Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn biên soạn đầu đời Tống, gom các truyện kể, truyện lạ từ sách xưa), quyển 66
Nữ tiên (các tiên nữ), phần 11
Tạ Tự Nhiên, Lư Mi Nương
Tạ Tự Nhiên
Tạ Tự Nhiên có tổ tiên là người Duyện Châu. Cha là Tạ Hoàn, sống ở huyện Nam Sung thuộc Quả Châu, được tiến cử hiếu liêm (danh hiệu dành cho người hiếu thảo, trong sạch, được địa phương đề cử ra làm quan) và được làng xóm coi trọng. Đầu niên hiệu Kiến Trung (khoảng năm 780), thứ sử (quan đứng đầu một châu) là Lý Đoan dâng biểu xin cho ông làm tùng sự (viên chức giúp việc trong phủ quan), kèm hàm tạm "hiệu thư ở Bí thư tỉnh" (chức hiệu đính sách vở ở Bí thư tỉnh, cơ quan giữ sách của triều đình; chữ "tạm" nghĩa là hàm thử, chưa chính thức). Mẹ họ Tư, cũng thuộc dòng họ danh giá trong vùng.
Tự Nhiên bẩm tính thông minh khác thường, không ăn thịt cá và đồ tanh. Lên bảy tuổi, mẹ cho theo ni cô Việt Huệ; được hơn một năm thì vì bệnh mà về nhà. Mẹ lại cho theo ni cô Nhật Lãng; được mười tháng thì xin về. Cô thường nói nhiều chuyện của đạo gia (những người theo Đạo giáo), lời lẽ cao siêu khác thường. Nhà cô ở dưới chân núi Đại Phương, trên đỉnh có pho tượng cổ của Lão Quân (tức Lão Tử, được Đạo giáo tôn làm thần tối cao). Tự Nhiên lên lạy rồi không muốn xuống nữa. Mẹ chiều theo, bèn dời nhà lên ở đỉnh núi. Từ đó cô thường tụng Đạo đức kinh và thiên Nội cảnh của kinh Hoàng Đình (kinh dạy phép tu luyện thân tâm của Đạo giáo).
Năm mười bốn tuổi, tháng chín năm ấy, khi ăn cơm gạo mới, cô nói toàn là dòi bọ. Từ đó cô tuyệt cốc (nhịn hẳn ngũ cốc, không ăn cơm gạo). Cô nhiều lần lấy quả bồ kết sắc nước uống, liền nôn mửa, đi tả, mệt lả người, các loài trùng trong bụng ra hết, thân thể nhẹ nhõm, mắt sáng ra. Những con trùng ấy có con lớn con nhỏ, con đỏ con trắng, hình dạng rất nhiều kiểu. Từ đó cô chỉ còn ăn lá trắc bá, mỗi ngày một cành. Bảy năm sau thì lá bá cũng không ăn nữa; ngoài chín năm thì đến nước cũng không uống.
Tháng ba năm Trinh Nguyên thứ ba (năm 787), tại quán Khai Nguyên (quán: đền thờ của Đạo giáo), cô đến gặp đạo sĩ tuyệt cốc Trình Thái Hư, được nhận Ngũ thiên văn lục và Tử linh bảo lục ("Ngũ thiên văn" là năm nghìn chữ, chỉ Đạo đức kinh; "lục" là sổ ghi danh hiệu các thần tướng và giới luật, thầy trao cho người nhập đạo làm bằng chứng đã được truyền pháp và xác định cấp bậc tu hành).
Tháng tư năm thứ sáu, thứ sử Hàn Dật đến nhậm chức ở quận, ngờ chuyện ấy là dối trá, bèn mời cô vào gian gác phía đông của tòa nhà phía bắc trong phủ châu rồi khóa lại suốt mấy tháng. Sau đó ông mới dẫn cả già trẻ đến mở khóa cho cô ra: da thịt vẫn y như cũ, tiếng nói hơi thở trong trẻo, khoan khoái. Hàn Dật liền cho con gái là Tự Minh thờ cô làm thầy.
Trước đó, cha là Tạ Hoàn đi xa nhiều năm, khi về thấy Tự Nhiên tu đạo không ăn, cho là trò yêu quái dối trá, nói: "Nhà ta đời đời giữ nếp nhà nho, ngoài ngũ thường (năm đạo lý căn bản của Nho gia: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín) ra thì đều không phải phép tắc của các bậc vua hiền đời trước; sao lại có chuyện mê hoặc quái gở này!" Rồi ông khóa nhốt cô trong nhà hơn bốn mươi ngày, cô lại càng thêm tươi tỉnh xinh tươi, Tạ Hoàn mới kinh hãi.
Tháng chín năm thứ bảy, Hàn Dật cho kiệu cô lên núi Đại Phương, lập đàn, mời Trình Thái Hư trao đủ Tam động lục (lục của ba bộ kinh lớn Động Chân, Động Huyền, Động Thần — bậc lục cao trong Đạo giáo). Tháng mười một, dời Tự Nhiên đến ở trong thành của châu.
Năm Trinh Nguyên thứ chín, thứ sử Lý Kiên đến nhậm chức. Tự Nhiên thưa rằng ở trong thành không tiện, xin được nương nơi suối đá. Lý Kiên liền dựng nhà ở núi Kim Tuyền cho Tự Nhiên dời đến ở. Trên núi có một hốc đá lõm, nước chảy rót vào miệng hốc, có thể tắm gội để giữ thân thể và tinh thần trong sạch, gột bỏ khí uế tạp.
Khi Tự Nhiên mới đến ở núi, có một người chừng bốn mươi tuổi, tự xưng là đầu đà (nhà sư tu khổ hạnh), nhưng áo quần, hình dáng lại không giống nhà sư. Người ấy nói muốn tìm gặp ngay chân nhân (người tu đạo đã đắc đạo, bậc trên tiên). Cả nhà đều từ chối, nói ở đây không có chân nhân. Vị đầu đà chỉ cười. Cả nhà lạy ông, riêng lạy của Tự Nhiên thì ông không nhận. Biếu hai trăm tiền, rốt cuộc ông cũng không nhận. Bèn biếu một chiếc khăn tay thì ông nhận, nói: "Ngày sau gặp lại (?), sẽ lấy cái này đưa ra làm dấu." Chốc lát ông ra cửa, không biết đi đâu mất.
Lâu sau, đúng giờ trưa, có một con rắn lớn, thân to vòng ba thước, dài hơn một trượng (thước thời Đường khoảng 30 cm, trượng bằng mười thước, khoảng 3 m), có hai chiếc sừng nhỏ màu trắng, gối đầu lên cửa phòng, phun hơi đầy nhà. Giây lát mây mù bốn phía kéo đến; đến khi mù tan thì rắn cũng biến mất.
Căn phòng Tự Nhiên ở chỉ vừa một chiếc giường, bốn bên chỉ đủ lối cho người đi. Sau khi con rắn trắng đi rồi, thường có hơn mười con rắn nhỏ, con to bằng cánh tay, con to bằng bắp đùi, sớm tối ở hai bên giường, con đen con trắng, con phun hơi, con phát ra tiếng, con nào cũng cuộn khoanh lại, không cắn hại nhau. Lại có hai con hổ, cô ra vào thì chúng theo; có người đến thì chúng ẩn nấp không thấy. Chó nhà sủa hổ suốt tám năm; từ khi cô ở trong thành, chó ở lại, mới thôi (?). Sau khi cô lên trời, chó cũng không biết đi đâu.
Trong phòng Tự Nhiên, đến cha mẹ cũng không dám ngồi chung giường; ai tự tiện vào đó thì ắt xảy ra điều lạ. Từ đó người ta gọi là "phòng tiên nữ". Cô thường ngày đêm ở một mình nơi núi sâu hang cùng, không sợ hãi gì. Cô cũng kể có lần lỡ chạm vào lưng rắn, lạnh như băng; hổ quanh quẩn trước sau, mùi tanh hôi lạ thường. Cô lại nói thường có tám sứ giả nhà trời hầu bên cạnh, hai đồng tử mặc áo xanh đội mũ, tám vị sứ mặc áo vàng; lại có hai vị thiên thần canh cửa và bức bình phong, trông như các vị thần trong tranh vẽ trên vách ngày nay, tay cầm giáo và binh khí sắt (?); mỗi khi cô đi hay dừng thì các sứ giả và thần dẹp đường, hầu hạ, canh giữ. Cô lại nói thần núi ấy họ Trần tên Thọ, là người thời Ngụy, Tấn; và nói rằng chân nhân ngôi cao, tiên nhân ngôi thấp; lại nói mình sắp được trao chức Đông Cực chân nhân (chân nhân cai quản phương đông).
Ngày mồng ba tháng ba năm Trinh Nguyên thứ mười (năm 794), cô dời vào đạo tràng (nơi tu hành và làm lễ của Đạo giáo) Kim Tuyền. Hôm ấy mây trời cảnh vật tươi sáng, khác hẳn ngày thường. Tự Nhiên nói hôm nay các bậc thiên chân (chân nhân trên trời) và các tiên đều hội họp. Trong rừng Kim Tuyền thường có hươu, chưa từng tránh người; dù nam nữ đến đông, hươu vẫn thuần, không sợ. Hôm sau có thượng tiên (vị tiên bậc cao) đưa đến một bộ yên ngựa màu trắng, chạm khảm vàng ngọc, nói: "Tặng cái này; đất ấy có thể ở yên được."
Ngày mồng tám tháng năm, Kim Mẫu Nguyên Quân (tức Tây Vương Mẫu, nữ thần đứng đầu các nữ tiên) sai sứ giả họ Lư giáng xuống, ở từ giờ ngọ đến giờ hợi (người xưa chia ngày đêm thành mười hai giờ, mỗi giờ bằng hai tiếng đồng hồ ngày nay; giờ ngọ khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều, giờ hợi khoảng 9 đến 11 giờ đêm). Ngày hai mươi tháng sáu, sứ giả họ Văn đến, từ giờ ngọ đến giờ tuất (khoảng 7 đến 9 giờ tối). Ngày mồng một tháng bảy, hai sứ giả họ Thôi và họ Trương đến, từ giờ dần (khoảng 3 đến 5 giờ sáng) đến giờ ngọ. Họ kể nhiều chuyện về quan phủ của thần tiên, nói rằng trên thượng giới (cõi trời) người ta thích đánh cờ, có nhiều âm nhạc, chuyện trò cười nói đều là bàn về lẽ huyền diệu của đạo chí cao. Lại nói hàng trăm hàng nghìn rắn rết trên núi này đều đã bị đuổi về phía tây, toàn bộ núi đã dùng rồng trấn giữ. Trong đạo tràng thường có hai con hổ, năm con kỳ lân, hai con thanh loan (chim loan xanh, loài chim thần giống phượng), lúc ở trước lúc ở sau, lúc bay lúc hót. Kỳ lân hình như ngựa, có năm màu, có sừng; con lân màu tía đuôi trắng thường đi trước, vểnh đuôi như cái chổi.
Ngày mười một tháng bảy, sứ giả thượng tiên họ Đỗ giáng xuống đàn đá, lấy một đạo bùa vo tròn như viên thuốc cho Tự Nhiên uống, dặn: "Ngày rằm nên đốt năm lò hương trên đàn, năm lò trong phòng; đến lúc đó các chân nhân đều sẽ đến." Ngày rằm, lúc canh năm (khoảng 3 đến 5 giờ sáng), có bảy người áo xanh đến, trong đó một người xưng tên là Trung Hoa, nói rằng đến giờ ăn sáng (giờ thìn, khoảng 7 đến 9 giờ sáng) thì thượng chân (chân nhân bậc cao) sẽ đến. Hồi lâu sứ giả họ Lư đến, nói: "Kim Mẫu đến." Chốc lát Kim Mẫu giáng xuống sân, Tự Nhiên lạy chào. Kim Mẫu nói: "Xa con đã hai kiếp rồi" (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài, từ lúc trời đất hình thành đến lúc tiêu tan). Bà tự mang theo bàn ghế, bày biện toàn của quý lạ đầy mắt, bảo Tự Nhiên ngồi. Lúc đầu sứ giả họ Lư đứng hầu, lâu sau cũng được cho ngồi. Sứ họ Lư nói vừa tạm ghé cung Tử Cực xem đạo tràng lễ Trung Nguyên (lễ rằm tháng bảy của Đạo giáo), quan lại và dân chúng đều có mặt. Lát sau sứ họ Lư trở lại, nói lễ lần này hơn hẳn các lễ trai (lễ cúng chay của Đạo giáo) trước đây. Hỏi vì sao, sứ đáp: lần này không đốt nhũ đầu hương (một loại nhũ hương, nhựa cây thơm đốt làm hương); nhũ đầu hương thì các thiên chân rất ghét, chỉ nên đốt hòa hương (hương trộn từ nhiều vị) mà thôi.
Ngày bảy (?), hai sứ giả họ Thôi và họ Trương đến, hỏi Tự Nhiên có thể đến ở Trường Lâm không. Cô đáp là không thể. Sắc mặt hai sứ có vẻ không vui. Ngày hai mươi hai, trước giờ ngọ, Kim Mẫu lại giáng xuống, nói vì cô không chịu ở Trường Lâm nên bị giáng một bậc; Trường Lâm là một cung tiên. Đến giờ tuất Kim Mẫu đi, sứ họ Thôi mới nói: "Trên thượng giới, Kim Mẫu là tôn quý nhất." Bà ban cho một chén thuốc (?), màu vàng trắng, vị ngọt; Tự Nhiên ăn không hết, bà lại mang đi. Lại mang đến một bộ áo, ngọc châu xanh biếc và màu lục xen nhau, mặt ngoài trơn, mặt trong có hoa văn; áo mỏng nhẹ phấp phới, cầm vào không dính tay; bà nói: "Tạm mang về, sau này sẽ đón con lên." Lại mang đến một cành đào to hơn cánh tay, trên có ba mươi quả màu xanh biếc, to như cái bát, nói: "Đây vẫn còn là loại nhỏ." Hôm ấy Kim Mẫu cưỡi chim loan, người hầu đều cưỡi rồng và hạc, mây mù năm sắc trôi nổi bên dưới. Kim Mẫu nói tiện đường sẽ ghé qua trong châu; các tiên đi theo sau, trông lên đều thấy ở trong mây. Hôm ấy trong châu, từ chuồng ngựa, nhà bếp đến cổng kho (?) đều báo có cầu vồng dài bay vào châu. Hôm sau Lý Kiên hỏi Tự Nhiên mới biết là đúng. Cung Tử Cực cũng báo có cầu vồng bay vào, gần xa đều trông thấy.
Các ngày mồng chín, mồng mười, mười một tháng tám, các tiên ngày nào cũng đến, truyền lệnh của Kim Mẫu bảo cô gấp xõa tóc bốn mươi ngày, rồi Kim Mẫu sẽ tự đến. Trong các sứ giả giáng xuống, có người xưng họ Thôi tên là... mang đến một tấm bảng rộng hai thước, dài năm thước, trên có chín màu. Mỗi khi các tiên sắp đến, vách tường đều sáng rực như gương. Các tiên cũng mỗi người có bàn ghế và người theo hầu riêng. Mỗi khi Tự Nhiên xõa tóc thì mây vàng quấn quanh người; lại có bảy người áo vàng đội mũ hầu hai bên. Từ sau ngày mười chín tháng tám, mỗi ngày cô tụng kinh Hoàng Đình mười lượt. Khi tụng có hai đồng tử đứng hầu, mỗi lượt tụng xong thì chép lại; đủ mười lượt thì một đồng tử mang lên thượng giới.
Ngày mồng một tháng chín, các tiên lại đến, mang một cành đào, quả to như cái đấu, nửa đỏ thắm nửa vàng, nửa hồng (?), nói: "Ở quê nhà (trên trời) loại quả này rất nhiều." Họ cắt một miếng cho cô ăn, phần còn lại người hầu thu về. Ngày mồng năm tháng chín, Kim Mẫu lại đến, cầm ba đạo bùa bảo cô nuốt, không cho dùng nước; uống xong cô thấy thân thể và tâm trí khoan khoái hơn hẳn. Kim Mẫu nói: "Đến thêm một lần nữa thì ta sẽ không đến nữa." Bà lại chỉ một vị tiên bên cạnh mà nói: "Đây là người cùng hàng với con." Rạng sáng ngày rằm, một sứ giả tiên đến, không nói tên họ, mang ba đạo bùa, truyền lệnh Kim Mẫu bảo uống hết; lại mang sáu miếng đào cho ăn, cô ăn ba miếng, còn lại sứ mang đi. Sứ ấy đến tối mới về.
Ngày mười một tháng mười, khi cô vừa vào tĩnh thất (căn phòng yên tĩnh dành để tu luyện), có tiên nhân đến gọi, cô liền cưỡi kỳ lân lên trời; tiên nhân mang áo trời đến đón, áo cô đang mặc để lại trên chiếc giường dây (giường hoặc ghế đan bằng dây). Lúc trở về, cô mặc lại áo cũ, đặt áo trời lên lưng hạc mang đi. Cô nói lúc đi cưỡi lân, lúc về cưỡi hạc. Ngày mười chín, sứ tiên họ Lư đến, từ giờ thìn đến giờ mùi (khoảng 1 đến 3 giờ chiều) mới đi. Mỗi khi sứ nhà trời giáng xuống thì loan, hạc đến hàng nghìn hàng vạn, các tiên tụ họp đông đủ: ngôi cao thì cưỡi loan, kế đến cưỡi kỳ lân, kế nữa cưỡi rồng. Loan và hạc mỗi cánh dài hơn một trượng. Gần đây có con chim lớn bay xuống Trường An (kinh đô nhà Đường), cỡ lớn nhỏ gần giống chim loan, chỉ khác màu lông. Cô nói con xuống Trường An tên là thiên tước, cũng gọi là thần tước (chim sẻ trời, chim sẻ thần); mỗi lần nó xuống thì nước nhà sẽ có phúc lớn.
Ngày hai mươi lăm, từ các lỗ chân lông khắp người cô rỉ máu, thấm ướt áo quần, đều thành những vân ngang hình núi non sông nước như trên áo thông bí (áo choàng của đạo sĩ). Đem ra suối giặt thì vân lại càng rõ; soi ra nắng trông như màu vàng, tay chạm vào kêu như tiếng kim loại.
Ngày hai mươi sáu, hai mươi bảy, Đông Nhạc phu nhân (phu nhân của thần núi Thái Sơn, ngọn núi thiêng phương đông) cùng đến, khuyên cô tắm gội, dùng nước nấu với hương thơm, nhưng không được có nhũ đầu hương. Bà lại nói: trên trời có thần riêng, không phải loại thần thuộc hàng quỷ thần; thượng giới không có người cạo tóc, ai đắc đạo rồi đều đội mũ, còn công đức thì như nhau. Phàm đồ ăn dâng cúng chay thì tuyệt đối không được nếm trước; càng phải sạch sẽ, bát đĩa cũng vậy. Các thần trên trời mỗi khi có lễ trai đều giáng xuống xem; các ngài rất ghét sự không tinh khiết, chẳng những không được phúc mà còn mắc tội. Lý Kiên thường cùng phu nhân tụng kinh trên án: trước đọc thiên Ngoại, sau đọc thiên Nội; thiên Nội chính là bản trong truyện Ngụy phu nhân (Ngụy Hoa Tồn, một nữ tiên nổi tiếng, được coi là tổ sư của một phái Đạo giáo). Đại để người chuyên tâm suy ngẫm mà giảng đọc thì được phúc, người làm qua loa cẩu thả thì chuốc tội, ứng nghiệm ngay.
Tự Nhiên nhịn ăn ngũ cốc tất cả mười ba năm, ngày đêm (không) ngủ (?). Trên hai đầu gối bỗng hiện hình con dấu, nhỏ hơn ấn quan ở nhân gian, quanh viền dường như có sáu chữ triện cổ (lối chữ cổ thường dùng khắc ấn), sáng như ngọc trắng. Tháng giêng năm nay, dấu ấn dời vào mặt trong hai đầu gối, khép hai gối lại thì hai dấu khớp nhau, không sai mảy may. Cô lại có thần lực, mỗi ngày đi được hai nghìn dặm, có khi nghìn dặm, mà không ai biết. Đêm khuya (?) trong phòng tối, vật nhỏ li ti cô đều thấy rõ. Cô lại không mặc áo bông áo lụa, rét không đến gần lửa, nóng không quạt. Người ta hỏi chuyện lành dữ, tốt xấu, không điều gì cô không biết. Tính cô nghiêm trang, kín đáo sâu xa, việc gì cũng không nói ra, dù cha mẹ cũng không được biết. Vì Lý Kiên tôn sùng đạo chí cao, cô mới dần dần hé lộ đôi chút, nói rằng trên trời cũng muốn cho người thờ đạo ở thế gian biết, để họ tôn sùng và làm sáng tỏ đạo giáo.
Cô lại nói: phàm lạy tượng thánh, lạy bốn lạy là lễ trọng, ba lạy là lễ nhẹ. Khi cô ở đạo tràng Kim Tuyền, mỗi lần ngồi tĩnh tọa thì bầy hươu ắt kéo đến. Cô lại nói: người nào giữ được một căn phòng trong sạch yên tĩnh, đốt hương, tụng kinh Hoàng Đình và Đạo đức kinh, hoặc một lượt hoặc bảy lượt, thì hơn hẳn việc bố thí và làm chay. Tụng kinh cốt ở chuyên tâm, không ở số lượt. Người lắm việc mà giữa chừng bỏ dở thì tổn hại càng nhiều, chẳng bằng người vốn không tụng (?). Hãy thận trọng, thận trọng! Mạng người rất hệ trọng; giết nhiều người thì bị giảm tuổi, chết yểu, quả báo qua lại mãi không bao giờ dứt.
Lại nữa, mỗi khi đi, cô thường nghe nhạc trời, đều hát bộ hư từ trước (lời ca dùng trong nghi lễ Đạo giáo, ca tụng cảnh tiên, mô phỏng tiên nhân bước đi trên hư không), thường chỉ ba bài: bài thứ nhất, thứ năm và thứ tám. Hát bộ hư xong thì tấu nhạc, trước hết gảy vân ngao (một nhạc cụ gõ gồm nhiều chiếc thanh la nhỏ); vân ngao hình tròn như gương, có... (?).
Phàm truyền đạo pháp thì phải truyền cho người hết mực tin cậy. Trong truyện Ngụy phu nhân có lời dặn chặt chẽ không cho truyền dạy, chỉ bảo giữ kín; nhưng e rằng như thế cũng trái với lẽ vừa phải. Sức thuốc chỉ có thể làm tăng tuổi thọ; còn lên trời cưỡi ánh sáng thì hoàn toàn nhờ tu đạo; uống thuốc và tu đạo là hai việc khá khác nhau. Ăn lá bá thì có thể nhịn được ngũ cốc. Nếu trong núi khó tìm trắc bá thì dùng lá bá thường cũng được, miễn là cây không mọc gần mồ mả thì ăn được; cây mọc trên đá càng tốt. Lá phơi khô thì khó bồi bổ cơ thể; hái đến đâu ăn đến đó thì còn nhựa ẩm, dễ làm thân thể trong sạch, bổ ích cho người. Đại để lá bá, phục linh (một loại nấm mọc ở rễ cây thông, dùng làm thuốc), câu kỷ (kỷ tử) và vừng đen đều giúp sống lâu, mắt sáng lâu bền; có thể thử nghiệm.
Tu đạo cần ở yên trong núi rừng, không nên đến gần làng xóm. Còn thành thị thì không được, vì có mùi tanh hôi của thịt cá, tiên linh không giáng xuống, như thế là trái với đạo. Luyện thuốc và nước uống nên dùng nước suối, rất kỵ nước giếng. Lại phải xa nhà và người ruột thịt, e tình thương chợt nổi lên thì chẳng còn là việc tu trì. Ăn gạo thì người nặng, ăn lúa mì thì người nhẹ. Tịch cốc (kiêng ăn ngũ cốc để tu luyện) mà vào núi thì phải theo các phương pháp trừ tam trùng phục thi (theo Đạo giáo, trong người có ba loài trùng và các thi quỷ ẩn nấp, làm hại người, khiến người mau chết). Phàm phục khí (phép luyện hơi thở để nuôi thân), trước hết điều hòa hơi thở, sau đó nín thở, để hơi ra vào không qua miệng mũi mà lưu thông tự do khắp thân thể, thì sống chết không xâm phạm được nữa.
Tháng chín năm ấy mưa dầm rất lớn. Tự Nhiên từ Kim Tuyền đến núi Nam thăm thầy Trình, sáng sớm đã tới núi mà áo giày không ướt. Hỏi thì cô nói sáng nay mới rời Kim Tuyền. Thầy Trình rất lấy làm lạ. Ngày mồng chín tháng mười một, cô đến phủ châu từ biệt Lý Kiên, nói khoảng trung tuần (mười ngày giữa tháng) nhất định sẽ đi, và cũng không vào tĩnh thất nữa. Ngày hai mươi, giờ thìn, tại đạo tràng Kim Tuyền, cô lên trời giữa ban ngày; mấy nghìn người cả nam lẫn nữ đều ngước lên trông thấy. Bà nội họ Chu, mẹ họ Tư, em gái Tự Nhu, đệ tử Lý Sinh nghe lời từ biệt của cô: "Hãy chăm tu đạo chí cao." Chốc lát mây năm sắc che phủ khắp một vùng, nhạc trời và hương lạ lan tỏa rất lâu. Áo, mũ, trâm, khăn choàng cô đang mặc, tất cả mười món, đều cởi để lại trên chiếc giường dây nhỏ, dây buộc vẫn y như cũ. Thứ sử Lý Kiên dâng biểu tâu lên, vua xuống chiếu khen ngợi.
Lý Kiên thuật lại đầu đuôi, dựng bia ở đạo tràng Kim Tuyền và viết thành truyện. Truyện kể: trên trời có Bạch Ngọc Đường (Nhà ngọc trắng), Lão Quân ở đó; trên vách điện ghi tên các chân nhân, tiên nhân xếp hàng từ cao xuống, như bảng ghi tên trên vách ở nhân gian; thỉnh thoảng có chữ son chú bên dưới rằng người ấy giáng xuống trần làm đế vương hoặc làm tể tướng. Lại nữa, khi Tự Nhiên lên trời, trên vách phía đông trong nhà có viết năm mươi hai chữ: "Nhắn lời chủ nhân cùng các người thân: chỉ nên giữ thân mình được toàn vẹn, chớ sinh buồn khổ; hãy tự chăm tu công đức, cùng giữ các tâm lành, gây dựng phúc điền (ruộng phúc — ví việc làm thiện như gieo hạt trên ruộng, về sau gặt được phúc), giữ chay thanh tịnh, niệm đạo; sau trăm kiếp mong có duyên lành, sớm được (?) về cõi Thanh Nguyên thì sẽ gặp lại nhau." Nét chữ ấy đến nay vẫn còn. (Trích từ sách Tập tiên lục.)
Lư Mi Nương
Niên hiệu Vĩnh Trinh đời Đường (năm 805), quận Nam Hải (vùng Quảng Châu ngày nay) dâng lên một cô gái lạ là Lư Mi Nương, mười bốn tuổi. Mi Nương sinh ra đã có lông mày mảnh như sợi chỉ lại dài, nên mới có tên ấy (chữ "Mi" nghĩa là lông mày). Cô vốn là dòng dõi họ Lư chi "Bắc tổ Đế sư", từ niên hiệu Đại Định thì trôi dạt đến Lĩnh Biểu (vùng phía nam dãy Ngũ Lĩnh, tức vùng Quảng Đông, Quảng Tây ngày nay). Đời Hậu Hán (?), bốn anh em Lư Cảnh Dụ, Lư Cảnh Tộ, Lư Cảnh Tuyên, Lư Cảnh Dung đều làm thầy dạy vua chúa, nên được gọi là "Đế sư" (thầy của vua).
Mi Nương từ nhỏ đã thông minh sáng dạ, khéo tay không ai sánh. Cô có thể thêu trọn bảy quyển kinh Pháp Hoa (một bộ kinh quan trọng của đạo Phật) trên một thước lụa, chữ nhỏ không quá hạt kê, mà nét chấm nét gạch (?) rõ ràng, mảnh như sợi tóc; tên phẩm, đề mục, chương câu đều đầy đủ cả. Cô lại giỏi làm lọng "phi tiên" (lọng thêu hình tiên bay): lấy một sợi tơ (?) chia làm ba đoạn, nhuộm thành năm màu, kết thành chiếc lọng vàng năm tầng; trong đó có hình mười châu ba đảo (các cõi tiên trên biển theo truyền thuyết), người trời, ngọc nữ (tiên nữ hầu), lầu đài cung điện, kỳ lân, chim phượng; còn đồng tử cầm cờ phướn, nâng cờ tiết (cờ làm tín vật) cũng không dưới nghìn hình. Chiếc lọng rộng một trượng mà cân nặng chưa tới ba lạng. Cô nấu cao linh hương (một loại cao thơm) bôi lên thì lọng cứng chắc, không đứt.
Vua Đường Thuận Tông khen tài khéo của cô, gọi là "thần cô" (cô gái thần), rồi cho ở lại trong cung. Mỗi ngày cô chỉ uống hai ba cáp rượu (cáp: đơn vị đo dung tích, bằng một phần mười thăng, chỉ chừng vài ngụm). Đến khoảng niên hiệu Nguyên Hòa, vua Hiến Tông khen cô thông minh lại khéo léo lạ thường, bèn ban cho chiếc vòng phượng bằng vàng để đeo cổ tay. Mi Nương không muốn ở trong cung, vua bèn cho cô làm đạo sĩ, thả về Nam Hải, lại ban hiệu là Tiêu Dao (thong dong tự tại).
Về sau, khi cô qua đời (tinh thần rời khỏi xác), hương thơm tỏa đầy nhà. Đệ tử sắp đem chôn, nhấc quan tài lên thấy nhẹ, liền mở nắp ra thì chỉ thấy đôi giày cũ mà thôi. Người đời sau thường thấy cô cưỡi mây tía dạo chơi trên biển. Xử sĩ (người có học mà ở ẩn, không ra làm quan) ở núi La Phù là Lý Tiên có viết truyện Lư Tiêu Dao, nhưng tên tuổi Lý Tiên không ai biết đến nên truyện ấy không được người đương thời truyền lại. (Trích từ sách Đỗ Dương tạp biên.)
Thái Bình quảng ký, quyển 66
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư đồ sộ do triều Thanh vâng lệnh vua biên soạn, chép lại các sách quan trọng)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video