán nói: "Tờ biểu hay tuyệt. Thượng Đế đã chuẩn y thì có thể chúc mừng trước việc diệt trừ được rồi." Thư sinh nói với Cầu và Thiều: "Đây là vị vua thái bình thời Khai Nguyên, Thiên Bảo (vua Đường Huyền Tông, họ Lý)."

 Chẳng bao lâu nghe tiếng nhạc tiêu thiều từ trên không vọng xuống, người cầm cờ tiết đỏ đi trước xướng lớn: "Mục Thiên Tử (vua Chu Mục Vương, theo truyền thuyết từng đi xa đến gặp Tây Vương Mẫu) đến!" Nhạc trỗi lên, các vị tiên đều đứng dậy, Vương Mẫu rời chỗ ngồi lạy đón. Hai vị vua xuống thềm, vào trướng, ngồi vây quanh uống rượu.

 Vương Mẫu hỏi: "Sao không kéo lão Hiên Viên (Hoàng Đế, vị vua tổ thời thượng cổ) đến?" Đáp: "Đêm nay ông ấy làm chủ tiệc ở cung trăng, không phải chúng tôi không mời tha thiết đâu." Vương Mẫu lại nói: "Từ khi chia tay ở Dao Trì (ao ngọc trên núi Côn Lôn, nơi Vương Mẫu từng đãi tiệc Mục Vương) đến nay, núi đồi thung lũng đã mấy lần đổi dời. Vừa rồi nhìn xuống thành phía đông Lạc Dương thì đã thành gò hoang; con đường phía tây cửa Định Đỉnh lại bỗng nhiên mới lên. Ở chợ búa và triều đình, danh lợi vẫn như xưa, thật đáng than thở."

 Mục Vương nâng rượu mời Vương Mẫu hát. Vương Mẫu lấy cái móc san hô gõ vào mâm mà hát:

 "Mời chàng rượu, vì chàng mà buồn rầu ngâm nga;
Từ khi bao lần thấy chợ búa, triều đình đổi thay,
Chẳng còn lòng nào mở tiệc vui ở Dao Trì nữa."

 Vương Mẫu cầm chén, Mục Thiên Tử hát:

 "Dâng nàng rượu, thôi than chợ búa, triều đình đã khác xưa;
Sớm biết chẳng còn hứng Dao Trì,
Thì đã hối hận cưỡi ngựa Hoa Lưu vội vàng quay về."

 Hát xong, Vương Mẫu kể chuyện xưa ở Dao Trì, rồi lại hát một khúc:

 "Tám ngựa quay xe theo cơn gió mênh mông,
Vẫn nhớ chuyện xưa, nghỉ chân ở cung Chiêu;
Tiệc dời sang vườn nam, tình đang đằm thắm,
Nhạc tấu khúc Quân Thiên (nhạc của tầng trời giữa, nhạc tiên) chưa dứt;
Sông Ngân nghiêng, sương đọng, trăng tàn lạnh,
Chén Lưu Hà (rượu tiên "ráng chiều trôi") ánh lên sắc hồng rạng đông;
Ngoảnh lại Côn Lôn (núi tiên ở phía tây) chẳng biết ở đâu,
Ngỡ như trong giấc mộng của hồn say rượu."

 Vương Mẫu mời rượu đáp lễ Mục Thiên Tử, hát rằng:

 "Một khúc sênh ca bên bờ Dao Thủy,
Từng giữ đôi ngựa phi, dừng bánh xe đường xa;
Nhân gian giáp tý (vòng sáu mươi năm) đã trọn nghìn năm,
Cõi thiêng chén rượu mới vừa qua một tuần;
Thỏ ngọc, sông Ngân mãi chẳng có đêm tối,
Hoa lạ cây đẹp mãi giữ mùa xuân;
Lặng biết biển biếc lắm lời thơ đẹp,
Hát cho kẻ tục nghe, e làm lầm lạc người ta."

 Rượu chuyền đến Hán Vũ Đế, Vương Mẫu lại hát:

 "Sương ngọc gió vàng, hạ giới đã sang thu,
Cây trên lăng nhà Hán lạnh lẽo hiu hắt;
Thuở ấy không được nhờ sức đào tiên,
Chẳng mấy chốc hóa bụi bay lơ lửng đầu gò."

 Vua Hán dâng rượu Vương Mẫu, nói (hát) rằng:

 "Hơn năm mươi năm bốn biển trong yên,
Từ khi tự tay coi lò luyện đan mà được trường sinh;
Nếu bảo tất cả đều nhờ sức đào tiên,
Hãy xem tên ta trên sổ thần tiên."

 Nhà vua (Đường Huyền Tông) nâng rượu nói: "Ta nghe Đinh Lệnh Uy (người đời Hán học đạo thành tiên, hóa hạc bay về quê) hát hay." Bèn sai tả hữu gọi đến. Lệnh Uy đến, vua lại sai Tử Tấn (Vương Tử Tấn, thái tử đời Chu thành tiên, thổi sênh giỏi) thổi sênh họa theo. Lệnh Uy hát:

 "Trăng chiếu núi Ly, sương khóc trên hoa,
Như thương tiên đế sớm qua đời;
Đến nay vẫn còn con hươu trường sinh,
Thỉnh thoảng đi quanh suối nóng, ngóng cờ lông thúy của xa giá nhà vua."

 Nhà vua cầm chén hồi lâu. Vương Mẫu nói: "Nên gọi Diệp Tĩnh Năng (đạo sĩ được Đường Huyền Tông tin dùng) đến hát một khúc về chuyện thời ấy." Tĩnh Năng liền đến, quỳ dâng rượu nhà vua, rồi hát:

 "Khói bụi binh lửa ở U, Kế (vùng An Lộc Sơn nổi loạn) khiến vua rời cung cấm chín lớp,
Điện tắm của quý phi (Dương Quý Phi) thôi vang chuông nhạc;
Nửa đêm người theo hộ giá chẳng đủ nghi trượng,
Xe vua hốt hoảng ra đi, thắng sáu con rồng (sáu ngựa kéo xe vua);
Hộp trang điểm còn lưu trâm phỉ thúy vàng,
Ao ấm vẫn ngâm đóa phù dung ngọc;
Gai góc một khi lấp kín đường lên điện Triều Nguyên,
Chỉ còn gió buồn thổi hàng thông lúc chiều tà."

 Hát xong, nhà vua buồn thảm hồi lâu, các vị tiên cũng đều ngậm ngùi. Bấy giờ Hoàng Long (rồng vàng) cũng cầm chén đến trước xe lạy hai lạy, chúc rằng: "Thần nữ cõi Thượng Thanh, tiên lang cõi Ngọc Kinh (kinh đô của trời, nơi Thượng Đế ở), vui trong đêm nay, hòa tiếng như phượng hoàng. Phượng hoàng hòa tiếng, sắp liệng sắp bay, bền lâu cùng trời, phúc lành tuôn chảy không bờ bến."

 Tiên lang liền đem năm nghìn tấm lụa giao tiêu (lụa mỏng do người cá dưới biển dệt), ba nghìn tấm gấm hoa của người biển, một trăm bộ đồ bằng lưu ly và hổ phách, ngọc minh nguyệt và ngọc ly châu (ngọc quý dưới cằm rồng đen) mỗi thứ mười hộc (đơn vị đo dung tích lớn), tặng các tiên nữ tấu nhạc. Rồi có bốn con … (?) đứng trước xe, chở tiên lang cùng người giúp lễ và người hầu, lại có cả đài hoa quý.

 Chốc lát dâng lên bữa ăn theo phép tiên gồm vài chục món, Cầu và Thiều cũng được hưởng phần. Cầu và Thiều đang ăn uống thì có tiên nữ bưng hộp ngọc, đặt giấy hồng, bút, nghiên đi tới, xin làm thơ thôi trang (thơ giục cô dâu trang điểm cho xong để ra làm lễ, theo tục cưới).

 Lưu Cương làm thơ rằng:

 "Ngọc làm thân chừ hoa làm mặt,
Cánh ve làm tóc mai chừ mây làm búi tóc;
Cần gì đánh phấn chừ bôi son thắm,
Mau ra đây, dáng yểu điệu chừ giữa chốn mờ ảo."

 Mao Doanh làm thơ rằng:

 "Màn thủy tinh mở, đuốc bạc sáng,
Gió lay ngọc đeo, mây liền nhau trong vắt;
Thôi đánh phấn hồng tô điểm dáng hoa,
Sớm cưỡi đôi (?) chim loan về chầu Ngọc Kinh."

 Sào Phụ (bậc ẩn sĩ đời vua Nghiêu) làm thơ rằng:

 "Ba sao trên trời (lời Kinh Thi tả đêm tân hôn), sông Ngân đã xoay,
Nơi nhân gian sắc sáng từ phương đông đang tới;
Mầm ngọc, nhụy quỳnh cũng hợp với đêm,
Chớ để một đóa hoa nào đón ánh sáng sớm mà nở."

 Thơ đưa vào trong xong thì nghe tiếng ngọc đeo lanh canh, liền có mấy chục ngọc nữ dẫn tiên lang vào trướng, gọi Cầu và Thiều làm lễ. Lễ xong, hai thư sinh lại dẫn Cầu và Thiều đến từ biệt phu nhân. Phu nhân nói: "Không phải không có báu vật để tặng, chỉ là sức các ngươi không mang nổi thôi." Rồi ban cho mỗi người một chén rượu Diên Thọ (rượu kéo dài tuổi thọ), nói: "Uống vào có thể thêm nửa giáp tý (ba mươi năm) tuổi ở nhân gian." Lại sai Vệ Phù Khanh và những người khác dẫn đưa về nhân gian, để trên đường về không quạnh quẽ.

 Thế là hai đồng tử dẫn Cầu và Thiều đi, vừa đi vừa ngắt hoa rót rượu, mỗi bước đều bịn rịn chia tay. Vệ quân nói với Cầu và Thiều: "Phu nhân giữa ban ngày bay lên trời, cưỡi chim loan, chẳng qua nhờ tu tập lâu ngày mà thôi. Người tích đức, chứa nhân, ôm tài, giữ học mà rốt cuộc không được hưởng tước lộc, ta chưa tin có chuyện ấy. Nếu các anh vượt được ngục tù bụi trần, thoát được gông cùm thế tục, thì mười lăm năm sau, ta sẽ đợi các anh ở ba mươi sáu ngọn núi (núi Tung). Mong hãy giữ gìn, tự quý mình."

 Lại ra đến cái cổng xe lúc trước đã vào, nắm tay từ biệt. Từ biệt xong, đi được bốn, năm bước thì mọi thứ biến mất không thấy đâu, chỉ có núi Tung cao vút tựa trời. Hai người tìm được lối đi của tiều phu mà về. Về đến nhà thì đã hơn một năm; người nhà đã làm lễ gọi hồn, chôn ở cánh đồng Bắc Mang (khu nghĩa địa nổi tiếng ở Lạc Dương), cỏ trên mộ đã cũ. Thế là Cầu và Thiều bỏ cả nhà cửa vợ con, cùng vào núi Thiếu Thất (một dãy của núi Tung); nay không biết ở đâu. (Chép từ sách Toản Dị Ký)

 BÙI HÀNG

 Trong niên hiệu Trường Khánh đời Đường (821–824), có tú tài (người đi thi khoa cử) Bùi Hàng vì thi trượt nên đi chơi ở Ngạc Chử (bến sông vùng Ngạc Châu, nay thuộc Vũ Hán), đến thăm người bạn cũ là Thôi tướng quốc (tể tướng). Gặp lúc tướng quốc tặng hai mươi vạn tiền, Hàng mang từ xa về kinh đô, bèn thuê một chiếc thuyền lớn chở đi theo đường sông Tương, sông Hán.

 Cùng thuyền có Phàn phu nhân, sắc đẹp nhất nước. Lời qua tiếng lại, chỉ cách nhau tấm màn trướng, gần gũi thân mật; Hàng tuy thấy gần gũi nhưng không có cách gì bày tỏ để được gặp mặt. Bèn đút lót cho thị tì là Niểu Yên, nhờ đưa một bài thơ:

 "Cách xa như Hồ với Việt (hai phương nam bắc xa nhau) còn mang lòng nhớ,
Huống gặp tiên trời chỉ cách bình phong gấm;
Nếu nàng đi chầu Ngọc Kinh,
Nguyện theo chim loan vào mây xanh (?)."

 Thơ gửi đi đã lâu mà không có hồi âm. Hàng mấy lần gặng hỏi Niểu Yên, Yên nói: "Nương tử xem xong như không nghe thấy, biết làm thế nào." Hàng hết cách, bèn trên đường đi tìm rượu ngon và trái cây quý dâng lên. Phu nhân mới sai Niểu Yên gọi Hàng đến làm quen.

 Đến khi vén màn, thấy nàng như ngọc sáng ánh lạnh, như hoa tươi dưới cảnh đẹp; tóc mây buông thấp bên mai, đôi mày dài như trăng nhạt; cử chỉ như người ngoài khói ráng, há chịu làm bạn với kẻ trần tục. Hàng lạy hai lạy, sững sờ nhìn hồi lâu.

 Phu nhân nói: "Thiếp có chồng ở Hán Nam, sắp bỏ quan về ẩn trong hang núi, gọi thiếp đến để vĩnh biệt. Lòng thiếp đau buồn rối bời, chỉ lo không kịp hẹn, đâu còn tình nào để lưu luyến nhìn người khác, chẳng phải vậy sao? Chỉ mừng được cùng lang quân chung thuyền qua sông, xin đừng có ý đùa cợt." Hàng nói: "Không dám." Uống rượu xong thì về. Tiết hạnh của nàng lạnh như băng sương, không thể xúc phạm.

 Về sau phu nhân sai Niểu Yên mang đến một bài thơ:

 "Một lần uống nước quỳnh tương (nước ngọc của tiên), trăm mối cảm sinh ra;
Giã xong huyền sương (?) (thuốc tiên) sẽ gặp Vân Anh;
Cầu Lam (Lam Kiều) chính là hang thần tiên,
Cần gì vất vả gập ghềnh lên cõi Ngọc Thanh (cõi trời của tiên)."

 Hàng đọc xong chỉ biết hổ thẹn, cất giữ bài thơ, nhưng cũng không hiểu thấu ý nghĩa sâu xa của nó. Về sau không gặp lại nàng nữa, chỉ nhờ Niểu Yên chuyển lời hỏi han nóng lạnh mà thôi. Đến vùng Tương Dương, sông Hán, nàng cùng thị tì mang hộp trang điểm, không chào mà đi, chẳng ai biết đi đâu. Hàng tìm hỏi khắp nơi, nàng như đã mất dấu ẩn hình, rốt cuộc không có chút tung tích nào.

 Hàng bèn sửa soạn hành trang về kinh đô. Đi qua gần trạm Lam Kiều, vì khát quá nên rẽ khỏi đường tìm nước uống. Thấy ba, bốn gian nhà tranh vừa thấp vừa hẹp, có một bà lão đang xe sợi gai. Hàng vái chào xin nước. Bà lão gọi to: "Vân Anh, bưng một bát nước ra đây, lang quân muốn uống." Hàng kinh ngạc, nhớ trong thơ Phàn phu nhân có câu nhắc đến Vân Anh, trong lòng hết sức không hiểu (?).

 Chốc lát, dưới tấm rèm lau thò ra một đôi (?) tay ngọc bưng bát sứ. Hàng đón lấy uống, đúng là nước ngọc của tiên; chỉ thấy hương lạ ngào ngạt tỏa ra tận ngoài cửa. Nhân lúc trả bát, Hàng vội vén rèm lên, thấy một cô gái: như hoa quỳnh đẫm sương, như sắc tuyết tan trong gió xuân; mặt mịn hơn ngọc trơn, tóc mai như mây dày; e lệ che mặt giấu mình. Dẫu là hoa lan đỏ ẩn trong hang sâu cũng không sánh được với vẻ thơm đẹp của nàng.

 Hàng kinh ngạc, đứng chôn chân không đi được, bèn thưa với bà lão: "Đầy tớ và ngựa của tôi rất đói, xin được nghỉ lại đây, sẽ hậu tạ, mong bà đừng từ chối." Bà lão nói: "Tùy lang quân." Hàng bèn cho đầy tớ ăn, cho ngựa ăn cỏ.

 Hồi lâu, Hàng nói với bà lão: "Lúc nãy tôi thấy tiểu nương tử đẹp đến sửng sốt, dung nhan vượt hẳn người đời, vì vậy cứ chần chừ không đi được. Xin dâng lễ hậu để cưới nàng, có được không?" Bà lão nói: "Nó đã hứa gả cho một người, chỉ là chưa đến lúc thôi. Ta nay già yếu bệnh tật, chỉ có đứa cháu gái này. Hôm qua có vị thần tiên để lại một đao khuê (lượng thuốc nhỏ, chừng một thìa con) linh đan, nhưng phải dùng chày cối bằng ngọc giã trăm ngày mới uống được, uống vào sẽ sống lâu hơn cả trời đất. Chàng muốn hẹn cưới cô này thì tìm được chày cối ngọc, ta sẽ gả cho. Còn vàng bạc lụa là thì ta chẳng dùng vào đâu."

 Hàng lạy tạ nói: "Xin lấy một trăm ngày làm hạn, tôi nhất định mang chày cối đến; xin bà đừng hứa với ai khác." Bà lão nói: "Được." Hàng lưu luyến buồn bã ra đi.

 Đến kinh đô, Hàng chẳng còn để tâm gì đến việc thi cử, chỉ đi khắp các phường, ngõ, chợ đông, đường ồn ào mà lớn tiếng hỏi tìm chày cối ngọc, nhưng chẳng có chút tin tức nào. Có khi gặp bạn bè cũng như không quen biết, mọi người đều gọi là kẻ điên.

 Hơn vài tháng sau, có lần gặp một ông lão bán ngọc, ông nói: "Gần đây ta nhận được thư của ông Biện ở hiệu thuốc tại Quắc Châu, nói có chày cối ngọc muốn bán. Lang quân cầu khẩn tha thiết như vậy, ta sẽ viết thư giới thiệu cho." Hàng cảm tạ, hết sức quý trọng, quả nhiên tìm được chày cối. Ông Biện nói: "Không đủ hai trăm quan (mỗi quan là một xâu nghìn đồng tiền) thì không được." Hàng bèn dốc hết túi, lại bán cả đầy tớ và ngựa mới đủ số ấy, rồi một mình đi bộ, mang chày cối đến Lam Kiều.

 Bà lão hôm trước cười lớn nói: "Lại có người giữ chữ tín đến thế ư! Ta há tiếc con gái mà không đền công khó nhọc của chàng sao." Cô gái cũng mỉm cười (?) nói: "Tuy vậy, chàng còn phải giã thuốc cho ta trăm ngày nữa mới bàn đến chuyện hôn nhân."

 Bà lão cởi thuốc từ dải áo ra, Hàng liền giã, ban ngày làm, ban đêm nghỉ. Ban đêm bà lão cất chày cối thuốc vào buồng trong. Hàng lại nghe tiếng giã thuốc, bèn nhìn trộm, thấy có con thỏ ngọc cầm chày giã, ánh sáng trắng như tuyết chiếu khắp nhà, soi rõ đến từng sợi lông nhỏ. Từ đó ý chí của Hàng càng bền vững.

 Đủ ngày như thế, bà lão cầm thuốc uống, nói: "Ta sẽ vào động báo cho họ hàng, sắm sửa màn trướng cho Bùi lang." Rồi dắt cô gái vào núi, dặn Hàng: "Cứ ở lại đây một lát." Chẳng bao lâu, xe ngựa và đầy tớ đến đón Hàng đi. Đến nơi, thấy riêng một tòa nhà lớn cao ngất tới mây, cửa ngọc trai chói lòa ánh mặt trời; bên trong màn trướng, bình phong, ngọc châu, phỉ thúy, đồ quý lạ không thiếu thứ gì, còn hơn cả nhà quý thích của vua.

 Tiên đồng và thị nữ dẫn Hàng vào trướng làm lễ cưới. Xong, Hàng lạy bà lão, khóc lóc cảm tạ. Bà lão nói: "Bùi lang vốn là con cháu của Bùi chân nhân (người tu đắc đạo, thành tiên) ở Thanh Linh, theo duyên nghiệp đáng thoát khỏi đời tục, chẳng cần phải cảm tạ bà già này."

 Đến khi được dẫn ra gặp các khách, thấy phần nhiều là người trong hàng thần tiên. Sau đó có một tiên nữ búi tóc cao, mặc áo cầu vồng, người ta nói là chị của vợ Hàng. Hàng lạy xong, tiên nữ nói: "Bùi lang không nhận ra ta sao?" Hàng nói: "Trước đây không phải họ hàng, không nhớ đã từng được hầu hạ." Tiên nữ nói: "Không nhớ chuyện cùng thuyền từ Ngạc Chử về đến vùng Tương Hán sao?" Hàng hết sức kinh hãi, thành khẩn xin lỗi.

 Sau hỏi người hầu thì họ nói: "Đó là chị của tiểu nương tử, Vân Kiều phu nhân, vợ của tiên quân Lưu Cương, đã là bậc chân tiên cao cấp, làm nữ quan của Ngọc Hoàng."

 Bà lão bèn sai Hàng đưa vợ vào động Ngọc Phong, ở trong lầu quỳnh, nhà ngọc, cho uống thuốc tiên Giáng Tuyết Quỳnh Anh (tuyết đỏ, hoa ngọc). Thân thể và tâm tính Hàng trở nên trong sạch nhẹ nhàng, tóc lông xanh biếc, biến hóa tự tại, vượt lên thành thượng tiên (bậc tiên cao nhất).

 Đến niên hiệu Thái Hòa (827–835), bạn của Hàng là Lư Hạo gặp Hàng ở phía tây trạm Lam Kiều. Hàng kể chuyện đắc đạo, rồi tặng mười cân ngọc đẹp Lam Điền và một viên thuốc tiên Tử Phủ Vân Đan, chuyện trò suốt ngày, nhờ đưa thư cho người thân.

 Lư Hạo cúi đầu sát đất nói: "Anh đã đắc đạo, xin một lời chỉ dạy." Hàng nói: "Lão Tử dạy: 'Làm rỗng lòng, làm đầy bụng.' Người đời nay lòng ngày càng đầy, làm sao có lẽ đắc đạo được?" Lư Hạo ngơ ngác. Hàng lại nói: "Lòng nhiều vọng tưởng (ý nghĩ viển vông, ham muốn), bụng rỉ mất tinh khí, thì rỗng hay đầy có thể biết được rồi. Con người vốn tự có phép không chết, có phương hoàn đan (thuốc luyện cho trở lại tinh khí, giúp thành tiên), chỉ là anh chưa thể dạy được, ngày khác sẽ nói." Lư Hạo biết không thể xin thêm, chỉ dự hết bữa tiệc rồi đi. Đời sau không còn ai gặp lại Hàng. (Chép từ sách Truyền Kỳ)

 Thái Bình Quảng Ký, quyển năm mươi

 <Bộ Tử (nhóm sách các nhà tư tưởng và tạp học), loại tiểu thuyết gia, nhóm truyện nghe lạ, Thái Bình Quảng Ký>

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh theo lệnh vua biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video