Thiên 88 — Quyển 88

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống gom chép các truyện kỳ lạ), quyển 88

 Dị tăng (những vị sư có phép lạ), phần 2

 Phật Đồ Trừng

 Phật Đồ Trừng

 Phật Đồ Trừng là người Tây Vực (vùng các nước ở phía tây Trung Hoa, nay thuộc Trung Á), vốn họ Bạch. Ông xuất gia từ nhỏ, sống trong sạch, chuyên tâm học hành (?), tụng thuộc kinh văn đến mấy trăm vạn chữ. Năm Vĩnh Gia thứ tư đời Tấn Hoài Đế (năm 310), ông đến Lạc Dương, chí muốn truyền bá đại pháp (giáo lý nhà Phật). Ông giỏi niệm thần chú (những câu chú có sức thiêng), sai khiến được quỷ thần. Ông lấy dầu vừng trộn với tro bôi vào lòng bàn tay, thì việc ở ngoài nghìn dặm đều hiện rõ trong lòng bàn tay như đang nhìn tận mặt; ông cũng có thể khiến người đã giữ trai giới (ăn chay, giữ mình trong sạch theo lễ nhà Phật) nhìn thấy được. Ông lại nghe tiếng chuông mà nói trước việc sắp xảy ra, không lần nào là không ứng nghiệm.

 Ông muốn dựng chùa ở Lạc Dương, nhưng gặp lúc Lưu Diệu (tướng nước Hán Triệu, người Hung Nô) đem quân đánh phá Lạc Dương, kinh đô rối loạn, nên ý muốn dựng chùa không thành. Ông bèn ẩn mình nơi đồng nội để xem thời thế biến đổi ra sao. Bấy giờ Thạch Lặc (thủ lĩnh người Yết, về sau lập nước Hậu Triệu) đóng quân ở Cát Pha, chuyên lấy việc giết chóc để ra oai; sa môn (nhà sư) bị giết hại rất nhiều. Trừng thương xót muôn dân, muốn dùng đạo để cảm hóa Lặc, bèn chống gậy (?) đến cửa doanh quân. Đại tướng của Lặc là Quách Hắc Lược vốn kính tin Phật pháp, Trừng liền đến nương nhờ ở nhà Lược. Lược theo ông thụ ngũ giới (năm điều răn của người theo Phật: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), giữ lễ của bậc đệ tử rất cung kính.

 Về sau Lược theo Lặc đi chinh phạt, lần nào cũng biết trước sẽ thắng. Lặc lấy làm lạ, hỏi: "Ta vẫn không thấy khanh có mưu trí gì hơn người, vậy mà lần nào khanh cũng biết trước việc hành quân lành hay dữ, là cớ sao?" Lược đáp: "Tướng quân được trời phú tài võ thần kỳ, lại được thần linh ngầm giúp. Có một vị sa môn tài phép phi thường, nói rằng quân ta sẽ chiếm được cả Trung Hoa, và ông ấy đáng làm thầy (?). Những điều trước sau tôi trình lên đều là lời của ông ấy." Lặc mừng nói: "Đó là trời ban cho ta!" Rồi cho mời Trừng đến, hỏi: "Đạo Phật có gì linh nghiệm?" Trừng biết Lặc không hiểu được lẽ sâu xa, chỉ có thể dùng phép thuật để dạy, nhân đó nói: "Đạo lớn tuy xa xôi, nhưng có thể lấy việc gần để làm chứng." Ông liền lấy một cái bát đựng nước, đốt hương niệm chú; chốc lát (?) trong bát mọc lên một đóa sen xanh, ánh sắc chói mắt. Từ đó Lặc tin phục.

 Trừng nhân đó can rằng: "Bậc làm vua mà đức hóa thấm khắp trong thiên hạ thì bốn con vật thiêng (kỳ lân, phượng hoàng, rùa thần, rồng) hiện ra làm điềm lành; đạo cai trị suy đồi thì sao chổi hiện lên trên trời. Hiện tượng trên trời bày ra, điềm lành điềm dữ theo đó mà đến; đó là lẽ thường xưa nay, là lời răn rõ ràng giữa trời và người." Lặc rất vui lòng nghe theo. Phàm những người lẽ ra bị giết hại mà nhờ ơn ông được tha, có đến tám chín phần mười. Từ đó người Hồ ở Trung Châu (vùng giữa Trung Hoa) đều xin thờ Phật. Bấy giờ có những bệnh lâu năm mà người đời không ai chữa được, Trừng chữa cho thì khỏi ngay; những việc ông âm thầm làm ơn, làm lợi cho người thì kể không xiết.

 Lặc từ Cát Pha về Hà Bắc, đi qua Phương Đầu, có người ban đêm định đánh úp doanh trại. Trừng bảo Hắc Lược: "Chốc lát nữa (?) giặc sẽ đến, hãy báo cho chủ công biết." Quả đúng như lời ông; vì đã phòng bị nên không thua.

 Lặc muốn thử Trừng, ban đêm đội mũ trụ, mặc áo giáp, cầm gươm ngồi, rồi sai người đến báo với Trừng rằng: "Đêm nay không biết đại tướng quân ở đâu." Người được sai vừa đến, chưa kịp nói gì, Trừng đã hỏi trước: "Lúc yên ổn không có giặc, cớ sao ban đêm lại nghiêm phòng như thế?" Lặc càng thêm kính trọng ông.

 Về sau Lặc vì tức giận, muốn giết hại các đạo sĩ (thời ấy chữ này cũng dùng để gọi các nhà sư), lại muốn làm khổ Trừng. Trừng bèn lánh sang nhà Hắc Lược, dặn đệ tử: "Nếu sứ giả của tướng quân đến hỏi ta ở đâu, thì bảo là không biết ta đi đâu." Sứ giả đến ngay sau đó, tìm Trừng không được, về báo với Lặc. Lặc kinh hãi nói: "Ta vừa có ý xấu với bậc thánh nhân, thánh nhân đã bỏ ta mà đi rồi!" Lặc thức suốt đêm, mong được gặp Trừng. Trừng biết Lặc đã hối hận, sáng hôm sau đến gặp. Lặc hỏi: "Đêm qua thầy đi đâu?" Trừng đáp: "Ngài có lòng giận nên tôi tạm tránh ngài; nay ngài đã đổi ý nên tôi mới dám đến." Lặc cười lớn nói: "Thầy nói quá rồi!"

 Nguồn nước của hào thành Tương Quốc (kinh đô của Thạch Lặc) ở cách thành năm dặm về phía tây bắc; nguồn nước ấy bỗng nhiên cạn khô. Lặc hỏi Trừng làm sao có nước. Trừng nói: "Nay phải ra lệnh cho rồng lấy nước." Lặc tên tự là Thế Long (chữ "Long" nghĩa là rồng), tưởng Trừng chế giễu mình, đáp: "Chính vì rồng không đem được nước nên ta mới hỏi thầy đấy." Trừng nói: "Đây là lời thật, không phải đùa. Nguồn suối ắt có rồng thần ở; đến đó đem lệnh mà bảo nó thì nhất định có nước." Ông bèn cùng đệ tử là Pháp Thủ cùng mấy người nữa đến chỗ nguồn suối cũ. Nơi nguồn cũ đã khô lâu ngày, đất nứt nẻ như vết bánh xe; những người đi theo trong lòng ngờ rằng khó mà có nước. Trừng ngồi trên ghế dây, đốt hương an tức (một loại hương thơm từ nước An Tức, tức Ba Tư xưa), niệm chú nguyện mấy trăm lời; làm như thế ba ngày thì nước bắt đầu rỉ ra chảy nhè nhẹ (?), có một con rồng nhỏ dài chừng năm sáu tấc (tấc: đơn vị đo chiều dài thời xưa, mỗi tấc vài phân, ý nói rất nhỏ) theo dòng nước bơi ra. Các đạo sĩ tranh nhau đến xem. Trừng nói: "Rồng có độc, đừng ghé sát trên nó." Một lúc sau nước tràn về ào ạt, hào thành đều đầy nước.

 Trừng đang ngồi nhàn, bỗng thở dài nói: "Hai ngày nữa sẽ có một kẻ tiểu nhân làm kinh động nơi đây." Sau đó, người ở Tương Quốc là Tiết Hợp có hai đứa con, đã nhỏ tuổi lại kiêu căng, khinh nhờn một người nô lệ gốc Tiên Ti (một tộc người du mục phương bắc). Người nô tức giận rút gươm đâm chết đứa em, rồi bắt giữ đứa anh trong nhà, kề dao vào ngực nó; hễ có ai bước vào nhà là hắn ra tay. Hắn bảo Tiết Hợp: "Đưa ta về nước, ta sẽ tha cho con ngươi; bằng không thì cùng chết ở đây." Trong ngoài đều kinh hoàng, không ai dám đến xem. Lặc bèn đích thân đến xem, nói với Tiết Hợp: "Thả người nô đi để giữ toàn mạng con ông thì thật là việc tốt; nhưng lệ ấy một khi đã mở ra thì về sau sẽ thành hại. Ông hãy nén lòng, nước có phép tắc thường hằng." Rồi sai người bắt người nô; người nô bèn giết đứa trẻ rồi chết.

 Đoạn Mạt Ba người Tiên Ti đánh Lặc, quân của hắn rất đông. Lặc sợ, hỏi Trừng. Trừng nói: "Hôm qua chuông chùa kêu, nói rằng sáng mai đến giờ ăn sẽ bắt được Đoạn Mạt Ba." Lặc lên thành nhìn quân của Ba, thấy đông đến mức không thấy đầu đuôi đâu, tái mặt nói: "Làm sao bắt được? Đó là lời ông ấy nói để an ủi ta thôi." Lại sai Quỳ An (?) đến hỏi Trừng, Trừng nói: "Đã bắt được Ba rồi." Lúc ấy phục binh ở phía bắc thành xông ra, gặp Ba liền bắt sống. Trừng khuyên Lặc tha cho Ba, cho về nước cũ; Lặc nghe theo, về sau quả nhiên được Ba giúp sức.

 Bấy giờ Lưu Tái đã chết, em họ Tái là Lưu Diệu cướp ngôi, tự lập làm vua (sách gọi là "ngụy", tức không chính thống), đặt niên hiệu là Quang Sơ. Năm Quang Sơ thứ tám, Diệu sai em họ là Trung Sơn vương Lưu Nhạc đem quân đánh Lặc. Lặc sai Thạch Hổ (cháu Lặc) dẫn quân bộ và quân kỵ ra chống, đánh lớn ở phía tây Lạc Dương. Nhạc thua, rút về giữ lũy Thạch Lương; Hổ dựng hàng rào vững chắc vây giữ. Trừng cùng đệ tử từ chùa Quan Tự đến chùa Trung Tự, vừa bước vào cổng chùa, thở dài nói: "Lưu Nhạc thật đáng thương." Đệ tử Pháp Tộ hỏi cớ sao, Trừng nói: "Giờ Hợi (khoảng chín đến mười một giờ đêm) hôm qua Nhạc đã bị bắt rồi." Quả đúng như lời ông.

 Năm Quang Sơ thứ mười một, Diệu tự mình dẫn quân đánh Lạc Dương. Lặc muốn đích thân đi chống Diệu, các quan văn võ trong ngoài không ai là không can ngăn. Lặc đem việc ấy hỏi Trừng. Trừng nói: "Tiếng chuông trên tướng luân (những vòng tròn xếp chồng trên đỉnh tháp Phật) nói rằng: 'Tú chi thế lệ cương, bộc cốc cù thốc đương'. Đây là tiếng Yết: 'tú chi' là quân (?), 'thế lệ cương' là xuất ra, 'bộc cốc' là chức hiệu theo tiếng Hồ của Lưu Diệu, 'cù thốc đương' là bắt. Câu này nói: quân xuất ra sẽ bắt được Diệu." Bấy giờ Từ Quang nghe Trừng nói vậy, hết sức khuyên Lặc đi. Lặc bèn để con trưởng là Thạch Hoằng (?) cùng Trừng ở lại trấn giữ Tương Quốc, tự mình dẫn trung quân gồm bộ binh và kỵ binh tiến thẳng tới thành Lạc Dương. Hai trận vừa giáp nhau thì quân Diệu tan vỡ; ngựa của Diệu sa xuống nước, Thạch Kham bắt sống được Diệu, giải về cho Lặc. Lúc ấy Trừng lấy thuốc bôi lòng bàn tay mà xem, thấy giữa đám đông có một người bị trói, khuỷu tay bị buộc bằng dây tơ đỏ, nhân đó báo cho mọi người biết; chính lúc ấy là lúc Diệu bị bắt sống.

 Sau khi dẹp yên, Lặc bèn tiếm xưng là Triệu Thiên vương, làm việc của hoàng đế, đổi niên hiệu là Kiến Bình; năm ấy là năm Hàm Hòa thứ năm đời Tấn Thành Đế (năm 330). Từ khi Lặc lên ngôi, ông càng thờ Trừng hết lòng. Bấy giờ Thạch Thông làm phản. Năm ấy Trừng răn Lặc: "Năm nay trong hành (chữ "hành" đồng âm với tên Thông) có sâu, ăn vào ắt hại người, hãy bảo trăm họ đừng ăn hành." Lặc ban lệnh khắp trong cõi, cẩn thận không được ăn hành. Đến tháng tám, Thạch Thông quả nhiên bỏ chạy. Lặc càng thêm tôn trọng, có việc gì đều hỏi Trừng rồi mới làm, tôn gọi ông là Đại hòa thượng (tiếng tôn xưng bậc thầy tu cao đức).

 Thạch Hổ có người con tên là Bân, về sau Lặc nhận làm con, rất mực yêu quý. Bân bỗng mắc bệnh cấp mà chết, đã qua hai ngày. Lặc nói: "Trẫm nghe xưa thái tử nước Quắc chết, Biển Thước (danh y thời Chiến Quốc) còn cứu sống lại được. Đại hòa thượng là bậc thần nhân của nước, hãy mau đến báo, ắt sẽ đem lại phúc lành." Trừng bèn lấy cành dương liễu niệm chú; chốc lát (?) Bân đã ngồi dậy được, một lúc sau thì bình phục. Từ đó các con nhỏ của Lặc phần nhiều được nuôi trong chùa Phật. Mỗi năm đến ngày mồng tám tháng tư (ngày lễ Phật đản), Lặc đích thân đến chùa xem tượng Phật và phát nguyện.

 Đến tháng tư năm Kiến Bình thứ tư (?), trời lặng không gió mà trên tháp có một chiếc chuông tự kêu. Trừng bảo mọi người: "Tiếng chuông nói rằng nước sẽ có đại tang (?), không qua khỏi năm nay." Tháng bảy năm ấy Lặc chết, thái tử nối ngôi. Ít lâu sau Hổ phế bỏ thái tử, tự lập làm vua, dời đô sang đất Nghiệp, đổi niên hiệu là Kiến Vũ. Hổ hết lòng thờ Trừng, còn hơn cả Lặc, bèn ban chiếu rằng: "Hòa thượng là báu vật lớn của nước. Tước vị vẻ vang thì không thêm cho, bổng lộc cao thì không nhận; vinh lộc đã không ban thì lấy gì để nêu đức? Từ nay về sau nên cho mặc lụa là gấm vóc, đi xe chạm trổ. Ngày triều hội (?), hòa thượng lên điện thì từ thường thị (quan hầu cận bên vua) trở xuống đều phải giúp khiêng kiệu, thái tử và các vị công đỡ kiệu lên; người chủ lễ xướng 'Đại hòa thượng', mọi người đang ngồi đều đứng dậy, để tỏ rõ sự tôn quý của ông." Lại sắc cho ngụy tư không (chức quan hàng cao nhất trong triều Hậu Triệu, sách gọi là "ngụy" vì không coi triều này là chính thống) Lý Nông sớm tối đích thân thăm hỏi; thái tử và các công cứ năm ngày đến chầu một lần, để tỏ lòng kính của trẫm.

 Bấy giờ Trừng ở chùa Trung Tự trong thành Nghiệp, sai đệ tử là Pháp Thường lên phía bắc đến Tương Quốc. Đệ tử Pháp Tá từ Tương Quốc trở về, hai người gặp nhau dưới thành Lương Tắc, cùng nghỉ đêm, kề xe nhau mà trò chuyện suốt đêm, có nhắc đến hòa thượng. Sáng ra mỗi người đi một ngả. Pháp Tá về đến nơi, vừa vào ra mắt Trừng, Trừng đã cười đón mà nói: "Đêm qua con cùng Pháp Thường kề xe nhau mà bàn chuyện thầy con đấy à? Người xưa có câu: chẳng phải gọi là kính sao, là ở chỗ khuất mà không đổi tính; chẳng phải gọi là cẩn trọng sao, là lúc một mình mà không lơi lỏng. Ở chỗ khuất và lúc một mình chính là gốc của kính và cẩn trọng, sao con lại không biết?" Tá ngẩn người, xấu hổ sám hối. Từ đó người trong nước thường bảo nhau: "Đừng khởi lòng xấu, hòa thượng biết đấy." Ở nơi Trừng có mặt, không ai dám quay mặt về phía ông mà khạc nhổ hay đại tiểu tiện.

 Bấy giờ thái tử Thạch Thúy (?) có hai người con ở Tương Quốc. Trừng nói: "Bé A Di sắp mắc bệnh, nên đi đón về." Người ta liền phi ngựa đưa tin đến xem thì quả nhiên đã mắc bệnh. Thái y Ân Đằng và các đạo sĩ ngoại quốc đều tự nói chữa được. Trừng bảo đệ tử Pháp Thường: "Dẫu thánh nhân có tái sinh cũng không chữa khỏi bệnh này, huống chi những người ấy?" Ba ngày sau quả nhiên đứa trẻ chết.

 Thạch Thúy (?) say sưa rượu chè, mưu toan làm phản, nói với kẻ hầu trong cung (?): "Hòa thượng có thần thông, có khi sẽ lộ mưu của ta; ngày mai ông ấy đến thì phải trừ ông ấy trước." Ngày rằm, Trừng sắp vào chầu Hổ, bảo đệ tử là Tăng Tuệ (?): "Đêm qua thiên thần gọi ta mà bảo: ngày mai nếu vào cung thì lúc về đừng ghé qua chỗ ai. Nếu ta có định ghé đâu thì con phải ngăn ta lại." Lệ thường Trừng vào cung thì ắt ghé qua chỗ Thúy. Thúy biết Trừng vào cung, mời mọc rất ráo riết. Trừng sắp bước lên Nam đài, Tăng Tuệ níu áo ông lại. Trừng nói: "Việc này không thể không đến." Nhưng ông ngồi chưa yên chỗ đã đứng dậy; Thúy cố giữ lại cũng không được, mưu kế bèn thôi. Trừng về chùa, thở dài nói: "Thái tử làm loạn, sự thể sắp thành rồi. Muốn nói thì khó nói, muốn nhịn thì khó nhịn." Bèn nhân việc khác mà thong thả khuyên răn Hổ, nhưng Hổ rốt cuộc không hiểu. Chẳng bao lâu việc vỡ lở, Hổ mới hiểu ra lời của Trừng.

 Về sau Quách Hắc Lược đem quân đi đánh người Khương ở núi phía bắc Trường An, rơi vào ổ phục kích của người Khương. Lúc ấy Trừng đang ngồi trên nhà, đệ tử Pháp Thường đứng bên cạnh. Trừng bỗng đổi sắc mặt buồn thảm nói: "Quách công nay đang gặp nạn (?)." Ông bảo mọi người chú nguyện (niệm chú cầu nguyện), chính ông cũng tự chú nguyện. Một lát (?) lại nói: "Nếu chạy ra hướng đông nam thì sống, chạy hướng khác thì khốn." Lại tiếp tục chú nguyện, một lúc sau nói: "Thoát rồi." Hơn một tháng sau Hắc Lược trở về, kể rằng bị vây trong vòng quân Khương, chạy về hướng đông nam, ngựa kiệt sức, vừa gặp một người lính dưới trướng dắt ngựa đưa cho mà nói: "Ngài cưỡi con ngựa này, tiểu nhân cưỡi ngựa của ngài; thoát được hay không là tùy số mệnh." Lược được ngựa ấy nên thoát nạn. Đối chiếu ngày giờ thì đúng vào lúc Trừng đang chú nguyện.

 Ngụy đại tư mã (chức quan đứng đầu về quân sự) Yên công Thạch Bân được Hổ cho làm châu mục U Châu (quan đứng đầu một châu). Ở nơi trấn giữ có một bọn hung đồ tụ tập, Bân nhân đó mà làm càn tàn bạo. Trừng răn Hổ: "Đêm qua thiên thần nói: mau đem ngựa chăn thả về; đến mùa thu, 'Tề' sẽ thối nát (?)." Hổ không hiểu câu ấy, liền ra lệnh các nơi đem ngựa chăn thả về. Mùa thu năm ấy có người gièm Bân với Hổ; Hổ gọi Bân về, đánh ba trăm roi, giết mẹ đẻ của Bân là Tề thị (lời "Tề sẽ thối nát" ứng vào bà). Hổ giương cung lắp tên, đích thân giám sát việc phạt Bân; thấy phạt còn nhẹ, Hổ bèn tự tay giết năm trăm người. Trừng can: "Lòng không thể buông thả, người chết không thể sống lại. Theo lễ, bậc trên không tự tay giết người, vì làm thế tổn hại đến ân nghĩa; há có thiên tử nào tự mình thi hành hình phạt?" Hổ bèn thôi.

 Về sau quân Tấn kéo ra vùng sông Hoài, sông Tứ; các nơi Lũng Bắc, Ngõa Thành đều bị xâm lấn uy hiếp, ba mặt báo nguy, lòng người hoang mang lo sợ. Hổ bèn trợn mắt giận dữ nói: "Ta thờ Phật mà giặc ngoài vẫn kéo đến, vậy là Phật chẳng có thần thông gì." Sáng hôm sau Trừng vào sớm, Hổ đem việc ấy hỏi Trừng. Trừng nhân đó trách Hổ: "Kiếp trước nhà vua từng là một chủ buôn lớn, đến chùa ở nước Kế Tân (xứ Kashmir ngày nay), từng thiết đại hội cúng dường các nhà sư (?); trong hội có sáu mươi vị A-la-hán (bậc tu hành đã đắc quả, dứt hết phiền não), thân tôi đây cũng có dự hội ấy. Khi ấy một vị đắc đạo nói với tôi: 'Người chủ này hết mạng sẽ đổi sang thân khác, về sau làm vua ở đất Tấn.' Nay nhà vua làm vua, há chẳng phải là phúc sao? Nơi biên cương có giặc giã là việc thường của một nước; cớ sao lại oán trách, phỉ báng Tam bảo (ba ngôi báu của đạo Phật: Phật, giáo pháp và tăng đoàn), đêm khuya nổi lòng độc ác?" Hổ bèn tin và tỉnh ngộ, quỳ xuống tạ lỗi.

 Hổ từng hỏi Trừng: "Phật pháp dạy không được giết, trẫm là chủ thiên hạ, không dùng hình phạt giết chóc thì không lấy gì làm trong sạch bốn bể. Đã phạm giới sát sinh, thì dẫu có thờ Phật, ai được phúc đây?" Trừng đáp: "Bậc đế vương thờ Phật là ở chỗ thân cung kính, lòng thuận theo, làm rạng rỡ Tam bảo, không làm điều tàn bạo, không hại người vô tội. Còn những kẻ hung bạo ngang ngược, không thể cảm hóa được, có tội thì không thể không giết, có ác thì không thể không phạt; chỉ cần giết kẻ đáng giết, phạt kẻ đáng phạt mà thôi. Nếu tàn bạo tùy ý, giết hại người không có tội, thì dẫu có giảm nhẹ hình phạt, thờ phụng Phật pháp, cũng không giải được tai ương. Mong bệ hạ bớt lòng ham muốn, mở lòng từ bi, ban rộng đến mọi loài, thì Phật giáo mãi hưng thịnh, phúc vận còn dài lâu." Hổ tuy không thể nghe theo hết, nhưng cũng được lợi ích không ít.

 Thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong triều) của Hổ là Trương Ly và Trương Lương, nhà giàu, thờ Phật, mỗi người đều dựng tháp lớn. Trừng bảo họ: "Thờ Phật là ở chỗ thanh tịnh, không ham muốn, lấy lòng từ bi thương người làm gốc. Thí chủ tuy bề ngoài phụng thờ Phật pháp, nhưng lòng tham lam keo kiệt chưa dứt, săn bắn chơi bời không chừng mực, tích trữ của cải không biết bao nhiêu cho đủ; đang phải chịu tội đắm đuối thói đời, còn mong được phúc báo gì?" Về sau bọn Ly đều bị giết, cả nhà bị diệt.

 Bấy giờ lại hạn hán lâu ngày, từ tháng giêng đến tháng sáu. Hổ sai thái tử đến Phủ Khẩu phía tây Lâm Chương cầu mưa, lâu mà mưa không xuống. Hổ bảo Trừng tự đi; vừa đến thì có hai con rồng trắng giáng xuống nơi đền cầu đảo, ngày ấy mưa lớn khắp mấy nghìn dặm. Năm ấy, những người Nhung, người Mạch (các tộc người ngoài biên cương), trước kia không biết Phật pháp, nghe tiếng Trừng linh nghiệm như thần, đều hướng về phía xa mà lạy, không cần nói gì mà đều được cảm hóa.

 Trừng từng sai đệ tử sang thành phía tây (?) mua hương. Đệ tử đi rồi, Trừng bảo những đệ tử khác rằng ông thấy trong lòng bàn tay người đệ tử đi mua hương đang bị cướp ở một nơi nọ, sắp chết; bèn đốt hương chú nguyện, từ xa cứu giúp (?) người ấy. Về sau người đệ tử trở về kể rằng: ngày ấy tháng ấy, ở nơi ấy bị giặc cướp, sắp bị giết, bỗng ngửi thấy mùi hương, bọn giặc vô cớ tự kinh hãi nói: "Quân cứu viện đến rồi!" rồi bỏ đi.

 Hổ sửa sang ngôi tháp cũ ở Lâm Chương, còn thiếu mâm hứng sương (cái mâm đặt trên đỉnh tháp). Trừng nói: "Trong thành Lâm Truy có tháp cổ của vua A-dục (vị vua Ấn Độ hộ trì đạo Phật, tương truyền dựng nhiều tháp thờ xá-lợi), dưới đất có mâm hứng sương và tượng Phật, trên đó cây cối rậm rạp, có thể đào lấy được." Ông liền vẽ bản đồ trao cho sứ giả; theo lời ông mà đào, quả nhiên được mâm và tượng.

 Hổ nhiều lần muốn đánh nước Yên (nước Tiền Yên của họ Mộ Dung), Trừng can: "Vận nước Yên chưa hết, khó mà thắng được." Hổ nhiều lần đem quân đi đều thua, mới tin lời răn của Trừng.

 Đạo hóa của Trừng đã lan rộng, nhiều người thờ Phật, đều xây dựng tháp, chùa, tranh nhau xuất gia; thật giả lẫn lộn, sinh ra nhiều lỗi lầm. Hổ ban chiếu hỏi Trung thư (cơ quan soạn thảo chiếu lệnh của triều đình) rằng: "Phật được tôn hiệu là Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính), là đấng nhà nước phụng thờ. Những người dân thường ở xóm làng, không có tước vị phẩm trật, có nên được thờ Phật hay không? Lại nữa, sa môn đều phải là người cao khiết, ngay thẳng, tu hành tinh tấn, rồi mới được làm đạo sĩ. Nay sa môn rất đông, có kẻ gian tà trốn tránh sưu dịch, phần nhiều không phải người xứng đáng. Các khanh hãy cùng bàn."

 Ngụy trung thư trứ tác lang (quan coi việc biên soạn sử sách) là Vương Độ tâu rằng: "Bậc làm vua tế trời đất ở ngoài thành, cúng tế trăm thần, đều có chép trong điển lễ tế tự, lễ có phần cúng thường lệ. Phật sinh ra ở Tây Vực, là thần của nước ngoài, công đức không ban cho dân ta, không phải là đấng mà thiên tử và người Hoa Hạ nên thờ cúng. Xưa Hán Minh Đế nằm mộng có cảm ứng (mộng thấy người vàng bay trên điện), đạo Phật mới bắt đầu truyền sang, nhưng chỉ cho người Tây Vực được lập chùa ở kinh đô để thờ thần của họ, người Hán đều không được xuất gia. Nhà Ngụy nối sau nhà Hán, phép tắc cũng theo lệ cũ. Nay nước Đại Triệu chịu mệnh trời, đều noi theo phép cũ. Người Hoa và người Nhung phép tắc khác nhau, người và thần mỗi bên một dòng; ngoài khác với trong, cúng tế khác lễ, phong tục cúng tế của vùng man di và Hoa Hạ (?) không nên lẫn lộn. Nhà nước nên cấm hẳn người Triệu, không cho ai đến chùa đốt hương lễ bái, để tôn trọng điển lễ. Từ trăm quan khanh sĩ cho đến mọi hạng người đều cấm cả; ai phạm thì cùng tội với dâm tự (thờ cúng thần không có trong điển lễ, bị coi là trái phép). Người Triệu nào đã làm sa môn thì phải trở lại ăn mặc như bốn hạng dân (sĩ, nông, công, thương)." Ngụy trung thư lệnh (quan đứng đầu Trung thư) Vương Ba đồng ý với lời tâu của Độ.

 Hổ ban chiếu rằng: "Độ bàn rằng Phật là thần nước ngoài, không phải là đấng mà thiên tử và người Hoa Hạ nên thờ. Trẫm sinh ra nơi đất biên cương, may gặp thời vận mà làm vua cai trị Hoa Hạ (?). Về lễ cúng tế, nên theo cả phong tục gốc của mình. Phật là thần của người Nhung, chính là đấng ta nên thờ. Phép tắc là do bề trên đặt ra mà làm mẫu mực muôn đời; nếu việc làm được trọn vẹn không thiếu sót, thì cần gì câu nệ đời trước? Những người Di, người Triệu và các tộc man khác, ai bỏ lối thờ cúng trái phép mà vui lòng thờ Phật thì đều cho phép theo đạo." Từ đó những kẻ coi thường giới luật nhân thế mà càng hăng (?).

 Trong sông Hoàng Hà xưa nay không có con giải (loài rùa nước ngọt rất lớn), bỗng bắt được một con đem dâng Hổ. Trừng thấy, thở dài nói: "Hoàn Ôn (danh tướng nhà Đông Tấn) sắp vào vùng sông Hoàng Hà không lâu nữa." Ôn tên tự là Nguyên Tử (chữ "nguyên" đọc giống chữ chỉ con giải); về sau quả đúng như lời ông.

 Bấy giờ ở huyện Ngụy có một người dân lưu lạc, không ai biết họ tộc; thường mặc áo gai, quần vải, đi ăn xin trong chợ huyện Ngụy, người đương thời gọi là Ma Nhu ("Áo Gai"). Lời nói khác người, dáng như mắc bệnh điên. Xin được gạo thóc thì không ăn, cứ rải ra giữa đường lớn, nói là để cho ngựa trời ăn. Thái thú (quan đứng đầu một quận) quận Triệu Hưng bắt giữ (?) rồi giải đến chỗ Hổ. Trước đó Trừng đã bảo Hổ: "Cách kinh đô hai trăm dặm về phía đông, vào ngày ấy tháng ấy sẽ có người giải đến một người phi thường, chớ giết người ấy." Đúng hẹn người ấy quả đến. Hổ cùng nói chuyện thì không thấy lời gì khác lạ, chỉ nói: "Bệ hạ sẽ chết dưới điện một cột." Hổ không hiểu câu ấy, sai đưa người ấy đến chỗ Trừng.

 Ma Nhu nói với Trừng: "Xưa ở thời Quang Hòa, thoắt chốc đã đến ngày nay (?). Người Nhung ở phương tây chịu mệnh trời, nhưng vận số dứt thì cũng có kỳ hạn. Kim (?) tan rã nơi đất, vùng biên hoang không thể tôn giữ được; trừ bỏ kỳ hạn linh thiêng, dấu vết chẳng dứt; dòng dõi tốt đẹp đời sau như cây lá sum suê kéo đến, kỳ hạn chồng chất biết làm sao. Mãi mãi lấy đó mà than thở (?)." Trừng đáp: "Vận trời xoay đến cùng cực, thời bĩ (thời vận suy, bế tắc) sắp không chống đỡ nổi. Chín cây (?) và nước gây nạn, không có phép thuật nào làm yên được. Bậc hiền triết tuy còn đó, đời không thể dựng nền, ắt sẽ đổ nát. Ta đã lâu ngày rong chơi cõi Diêm-phù (cõi thế gian loài người ở theo cách gọi nhà Phật), nhiễu nhương nhiều nỗi lo này; rồi sẽ lên cõi trời cao, gặp nhau nơi chốn hư không (?)." Trừng cùng Ma Nhu trò chuyện suốt ngày, không ai hiểu được; có người nghe trộm cũng chỉ nhớ được mấy câu ấy, suy ra thì dường như bàn chuyện mấy trăm năm sau. Hổ sai trạm ngựa đưa Ma Nhu về huyện cũ. Ra khỏi thành, Ma Nhu từ chối, nói có thể đi bộ, bảo: "Tôi còn phải ghé qua một nơi, chưa thể đi ngay được; đến cầu Hợp Khẩu thì xin dừng lại chờ tôi." Sứ giả theo lời phi ngựa đi trước; chưa đến Hợp Khẩu thì Ma Nhu đã đứng sẵn trên cầu. Xét bước đi của ông thì như bay vậy.

 Trừng có đệ tử là Đạo Tiến, học thông cả kinh Phật lẫn sách đời, được Hổ trọng dụng. Có lần nói đến chuyện ẩn sĩ, Hổ bảo Tiến: "Có người tên Dương Kha là dân của trẫm, trẫm vời ra làm quan hơn mười năm nay mà hắn không tuân mệnh vua; trẫm sai người đến thăm hỏi thì hắn ngạo mạn nằm ì. Trẫm tuy không có đức, nhưng làm vua cai trị muôn nước, xe vua hướng đến đâu thì trời sôi đất dậy; dẫu không thể khiến gỗ đá quỳ gối, há có gã thất phu nào lại ngạo mãi như thế? Xưa Thái Công (Khương Thái Công, công thần nhà Chu) đến nước Tề, việc đầu tiên là giết Hoa Sĩ (một ẩn sĩ không chịu ra giúp nước); Thái Công là bậc hiền triết, há lại làm sai?"

 Tiến đáp: "Xưa vua Thuấn ưu đãi Bồ Y, vua Vũ tìm đến Bá Thành (những ẩn sĩ không chịu ra làm quan), nước Ngụy tôn vinh Đoạn Can Mộc, nhà Hán khen ngợi Chu Đảng; Quản Ninh không nhận lời mời của họ Tào, Hoàng Phủ Mật không chịu khuất phục triều Tấn. Hai bậc thánh và bốn vị vua ấy đều khen tiết tháo của các ẩn sĩ, là muốn khích lệ những kẻ tham lam tranh giành, để nêu cao nếp thanh cao. Mong bệ hạ noi theo đức của Thuấn, Vũ, chớ bắt chước Thái Công dùng hình phạt. Vua làm việc gì sử ắt phải chép lại; há nên để sử nước Triệu không có truyện về người ở ẩn hay sao?" Hổ vui lòng với lời ấy, liền cho Kha về chỗ cũ, sai mười nhà cung cấp cho ông. Tiến về kể lại đầy đủ với Trừng. Trừng mỉm cười nói: "Con nói hay lắm, nhưng số mệnh của Kha đã treo sẵn ở chỗ khác rồi." Về sau Tần Châu có binh loạn, đệ tử của Kha lấy trâu chở (?) Kha chạy về phía tây; quân đồn thú đuổi theo bắt được, cùng bị giết cả.

 Hổ từng ngủ ngày, mộng thấy một đàn dê cõng (?) cá từ phía đông bắc kéo đến. Tỉnh dậy, Hổ hỏi Trừng. Trừng nói: "Điềm không lành. Có lẽ người Tiên Ti sẽ chiếm Trung Nguyên chăng?" Về sau họ Mộ Dung (người Tiên Ti) quả nhiên đóng đô ở đó.

 Trừng từng cùng Hổ ngồi ở nhà giữa, bỗng Trừng giật mình nói: "U Châu sắp có hỏa hoạn." Rồi lấy rượu vẩy ra; một lúc lâu sau cười nói: "Cứu được rồi." Hổ sai người đến U Châu tra xét, người ta nói: hôm ấy lửa cháy từ bốn cửa thành, có mây đen từ phía tây nam kéo đến, mưa rào dập tắt lửa; nước mưa cũng có mùi rượu khá rõ.

 Đến tháng bảy năm Kiến Vũ thứ mười bốn đời Hổ, Thạch Tuyên và Thạch Thao (hai con của Hổ) toan mưu giết lẫn nhau. Lúc ấy Tuyên đến chùa, ngồi cùng Trừng; trên tháp Phật có một chiếc chuông tự kêu. Trừng hỏi Tuyên: "Ngài có hiểu tiếng chuông không? Chuông nói: 'Hồ tử lạc độ' (con người Hồ sa xuống, lời ngầm báo điềm chết?)." Tuyên biến sắc nói: "Thế là lời gì vậy?" Trừng nói lảng đi: "Lão Hồ này (Trừng tự chỉ mình) tu đạo mà không ở được trong núi để lặng im, lại nằm đệm dày, mặc áo đẹp, há chẳng phải là 'lạc độ' (sa đọa) sao?" Sau đó Thạch Thao đến, Trừng nhìn kỹ hồi lâu; Thao sợ, hỏi Trừng. Trừng nói: "Lấy làm lạ là ngài có mùi máu tanh nên nhìn đó thôi."

 Đến tháng tám, Trừng sai mười đệ tử giữ trai giới ở một phòng riêng. Khi ấy Trừng tạm vào Đông các, Hổ cùng hoàng hậu Đỗ thị hỏi han. Trừng nói: "Ngay bên nách có giặc, không quá mười ngày, từ tháp Phật về phía tây, từ điện bắc về phía đông, sẽ có máu chảy; cẩn thận chớ đi về phía đông." Đỗ hậu nói: "Hòa thượng lẫn rồi chăng? Giặc ở đâu ra?" Trừng liền đổi lời nói: "Những gì sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tiếp nhận đều là giặc cả. Già thì tất nhiên lẫn, miễn là người trẻ đừng u mê." Rồi cứ nói bóng gió, không nói rõ nữa. Hai ngày sau, Tuyên quả nhiên sai người giết Thao ở chùa Phật, định nhân lúc Hổ đến viếng tang (?) mà làm việc đại nghịch giết vua. Nhờ Trừng đã răn trước nên Hổ thoát nạn.

 Khi việc của Tuyên vỡ lở, Tuyên bị bắt; Trừng can Hổ: "Đã là con của bệ hạ, cớ sao lại gây thêm tai họa? Nếu bệ hạ nén giận mà thêm lòng từ thì còn được hơn sáu mươi năm nữa; nếu nhất định giết Tuyên thì Tuyên sẽ hóa thành sao chổi quét xuống cung Nghiệp." Hổ không nghe, lấy xích sắt xuyên qua cằm Tuyên, kéo lên đống củi mà thiêu; hơn ba trăm thuộc quan của Tuyên đều bị xé xác bằng xe, chặt rời tay chân, ném xuống sông Chương. Trừng bèn bảo đệ tử thôi việc trai giới ở phòng riêng.

 Hơn một tháng sau, có một con ngựa quái, bờm và đuôi đều như bị cháy, chạy vào cửa Trung Dương, ra cửa Hiển Dương, quay đầu về phía Đông cung, nhưng đều không vào được, chạy về hướng đông bắc rồi bỗng chốc biến mất. Trừng nghe chuyện, thở dài nói: "Tai họa sắp đến rồi."

 Đến tháng mười một, Hổ mở tiệc lớn đãi quần thần ở điện trước Thái Vũ. Trừng ngâm: "Điện ơi điện ơi! Gai (?) mọc thành rừng, sắp làm rách áo người." Hổ sai lật đá nền điện lên xem, thấy có gai (?) mọc ở dưới. Trừng về chùa, nhìn tượng Phật nói: "Buồn tiếc vì không được trang nghiêm." Rồi nói một mình: "Được ba năm chăng?" Tự đáp: "Không được, không được." Lại nói: "Được hai năm, một năm, trăm ngày, một tháng chăng?" Tự đáp: "Không được." Rồi không nói gì nữa. Về phòng, ông bảo đệ tử Pháp Tộ: "Năm Mậu Thân, mầm họa loạn dần nảy; năm Kỷ Dậu, họ Thạch sẽ diệt vong. Ta sẽ kịp đi trước khi loạn nổ ra." Liền sai người đến từ biệt Hổ: "Lẽ của muôn vật ắt phải đổi dời, thân mạng không giữ mãi được. Tấm thân như ánh lửa, như ảo ảnh của bần đạo (tiếng nhà sư khiêm xưng) đã đến kỳ biến hóa. Vì đã đội ơn rất nặng nên xin báo trước để ngài biết." Hổ đau xót nói: "Không nghe nói hòa thượng có bệnh, sao bỗng dưng báo sắp mất?" Liền thân đến chùa an ủi.

 Trừng nói với Hổ: "Ra vào sống chết là lẽ thường của đạo; dài ngắn đã có phận định, không thể nói trước được. Đạo quý ở chỗ làm trọn vẹn, đức quý ở chỗ không lười nhác. Nếu giữ nghiệp tu hành không thiếu sót thì tuy mất mà như còn; trái đạo mà được sống lâu thêm thì không phải điều tôi mong. Nay lòng còn chưa trọn, là vì nhà nước để tâm vào lẽ Phật, phụng thờ Phật pháp không tiếc gì, dựng chùa chiền nguy nga tráng lệ; xét đức ấy thì đáng được hưởng phúc lành. Thế nhưng cách cai trị thì hà khắc, dùng hình phạt tàn ác bừa bãi, bên ngoài trái với lời thánh dạy, bên trong ngầm trái giới luật nhà Phật; nếu không tự răn mình mà đổi thay, thì rốt cuộc sẽ không được Phật phù hộ. Nếu ngài hạ lòng đổi ý, ban ơn cho dân dưới, thì vận nước kéo dài, người tu và người đời đều được nhờ; tôi nhắm mắt cũng không còn gì ân hận." Hổ cảm động nghẹn ngào, biết ông nhất định sẽ ra đi, liền cho đào huyệt dựng mộ. Đến ngày mồng tám tháng mười hai, Trừng mất ở chùa trong cung Nghiệp; năm ấy là năm Vĩnh Hòa thứ tư đời Tấn Mục Đế (năm 348). Kẻ sĩ và dân thường đau buồn, khóc lóc kéo đến viếng, cả nước đều đi. Ông thọ một trăm mười bảy tuổi. Ông được chôn ở Tử Mạch phía tây Lâm Chương, chính là ngôi mộ do Hổ cho dựng.

 Chẳng bao lâu Lương Độc nổi loạn; năm sau Hổ chết; Nhiễm Mẫn cướp ngôi, giết sạch dòng họ Thạch. Mẫn tên tục là Cức Nô ("cức" nghĩa là gai) (?), chính là cái mà Trừng trước kia gọi là "gai mọc thành rừng".

 Bên vú trái của Trừng vốn có một cái lỗ, chu vi bốn năm tấc, thông suốt vào trong bụng; có lúc ánh sáng từ trong đó phát ra. Có khi ông lấy bông nút lỗ ấy lại; ban đêm muốn đọc sách thì rút bông ra (?), cả phòng sáng rực. Lại vào ngày trai, ông thường ra bờ nước, kéo ruột ra rửa rồi lại đặt vào trong bụng. Trừng cao tám thước (ý nói rất cao lớn), phong thái rất đẹp; hiểu thấu kinh sâu, lại thông cả học thuật thế gian. Những hôm giảng thuyết, ông chỉ nêu ra tông chỉ chính, khiến đầu đuôi lời văn đều sáng rõ dễ hiểu. Lại thêm lòng từ thấm khắp muôn dân, cứu giúp người trong cảnh nguy khốn. Hai vua họ Thạch hung bạo, tàn hại trái đạo; nếu không có Trừng sống cùng thời với họ thì tai họa không biết nói sao cho xiết. Chỉ là trăm họ hằng ngày được nhờ ơn mà không biết đấy thôi.

 Mấy chục vị danh tăng như Phật Điều (?), Tu Bồ Đề... từ nước Thiên Trúc (Ấn Độ) và nước Khang Cư (một nước ở Trung Á) không ngại đường xa mấy vạn dặm, chân vượt qua sa mạc, đến theo Trừng nhận sự dạy dỗ. Thích Đạo An ở vùng Phàn Miện, Trúc Pháp Nhã ở Trung Sơn đều vượt quan ải sông ngòi đến nghe Trừng giảng, đều thông suốt tinh tường lẽ đạo, nghiên cứu thấu chỗ sâu kín (?). Trừng tự nói nơi mình sinh ra cách đất Nghiệp hơn chín vạn dặm, bỏ nhà theo đạo đã một trăm lẻ chín năm; rượu không bao giờ qua răng, quá giờ ngọ thì không ăn (theo giới luật nhà Phật), điều gì không đúng giới luật thì không làm, không ham muốn, không cầu xin gì. Những người theo học thường có đến mấy trăm; trước sau môn đồ gần (?) một vạn người. Những châu quận ông đi qua, ông dựng chùa Phật tất cả tám trăm chín mươi ba ngôi; sự thịnh vượng của Phật pháp chưa từng có ai bằng.

 Lúc đầu, Hổ khâm liệm Trừng, đặt gậy tích trượng (cây gậy có vòng kim loại của nhà sư) và bình bát (bát ăn của nhà sư) lúc ông còn sống vào trong quan tài. Về sau Nhiễm Mẫn cướp ngôi, mở quan tài thì chỉ thấy bình bát và gậy, không thấy thi thể. Có người nói ngày Trừng mất, có người thấy Trừng ở vùng sa mạc. Hổ ngờ rằng ông không chết, bèn đào mộ mở quan tài ra xem, chỉ thấy một hòn đá. Hổ nói: "Đá (chữ "Thạch" cũng là họ của Hổ) tức là trẫm; thầy chôn ta rồi mà đi đấy!" Chưa bao lâu (?) Hổ chết.

 Về sau Mộ Dung Tuấn (vua nước Tiền Yên) đóng đô ở Nghiệp, ở trong cung cũ của Thạch Hổ, thường mộng thấy hổ cắn cánh tay mình, cho là Thạch Hổ hiện về quấy phá, bèn sai người tìm thi thể Hổ, đào được ở quán Đông Minh. Thi thể cứng đờ mà không rữa nát. Tuấn giẫm lên mà mắng: "Thằng nô đã chết mà dám làm sợ thiên tử đang sống ư? Ngươi xây cung điện xong lại bị chính con ngươi mưu hại, huống hồ là kẻ khác!" Rồi đánh roi, hủy nhục, ném xuống sông Chương. Thi thể dạt vào tựa vào cột cầu, không trôi đi. Tướng nước Tần là Vương Mãnh bèn vớt lên (?) mà chôn. Đó chính là "điện một cột" mà Ma Nhu đã nói. Về sau Phù Kiên (vua nước Tiền Tần) đánh Nghiệp, con của Tuấn là Mộ Dung Vĩ bị đại tướng của Kiên là Quách Thần Hổ bắt; đó thật là ứng nghiệm của giấc mộng thấy hổ ngày trước.

 Sách Triệu ký (?) của Điền Dung chép rằng Trừng trước khi mất mấy năm đã tự lo đào huyệt dựng mộ. Nhưng Trừng đã biết trước mộ sẽ bị đào lên, lại biết thi thể không ở trong đó, thì cần gì phải làm mộ trước? Đó là chỗ sai của Dung. Có người gọi ông là Phật Đồ Trừng, có người gọi là Phật Đồ (viết bằng chữ khác) Trừng, đều do phiên âm tiếng Phạn khác nhau mà thôi. (Trích từ sách Cao tăng truyện)

 Thái Bình quảng ký, quyển 88

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh vâng lệnh vua biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video