Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn soạn đời Tống, gom chép các truyện ghi chuyện kỳ lạ từ đời trước), quyển tám mươi ba.
Người kỳ lạ, phần ba.
Tục Sinh — Trương Tá — Lục Hồng Tiệm
Giả Đam — Đạo sĩ chữa bệnh bằng kim châm — Người áo vải cuối năm Trinh Nguyên
Liễu Thành — Nghĩa sư ở Tô Châu — Ngô Kham
Tục Sinh
Ở quận Bộc Dương có một người tên Tục Sinh, không ai biết từ đâu đến. Người ấy cao bảy tám thước (thước thời xưa, ngắn hơn thước ngày nay), béo và đen, cắt tóc chỉ chừa hai ba tấc, không mặc quần, chỉ khoác một tấm áo rách dài tới gối. Ai cho tiền bạc, vải lụa, ông đều đem cho lại người nghèo. Năm nào cũng vậy, cứ ngày mồng tám tháng tư thì chỗ diễn trò nào trong chợ cũng có Tục Sinh. Người trong quận là Trương Hiếu Cung không tin. Ông tự mình đứng ở một sân diễn trò, đối mặt với một Tục Sinh, rồi sai đứa đầy tớ đi các nơi khác xem thử. Đứa đầy tớ về báo sân nào cũng có Tục Sinh, vì thế ai cũng lấy làm lạ.
Gặp trời hạn, Tục Sinh lăn vào bùn lầy, nằm duỗi mình ở đó lâu thì thế nào trời cũng mưa. Người địa phương gọi ông là "rồng heo". Trong chợ có một cái hố lớn đọng nước mưa, thường có bầy heo nằm nghỉ ở đó; chiều tối Tục Sinh cũng đến nằm cùng. Tháng mùa đông, sương bay bám đầy người, nhưng hễ ngủ thì hơi mồ hôi lại bốc lên ngùn ngụt. Chẳng bao lâu sau, có người nửa đêm thấy lò bếp ở chợ phía bắc đỏ rực lửa, bèn đi thẳng tới xem. Thấy một con mãng xà, thân nằm trong lò, đầu thò ra ngoài, đầu lớn hơn đầu heo, lại có hai tai. Người ấy rình đến sáng thì hóa ra đó là Tục Sinh, phủi tro bước ra. Về sau không biết ông đi đâu. (Trích sách "Quảng cổ kim ngũ hành ký")
Trương Tá
Trong năm Khai Nguyên (niên hiệu vua Huyền Tông nhà Đường, 713–741), Trương Tá, người đã đỗ tiến sĩ (người thi đỗ khoa thi tiến sĩ của triều đình), thường kể với chú mình như sau.
Lúc còn trẻ, Tá đi về phía nam, dừng chân ở vùng ngoại ô đất Hộ, đất Đỗ (vùng huyện Hộ và Đỗ Lăng, gần kinh đô Trường An). Tá thấy một ông già cưỡi con lừa xanh bốn chân trắng, lưng đeo một cái túi da hươu, nét mặt rất vui vẻ, phong thái không giống người thường. Ông già từ một lối tắt rẽ nhập vào đường lớn. Tá rất lấy làm lạ, thử hỏi ông từ đâu đến, ông già chỉ cười không đáp. Tá hỏi đến hai ba lần, ông già bỗng nổi giận quát: "Cậu trẻ kia, sao dám ép ta? Ta đâu phải bọn trộm cướp, giết người chôn xác, cần gì phải biết ta từ đâu đến!" Tá khiêm tốn xin lỗi: "Tôi vốn ngưỡng mộ nếp sống cao xa của tiên sinh, chỉ muốn được theo hầu bên cạnh thôi, sao ngài lại trách nặng đến thế?" Ông già nói: "Ta chẳng có phép thuật gì để dạy cậu, chỉ được cái sống lâu thôi. Chắc cậu sẽ cười ta là kẻ lôi thôi lận đận." Nói rồi lại lên lừa đi gấp. Tá cũng quất ngựa đuổi theo, rồi cả hai cùng tới một quán trọ.
Ông già gối đầu lên túi da hươu nằm nghỉ, chưa ngủ say. Tá mua chịu (?) rượu trắng định uống, thử lại gần mời: "Có một bầu rượu, mong được cùng tiên sinh uống." Ông già bật dậy nói: "Đây đúng là thứ ta thích, sao cậu hiểu ý ta vậy?" Uống xong, Tá thấy ông vui vẻ bèn từ tốn thưa: "Kẻ hậu sinh này ít học, hiểu biết nông cạn, mong tiên sinh cho vài lời để mở rộng tầm nghe thấy, ngoài ra không dám mong gì hơn." Ông già nói: "Những gì ta từng thấy là các triều Lương, Tùy, Trần, Đường mà thôi. Chuyện người hiền kẻ ngu, lúc trị lúc loạn thì sử nước đã ghi đủ cả. Vậy xin kể cho cậu nghe những chuyện lạ chính thân ta đã trải qua.
Ta sống vào thời nhà Chu của họ Vũ Văn (tức nhà Bắc Chu), ở đất Kỳ, là người Phù Phong, họ Thân tên Tông. Vì ngưỡng mộ Tề Thần Vũ (tức Cao Hoan, người mở nền cho nhà Bắc Tề) nên đổi tên Tông thành Hoan. Năm mười tám tuổi, ta theo Yên công Vu Cẩn đi đánh Lương Nguyên Đế ở Kinh Châu. Kinh Châu thất thủ, đại quân kéo về. Ta nằm mộng thấy hai người áo xanh nói với ta: 'Lã tẩu thì trọn tuổi trời, nhân hướng chủ thì sống lâu, chẳng (?) nghìn.' Ta bèn đến chợ Giang Lăng tìm người đoán mộng. Người ấy nói với ta: 'Lã tẩu là một chữ (?) (có lẽ là chữ "hồi", nghĩa là trở về); nhân hướng chủ là chữ "trú" (nghĩa là ở lại; chữ này ghép từ chữ "nhân" là người với chữ "chủ"). Phải chăng cậu ở lại thì sẽ sống lâu?' Lúc ấy triều đình để quân đóng lại ở Giang Lăng. Ta bèn trình bày với hiệu úy (chức quan võ chỉ huy một đơn vị quân) là Thác Phòng Liệt (?), xin ở lại, ông cho phép. Ta quay lại tìm người đoán mộng, hỏi: 'Ở lại thì được rồi, còn muốn sống lâu thì có phép gì không?'
Người đoán mộng nói: 'Kiếp trước ngươi là Tiết Quân Trụ ở Tử Đồng. Người ấy thích uống thuốc bột làm từ nhụy cây truật (một vị thuốc, người tu đạo tin rằng uống vào thì sống lâu), hay tìm sách lạ, mỗi ngày đọc một trăm tờ sách Hoàng Lão (sách của Đạo gia, tôn Hoàng Đế và Lão Tử làm tổ). Ông dời đến ở dưới chân núi Minh, dựng nhà cỏ ba gian, ngoài cửa trồng hoa và trúc thành hàng, suối và đá vây quanh. Một đêm rằm tháng tám, ông cất tiếng hú dài, uống rượu một mình, nhân lúc say sưa khoái chí nói to: "Tiết Quân Trụ sống thanh đạm thế này, lẽ nào không có người lạ nào giáng xuống ban lời chỉ bảo?"
Bỗng trong hai tai nghe có tiếng xe ngựa, ông thấy rã rời, muốn ngủ. Đầu vừa chạm chiếu thì có những cỗ xe nhỏ bánh đỏ, mui xanh, do bê đỏ kéo, từ trong tai đi ra, cỗ nào cũng chỉ cao chừng hai ba tấc, mà ông cũng không thấy chúng ra khỏi tai có gì khó khăn. Trên xe có hai đứa trẻ chít khăn màu lục, khoác áo choàng xanh, cũng cao chừng hai ba tấc. Chúng vịn thanh gỗ ngang trước xe gọi người đánh xe, rồi giẫm lên bánh xe, vịn mà bước xuống, nói với Quân Trụ: "Chúng ta từ nước Đâu tới. Lúc nãy nghe ngài hú dài dưới trăng, âm vang rất trong và cao, trong lòng kính mộ, mong được cùng ngài đàm đạo chuyện thanh cao." Quân Trụ hoảng hốt nói: "Các ngài vừa từ tai tôi đi ra, sao lại nói là từ nước Đâu tới?" Hai đứa trẻ đáp: "Nước Đâu ở trong tai chúng ta, chứ tai ngài sao chứa nổi chúng ta?" Quân Trụ nói: "Các ngài chỉ cao hai ba tấc, lẽ nào trong tai lại có đất nước? Nếu có thì dân nước ấy chắc đều nhỏ như con tiêu minh (loài sâu cực nhỏ trong truyền thuyết, làm tổ trên lông mi con muỗi) mất thôi." Hai đứa trẻ nói: "Sao lại thế được? Nước ta với nước ngài chẳng khác gì nhau. Nếu không tin, ngài hãy theo chúng ta đi chơi; biết đâu ngài lại ở lại luôn được, như thế là thoát khỏi nỗi khổ sống chết."
Một đứa bèn nghiêng tai cho Quân Trụ xem. Quân Trụ nhìn vào thì thấy bên trong có cả một trời đất riêng: hoa cỏ tươi tốt, mái nhà nối liền nhau, suối trong uốn quanh, núi non hang động sâu thẳm (?). Ông bèn vịn tai mà nhảy vào, thoắt cái đã tới một đô thành (?), thành trì, lầu gác, tường lũy cực kỳ tráng lệ. Quân Trụ còn bối rối chưa biết đi đâu, ngoảnh lại đã thấy hai đứa trẻ lúc nãy đứng bên cạnh. Chúng nói với Quân Trụ: "Nước này cũng lớn như nước ngài. Đã đến đây rồi, sao không theo chúng ta vào ra mắt Chân Bá (?)."
Chân Bá ngự trong một điện lớn, tường vách thềm bậc đều trang trí bằng vàng và ngọc xanh biếc, màn trướng màu xanh lục rủ xuống. Chân Bá ngồi một mình ở giữa, mình mặc áo thêu mây ráng, mặt trời mặt trăng, đầu đội mũ Thông thiên (loại mũ cao dành cho bậc vua chúa), các chuỗi ngọc rủ trước mũ dài ngang thân người. Bốn tiên đồng như tạc bằng ngọc đứng hầu hai bên, một đứa cầm phất trần trắng, một đứa cầm cây như ý bằng sừng tê (vật cầm tay có đầu uốn cong, tượng trưng cho điều tốt lành). Hai đứa trẻ vào rồi thì chắp tay, không dám ngẩng lên nhìn. Có một người đội mũ cao, áo màu lục viền dài, đọc to tờ chiếu viết trên giấy xanh: "Từ khi thái tố (khối chất nguyên sơ, khởi đầu của trời đất) mới phân chia, các nước đã có đến hàng ức. Ngươi chìm dưới cõi đất thấp, ở bậc hèn kém trong muôn loài, nay đến được đây thật là do duyên khớp nhau trong cõi u minh. Huống chi ngươi giữ mình trong sạch, tự răn mình hợp với ý đấng Chân Tể (đấng chủ tể của trời đất). Quan to tước lớn, ngươi đáng được hưởng; nay cho làm Chủ lục đại phu (chức quan coi giữ sổ sách và bùa lục)."
Quân Trụ lạy tạ theo nghi lễ rồi ra cửa, lập tức có ba bốn người khoác áo choàng vàng dẫn đến một công sở. Sổ sách giấy tờ trong đó phần nhiều ông không đọc được. Mỗi tháng cũng không lĩnh lương bổng gì, nhưng hễ trong lòng nghĩ đến thứ gì thì người hầu đã biết trước và mang tới ngay. Một hôm nhân lúc rảnh, ông lên lầu nhìn ra xa, bỗng nhớ quê, làm bài thơ rằng: "Gió êm, nắng ấm áp hiền hòa, / Hương lạ ngát thơm khắp rừng ao. / Lên cao một phen ngóng trông xa, / Đẹp thật, nhưng đâu phải quê ta." Ông đưa bài thơ cho hai đứa trẻ xem. Chúng giận nói: "Chúng ta thấy tính ngài thanh đạm, lặng lẽ nên mới dẫn đến nước mình, nào ngờ thói tục tầm thường vẫn còn chưa dứt. Ngài còn nhớ nhung gì nữa chứ?" Rồi đuổi gấp Quân Trụ đi. Quân Trụ thấy như mình rơi xuống đất, ngẩng lên nhìn thì ra mình vừa rơi từ trong tai đứa trẻ, đã về lại chỗ cũ. Nhìn quanh thì đứa trẻ cũng không thấy đâu nữa. Ông hỏi hàng xóm, họ nói Quân Trụ mất tích đã bảy tám năm rồi, trong khi ông ở bên kia tưởng mới vài tháng. Chẳng bao lâu Quân Trụ chết, đầu thai vào nhà ngươi, tức là thân ngươi bây giờ.'
Người đoán mộng lại nói: 'Kiếp trước của ta chính là đứa trẻ từ trong tai đi ra. Vì kiếp trước ngươi ham đạo nên mới được đến nước Đâu, nhưng thói tục chưa sạch nên không thể sống mãi. Tuy vậy, từ nay ngươi sẽ sống được nghìn năm. Ta trao cho ngươi một lá bùa rồi đi.' Nói rồi nhả ra một mảnh lụa đỏ dài hơn một thước, bảo ta nuốt. Người đoán mộng liền hiện lại hình đứa trẻ rồi biến mất. Từ đó ta không còn bệnh tật gì, đi khắp các núi nổi tiếng trong thiên hạ, đến nay đã gần hai trăm năm. Những chuyện lạ ta từng thấy rất nhiều, đều ghi cả trong túi da hươu này."
Ông bèn mở túi lấy ra hai cuộn sách rất lớn, chữ viết khá nhỏ. Tá không đọc được, xin ông già tự đọc. Ông kể sơ qua hơn mười chuyện, một nửa trong đó rõ ràng, có thể ghi lại được. Đêm ấy Tá chợp mắt một lát, đến khi tỉnh dậy thì ông già đã biến mất. Mấy ngày sau có người gặp ông ở đầm Hôi Cốc. Ông dặn: "Hãy gửi lời thăm của ta tới ông Trương." Tá vội đi tìm thì đã không thấy nữa. (Trích sách "Quái lục")
Lục Hồng Tiệm
Có một nhà sư ở Cánh Lăng nhặt được một đứa bé bên bờ nước, đem về nuôi làm đệ tử. Lớn lên một chút, đứa trẻ tự bói được quẻ Kiển biến sang quẻ Tiệm (tên các quẻ trong Kinh Dịch, sách bói toán và triết lý cổ; "Kiển" nghĩa là gian nan, "Tiệm" nghĩa là tiến dần). Lời quẻ nói: "Chim hồng tiến dần lên đất liền, lông của nó có thể dùng làm đồ trang sức trong nghi lễ." Vì vậy cậu lấy họ Lục (nghĩa là đất liền), tên chữ là Hồng Tiệm (chim hồng tiến dần), tên là Vũ (nghĩa là lông chim). Vũ giỏi văn chương, nhiều ý tứ, miêu tả vật gì cũng nói hết được cái tinh tế của nó; nổi tiếng nhất là tài pha và thưởng trà. Thợ gốm ở huyện Củng nhiều người nặn tượng người bằng sứ, gọi là tượng Lục Hồng Tiệm; ai mua mười món đồ gốm thì được tặng một tượng Hồng Tiệm. Người bán trà ngoài chợ hễ buôn bán ế ẩm thì lại lấy nước trà tưới lên tượng. Ở chốn sông hồ, Vũ tự xưng là Cánh Lăng Tử; ở đất Nam Việt thì xưng là Tang Trữ Công. Ông mất vào cuối năm Trinh Nguyên (niên hiệu vua Đức Tông nhà Đường, 785–805). (Trích sách "Quốc sử bổ")
Giả Đam
Hồi tướng công (cách gọi tôn kính người làm tể tướng) Giả Đam trấn giữ Hoạt Đài, trong vùng ông cai quản có một nhà dân rất giàu. Người cha tình cờ mắc bệnh, thân thể gầy rộc dần, đến cháo cũng không nuốt được, mỗi ngày chỉ uống nửa thăng (đơn vị đo dung tích thời xưa) máu tươi. Cả nhà lo sợ, bỏ ra nhiều vàng bạc, vải lụa để mời thầy thuốc giỏi. Thầy thuốc từ hai kinh đô (Trường An và Lạc Dương) và các đạo (đơn vị hành chính lớn thời Đường) vùng Sơn Đông không ai là không đến. Nhà ấy tiếp đãi rất hậu, nhưng ai nấy đều chữa không khỏi mà bỏ về.
Sau có một người từ Kiếm Nam đến, khám bệnh suốt mười ngày cũng không biết là bệnh gì, bèn nói với người con: "Nghề thuốc nhà tôi đã truyền ba đời. Hễ thấy bệnh của ai, tôi đều tìm ra được căn nguyên. Nay xem bệnh ông cụ thì tôi mờ mịt chẳng biết gì cả, chẳng hiểu là tay nghề tôi chưa tới, hay là ông cụ bị trời giáng tai họa? Nhưng tôi nghe nói quan soái phủ học rộng tài nhiều, là bậc kỳ nhân, từ bói toán đến thuốc men không gì là không tinh thông. Anh có thể bỏ ra năm mươi nghìn tiền không?" Người con hỏi: "Để làm gì?" Thầy thuốc đáp: "Để biếu các viên lại hầu cận (?). Khi ông ấy ra ngoài thì đặt ông cụ trên xe ở trước đầu ngựa, cho ông ấy nhìn thấy. Nếu ông ấy nói ra điều gì thì tôi mới có chỗ ra tay." Người con làm theo lời. Quả nhiên quan Giả đi dâng hương, thấy ông cụ thì nhìn chăm chú, sắp nói gì đó, nhưng đúng lúc quan giám quân sứ (viên quan, thường là hoạn quan, được triều đình cử đến giám sát quân đội) đến bẩm việc nên bất giác đầu ngựa đã đi qua mất. Thầy thuốc bèn từ biệt ra về.
Sau đó người cha bảo con: "Bệnh của cha là điềm chắc chết rồi. Nay cha thấy bứt rứt khó chịu, như ghét nghe tiếng người. Con hãy chở cha ra ngoài thành, đến chỗ có núi có nước mà đặt cha ở đó, ba ngày đến thăm một lần, nếu cha chết thì chôn luôn ở đó." Người con bất đắc dĩ chở đi, tìm được một tảng đá phẳng gần một cái ao, đặt cha ở đó rồi khóc lóc ra về. Người cha bỗng thấy một con chó vàng đến, lặn ngụp ra vào trong ao bốn lần, trông như đang tắm. Khi nó đi rồi thì nước ao bỗng thơm. Ông cụ khát muốn uống, nhưng thở dốc, sức yếu, bèn chống khuỷu tay lết tới. Uống xong thấy tay chân nhẹ nhõm hơn; uống mãi thì ngồi dậy được. Người con đến, vừa kinh ngạc vừa mừng rỡ, lại chở cha về nhà. Ông cụ ăn uống được, chưa đầy mười ngày thì khỏi hẳn.
Một hôm khác, quan soái họ Giả lại ra ngoài, đến chỗ chiếc xe đặt hôm trước, hỏi: "Người bệnh lần trước còn không?" Viên lại thưa nay đã bình phục. Ông nói: "Bệnh tật của con người vốn có thứ không thể biết được. Người này mắc chứng rận (?), trên đời không thuốc nào chữa được, phải lấy cây lược gỗ nghìn năm đốt thành tro mà uống, nếu không thì uống nước rồng vàng đã tắm; ngoài ra không có cách nào chữa. Không biết vì sao ông ta lại khỏi." Ông sai viên lại đến hỏi, ông cụ kể lại đầu đuôi. Quan Giả nói: "Người này trời cho mắc bệnh, rồi tự mình lại gặp được thuốc, ấy là số mệnh vậy." Người đương thời nghe chuyện đều phục sự hiểu biết rộng của ông. Vậy thầy thuốc kia nói ông là bậc kỳ nhân quả là đúng. (Trích sách "Hội Xương giải di lục")
Đạo sĩ chữa bệnh bằng kim châm
Thời vua Đức Tông, có một vị quan trong triều ngã ngựa bị thương ở chân. Quốc y (thầy thuốc của triều đình) châm kim vào đùi cho ông. Khi rút kim ra thì có một luồng hơi như khói thoát ra. Đến chiều, người bệnh kiệt sức dần, sắp không cứu được nữa, quốc y hoảng sợ. Bấy giờ có một đạo sĩ đến cửa nói: "Tôi chữa được." Đạo sĩ xem chỗ châm kim rồi trách quốc y: "Sao ông coi việc này dễ dàng thế? Huyệt (điểm trên cơ thể mà thầy thuốc châm kim vào để chữa bệnh) sống và huyệt chết chỉ cách nhau từng li. Huyết mạch trong người thông với nhau như sông ngòi, châm cứu (phép chữa bệnh bằng cách châm kim và hơ ngải cứu vào huyệt) cốt phải nghĩ đến những chỗ hiểm yếu, như những bến quan trọng trên sông. Ông cũng là tay giỏi, chỉ là châm nhầm huyệt thôi." Rồi đạo sĩ bảo khiêng giường người bệnh đến trước mặt, châm vào chỗ hơi dồn đầy ở đùi trái, nói: "Kim này cắm xuống thì kim kia sẽ nhảy ra, bay tới tận tấm ván mái hiên." Nói xong châm sâu vào hơn một tấc. Cây kim ở huyệt cũ vụt nhảy lên chạm tấm ván mái hiên, chỗ hơi thoát ra liền khép lại không còn dấu vết, người bệnh lập tức khỏi. Vị quan và quốc y lạy tạ, đem vàng bạc vải lụa tặng, đạo sĩ không nhận, chỉ uống một chén trà rồi đi, rốt cuộc không ai biết ông đi đâu. (Trích sách "Dật sử")
Người áo vải cuối năm Trinh Nguyên
Cuối năm Trinh Nguyên, có một người áo vải (thường dân, không làm quan) ở Trường An, đi dạo các quán rượu, ngâm thơ để xin rượu uống, đến đêm thường say khướt mới về quán trọ; có người cho là anh ta điên. Anh ta ở trọ được nửa năm. Lúc ấy đang mùa thu, gió lạnh, khí trời trong trẻo, cây cối tàn rụng, bầu trời cao rộng vắng lặng, chim nhạn từ biên ải kêu liên tiếp. Người áo vải bỗng bồi hồi nhìn quanh bốn phía, nước mắt rơi ướt vạt áo. Một ông già lấy làm lạ, hỏi vì sao. Người áo vải đáp: "Tôi sống trên đời đã được một trăm ba mươi mùa xuân thu rồi. Mỗi lần thấy ngày xuân ấm áp, gió xuân êm dịu, hoa cỏ thơm tươi, chim oanh hót, bướm lượn thì bất giác vừa mừng vừa vui. Đến mùa thu như thế này thì chưa lần nào không buồn thương. Không phải buồn vì mùa thu, mà buồn cho kiếp người. Tuổi trẻ thì giống hệt mùa xuân, đến lúc già lão thì giống như mùa thu." Rồi anh ta cất tiếng ngâm: "Tiết xuân ấm áp, trời đất hòa, / Muôn vật thơm tươi, người thì sao? / Tiết thu lạnh lẽo, trời đất buốt, / Rừng cây tươi tốt đứng chịu tàn mau (?). / Cũng như đời người thuở tuổi xanh, / Chí lớn hăng hái, dáng vẻ đường hoàng; / Một sớm thân gầy, tóc lại bạc, / Bạn cũ chỉ khiến lệ tuôn tràn."
Ông già nghe ngâm bài thơ ấy cũng rơi lệ ướt vạt áo. Người áo vải lại ngâm: "Có hình hài thì đều mục nát, ai mà chẳng biết, / Thôi đừng ngâm cảnh xuân với tiết thu nữa. / Sao bằng cứ say rượu Trường An, / Vinh hoa hay tàn tạ, rốt cuộc để làm gì?" Ông già bèn vui cười, nắm tay người áo vải cùng uống say trong quán. Mấy ngày sau không biết anh ta đi đâu; có người gặp anh ta bên bờ sông đất Tây Thục. (Trích sách "Tiêu Tương lục")
Liễu Thành
Cuối năm Trinh Nguyên, ở châu Khai có viên quan quân (?) là Nhiễm Tòng Trường, coi nhẹ của cải, quý trọng người có tài, nên nhiều nho sinh, đạo sĩ đến nương nhờ. Có một thợ vẽ tên là Thái vẽ bức tranh Hội rừng trúc (?) (tranh vẽ bảy hiền sĩ đời Tấn hay tụ họp trong rừng trúc), rất khéo. Trong số khách ngồi có hai tú tài (người có học) là Quách Huyên và Liễu Thành, hai người thường ganh nhau hơn thua. Liễu bỗng liếc nhìn bức tranh, nói với chủ nhà: "Bức tranh này khéo ở bố cục dáng thế, nhưng kém ở phần thần thái. Nay tôi muốn bày chút nghề mọn cho ông xem: không dùng đến năm màu mà làm cho bức tranh có thần hơn hẳn, ông thấy thế nào?" Nhiễm kinh ngạc nói: "Xưa nay tôi không biết tú tài có tài này. Nhưng không dùng màu vẽ thì làm cách nào?" Liễu thở dài: "Tôi sẽ ra vào trong tranh mà sửa." Huyên vỗ tay nói: "Anh định lừa đứa trẻ ba thước sao?" Liễu bèn thách cược, Quách xin đặt năm nghìn tiền, Nhiễm cũng đứng ra làm người làm chứng. Liễu liền tung mình nhảy vào bức tranh rồi biến mất. Khách ngồi đều kinh hãi. Bức tranh dán trên tường, mọi người sờ tìm khắp nơi mà không thấy. Hồi lâu, bỗng nghe Liễu nói: "Anh Quách tin chưa?" Tiếng nói như từ trong tranh vọng ra. Chừng một bữa ăn sau, Liễu vụt từ trên tranh rơi xuống, chỉ vào hình Nguyễn Tịch (một trong bảy hiền sĩ rừng trúc, nổi tiếng hay cất tiếng hú dài) nói: "Công sức chỉ tới được chỗ này thôi." Mọi người nhìn kỹ thì thấy riêng hình Nguyễn Tịch khác hẳn, môi như đang cất tiếng hú. Chính thợ vẽ Thái nhìn vào cũng không nhận ra tranh của mình nữa. Nhiễm cho rằng Liễu đã đắc đạo, cùng Quách xin lỗi. Mấy ngày sau, Liễu bỏ đi nơi khác. Xử sĩ (người có học mà ở ẩn, không ra làm quan) Tống Tồn Thọ lúc ấy đang ở nhà Nhiễm, tận mắt thấy chuyện này. (Trích sách "Dậu Dương tạp trở")
Nghĩa sư ở Tô Châu
Trong năm Trinh Nguyên, ở Tô Châu có một nhà sư gọi là Nghĩa sư, trông như người điên. Có một người dân dựng hơn mười gian cửa hàng, Nghĩa sư bỗng vung rìu chặt phá mái hiên, ngăn thế nào cũng không chịu dừng. Chủ nhà vốn biết ông có phép lạ, chắp tay nói: "Đệ tử sống nhờ vào mấy gian hàng này." Ông ngoảnh lại nói: "Ngươi tiếc à?" rồi ném rìu xuống đất bỏ đi. Đêm ấy chợ cháy, chỉ còn mấy gian nhà bị Nghĩa sư chặt mái hiên là còn nguyên. Ông thường ở trong điện một ngôi chùa bỏ hoang, không kể đông hay hè lúc nào cũng chất củi đốt lửa, đốt cả phướn (cờ dài treo trong chùa) và tượng gỗ. Ông thích nướng sống cá chép, không cần nấu canh mà ăn luôn. Mặt ông bẩn mà không rửa, hễ rửa thì trời mưa; người trong vùng lấy đó làm dấu hiệu đoán mưa. Lúc sắp chết, ông uống mấy hộc (đơn vị đo dung tích thời xưa, một hộc bằng mười đấu) nước tro, rồi ngồi niệm Phật, không ăn uống gì nữa. Dân chúng ngày ngày đến xem. Ông ngồi như thế bảy ngày thì chết. Lúc ấy đang giữa mùa hè nóng bức mà sắc mặt ông không đổi, tay chân không rũ xuống. (Trích sách "Dậu Dương tạp trở")
Ngô Kham
Ở huyện Nghĩa Hưng, châu Thường, có một người đàn ông không vợ tên là Ngô Kham, mồ côi từ nhỏ, không có anh em, làm lại (viên chức nhỏ giúp việc) ở huyện, tính tình cung kính hiền hòa. Nhà anh ở sát bờ khe Kinh. Anh thường lấy đồ che chắn trước cửa nên nước khe chưa bao giờ bị bẩn. Mỗi lần ở huyện về, anh lại ra bờ nước ngắm nghía, vừa kính vừa yêu dòng nước ấy. Được mấy năm, một hôm anh nhặt được một con ốc trắng ở bờ nước, bèn mang về thả vào nước mà nuôi. Từ đó, mỗi lần ở huyện về đã thấy trong nhà cơm nước sẵn sàng, anh bèn ăn; cứ như thế hơn mười ngày. Kham nghĩ rằng bà cụ hàng xóm thương mình côi cút nên nấu giúp, bèn khiêm tốn cảm ơn bà. Bà nói: "Cần gì phải cảm ơn? Gần đây anh có được người đẹp lo việc nhà, cảm ơn bà già này làm gì?" Kham nói: "Làm gì có chuyện ấy," rồi hỏi kỹ bà. Bà nói: "Mỗi lần anh lên huyện rồi là tôi thấy một cô gái chừng mười bảy mười tám tuổi, dung mạo đoan trang xinh đẹp, áo quần nhẹ nhàng (?), nấu cơm xong thì lại vào trong phòng." Kham ngờ là do con ốc trắng, bèn nói nhỏ với bà: "Ngày mai tôi sẽ nói là lên huyện, rồi xin sang nhà bà nhìn qua khe vách, có được không?" Bà bằng lòng.
Sáng hôm sau, Kham giả vờ đi, rồi thấy cô gái từ phòng mình bước ra, vào bếp nấu nướng. Kham từ cửa bước vào, cô gái không kịp trở về phòng. Kham vái chào, cô gái nói: "Trời biết anh kính cẩn giữ gìn nguồn nước, chăm chỉ với chức việc nhỏ của mình, thương anh không vợ côi cút nên sai tôi đến làm vợ anh. Mong anh hiểu rõ, đừng ngờ vực ngăn trở." Kham kính cẩn cảm tạ. Từ đó vợ chồng càng kính trọng, hòa thuận với nhau. Hàng xóm đồn đại, ai cũng kinh ngạc.
Bấy giờ quan huyện lệnh là kẻ cậy quyền thế, nghe Kham có vợ đẹp thì muốn chiếm đoạt. Nhưng Kham làm việc cung kính cẩn thận, không phạm lỗi gì để phải chịu đòn phạt. Quan bèn bảo Kham: "Anh thạo việc làm lại đã lâu. Nay ta cần hai thứ là lông cóc và cánh tay quỷ (?), chiều nay lúc họp ở công đường phải nộp. Không có thì tội không nhẹ đâu." Kham dạ rồi chạy ra, nghĩ trên đời làm gì có những thứ ấy, tìm cũng không thể được, mặt mày rầu rĩ, về kể với vợ, nói: "Đêm nay chắc anh chết mất." Vợ cười nói: "Anh lo thứ khác thì em không dám nhận, chứ tìm hai thứ ấy thì em kiếm được." Kham nghe vậy, vẻ lo âu hơi dịu đi. Vợ nói: "Em đi lấy đây." Chốc lát đã mang về, Kham đem nộp cho quan. Quan nhìn hai thứ, cười nhạt nói: "Thôi lui ra." Nhưng rốt cuộc hắn vẫn muốn hại anh.
Một ngày sau, quan lại gọi Kham đến: "Ta cần một con oa đấu (?) (một con vật lạ), anh phải tìm ngay; nếu không có thì tai họa sẽ đến với anh." Kham nhận lệnh chạy về, lại nói với vợ. Vợ nói: "Nhà mình có sẵn, lấy chẳng khó gì." Rồi đi lấy. Hồi lâu, nàng dắt về một con thú to bằng con chó, hình dạng cũng giống chó (?), nói: "Đây là oa đấu." Kham hỏi: "Nó làm được gì?" Vợ đáp: "Nó ăn được lửa, phân của nó là lửa. Anh mau mang đi nộp." Kham đem con thú dâng quan. Quan thấy thì giận nói: "Ta đòi oa đấu, đây là con chó." Rồi hỏi: "Nó làm được gì?" Kham đáp: "Nó ăn lửa, ỉa ra lửa." Quan bèn cho đốt than bắt nó ăn. Ăn xong, nó ỉa xuống đất, toàn là lửa. Quan giận nói: "Dùng thứ này làm gì?" rồi sai dập lửa quét phân, đang định ra tay hại Kham. Viên lại vừa cầm đồ quét phân thì phân bừng cháy, gió lửa nổi dữ dội, thiêu cả tường nhà, khói lửa vây bốn phía, lan ra tới tận cổng thành. Bản thân quan cùng cả nhà đều cháy thành tro. Rồi không ai thấy Ngô Kham và vợ đâu nữa. Huyện ấy bèn dời về phía tây vài bước, chính là thành huyện ngày nay. (Trích sách "Nguyên hóa ký")
Thái Bình quảng ký, quyển tám mươi ba.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video