Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống, gom chép các truyện kỳ lạ), quyển 8
Thần tiên (những người tu luyện đắc đạo, thoát khỏi sống chết, có phép thần thông), phần 8
Lưu An, Âm Trường Sinh, Trương Đạo Lăng
Lưu An
Hoài Nam vương Lưu An đời Hán là cháu nội của Hán Cao Đế (Lưu Bang, vua sáng lập nhà Hán). Cha ông là Lệ vương Lưu Trường mắc tội, bị đày sang đất Thục, chết dọc đường. Hán Văn Đế thương xót, bèn chia đất phong của Lưu Trường ra, đem phong hết cho các con của Trường, nhờ vậy Lưu An được phong làm Hoài Nam vương. Thời ấy các con vua chư hầu đều sống sang trọng xa hoa, ai cũng chỉ lo ca nhạc, gái đẹp, săn bắn rong chơi, nuôi chó ngựa. Riêng Lưu An biết hạ mình kính trọng kẻ sĩ, hết lòng yêu chuộng Nho học, lại kiêm cả bói toán và phương thuật (các thuật bí truyền như luyện đan, bói toán, cầu tiên). Ông nuôi mấy nghìn môn khách, đều là người tài giỏi trong thiên hạ. Ông soạn Nội thư hai mươi hai thiên, lại có Trung thiên tám chương, bàn về chuyện thần tiên và thuật hoàng bạch (thuật luyện kim loại thường ra vàng bạc). Ông còn có sách tên Hồng bảo vạn tất gồm ba quyển, bàn về đạo biến hoá, tổng cộng mười vạn chữ.
Hán Vũ Đế thấy Lưu An giỏi biện luận, học rộng, có tài, lại thuộc vai chú bác của mình, nên rất coi trọng, tôn kính ông. Mỗi khi ban chiếu đặc biệt hay viết thư trả lời ông, vua thường sai Tư Mã Tương Như (nhà văn nổi tiếng đương thời) cùng mấy người khác cân nhắc bản thảo. Vua sai sứ mời Lưu An vào triều. Có lần vua ra lệnh cho ông viết bài giải thích Ly tao (thiên trường thi nổi tiếng của Khuất Nguyên): sáng sớm nhận lệnh, đến bữa ăn đã viết xong dâng lên. Mỗi lần được dự tiệc gặp vua, Lưu An bàn chuyện hay dở, được mất, dâng các bài phú, bài tụng (các thể văn vần dùng để tả cảnh, ca ngợi), sáng vào cung, tối mới ra. Ông còn tìm sách đạo và những người giỏi phương thuật khắp thiên hạ, không quản xa nghìn dặm, nói lời khiêm nhường, đem lễ vật hậu hĩnh để mời về.
Bấy giờ có tám ông lão tìm đến cửa (người đời gọi là Bát Công, tức "tám ông"), ai nấy lông mày trắng phau. Người giữ cửa lén vào báo trước với vương. Vương sai người gác cổng tự ý đặt câu hỏi làm khó, rằng: "Vương của ta, bậc trên thì muốn tìm phép kéo dài tuổi thọ, sống lâu không già; bậc giữa thì muốn có những bậc đại nho hiểu rộng muôn vật, tinh thông nghĩa lý đến chỗ huyền diệu; bậc dưới thì muốn có những tráng sĩ dũng cảm, sức nâng nổi vạc đồng, tay không đánh hổ, tung hoành ngang dọc. Nay các tiên sinh đã già, xem ra không có phép giữ cho khỏi suy yếu, lại không có sức lực như Mạnh Bôn, Hạ Dục (hai dũng sĩ lực lưỡng nổi tiếng thời cổ). Lẽ nào các ông nghiên cứu thấu được Tam phần, Ngũ điển, Bát sách, Cửu khâu (tên các bộ sách cổ nhất thời thượng cổ), tìm ra điều sâu kín, vươn tới điều xa xôi, xét cùng đạo lý, thấu suốt bản tính được sao? Ba điều ấy đã thiếu, tôi không dám vào thưa."
Bát Công cười nói: "Chúng tôi nghe nói vương tôn kính, lễ đãi người hiền, tiếp khách không biết mỏi như Chu Công đang ăn phải nhả cơm, đang gội phải nắm tóc ra đón (ý nói vội vàng tiếp đón người tài), hễ ai có chút tài mọn đều tìm đến. Người xưa còn coi trọng cả kẻ chỉ biết tính cửu chương (tích Tề Hoàn Công vẫn tiếp đãi người chỉ biết phép nhân chín chín, để người tài thấy vậy mà kéo đến), nuôi cả kẻ có tài giả tiếng gà gáy, tiếng chó sủa (tích Mạnh Thường Quân nhờ những môn khách tài mọn ấy mà thoát nạn). Ấy thật là muốn mua xương ngựa để chiêu được ngựa thiên lý (tích vua nước Yên bỏ nhiều vàng mua xương con ngựa quý đã chết, người ta thấy vậy bèn đem ngựa hay đến dâng), tôn Quách Ngỗi làm thầy để mời gọi các bậc anh tài (tích Yên Chiêu Vương trọng đãi Quách Ngỗi, người tài các nước nghe tin kéo đến). Chúng tôi già nua quê mùa, tuy không hợp điều vương đang tìm, nhưng đã từ xa tìm đến, lại muốn được gặp vương một lần; dẫu không có ích thì cũng có hại gì đâu, sao lại vì già mà bị ghét bỏ? Nếu vương cứ thấy người trẻ thì cho là có đạo, thấy đầu bạc thì cho là ông già tầm thường, e rằng không đúng với cái lẽ phải đập đá mới tìm được ngọc, lặn xuống vực sâu mới tìm được ngọc trai. Chê chúng tôi già ư, thì giờ trẻ lại đây." Nói chưa dứt lời, tám ông đều biến thành trẻ con, chừng mười bốn mười lăm tuổi, tóc búi hai bên như sừng, đen óng như tơ, da dẻ hồng như hoa đào.
Người giữ cửa kinh hãi, chạy vào báo với vương. Vương nghe tin, không kịp xỏ giày, đi chân trần ra đón, mời lên đài Tư Tiên, giăng màn gấm, kê giường ngà, đốt hương bách hoà (hương trộn từ trăm thứ thơm), dâng án bằng vàng ngọc, giữ lễ học trò, quay mặt về hướng bắc (chỗ đứng của kẻ dưới trước người trên) dập đầu thưa: "An tôi tài sức phàm tục, từ nhỏ đã yêu thích đạo đức, nhưng bị việc đời trói buộc như xiềng khóa, chìm đắm trong thói tục, không thể gác bỏ vướng bận mà đeo tráp sách vào núi rừng tu học. Dẫu vậy sớm tối khao khát như đói như khát, mong được thần minh gột rửa bụi bẩn cho mình; chỉ vì lòng thành nông cạn, tâm tình chưa thông nên đạo vẫn xa vời như sông Ngân trên trời. Không ngờ được may mắn lớn, các vị Đạo quân (cách gọi tôn kính bậc đắc đạo) hạ cố đến đây, ấy là số mệnh An tôi đáng được cất nhắc. Vừa mừng vừa sợ, bàng hoàng không biết làm sao. Chỉ mong các Đạo quân thương mà dạy bảo, thì con sâu nhỏ mượn được cánh chim hồng chim hộc cũng có thể bay vút lên trời vậy."
Tám đồng tử lại trở thành ông già, bảo vương: "Chúng tôi tuy hiểu biết nông cạn nhưng đã đủ học vấn về tiên đạo; nghe vương yêu đạo nên đến theo, chưa rõ ý vương muốn điều gì. Trong chúng tôi, một người có thể ngồi yên mà gọi gió mưa, đứng dậy là nổi mây mù, vạch đất thành sông, vốc đất thành núi. Một người có thể làm sụp núi cao, lấp suối sâu, trói cọp beo, gọi thuồng luồng và rồng đến, sai khiến quỷ thần. Một người có thể phân thân, đổi dạng, ngồi thì hiện, đứng thì biến mất, che giấu được cả sáu quân (toàn bộ quân đội), khiến ban ngày tối sầm. Một người có thể cưỡi mây, đi trên không, vượt biển, lướt sóng, ra vào chỗ không có kẽ hở, một hơi thở đi nghìn dặm. Một người có thể vào lửa không bỏng, xuống nước không ướt, dao chém tên bắn không trúng, mùa đông giá rét không thấy lạnh, mùa hè phơi nắng không ra mồ hôi. Một người có thể nghìn biến muôn hoá, muốn làm gì tuỳ ý, chim thú cỏ cây muôn vật hoá ra ngay, dời được núi, giữ bóng mặt trời đứng lại, dời cung điện, đổi nhà cửa. Một người có thể phòng tai, vượt ách, trừ mọi điều hại, kéo dài tuổi thọ, sống lâu không già. Một người có thể nấu bùn thành vàng, cô chì thành bạc, dùng nước luyện bát thạch (tám loại khoáng chất dùng luyện thuốc tiên như chu sa, hùng hoàng…), luyện lưu châu (thuỷ ngân) cho bay lên, cưỡi mây, đánh xe rồng, bay lượn trên cõi Thái Thanh (tầng trời cao trong sạch nơi tiên ở). Tuỳ vương muốn điều gì."
Lưu An bèn sớm tối lạy chào, dâng rượu và thịt khô, thử từng phép họ vừa nói, nghìn biến muôn hoá, đủ thứ thuật lạ, không phép nào không linh nghiệm. Họ bèn truyền cho ông Ngọc đan kinh ba mươi sáu quyển. Thuốc luyện xong, chưa kịp uống thì xảy ra chuyện. Thái tử là Lưu Thiên thích múa kiếm, tự cho là không ai bì kịp. Bấy giờ quan lang trung (chức quan hầu cận) Lôi Bị được gọi đến đấu kiếm với Thiên, lỡ tay đâm trúng Thiên. Thiên giận lắm; Bị sợ bị Thiên giết, bèn xin đi đánh Hung Nô để chuộc tội. Lưu An nghe vậy không cho. Bị rất sợ, bèn dâng thư lên thiên tử, nói rằng theo luật nhà Hán, chư hầu ngăn cản không cho người đi đánh Hung Nô thì tội đáng chết, vậy An đáng bị giết. Vũ Đế vốn coi trọng vương nên không bắt tội, chỉ cắt của An hai huyện mà thôi. An giận Lôi Bị; Bị sợ chết. Lôi Bị vốn thân thiết với Ngũ Bị; Ngũ Bị trước kia từng vì chuyện gian dâm riêng tư mà đắc tội với An, An giận nhưng chưa phát ra. Hai người sợ bị An giết, bèn cùng vu cáo An mưu phản. Thiên tử sai quan tông chính (quan trông coi việc trong họ nhà vua) cầm cờ tiết (gậy làm tin của sứ giả, tượng trưng quyền vua) đến xét xử.
Bát Công bảo An: "Có thể đi được rồi. Đây là trời khiến vương ra đi. Nếu không có việc này, ngày qua ngày, vương vẫn chưa thể lìa đời được." Bát Công bảo An lên núi làm lễ tế lớn, chôn vàng xuống đất, rồi giữa ban ngày bay lên trời. Những hòn đá trên núi mà Bát Công và An giẫm lên đều lún thành vết, đến nay dấu chân người và ngựa vẫn còn. Bát Công bảo An: "Người có đạo (?) mà bị kẻ khác vu cáo thì kẻ vu cáo phải chết ngay. Bọn Ngũ Bị nay sắp bị giết rồi." Lúc ấy quan tông chính không tìm thấy An đâu, tra hỏi thì người ta nói: "Vương đã thành tiên đi rồi." Thiên tử buồn bã, bèn ngầm sai quan đình uý (quan đứng đầu việc hình án) là Trương Thang tâu rằng Ngũ Bị đã bày mưu kế phản nghịch, rồi giết cả hai người tên Bị cùng chín họ (toàn bộ họ hàng nhiều đời trên dưới) của họ, đúng hệt như lời Bát Công.
Sử nhà Hán giấu chuyện này, không chép việc An được đạo thần tiên, vì sợ đời sau các bậc vua chúa sẽ bỏ bê muôn việc chính sự mà đua nhau tìm theo đạo của An, nên chỉ chép rằng An mắc tội rồi tự sát, chứ không phải thành tiên.
Xét sách Tả Ngô ký thì chép: lúc An sắp đi, muốn giết hai người tên Bị, Bát Công can rằng: "Không được. Người thành tiên ra đi đến loài sâu bọ còn không muốn hại, huống chi là người?" An bèn thôi. An lại hỏi Bát Công: "Có thể đem những người vốn thân thiết cùng đến nơi ấy, rồi lại cho họ về được không?" Công đáp: "Sao lại không được, chỉ là không quá năm người." An liền đem năm người gồm Tả Ngô, Vương Quyến, Phó Sinh… đến châu tiên (cõi tiên giữa biển), rồi cho trở về. Sách của Tả Ngô kể tường tận rằng: An chưa được lên trời thì gặp các vị tiên bá (các bậc tiên trưởng). An từ nhỏ quen sống tôn quý, ít khi làm lễ của kẻ dưới, ngồi đứng không cung kính, nói năng lớn tiếng, có lúc lỡ miệng xưng "quả nhân" (tiếng tự xưng của vua chư hầu). Vị tiên bá chủ sự bèn tâu rằng An bất kính, đáng đuổi đi. Bát Công xin lỗi thay cho An mới được tha, nhưng bị phạt đi coi nhà xí chung ba năm, sau đó thành tán tiên (tiên hạng thường, không có chức vị trên cõi tiên), không được giữ chức gì, chỉ được không chết mà thôi.
Vũ Đế nghe nói bọn Tả Ngô theo vương thành tiên rồi lại trở về, bèn triệu đến, tự mình hỏi nguyên do. Ngô kể lại đầy đủ. Vua vô cùng ân hận, than rằng: "Nếu trẫm được như Hoài Nam vương thì xem việc bỏ thiên hạ nhẹ như cởi đôi dép thôi." Từ đó vua chiêu mộ người hiền, cũng mong gặp được Bát Công, nhưng không được, lại bị bọn Công Tôn Khanh, Loan Đại (những phương sĩ lừa Vũ Đế bằng thuật cầu tiên) lừa gạt, mà vẫn không chịu thôi, mong tìm được người thật có đạo. Vì việc An thành tiên rõ ràng nên người ta mới biết trong thiên hạ thật có thần tiên. Người thời ấy truyền rằng: lúc Bát Công và An sắp đi, bình đựng thuốc còn thừa để giữa sân, gà chó liếm mổ hết, nên đều được bay lên trời; vì thế mới có gà gáy trên trời, chó sủa trong mây. (Trích Thần tiên truyện)
Âm Trường Sinh
Âm Trường Sinh là người Tân Dã, họ hàng của hoàng hậu nhà Hán. Ông sinh ra trong nhà giàu sang nhưng không ham vinh hiển, chỉ chuyên tâm vào đạo thuật. Nghe nói Mã Minh Sinh có được đạo độ thế (vượt khỏi cõi đời, thành tiên bất tử), ông bèn đi tìm, rồi được gặp. Ông liền làm việc của kẻ tôi tớ, tự tay lo cả những việc nhọc nhằn như xách giày cho thầy. Minh Sinh không dạy phép độ thế, chỉ sớm tối riêng cùng ông trò chuyện cao xa, bàn chuyện đời, chuyện làm ruộng. Như thế hơn mười năm, Trường Sinh không hề lơi lả. Cùng lúc ấy có mười hai người theo hầu Minh Sinh, đều bỏ về hết, chỉ có Trường Sinh giữ lễ càng thêm nghiêm cẩn. Minh Sinh bảo: "Ngươi thật có thể đắc đạo." Rồi dẫn ông vào núi Thanh Thành, nấu đất vàng thành vàng cho xem, lập đàn quay mặt về hướng tây, trao cho ông Thái Thanh thần đan kinh (sách dạy luyện thuốc tiên). Minh Sinh từ biệt ra đi. Trường Sinh trở về luyện thuốc; đan (thuốc tiên luyện từ khoáng chất) luyện thành, ông chỉ uống nửa tễ (nửa liều), không uống hết, nên chưa lên trời ngay. Ông bèn làm ra rất nhiều vàng, đến mười mấy vạn cân, đem bố thí khắp cho người nghèo khó trong thiên hạ, không kể quen hay lạ. Ông đi khắp thiên hạ, vợ con theo cùng, cả nhà đều sống lâu không già. Ông ở trong dân gian hơn ba trăm năm, sau giữa ban ngày bay lên trời ở phía đông núi Bình Đô.
Ông soạn sách chín thiên, nói: "Tiên nhân thời thượng cổ rất nhiều, không thể kể hết; chỉ tính từ khi nhà Hán dựng nghiệp đến nay, người thành tiên có bốn mươi lăm, kể cả tôi là bốn mươi sáu. Hai mươi người thi giải (thành tiên bằng cách để lại xác, tưởng như đã chết mà thật ra đã thoát đi) (?), số còn lại đều giữa ban ngày bay lên trời."
Bão Phác Tử (tức Cát Hồng, nhà đạo học đời Tấn) nói: "Hồng tôi nghe trong sách tục ngữ có câu: 'Anh không đi đêm thì sao biết trên đường có người đi đêm.' Nay kẻ không thành tiên thì cũng sao biết được trong núi rừng thiên hạ không có người học đạo thành tiên? Âm quân đã uống thuốc thần, chỉ vì chưa uống hết nên chưa lên trời; nhưng vật cùng loại thì tụ với nhau, cùng tiếng thì ứng với nhau, nên tự nhiên ông được gặp gỡ các tiên nhân, tìm hỏi nghe thấy (?), vì vậy mới biết số tiên nhân đời gần đây. Thế mà người tục lại cho là không đúng; lấy điều mình không nghe thấy mà bảo là không có, chẳng đáng buồn sao! Kẻ sĩ ở chốn đồng nội, lấy sự nhàn tản làm thoả chí, lấy kinh sách làm niềm vui, không khoe văn chương, không phô danh tiếng, không lo cầu tiến, không mưu hiển đạt, mà người đời còn không biết đến họ; huống chi tiên nhân, cần gì vội vã để cho những kẻ ham hiển đạt nơi triều đình biết việc họ làm?"
Âm quân tự kể: "Năm Diên Quang thứ nhất đời Hán (năm 122), ở phía bắc núi đất Tân Dã, tôi được vị tiên quân truyền cho yếu quyết thần đan (bí quyết luyện thuốc tiên). Đạo thành thì lìa đời, sách gửi vào núi danh tiếng; nếu ai có được thì sẽ được xếp vào hàng chân nhân (bậc tu đạo đã đắc đạo trọn vẹn). Đi hay đến tuỳ ý, cần gì người đời biết? Đạo cốt yếu để không chết là ở thần đan. Còn hành khí (phép điều hoà hơi thở), đạo dẫn (phép vận động co duỗi thân thể cho khí huyết lưu thông), cúi ngửa co duỗi, uống ăn cây cỏ, thì có thể kéo dài tuổi thọ nhưng không thể độ thế mà thành tiên. Ngươi muốn nghe đạo thì đây là lời cốt yếu: đạo do tích luỹ học tập mà có, vô vi (sống thuận tự nhiên, không làm điều gượng ép) mà hợp với thần. Bậc thượng sĩ nghe thì cố gắng, càng thêm chuyên cần; kẻ ngu hèn nghe thì cười lớn, cho là không phải. Biết được thần đan thì sống lâu, mãi mãi yên ổn."
Âm quân bèn xé lụa vàng chép một bản đan kinh, niêm trong hộp đá vân, đặt ở núi Tung Cao; một bản viết bằng sơn trên thẻ gỗ hoàng lư, niêm trong hộp ngọc xanh, đặt ở núi Thái Hoa; một bản khắc chữ trên thẻ vàng, niêm trong hộp bạc trắng, đặt ở núi Tuy đất Thục; một bản viết trên lụa mịn, gộp thành mười thiên, trao cho học trò, để đời đời có người truyền lại. Ông lại làm ba bài thơ để chỉ bảo đời sau.
Bài thứ nhất rằng: "Tổ tiên ta xưa, giúp vua Đường, vua Ngu (vua Nghiêu, vua Thuấn); đến tận đời Hán, ấn tím dải xanh nối nhau (nhiều đời làm quan to). Riêng ta thích đạo mà làm kẻ thường dân, giữ chí thanh cao trong sạch, không thờ vương hầu. Ham sống mà được sống, còn cầu gì nữa? Vượt dấu lên trời xanh, cưỡi rồng lướt bay; gió mát nâng cánh, làm bạn cùng ta. Vào lửa không bỏng, đạp sóng không ướt, thong dong nơi Thái Cực (cõi tột cùng của trời đất), còn nghĩ gì lo gì? Rong chơi chốn kinh đô tiên, ngoảnh lại thương đám người ngu. Tuổi đời trôi đi như dòng sông chảy, thoắt chốc chẳng bao lâu (?) đã làm bạn với bùn đất; vậy mà vẫn chạy rong tìm đến cái chết, chẳng chịu ngừng nghỉ chút nào."
Bài thứ hai rằng: "Thầy thánh của ta, thấu được chân lý của đạo, lên xuống biến hoá, làm láng giềng với Vương Tử Kiều, Xích Tùng Tử (hai vị tiên nổi tiếng thời cổ). Cùng học với ta có mười hai người, chịu rét khổ cầu đạo trải hai mươi năm; giữa chừng phần nhiều lười biếng, chí hướng và việc làm không bền. Đau thay các người, mệnh là do trời. Trời không trao bừa, đạo ắt về người hiền. Thân chết vùi nơi đất tối, bao giờ trở lại được? Than ôi người đời sau, hãy chuyên cần tinh tâm nghiên cứu, chớ để thói tục và giàu sang lôi kéo. Đạo thần một khi thành, bay lên chín tầng trời, thọ ngang tam quang (mặt trời, mặt trăng và các vì sao), đâu chỉ nghìn năm, ức năm."
Bài thứ ba rằng: "Ta từ thuở mới búi tóc (tuổi thiếu niên), đã thích đạo đức, bỏ nhà theo thầy, đông tây nam bắc. Gạt bỏ ngũ trọc (năm thứ dơ đục của cõi đời), lánh đời ẩn mình, hơn ba mươi năm bên núi danh tiếng. Rét không kịp mặc áo, đói không rảnh để ăn, nhớ nhà không dám về, mệt không dám nghỉ. Hầu hạ thầy thánh, chiều lòng thầy, giữ nét mặt vui vẻ, mặt bẩn chân chai, thầy mới thấy được lòng thành thật, bèn trao cho yếu quyết, ơn sâu không lường. Vợ con thêm tuổi thọ, đều hưởng sống lâu vô cùng. Thuật luyện vàng bạc đã thành, của cải nghìn ức. Sai khiến quỷ thần (?), có ngọc nữ (tiên nữ) hầu bên. Nay được độ thế, là nhờ sức thần đan." Âm quân ở trong dân gian một trăm bảy mươi năm, sắc mặt như con gái, rồi giữa ban ngày bay lên trời. (Trích Thần tiên truyện)
Trương Đạo Lăng
Trương Đạo Lăng là người nước Bái, vốn là thư sinh ở Thái học (trường học cao nhất do triều đình lập ở kinh đô), thông hiểu rộng Ngũ kinh (năm bộ kinh điển của Nho gia: Thi, Thư, Lễ, Dịch, Xuân Thu). Về già ông mới tự than: "Những thứ này chẳng ích gì cho tuổi thọ." Bèn học đạo trường sinh, có được phép luyện đan Cửu đỉnh của Hoàng Đế (phép luyện thuốc tiên bằng chín cái vạc, tương truyền do Hoàng Đế để lại). Muốn luyện thì thuốc men tốn kém nhiều tiền lụa; nhà Đạo Lăng vốn nghèo, muốn làm ăn sinh sống, làm ruộng chăn nuôi, nhưng đó không phải sở trường nên không làm. Nghe nói người đất Thục phần nhiều chất phác thật thà, dễ dạy bảo, lại có nhiều núi danh tiếng, ông bèn cùng học trò vào Thục, ở núi Hộc Minh, soạn sách đạo hai mươi bốn thiên. Ông tập trung tâm trí, rèn luyện ý chí; bỗng có người trời giáng xuống, nghìn xe muôn ngựa, xe vàng lọng lông chim, cưỡi rồng cưỡi hổ, nhiều không đếm xuể. Có vị tự xưng là Trụ hạ sử (chức quan giữ kho sách nhà Chu, tức Lão Tử), có vị xưng là Đông Hải tiểu đồng (một vị tiên đồng). Họ trao cho Đạo Lăng đạo Chính nhất minh uy mới truyền ra (giáo pháp của Đạo giáo dùng phù chú, giới luật để chữa bệnh, trừ tà). Đạo Lăng nhận lấy, chữa được bệnh, vì vậy trăm họ một lòng theo thờ, tôn làm thầy; số hộ làm học trò lên đến mấy vạn.
Ông bèn đặt ra các tế tửu (người đứng đầu một khu tín đồ), chia nhau cai quản các hộ, giống như quan trưởng. Ông lại đặt điều lệ, bắt các học trò tuỳ việc mà luân phiên nộp gạo, lụa, đồ dùng, giấy bút, củi, đồ lặt vặt…, dẫn người sửa sang đường sá; ai không sửa thì đều bị khiến cho mắc bệnh. Trong huyện có cầu đường cần sửa, trăm họ liền phát cỏ, dọn chỗ dơ bẩn, việc gì cũng làm. Những điều ấy đều do ý ông bày ra, nhưng kẻ ngu không biết là do Đạo Lăng đặt, cứ cho rằng điều lệ ấy từ trên trời truyền xuống.
Đạo Lăng lại muốn lấy lòng liêm sỉ mà trị người, không thích dùng hình phạt, bèn đặt điều lệ: ai mắc bệnh đều phải kê ra những tội đã phạm từ khi sinh ra, tự tay viết rồi ném xuống nước, cùng thần minh thề ước không tái phạm, lấy cái chết của bản thân làm lời thề. Từ đó trăm họ suy tính rằng hễ chẳng may mắc bệnh thì phải thủ quá (tự khai nhận lỗi lầm của mình trước thần linh); một là được khỏi bệnh, hai là khiến mình xấu hổ không dám phạm lại, lại vì sợ trời đất mà sửa đổi. Từ đó về sau những kẻ từng phạm lỗi đều đổi thành người tốt.
Đạo Lăng nhờ vậy có được nhiều của cải, dùng để mua thuốc luyện đan. Đan thành, ông uống nửa tễ, vì không muốn lên trời ngay. Ông có thể phân thân thành mấy chục người. Trước cửa nơi ông ở có ao nước, Đạo Lăng thường đi thuyền chơi trong ao, còn các đạo sĩ và khách khứa qua lại chật sân; trên chỗ ngồi thường có một Đạo Lăng cùng khách trò chuyện, cùng ăn uống, mà Đạo Lăng thật thì vẫn ở dưới ao. Cách chữa bệnh của ông đều lấy từ sách cũ (?), chỉ thay đổi đại lược, đảo đầu đuôi, nhưng đường lối lớn vẫn quy về một. Phép hành khí, uống ăn vẫn dùng phép của tiên, không thay đổi gì. Cho nên Đạo Lăng bảo mọi người: "Các ngươi phần nhiều thói tục chưa trừ, không thể lìa bỏ cõi đời; chỉ có thể học được phép hành khí, đạo dẫn, thuật phòng trung (thuật dưỡng sinh trong chuyện vợ chồng của Đạo gia) của ta, hoặc may ra được phương uống ăn cây cỏ để sống vài trăm tuổi mà thôi." Còn yếu quyết Cửu đỉnh thì ông chỉ trao cho Vương Trường, và nói về sau sẽ có một người từ phương đông đến, đáng được nhận. Người ấy ắt sẽ đến vào giữa trưa ngày mồng bảy tháng giêng. Ông tả rõ người ấy cao thấp, hình dáng ra sao. Đến kỳ, quả có người tên Triệu Thăng từ phương đông đến; xưa nay chưa từng gặp mặt (?), mà hình dáng đúng hệt như lời Đạo Lăng tả. Đạo Lăng bèn thử Thăng bảy lần, lần nào Thăng cũng vượt qua, ông mới trao đan kinh cho Thăng.
Bảy lần thử như sau. Lần thứ nhất: Thăng đến cửa, không ai vào báo cho, lại sai người ra mắng nhiếc suốt hơn bốn mươi ngày; Thăng ngủ ngoài trời không bỏ đi, mới được nhận. Lần thứ hai: sai Thăng ở ngoài đồng cỏ canh giữ, xua thú; chiều tối sai một mỹ nữ đẹp khác thường đến, nói thác là đi xa qua đây xin ngủ nhờ, nằm sát giường Thăng; hôm sau lại kêu đau chân không đi, ở lại mấy ngày, còn trêu ghẹo, nhưng Thăng trước sau vẫn giữ mình đứng đắn. Lần thứ ba: Thăng đang đi đường bỗng thấy vàng rơi hơn ba mươi thỏi, Thăng đi thẳng qua không lấy. Lần thứ tư: sai Thăng vào núi đốn củi, ba con hổ cùng xông tới cắn áo Thăng nhưng không làm hại thân. Thăng không sợ, sắc mặt không đổi, bảo hổ: "Ta là đạo sĩ, từ nhỏ không làm điều trái, nên không quản nghìn dặm đến thờ thầy thần, cầu đạo trường sinh, các ngươi sao lại làm thế? Chẳng phải thần núi sai các ngươi đến thử ta sao?" Chốc lát hổ đứng dậy bỏ đi. Lần thứ năm: Thăng ra chợ mua hơn mười tấm lụa, trả tiền xong, chủ lụa lại vu là chưa nhận tiền; Thăng bèn cởi áo mình đổi lấy lụa đền cho, không chút tiếc rẻ. Lần thứ sáu: Thăng canh lúa ngoài ruộng, có một người đến dập đầu xin ăn, quần áo rách nát, mặt mũi bụi bặm, thân thể lở loét mưng mủ, hôi hám đáng ghê; Thăng xót xa động lòng, cởi áo cho mặc, lấy lương ăn riêng của mình nấu cơm cho ăn, lại cho thêm gạo riêng.
Lần thứ bảy: Đạo Lăng dẫn các học trò lên vách núi cheo leo trên Vân Đài; bên dưới có một cây đào to bằng cánh tay người, mọc chìa ra bên vách đá, phía dưới là vực sâu không lường; cây đào sai quả. Đạo Lăng bảo các học trò: "Ai lấy được quả đào này, ta sẽ bảo cho điều cốt yếu của đạo." Lúc ấy hơn ba trăm người nằm rạp nhìn xuống, ai nấy run chân, mồ hôi nhễ nhại, không ai dám nhìn lâu, đều lùi lại, xin lỗi là không lấy được. Chỉ một mình Thăng nói: "Nơi có thần che chở (?) thì có gì nguy hiểm. Thầy thánh ở đây, rốt cuộc không để ta chết dưới khe đâu. Thầy đã dạy vậy, ắt quả đào này có cách lấy được." Thăng bèn từ trên gieo mình xuống, đáp đúng trên cây đào, chân không trượt ngã, hái được đầy một ôm quả; nhưng vách đá hiểm trở, không chỗ bám víu, không thể trở lên. Thăng bèn ném từng quả đào lên, được đúng hai trăm lẻ hai quả. Đạo Lăng nhận lấy, chia cho mỗi học trò một quả, tự ăn một quả, để lại một quả chờ Thăng. Rồi Đạo Lăng đưa tay kéo Thăng; mọi người thấy cánh tay ông dài thêm hai ba trượng (mỗi trượng khoảng hơn hai mét), kéo Thăng lên, Thăng bỗng chốc đã trở về chỗ cũ. Ông bèn đưa quả đào để dành cho Thăng.
Thăng ăn đào xong, Đạo Lăng đứng trên mép khe, cười đùa nói: "Triệu Thăng lòng vốn ngay thẳng nên gieo mình xuống mà chân không trượt; nay ta muốn tự thử nhảy xuống, chắc sẽ được quả đào lớn." Mọi người đều can, chỉ Thăng và Vương Trường im lặng. Đạo Lăng bèn nhảy vào khoảng không, không rơi trúng cây đào, rồi mất tăm. Bốn phía nhìn lên thì liền với trời, nhìn xuống thì không đáy, muốn đi tìm cũng không có đường; ai nấy kinh ngạc than khóc. Chỉ có Thăng và Trường, hồi lâu bảo nhau: "Thầy cũng như cha, nay thầy đã tự gieo mình xuống vực sâu không lường, chúng ta sao yên lòng được." Hai người bèn cùng gieo mình xuống, rơi đúng trước mặt Đạo Lăng, thấy ông ngồi trên chiếc giường chân cong trong màn đấu (màn che giường hình cái đấu úp). Thấy Thăng và Trường, ông cười nói: "Ta biết các ngươi sẽ đến." Rồi truyền đạo cho hai người. Ba ngày sau, họ trở về chốn cũ; các học trò kinh ngạc, xúc động không thôi. Về sau Đạo Lăng cùng Thăng, Trường ba người đều giữa ban ngày bay lên trời; các học trò ngước nhìn hồi lâu thì họ khuất vào mây. Trước đó Đạo Lăng vào núi Thục luyện đan, uống nửa tễ, tuy chưa bay lên trời nhưng đã thành địa tiên (tiên ở trần gian, sống lâu không chết nhưng chưa lên trời), cho nên muốn hoá phép bày ra bảy lần thử để độ Triệu Thăng, quả nhiên đúng như ý ông. (Trích Thần tiên truyện)
Thái Bình quảng ký, quyển 8
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video