Thiên 81 — Quyển 81

 Thái Bình Quảng Ký, quyển tám mươi mốt

 Người kỳ lạ, phần một

 Hàn Trĩ · Hạnh Linh · Triệu Dật

 Lương Tứ Công (Bốn ông thời nhà Lương)

 Hàn Trĩ

 Thời Hán Huệ Đế, thiên hạ thái bình, giáo mác gác lại, chiến tranh ngừng nghỉ. Các nước xa, các xứ lạ phải qua nhiều lần thông dịch nối nhau mới đến dâng cống. Bấy giờ có đạo sĩ (người tu theo Đạo giáo) tên Hàn Trĩ, là dòng dõi của Chung (có lẽ là Hàn Chung, người tu tiên đời Tần?). Ông vượt biển mà đến, tự nói là sứ giả của Thần quân Đông Hải (vị thần cai quản biển Đông). Ông nói vì nghe đức của bậc thánh thấm khắp cõi đời, nên vui lòng quy phục mà đến triều đình.

 Bấy giờ, ở ngoài đất Phù Tang (xứ mặt trời mọc ở tận cùng phía đông, theo truyền thuyết) nơi cực đông, có nước Nê Ly cũng đến chầu nhà Hán. Người nước ấy cao bốn thước, có hai cái sừng giống kén tằm, răng nhô ra khỏi môi. Từ thắt lưng trở xuống có lông rủ xuống tự che thân. Họ ở trong hang sâu, tuổi thọ không thể lường được.

 Vua nói phương sĩ (người theo các phép thuật, thuốc tiên) Hàn Trĩ hiểu được tiếng của các nước xa xôi cách biệt, bèn sai ông hỏi người ấy sống được bao nhiêu tuổi, đã từng trải thấy chuyện của mấy đời. Người ấy đáp: "Ngũ vận (năm vận khí theo năm hành kim, mộc, thủy, hỏa, thổ, thay nhau chi phối trời đất qua các thời kỳ) nối tiếp nhau, lần lượt sinh ra, lần lượt mất đi, như bụi bay, như mưa bụi, còn hay mất không thể tính đếm được."

 Hỏi: "Chuyện trước thời Nữ Oa (vị nữ thần thời thượng cổ, mình rắn, tương truyền đội đá vá trời) có thể nghe được không?" Đáp: "Từ thời bậc mình rắn trở về trước, gió tám hướng điều hòa, bốn mùa theo đúng thứ tự, người ta không dùng uy lực hay ân huệ mà nắm giữ được sự vận hành tinh diệu của trời đất (?)."

 Lại hỏi chuyện trước thời Toại Nhân (vị vua thượng cổ, tương truyền dạy người khoan gỗ lấy lửa). Đáp: "Từ khi khoan gỗ lấy lửa, đổi thức ăn sống tanh thành đồ nấu chín, thì cha già mà hiền từ, con sống lâu mà hiếu thảo. Từ thời Phục Hy, Hiên Viên (hai vị vua thượng cổ) trở về sau thì lăng xăng giết hại lẫn nhau, đời sống phù phiếm, ồn ào, bạc bẽo; lễ thì làm quá mức, nhạc thì rối loạn; thói đời giả dối, nếp sống thuần hậu đã sụp đổ rồi."

 Trĩ tâu đầy đủ lên vua. Vua nói: "Xa xôi mờ mịt thay! Không phải người thông với thần linh, thấu đạt lẽ trời thì khó mà bàn được đạo này." Trĩ cũng nhân đó mà lui ra, không ai biết ông đi đâu. (Trích sách Thập Di Ký của Vương Tử Niên)

 Hạnh Linh

 Hạnh Linh đời Tấn là người huyện Kiến Xương, quận Dự Chương. Tính ông ít nói. Sống chung với mọi người, bị người ta lấn ép, làm nhục mà không hề có vẻ giận. Cả làng xóm đều gọi ông là đứa ngốc, cha anh cũng cho ông là ngốc.

 Nhà thường sai ông giữ ruộng lúa. Có con trâu ăn lúa, Linh thấy mà không đuổi, chờ trâu đi rồi mới sửa sang lại những khóm lúa bị dập rối. Cha thấy vậy thì giận. Linh nói: "Muôn vật sinh ra giữa trời đất, mỗi loài đều được theo ý mình. Trâu đang ăn lúa, sao lại đuổi nó?" Cha càng giận, nói: "Nếu như lời mày thì còn sửa lại chỗ hỏng làm gì?" Linh đáp: "Như vậy thì lúa này cũng được sống trọn bản tính của nó."

 Bấy giờ Phàn Trường Tân người Thuận Dương làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Kiến Xương, huy động dân chúng đóng thuyền cho nhà nước, bắt mỗi người làm một đôi mái chèo. Linh làm xong mà chưa nộp thì bỗng bị người ta lấy trộm. Kẻ trộm đau tim như muốn chết. Linh nói: "Ngươi chẳng phải đã lấy trộm mái chèo của ta sao?" Kẻ trộm không đáp. Chốc lát, cơn đau càng dữ. Linh nói: "Ngươi không nói thật với ta thì sẽ chết." Kẻ trộm cuống quá, bèn thú nhận. Linh liền cho hắn uống nước, bệnh liền khỏi.

 Thuyền đóng xong, mấy chục người kéo một chiếc mà không nhúc nhích. Linh ra giúp một tay, thuyền liền chạy. Từ đó người ta đều sợ ông, có người còn bảo ông là thần.

 Con gái Cung Trọng Nho bệnh nhiều năm, hơi thở chỉ còn thoi thóp. Linh ngậm nước phun vào người cô, lập tức khỏi hẳn. Lại có mẹ của Lã Y là bà họ Hoàng, bị chứng nuy tý (chân tay teo yếu, tê liệt, không cử động được) hơn mười năm. Linh ngồi cách bà mấy thước, nhắm mắt lặng im. Một lúc sau bảo Y: "Đỡ phu nhân dậy." Y nói: "Mẹ tôi mắc bệnh nhiều năm, không thể dậy ngay được." Linh nói: "Cứ thử đỡ dậy xem." Thế là hai người đỡ bà đứng lên. Linh lại bảo bỏ người đỡ ra, bà liền tự đi được. Ông bèn để lại một bình nước cho bà uống.

 Nhà Cao Khôi có yêu quái: đồ vật biết nói, tự đi lại. Nhà ấy mời nhiều thầy cúng làm phép trấn yểm mà không dứt được. Linh đến cổng, thấy dán bùa rất nhiều, nói: "Lấy tà mà cứu tà, sao dứt được?" Rồi bảo đốt hết bùa đi, yêu quái liền dứt.

 Từ đó về sau, dân chúng kéo đến đông như mây. Những người được Linh chữa khỏi phần nhiều không dám đem lễ tạ ơn (?). Tính ông cực kỳ mềm mỏng, gặp ai cũng vái chào trước và tự xưng tên mình. Hễ thấy cây cỏ trong núi rừng bị gãy, chết non thì ông nhất định dựng lên, vun đất lấp lại; thấy đồ vật đổ ngã giữa đường thì nhất định nhấc lên, đặt ngay ngắn lại. (Trích sách Dự Chương Ký)

 Triệu Dật

 Thời Hậu Ngụy, ở phường Sùng Nghĩa có nhà của Đỗ Tử Hưu, thế đất cao ráo rộng rãi, cổng trông ra đường ngự (con đường dành cho vua đi). Bấy giờ có ẩn sĩ (người có tài học nhưng ở ẩn, không ra làm quan) tên Triệu Dật, tự nói là người thời Tấn Vũ Đế; chuyện cũ của triều Tấn, ông ghi nhớ được rất nhiều. Đầu niên hiệu Chính Quang, ông đến kinh đô, thấy nhà Tử Hưu thì than rằng: "Đây là chùa Thái Khang đời Tấn."

 Người đương thời chưa tin, hỏi duyên do. Ông đáp: "Long tương tướng quân (một danh hiệu tướng quân) Vương Tuấn, sau khi dẹp xong nước Ngô, đã dựng ngôi chùa này. Vốn có một phù đồ (tháp thờ Phật) ba tầng xây bằng gạch." Rồi ông chỉ vào khu vườn của Tử Hưu, nói: "Đây là chỗ tháp cũ."

 Tử Hưu đào lên kiểm xem, quả nhiên được mấy vạn viên gạch, cùng một tấm bia đá khắc chữ: "Năm Thái Khang thứ sáu nhà Tấn, năm Ất Tỵ, tháng chín, ngày sóc (ngày mồng một âm lịch) là ngày Giáp Tuất, ngày mồng tám là ngày Tân Tỵ, Nghi đồng tam ty (hàm quan được hưởng nghi lễ ngang với Tam công, ba chức quan cao nhất triều đình) Tương Dương hầu Vương Tuấn kính cẩn xây dựng."

 Bấy giờ trong vườn rau quả tốt tươi, cây cối sum suê. Mọi người lúc ấy mới phục lời Dật, gọi ông là thánh nhân. Tử Hưu bèn hiến nhà mình làm chùa Linh Ứng, lấy số gạch đào được xây một phù đồ ba tầng.

 Có người hiếu sự hỏi: "Kinh đô đời Tấn so với ngày nay thế nào?" Dật đáp: "Đời Tấn dân ít hơn ngày nay, còn dinh thự của vương hầu thì giống như ngày nay."

 Ông lại nói: "Từ niên hiệu Vĩnh Gia đến nay hơn hai trăm năm, những kẻ dựng nước xưng vương có mười sáu vị vua, ta đều từng đi khắp kinh đô và thôn ấp của họ, tận mắt thấy việc của họ. Sau khi các nước ấy mất, ta xem sử sách của họ thì đều không phải ghi chép đúng sự thật; ai cũng đổ lỗi cho người khác, kéo điều tốt về mình.

 Phù Sinh tuy thích tỏ ra dũng mãnh, nghiện rượu, nhưng cũng nhân từ, không giết bừa; xem cách cai trị của ông ấy thì chưa đến mức hung bạo. Đến khi đọc kỹ sử sách thì mọi điều ác trong thiên hạ đều dồn hết cho ông ấy. Phù Kiên vốn là vị vua hiền, nhưng vì giết vua mà cướp ngôi nên đã viết bừa điều xấu cho Phù Sinh. Phàm các sử quan (quan chép sử) đều như vậy cả. Người đời đều trọng chuyện xa, khinh chuyện gần, cứ thế mà tin là thật.

 Người ngày nay cũng vậy, lúc sống thì ngu, chết rồi thì thành sáng suốt, thật mê lầm quá lắm." Người ta hỏi vì sao. Dật nói: "Lúc sống chỉ là người tầm thường thôi, đến khi chết thì văn bia, văn khắc trên mộ không ai không kể cho hết cái đức lớn của trời đất, cái tài giỏi của muôn dân. Làm vua thì sánh ngang với Nghiêu, Thuấn (hai vị vua thánh thời thượng cổ); làm bề tôi thì cùng dấu chân với Y Doãn (bậc hiền thần giúp vua Thang lập nhà Thương).

 Làm quan cai trị dân thì được ví như khiến cọp phải bơi qua sông bỏ đi mà ngưỡng mộ sự thanh liêm (điển tích: quan hiền đến nhậm chức, cọp dữ trong vùng tự bỏ đi); làm quan giữ pháp luật thì được ví như người chôn bánh xe (điển tích: Trương Cương đời Hán chôn bánh xe của mình, không chịu đi tuần, mà dâng sớ hạch tội quyền thần) cũng phải chịu thua sự cương trực. Đúng là cái gọi là: lúc sống là Đạo Chích (tên đại đạo nổi tiếng thời Xuân Thu), chết rồi thành Bá Di, Thúc Tề (hai anh em nổi tiếng thanh cao, thà chết đói chứ không ăn thóc nhà Chu). Nói bừa làm hại điều chính đáng, lời hoa mỹ làm tổn hại sự thật." Những người viết văn đương thời đều thẹn vì lời này của Dật.

 Bộ binh hiệu úy (một chức quan võ chỉ huy quân) Lý Đăng hỏi: "Ngọn phù đồ bằng gạch trước phủ Thái úy (chức quan võ đứng đầu, một trong Tam công) hình dáng rất cổ, không biết xây năm nào?" Dật nói: "Đó là do quân lính của Lưu (Lưu Dụ) xây vào năm Nghĩa Hi thứ mười hai đời Tấn, khi đi đánh họ Diêu."

 Nhữ Nam vương nghe vậy lấy làm lạ, nhân hỏi ông uống thuốc gì mà sống lâu như vậy. Dật nói: "Ta không biết phép dưỡng sinh, tự nhiên mà sống lâu. Quách Phác từng bói cỏ thi cho ta, bảo ta thọ năm trăm tuổi, nay mới hơn nửa." Vua ban cho ông một cỗ xe do người kéo để dạo chơi phố phường. Những nơi ông đi qua, ông thường kể về dấu tích xưa. Ba năm sau ông trốn đi, không ai biết ở đâu. (Trích sách Lạc Dương Già Lam Ký)

 Lương Tứ Công

 Trong niên hiệu Thiên Giám đời Lương, có bốn ông là Huề Thâm, Vạn Kiệt, Thục Thoan, Chưởng Đổ đến yết kiến Lương Vũ Đế. Vua gặp họ thì rất vui, bèn sai Ẩn hầu Thẩm Ước bày trò "xạ phúc" (giấu một vật kín trong hộp hay dưới đồ úp, rồi cho người ta đoán xem là vật gì), để cùng trăm quan đoán.

 Lúc ấy quan thái sử (quan coi về thiên văn, lịch pháp) vừa bắt được một con chuột. Thẩm Ước bỏ nó vào hộp, niêm kín rồi dâng lên. Vua bói bằng cỏ thi, được quẻ Kiển (dưới là quẻ Cấn, trên là quẻ Khảm) biến sang quẻ Phệ Hạp (dưới là quẻ Chấn, trên là quẻ Ly). (Kiển, Phệ Hạp là tên quẻ trong Kinh Dịch; mỗi quẻ lớn gồm hai quẻ nhỏ chồng lên nhau; Cấn tượng núi, Khảm tượng nước, Chấn tượng sấm, Ly tượng lửa.) Vua đoán xong. Trong quần thần, có tám người nhận lệnh dâng quẻ; vua ra lệnh chờ tất cả làm xong thì cùng đưa ra một lượt. Lời đoán của vua đã quyết thì đặt lên chiếu cói xanh.

 Vua lại ra lệnh cho Huề công bói cỏ thi. Ông đáp: "Bậc thánh đã bày quẻ thì hẳn là tốt rồi, cứ theo đó mà phân biệt vật, cần gì phải bói quẻ khác. Xin theo quẻ của nhà vua." Bấy giờ là tháng tám, ngày Canh Tý, giờ Tỵ (khoảng 9 đến 11 giờ sáng). Huề công tâu xin Thẩm Ước lấy một cọng cỏ thi trong quẻ của vua đưa cho mình. Ông viết lời đoán xong, đặt lên chiếu cói xanh rồi lui ra.

 Đọc lời đoán của vua, rằng: "Trước là Kiển, sau là Phệ Hạp, đó là thời của nó. Bên trong là Cấn, bên ngoài là Khảm, đó là hình tượng của nó. Khảm là kẻ trộm, ấy là con chuột. Đang ở thời Kiển (gian nan) mà động thì gặp Hạp (bị cắn, bị kẹp), ấy là bị bắt giữ. Sáu hào (sáu vạch tạo thành một quẻ, mỗi hào có lời đoán riêng) của quẻ Phệ Hạp: bốn hào nói 'vô cữu' (không có lỗi), một hào nói 'lợi gian trinh' (lợi khi giữ chính đạo trong gian khó), đều không phải chuyện trộm cắp. Hào Thượng Cửu (hào trên cùng của quẻ, là hào dương) nói 'mang gông che mất tai, hung', ấy là vì trộm mà mắc tội, tất là con chuột chết." Quần thần nhảy múa, tung hô vạn tuế. Vua tự hào mình đoán trúng, mặt có vẻ rất vui.

 Tiếp theo đọc lời đoán của tám bề tôi: người thì phân biệt dựa vào màu sắc, người thì suy ra từ khí, người thì lấy theo hình tượng, người thì diễn giải theo hào, người thì dựa vào chim thú, rồng (?), âm dương, phi phục (hào hiện ra và hào ẩn tàng phía sau trong phép bói Dịch). Lời lẽ tuy sâu xa nhưng đều không trúng.

 Cuối cùng mở lời đoán của Huề công, rằng: "Ngày giờ đang ở thế vượng, tướng (trạng thái khí đang thịnh, đang lên trong phép bói), ắt là chuột sống. Hơn nữa, từ chỗ âm dương mờ tối mà vào chỗ văn minh (sáng sủa, chỉ quẻ Ly), từ chỗ yên lặng dừng nghỉ (quẻ Cấn) mà sang chỗ chấn động (quẻ Chấn), mất bản tính của mình, ắt sẽ bị bắt. Tháng hành Kim thịnh (tháng tám mùa thu) thì kẻ chế ngự nó ắt thuộc Kim. Chi Tý là con chuột; giờ ngày hợp thể với quẻ Cấn (?). Khảm là kẻ trộm, lại là ẩn nấp; ẩn nấp là kẻ trộm, ấy ắt là chuột sống. Số của hành Kim là bốn, vậy chuột ắt có bốn con. Ly là văn minh, là quẻ phương nam; mặt trời đứng bóng rồi sẽ xế, huống chi là vật thuộc âm? Lời hào của quẻ Ly nói 'chết vậy, bỏ vậy', đúng là việc này. Đến lúc mặt trời lặn thì ắt chết."

 Mở hộp ra thấy chuột còn sống, trăm quan biến sắc mà trách Huề công: "Lời đoán nói có bốn con, nay chỉ có một, sao vậy?" Ông nói: "Xin mổ nó ra." Vua tính không thích giết hại, lại tự giận mình đoán không trúng. Đến lúc xế chiều, con chuột sắp chết, vua bèn sai mổ ra, quả nhiên nó đang có chửa ba con.

 Ngày hôm ấy, vua dời bốn ông vào gác phía tây điện Ngũ Minh, tỏ ra là thêm thân cận, thực ra là giam lỏng. Chỉ vào ngày sóc (mồng một), ngày vọng (rằm), ngày Phục, ngày Lạp (các ngày lễ tế giữa mùa hè và cuối năm) họ mới được đến nhà Nghĩa Hiền gặp các học sĩ. Nhưng hễ có việc nghi nan của quân đội, quốc gia thì họ đều được tham dự.

 Trong niên hiệu Đại Đồng, các nước Bàn Bàn, Đan Đan, Phù Xương, Cao Xương sai sứ dâng sản vật địa phương. Vua sai các quan bày pháp giá (đoàn xe và nghi trượng của vua trong lễ lớn) đầy sân, tấu nhã nhạc (nhạc lễ trang nghiêm của triều đình) chín khúc, trăm quan đều mặc triều phục như nghi lễ ngày mồng một Tết. Vua hỏi bốn ông về việc nước lạ đến chầu thì nên ban tước cao hay thấp, ý vua muốn ban cho họ phẩm trật thượng công (bậc công cao nhất).

 Thục công (?) (chữ tên bị hỏng, đoán là ông Thục) nói: "Thời Chu Thành Vương thái bình, Chu Công giúp việc chính sự, họ Việt Thường qua nhiều lần thông dịch đến dâng cống, chưa nghe nói được ban tước. Trong sách Xuân Thu, vua nước Chu (nước nhỏ thời Xuân Thu) và nước Sở cũng không được tước cao hơn tước Tử. Giả sử vua các nước ấy đích thân đến thăm, thì theo sách kinh về lễ, ngôi vị cũng chỉ đến tước Tử, tước Nam (hai bậc thấp trong năm bậc tước công, hầu, bá, tử, nam). Nếu ban tước thượng công, e không hợp với phép xưa." Vua cứ bảo ông bàn định lại cho kỹ.

 Chợt có trận gió dữ xoáy như bánh xe quay, cuốn kéo dải áo của vua. Vua lại hỏi việc ấy là điềm gì. Ông nói: "Ngày mai việc này cũng chưa làm được, xin để ngày khác bàn." Vua không vui, các học sĩ đều chê bai ông. Đến chiều tối, con gái vua ngã từ trên gác xuống mà chết, lễ ban tước rốt cuộc không cử hành. Sau đó vua gạn hỏi, ông đáp: "Gió xoáy cuốn áo, là điềm con yêu bỗng chết, còn ngờ gì nữa."

 Nước Cao Xương sai sứ dâng hai cục muối, mỗi cục to như cái đấu, trắng như ngọc; cùng nho khô, mật gai (mật đọng lại trên loài cây gai gọi là gai dê), rượu đông (rượu cho đông lạnh lại), bột lúa mì trắng. Từ vương công đến dân thường đều không ai biết những thứ ấy. Vua vì thấy họ từ cõi xa xôi vạn dặm đến dâng, đi mấy năm mới tới nơi, chữ viết và tiếng nói lại gần giống nước Lương. Qua ba ngày mà trong triều không ai đối đáp được một câu.

 Vua sai Kiệt công ra tiếp. Ông bảo sứ giả: "Một cục muối là của núi Nam Thiêu Dương, lấy vào đêm trăng rằm; một cục là của núi Bắc Thiêu Dương, không phải lấy vào đêm trăng rằm. Nho thì bảy phần là của Ô Lâm, ba phần là của Vô Bán. Rượu đông không phải là rượu cho đông ở hang Bát Phong, lại còn pha thêm rượu Cao Ninh. Mật gai là sinh ở thành Diêm, không phải của thành Nam Bình. Bột mì trắng là của Đãng Xương, không phải đồ thật của Xương Lũy."

 Sứ giả kể hết sự thật: bột vì để qua năm mà hỏng màu, nên đến Đãng Xương mua đổi bù vào; năm ấy gặp nạn gió, nho và mật gai không chín, nên mới lẫn tạp; muối và rượu đông thì vì vâng mệnh gấp của vua nên lấy không đúng lúc. Nhân đó Kiệt công lại hỏi về muối tím và hổ phách, sứ giả nói giữa đường bị Bắc Lương cướp mất nên không dám nói ra.

 Vua hỏi Kiệt công các vật ấy khác nhau thế nào. Ông đáp: "Muối núi Nam Thiêu Dương vân thớ thô, muối núi Bắc Thiêu Dương vân thớ mịn. Muối lấy vào đêm rằm thì trong suốt như băng, lấy túi dạ mà nấu thì kiểm được. Nho Ô Lâm vỏ mỏng, vị ngon; nho Vô Bán vỏ dày, vị đắng. Rượu cho đông ở hang Bát Phong thì để cả năm không hỏng, nay ngửi thấy hơi chua; rượu Ô Lâm thì trơn mà màu nhạt, vì vậy nói như thế. Cây gai dê ở thành Nam Bình không có lá, mật của nó màu sáng trắng mà vị ngọt; cây gai dê ở thành Diêm lá to, mật màu xanh mà vị nhạt. Bột mì trắng Xương Lũy nấu chín vẫn trắng tinh như mới, nay bột này nhão như bùn lại nát; do đó biết mật và lúa mì là đồ giả.

 Trong vùng Giao Hà, giữa bãi sỏi cát bằng phẳng, đào sâu vài thước thì có muối bột màu như đỏ như tím, sắc tươi, vị ngọt, ăn vào thì hết đau. Đào sâu thêm một trượng nữa thì có hổ phách, đen hơn cả sơn nguyên chất, có cục to như bánh xe; tán thành bột mà uống thì chữa được các bệnh trưng hà (bệnh có khối u, cục tích kết lại trong bụng) ở vùng bụng dưới của phụ nữ. Đó là của quý lạ của nước ấy, ắt phải đem dâng cống, vì vậy mà tôi biết."

 Kiệt công từng cùng các nhà nho bàn đến những miền đất xa, nói: "Phía đông đến tận Phù Tang. Con tằm ở Phù Tang (?) dài bảy thước, vòng thân bảy tấc, màu như vàng, bốn mùa không chết. Ngày mồng tám tháng năm thì nhả tơ vàng phủ lên cành cây mà không làm kén. Tơ ấy giòn như sợi chỉ mảnh, đốt gỗ cây phù tang lấy nước tro nấu thì tơ trở nên bền dai, bốn sợi tơ xe thành một dây đủ chịu nổi một quân (ba mươi cân). Trứng tằm to như trứng chim én, chim sẻ, đẻ dưới gốc cây phù tang; mang trứng đến nước Cú Ly thì biến nhỏ như trứng tằm ở Trung Quốc. Trong cung vua nước ấy có một tòa thành bằng thủy tinh, vuông chừng một dặm; trời chưa sáng mà đã sáng như ban ngày. Hễ tòa thành bỗng biến mất thì tháng ấy có nguyệt thực.

 Phía tây đến tận Tây Hải. Trong biển có một hòn đảo vuông hai trăm dặm, trên đảo có rừng lớn, cây trong rừng đều là cây báu. Trong đó có hơn vạn nhà, người ở đó đều khéo tay, chế tác được đồ quý, đó là nước gọi là Phất Lâm. Phía tây bắc đảo có một cái hố quanh co (?), sâu hơn nghìn thước; ném thịt xuống thì chim ngậm của báu bay lên, cục lớn nặng đến năm cân. Người ở đó nói đây là kho báu của Thiên vương cõi Sắc giới (theo đạo Phật, là tầng trời của những vị đã lìa dục vọng nhưng còn thân hình, ở trên cõi Dục giới).

 Phía tây bắc bốn biển, xa chừng vạn dặm, có Nữ quốc (nước đàn bà), lấy rắn làm chồng. Con trai sinh ra thì là rắn, không cắn người mà ở trong hang; con gái thì làm bề tôi, làm quan trưởng mà ở trong cung thất. Tục nước ấy không có chữ viết, khế ước, mà tin vào lời nguyền rủa: người ngay thẳng thì không sao, kẻ gian dối thì chết ngay. Họ lấy đạo thần linh mà dạy dân, không ai dám phạm.

 Phía nam đến phía nam Hỏa Châu, trên núi Viêm Côn, người bản xứ ăn cua và trăn để trừ khí độc nóng. Trong châu có cây lửa, vỏ cây dệt được vải. Ở gò Viêm có chuột lửa, lông nó làm được vải thô. Các thứ ấy đều đốt không cháy, bẩn thì đem giặt bằng lửa.

 Phía bắc đến phía bắc Hắc Cốc, có ngọn núi cực kỳ hiểm, cao chạm trời, bốn mùa băng tuyết, có lẽ là nơi rồng Chúc Long (thần rồng ngậm đuốc soi sáng vùng tối tăm phương bắc trong thần thoại) ở. Ban ngày không có mặt trời, hướng về phía bắc lại càng sáng; ban đêm nhìn thẳng lên thấy sao Bắc Cực. Phía tây có suối Tửu Tuyền, nước có vị như rượu, uống vào say người. Phía bắc có biển Sơn, lông chim nhúng vào đều đen như sơn. Phía tây có biển Sữa, nước trắng và trơn như sữa.

 Khoảng đất giữa ba biển vuông bảy trăm dặm, đất và nước màu mỡ. Vịt lớn đẻ ra ngựa tốt, chim lớn đẻ ra người; con trai thì chết, con gái thì sống. Chim tự ngậm con gái bay đi mớm nuôi, ngậm không nổi thì cõng trên lưng. Con gái biết đi chập chững thì được tù trưởng nhận nuôi. Các cô gái ấy đều đẹp lạ thường nhưng ít thọ, làm thê thiếp cho người, chưa đến ba mươi tuổi đã chết. Ở đó có thỏ to như ngựa, lông trắng tinh dài hơn một thước; có chồn điêu to như chó sói, lông đen tuyền cũng dài hơn một thước, may áo mặc để chống rét."

 Người trong triều nghe lời ấy thì vỗ tay cười cợt, cho là bịa đặt, nói: "Đó chỉ là chuyện Chín châu của Trâu Diễn, chuyện trong sách Thập Di của Vương Gia mà thôi." Tư đồ tả trưởng sử (chức quan phụ tá cho quan Tư đồ) Vương Quân vặn hỏi: "Sách vở chép rằng Nữ quốc ở phía đông ..., phía tây núi ..., phía nam Cẩu quốc (nước chó) (?), là một giống khác của người Khương, người Di, một người nữ làm vua, không có lẽ nào lấy rắn làm chồng. Khác với điều ông nói, là sao vậy?"

 Ông nói: "Theo chỗ ngày nay biết được thì Nữ quốc có sáu nước. Là những nước nào? Phía đông Bắc Hải, phía bắc người Di phương đông có một Nữ quốc, có tiên nữ trên trời xuống làm vua; trong nước có cả nam lẫn nữ, như phong tục thường của các nước khác. Phía tây người Bản Thuẫn thuộc giống Di ở tây nam có một Nữ quốc, đàn bà hung hãn mà đàn ông cung kính; đàn bà làm vua, chọn người đàn ông sang làm chồng, lại đặt đàn ông làm thiếp hầu, nhiều thì đến trăm người, ít thì một người.

 Ngoài vùng biên giới xa xôi ở phía đông nam Côn Minh có một Nữ quốc lấy vượn làm chồng; sinh con trai thì theo cha vào hang núi, ngày ẩn đêm đi; sinh con gái thì làm tổ, ở hang. Phía đông nam Nam Hải có một Nữ quốc, cả nước chỉ lấy ... (mất chữ) (?) làm chồng; người chồng mang đồ ăn uống, chim thú đến nuôi họ. Phía tây núi Bột Luật có một Nữ quốc vuông trăm dặm; trong núi chảy ra dòng nước Thai Hủy (?), con gái tắm vào thì có mang; cả nước ấy không có chồng. Kể cả nước lấy rắn làm chồng là sáu nước.

 Còn nước ở phía nam Cẩu quốc ngày xưa: vào thời Hán Chương Đế, vua nước ấy chết, người vợ thay chồng coi việc nước gần trăm năm, người đương thời gọi là Nữ quốc; về sau con cháu lại làm vua. Những nước chồng là chó, chồng là vượn, chồng là ... (mất chữ), chồng là nước, thì những người học rộng đã biết rồi, nên tôi lược đi không bàn."

 Chẳng bao lâu, nước Phù Tang sai sứ dâng sản vật, có ba trăm cân tơ vàng, chính là tơ do tằm Phù Tang nhả ra và nấu bằng nước tro cây phù tang. Vua có một cái lò bằng vàng nặng năm mươi cân, buộc sáu sợi tơ để treo lò lên, tơ vẫn còn dư sức. Sứ lại dâng ngọc xem mặt trời, to như tấm gương, vuông tròn hơn một thước, trong suốt như lưu ly (thứ đá quý hoặc thủy tinh trong suốt); soi lên mặt trời mà nhìn thì thấy cung điện trong mặt trời rõ ràng sáng tỏ.

 Vua sai Kiệt công cùng sứ giả bàn về phong tục, đất đai, sản vật, thành ấp, núi sông của nước ấy, lại hỏi chuyện còn mất thời xưa. Ông còn biết cả ông nội, cha, chú bác, anh em của sứ giả. Sứ giả rơi nước mắt, cúi đầu lạy, kể hết sự thật.

 Cách một năm, có lái buôn Nam Hải mang đến ba tấm vải hỏa hoán (vải giặt bằng lửa). Vua cho chất lẫn vào giữa các loại vải khác, rồi lấy cớ việc khác gọi Kiệt công đến chỗ ấy. Kiệt công từ xa đã nhận ra, nói: "Đây là vải hỏa hoán; hai tấm làm bằng vỏ cây xe thành sợi, một tấm làm bằng lông chuột nối lại mà dệt." Đem hỏi lái buôn, đúng hệt như lời Kiệt công. Nhân đó hỏi làm sao phân biệt vải vỏ cây và vải lông chuột, ông nói: "Vỏ cây thì cứng, lông thì mềm, đó là chỗ khác nhau." Rồi dùng lửa lấy bằng dương toại (gương lõm hứng ánh mặt trời để lấy lửa) và vỏ cây giá mọc ở sườn bắc núi lửa, đổi cách thường mà thử (?), quả nhiên đúng.

 Mùa đông năm sau, thuyền lớn của nước Phù Nam từ nước Tây Thiên Trúc (vùng tây Ấn Độ) đến, bán một tấm gương pha lê xanh biếc, mặt rộng một thước năm tấc, nặng bốn mươi cân, trong ngoài đều trong suốt; đặt vật năm màu lên trên, hướng về chỗ sáng mà nhìn thì không thấy chất gương đâu. Hỏi giá thì chừng trăm vạn quan tiền. Vua sai quan coi việc tính toán, dốc hết kho cũng không đủ trả.

 Người lái buôn nói: "Đây là cảnh vui do phúc của Thiên vương cõi Sắc giới: trời đổ mưa lớn, các thứ báu chất như núi, được thu vào kho trong núi, rất khó lấy. Người ta ném thịt thú lớn vào trong kho, thịt rữa ra dính lấy của báu, có con chim ngậm ra, chính là báu vật này." Cả nước không ai biết, không ai dám trả giá.

 Đem cho Kiệt công xem, ông nói: "Quả là báu vật cõi trời. Xưa vua nước Ba La Ni Tư có phúc lớn, được hai tấm gương báu; ánh sáng gương lớn chiếu xa ba mươi dặm, gương nhỏ chiếu xa mười dặm. Đến đời cháu thì hết phúc, lửa trời thiêu cung điện. Gương lớn sáng mạnh, chống được tai họa lửa, lửa không cháy tới được; gương nhỏ ánh yếu, bị lửa làm hại, tuy ánh sáng đã mờ tối nhưng vẫn còn trừ được các loài vật độc trong vòng trăm bước, chính là tấm gương này. Lúc ấy vua đem bán được hơn hai nghìn cân vàng, gương bèn vào tay lái buôn. Về sau có vị vua phúc mỏng, làm mất gương lớn, liền đoạt lại gương này đem về cung. Cháu mười đời của vua ấy làm điều trái đạo, người trong nước mưu giết, tấm gương lại lọt ra ngoài, hẳn là do một vị đại thần lấy được. Nếu nó vào tay lái buôn thì giá phải nghìn vàng, dốc cạn kho cũng không đủ."

 Vua bèn sai Kiệt công cùng bọn lái buôn bàn về tấm gương, do đó họ tin phục. Ông lại hỏi: "Đây là báu vật điềm lành, nếu vua ra lệnh bán thì cũng phải do vua và đại thần các nước lớn như Đại Tần, Ba La Nại, Thất La mua lấy. Bọn khách người Hồ các ngươi làm sao có được? Ắt là trộm cắp mang đến đây thôi." Khách Hồ chần chừ chưa đáp. Chẳng bao lâu, nước kia sai sứ truy tìm đến tận nước Lương, nói tấm gương bị kẻ trộm lấy mất, quả đúng như lời ông.

 Về sau sứ nước Ngụy nhiều lần sang, cũng nói chồn đen, thỏ trắng, vịt đẻ ra ngựa, người Nữ quốc thường đến kinh đô. Các quan nhà Lương lúc ấy mới tin Kiệt công đã đi khắp sáu cõi (trên, dưới và bốn phương), thông suốt trăm đời, lời nói không hề bịa đặt; ai nấy đều coi đó là chuyện hay. Cho nên cái tài nghe nhiều nhớ kỹ, hiểu biết rộng muôn vật, giải được điều ngờ vực của ông, thì dù Khổng Tử giảng tường tận về khúc xương lớn, Tử Sản giải thích về thần Thai Đài (hai điển tích các bậc hiền xưa giải thích được những chuyện lạ không ai biết) cũng không hơn được.

 Năm Thiên Bình đời Hậu Ngụy, nhằm khoảng niên hiệu Đại Đồng nhà Lương, hai bên đều dân giàu, thời yên, người tài rất thịnh. Triều đình bên ấy chuyên lo việc đối đáp, đề cao nhân vật, giới sĩ phu (?); còn việc ứng đối, tiếp đãi khách theo lễ bên Lương thì riêng Thục công (?) được dự, hỏi đáp đều giành phần thắng trước. Cho nên khi đi sứ ra ngoài, hay yến tiệc tiếp khách, đều khiến bên kia phải bỏ hết mánh lới, trong lòng chùn lời, không ra được ý; lời ông không nói suông, hành động không sơ sót, đều là nhờ sức của ông.

 Năm Hưng Hòa thứ hai nhà Ngụy, sai Thôi Mẫn và Dương Hưu Chi sang thăm triều Lương. Mẫn tự là Trường Khiêm, người Đông Vũ Thành ở Thanh Hà, học rộng, văn hay, đứng đầu trong triều, nổi tiếng ngang với Vương Diên Nghiệp ở Thái Nguyên; lại thêm giỏi thiên văn, luật lịch (phép làm lịch), y phương (phương thuốc chữa bệnh), các vị thuốc, bói toán. Khi đến nơi, vua cho mười vị sa môn (người tu hành theo đạo Phật) học rộng, ngay trước mặt vua và trăm quan, cùng ông bàn luận; phần nhiều đều bị Mẫn làm cho phải chịu thua. Vua ban cho Mẫn hơn năm trăm quyển sách, các vật khác gấp đôi.

 Bốn ông tiến lên tâu: "Thôi Mẫn học vấn sơ sài, nông cạn, không đáng để bệ hạ phải bận lòng. Thần là Thục (?) đối địch với hắn thì hắn ắt phải chết." Vua nghe theo.

 Trước kia, việc bàn luận học thuật ở Giang Đông có bộ Thập Nhị Môn Luận của các sa môn, dùng từng điều giải thích để tra xét chứng cứ; có bộ Trung Quán Luận, dùng cách nương vào giáo pháp (?) mà phóng khoáng; những người bàn về danh lý (lý lẽ về danh và thực) đều tôn sùng các thuật ấy. Ở Bắc triều có bộ Như Thực Luận để xét định tông chỉ và lễ (?), có bộ Hồi Tranh Luận mượn thế đối phương mà phá nghĩa lý. Mẫn gồm cả hai môn học Nam, Bắc, đều tinh thông. Hơn nữa, các vị tăng chỉ chuyên về đạo Phật, còn Nho giáo và Đạo giáo thì họ mù tịt chưa nghe đến; Mẫn thì kiêm cả ba giáo mà giỏi hết, nên có vẻ tự đắc lắm.

 Thục công (?) từng ở năm nước Thiên Trúc (Ấn Độ xưa), dùng tiếng Phạn với lý lẽ tinh tế để hỏi bàn về các bộ Phân Biệt Luận, Đại Vô Úy Luận, Nhân Minh Luận (môn luận lý học của Phật giáo), đều xét đến cùng lẽ, đạt đến chỗ tinh diệu. Ông dáng người thấp bé, tướng mạo xấu xí, nhưng giọng nói trong trẻo, rành rọt. Mẫn đã nhiều lần thắng các vị tăng, nên tỏ ra ngạo mạn với mọi người.

 Hôm ấy, ở điện Tịnh Cư, vua sai ông cùng Mẫn bàn luận. Nào là tam quang (mặt trời, mặt trăng và các vì sao), tứ khí (khí của bốn mùa), ngũ hành (năm hành kim, mộc, thủy, hỏa, thổ), mười hai địa chi, mười thiên can, tám tú (?) (các chòm sao), khí mây gió, kim đan ngọc dịch (các loại thuốc tiên luyện để trường sinh), tính chất các vị thuốc, phép châm cứu, lục tính (?), ngũ uẩn (theo đạo Phật, năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc là thân xác, thụ là cảm giác, tưởng là tri giác, hành là ý chí, thức là nhận thức), âm dương, lịch số, thao lược (binh pháp), cơ mưu quyền biến, phi phục, cô hư (phép tính ngày giờ thuận nghịch, chỗ trống chỗ khuyết trong binh pháp), cho đến tình trạng của quỷ thần; bắt đầu từ kinh sử, kết thúc ở đạo Lão, đạo Phật. Hơn mười ngày, họ biện luận về lục nghệ (sáu môn học của nhà Nho: lễ, nhạc, bắn cung, đánh xe, viết chữ, tính toán) và học thuyết trăm nhà, ông cùng Mẫn thay nhau làm chủ làm khách, nói đến đâu người nghe phục lăn đến đó. Người xem ai cũng thỏa mãn đến quên cả về.

 Nhưng lời lẽ, khí thế của Mẫn dường như bị Thục công (?) làm cho chùn xuống, không còn tự đắc được, nhân đó sinh bệnh. Ông phải được khiêng về phương bắc, chưa đến nửa đường thì chết. (Trích sách Lương Tứ Công Ký)

 Thái Bình Quảng Ký, quyển tám mươi mốt

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh sai biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video