Thiên 89 — Quyển 89

 Thái Bình Quảng Ký (bộ sách sưu tập truyện kể, biên soạn vào đời Tống, niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc), quyển thứ tám mươi chín

 Dị tăng (những vị sư có phép lạ, việc lạ), phần ba

 Thích Đạo An — Cưu-ma-la-thập — Pháp Lãng

 Vị sa môn gặp Lý Hằng

 Thích Đạo An

 Thích Đạo An (chữ "Thích" là họ chung của các nhà sư, lấy theo họ của Phật Thích-ca) vốn họ Ngụy, người huyện Phù Liễu, quận Thường Sơn. Nhà ông đời đời theo Nho học. Ông sớm mất cha mẹ che chở, được người anh họ bên ngoại họ Khổng nuôi nấng. Bảy tuổi đi học, đọc hai lượt là thuộc lòng, hàng xóm đều khen lạ. Năm mười hai tuổi, ông xuất gia (rời nhà đi tu). Ông trí tuệ sáng suốt, lanh lợi, nhưng tướng mạo rất xấu nên không được thầy coi trọng.

 Vài năm sau, ông mới thưa thầy xin kinh để đọc. Thầy đưa cho một quyển Biện Ý kinh, chừng năm nghìn chữ. Đạo An mang kinh ra đồng, nhân lúc nghỉ tay thì đọc. Chiều về, ông trả kinh cho thầy và xin quyển khác. Thầy nói: "Kinh đưa hôm trước còn chưa đọc, nay lại xin nữa sao?" Ông đáp: "Con đã thuộc lòng rồi." Thầy tuy lấy làm lạ nhưng chưa nói gì. Thầy lại đưa cho một quyển Thành Cụ Quang Minh kinh, không dưới một vạn chữ. Ông mang đi như lần trước, chiều lại đem trả thầy. Thầy cầm kinh dò lại thì ông đọc không sai một chữ. Thầy vô cùng kinh ngạc, khen ngợi, kính phục và lấy làm lạ.

 Về sau, thầy làm lễ truyền cụ túc giới (giới đầy đủ dành cho người tu chính thức, sau lễ này mới thành nhà sư thực thụ) cho ông, rồi để ông tùy ý đi xa học đạo. Ông đến đất Nghiệp, gặp Phật Đồ Trừng (vị cao tăng người Tây Vực nổi tiếng thời ấy), bèn thờ Phật Đồ Trừng làm thầy.

 Đến khi họ Thạch (dòng vua nước Hậu Triệu) sắp có loạn, ông cùng các đệ tử là Tuệ Viễn cùng hơn bốn trăm người vượt sông đi về phương nam. Đi đêm gặp mưa giông, cả đoàn nhờ ánh chớp mà tiến bước. Đi tới trước thì gặp một nhà dân, thấy trong cổng có cọc buộc ngựa, giữa hai cọc treo một cái máng ăn cho ngựa, đựng được một hộc (đơn vị đo dung tích, bằng một trăm thăng). Đạo An sai người gọi: "Lâm Bách Thăng!" Chủ nhà đúng là Bách Thăng, tưởng ông là thần nhân, tiếp đãi rất hậu. Sau đó đệ tử hỏi sao thầy biết tên họ người ta. Đạo An đáp: "Hai cọc gỗ là chữ 'Lâm' (chữ Lâm viết bằng hai chữ 'mộc' là cây gỗ ghép lại), còn cái máng đựng được trăm thăng (tức 'Bách Thăng')."

 Đến Tương Dương, ông lại giảng truyền Phật pháp. Bấy giờ ở Tương Dương có Tập Tạc Xỉ (danh sĩ, nhà viết sử đời Tấn), tài biện luận sắc bén, phóng khoáng như trời phú, át cả người đương thời. Trước đó ông ta đã nghe danh tiếng lớn của Đạo An, nay nghe tin Đạo An tới thì liền đến thăm. Ngồi xong, ông ta tự xưng: "Tứ hải Tập Tạc Xỉ" (Tập Tạc Xỉ nổi tiếng khắp bốn biển). Đạo An đáp: "Di thiên Đạo An" (Đạo An lừng lẫy khắp cả bầu trời). Người đương thời cho đó là câu đáp nổi tiếng.

 Khi ấy, Phù Kiên (vua nước Tiền Tần) vốn đã nghe danh Đạo An, thường nói: "Tương Dương có Thích Đạo An là bậc tài khí phi thường, trẫm đang muốn mời về giúp mình." Sau đó Phù Kiên sai Phù Bình (?) xuống phía nam đánh Tương Dương. Đạo An và Chu Tự đều bị Phù Kiên bắt được. Phù Kiên nói với quan Bộc xạ (chức quan đứng đầu sảnh Thượng thư, ngang hàng tể tướng) là Quyền Dực: "Trẫm dùng mười vạn quân đánh lấy Tương Dương, chỉ được có một người rưỡi." Quyền Dực hỏi: "Là ai vậy?" Phù Kiên đáp: "Ngài An là một người, Tập Tạc Xỉ là nửa người."

 Đến nơi, Đạo An ở chùa Ngũ Trùng tại Trường An. Trước kia, Phù Kiên nối nghiệp sau cơn loạn họ Thạch; đến lúc này dân chúng đông đúc giàu có, bốn phương đã tạm yên, chỉ còn một góc Kiến Nghiệp (kinh đô nhà Đông Tấn) là chưa khuất phục được. Mỗi lần bàn chuyện với các bề tôi thân cận, Phù Kiên lúc nào cũng muốn đánh dẹp, thống nhất vùng Giang Tả (vùng phía đông hạ lưu sông Trường Giang, nơi nhà Tấn đóng đô). Em Phù Kiên là Bình Dương công Phù Dung cùng các triều thần Thạch Việt, Nguyên Thiệu đều hết lời can ngăn, nhưng rốt cuộc không làm vua đổi ý được. Mọi người thấy Đạo An được Phù Kiên mời về và kính trọng, bèn cùng đến xin: "Chúa thượng sắp dụng binh ở phía đông nam, ngài sao có thể không vì muôn dân mà nói một lời?"

 Gặp lúc Phù Kiên ra vườn Đông Uyển, sai Đạo An lên xe ngồi cùng. Quan Bộc xạ Quyền Dực can rằng: "Thần nghe nói xe pháp giá (xe nghi trượng chính thức) của thiên tử thì chỉ quan Thị trung (quan hầu cận bên vua) được ngồi kèm. Đạo An là người đã hủy hình hài (cạo đầu, bỏ dáng vẻ người thường để đi tu), sao có thể ngồi lẫn vào?" Phù Kiên nổi giận, biến sắc mặt nói: "Ngài An có đạo đức đáng tôn kính, trẫm đem cả thiên hạ cũng không đổi. Vinh dự được ngồi chung xe vua còn chưa xứng với đức của ngài." Liền ra lệnh cho quan Bộc xạ đỡ Đạo An lên xe.

 Một lát sau, Phù Kiên quay sang nói với Đạo An: "Trẫm sắp cùng ngài xuống phía nam chơi đất Ngô, đất Việt, chỉnh đốn sáu quân (toàn bộ quân đội của thiên tử) để đi tuần thú (vua đi tuần xem xét các phương), lên núi Cối Kê ngắm biển cả, chẳng vui lắm sao?"

 Đạo An đáp: "Bệ hạ thuận theo mệnh trời mà cai trị đời, có của cải cả tám châu, ở đất giữa mà chế ngự bốn biển. Lẽ ra bệ hạ nên để tâm thần thư thái theo lối vô vi (không làm điều gì gượng ép, trái tự nhiên), để sánh với sự thịnh trị của vua Nghiêu, vua Thuấn. Nay lại muốn đem trăm vạn quân đi giành vùng đất mà ruộng vào hạng xấu nhất. Vả lại, góc đông nam ấy đất thấp, khí độc. Vua Vũ đến chơi rồi dừng lại ở đó mà mất, vua Thuấn đi tuần thú mà băng hà, Tần vương (Tần Thủy Hoàng) đến đó rồi không trở về. Theo bần đạo (tiếng nhà sư khiêm tốn tự xưng) thấy, thì tấm lòng ngu muội này không thể đồng tình. Bình Dương công là thân thích gần gũi, Thạch Việt là bề tôi trọng yếu, đều nói không nên mà còn bị gạt đi; bần đạo vốn nhẹ nông, lời nói ắt chẳng được nghe theo. Chỉ vì đã đội ơn được đối đãi hậu hĩnh, nên dốc hết tấm lòng son mà thôi."

 Phù Kiên nói: "Chẳng phải vì đất không đủ rộng, dân không đủ để cai trị đâu, mà là muốn xem xét lòng trời, làm rõ vận lớn ở về đâu thôi. Thuận theo thời mà đi tuần thú cũng đã được ghi trong sách điển đời trước. Nếu như lời thầy nói, thì các bậc đế vương xưa không có chuyện đi xem xét các phương hay sao?"

 Đạo An đáp: "Nếu xa giá nhất định phải khởi hành, thì có thể đến Lạc Dương trước, phô bày uy thế, nuôi dưỡng sức quân, rồi truyền hịch (văn thư kể tội, báo trước khi đem quân đánh) xuống Giang Nam. Nếu họ không chịu phục thì đánh cũng chưa muộn."

 Phù Kiên không nghe, sai Bình Dương công Phù Dung cùng các tướng đem hai mươi lăm vạn quân tinh nhuệ làm tiên phong, còn mình đích thân dẫn sáu mươi vạn quân bộ và quân kỵ đến Tu Thành (?). Nhà Tấn sai Chinh lỗ tướng quân Tạ Thạch và Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Từ Châu là Tạ [Huyền] (?) ra chống. Tiền quân của Phù Kiên tan vỡ lớn ở núi Bát Công; quân Tấn đuổi theo quân thua chạy hơn ba mươi dặm, Phù Kiên một mình một ngựa trốn thoát, đúng như lời Đạo An đã can.

 Đạo An chú giải các kinh, lo e có chỗ không hợp lý, bèn thề rằng: "Nếu những điều ta giảng không quá trái đạo lý, xin cho thấy điềm lành." Rồi ông nằm mộng thấy một vị đạo nhân đầu bạc, lông mày dài, bảo ông: "Kinh ông chú giải rất hợp đạo lý. Ta không được vào nê-hoàn (tức niết-bàn: cảnh giới dứt hết khổ đau, thoát khỏi vòng sinh tử), hiện ở Tây Vực, sẽ giúp ông truyền bá cho thông suốt. Ông có thể thỉnh thoảng bày cơm cúng ta." Về sau, khi bộ luật [Thập tụng] (?) được đưa đến, ngài Tuệ Viễn mới biết vị mà hòa thượng (tiếng tôn xưng bậc thầy tu hành) Đạo An mộng thấy chính là Tân-đầu-lô (một vị A-la-hán, tức bậc tu hành đã đắc đạo, được Phật dặn ở lại cõi đời để giữ gìn Phật pháp).

 Về sau, vào ngày hai mươi bảy tháng giêng năm Kiến Nguyên thứ hai mươi mốt nhà Tần, bỗng có một vị sư lạ, hình dáng rất tầm thường xấu xí, đến chùa xin ngủ nhờ. Phòng trong chùa chật, nên cho ở tại giảng đường. Bấy giờ vị duy-na (chức sư lo điều hành công việc và giữ kỷ luật trong chùa) trực ở điện, ban đêm thấy vị sư này ra vào qua cửa sổ, vội báo cho Đạo An. Đạo An giật mình dậy, đến lễ và hỏi vì sao ngài đến. Vị sư đáp: "Ta đến chính là vì ông." Đạo An nói: "Tự nghĩ tội lỗi mình sâu nặng, sao có thể được độ thoát (được cứu vớt, thoát khỏi khổ đau sinh tử)?" Vị sư đáp: "Hoàn toàn có thể độ thoát được." Đạo An xin hỏi kiếp sau mình sẽ sinh về đâu. Vị sư bèn đưa tay vạch vào khoảng không về phía tây bắc, liền thấy mây mở ra, thấy rõ cảnh quả báo tốt đẹp thù thắng ở cõi trời Đâu-suất (một cõi trời trong đạo Phật, nơi Bồ-tát Di-lặc đang ở).

 Đến ngày mồng tám tháng hai năm ấy, Đạo An bỗng bảo mọi người: "Ta sắp đi rồi." Hôm đó ăn trai (bữa cơm chay của nhà chùa) xong, ông không bệnh tật gì mà qua đời, được táng trong chùa Ngũ Cấp ở trong thành. Năm ấy là năm Thái Nguyên thứ nhất nhà Tấn. (Trích từ Cao Tăng Truyện)

 Cưu-ma-la-thập

 Cưu-ma-la-thập, tiếng Hán gọi là Đồng Thọ, người Thiên Trúc (Ấn Độ). Ông giỏi cả kinh, luật, luận (ba kho kinh điển của đạo Phật: kinh là lời Phật dạy, luật là giới luật, luận là sách giảng giải nghĩa lý), đi giáo hóa khắp Tây Vực. Khi ông sang phía đông đến nước Quy Tư (nước nhỏ ở Tây Vực, nay thuộc vùng Tân Cương), vua Quy Tư làm tòa sư tử bằng vàng mời ông ngồi.

 Bấy giờ Phù Kiên tiếm xưng đế hiệu ở Quan Trung. Có vua nước Tiền Bộ ở ngoại quốc và em vua Quy Tư cùng đến chầu Phù Kiên. Phù Kiên cho gặp, hai vua tâu với Phù Kiên rằng Tây Vực có nhiều của quý vật lạ, xin vua cho quân sang bình định để các nước ấy quy phục. Đến tháng giêng năm Kiến Nguyên thứ mười ba đời Phù Kiên, quan Thái sử (quan coi việc thiên văn, lịch pháp) tâu: "Có sao hiện ở phân dã (khu vực trên trời ứng với một vùng đất dưới mặt đất, theo thiên văn học xưa) của nước ngoài, sẽ có bậc đại đức trí giả vào giúp Trung Quốc." Phù Kiên nói: "Trẫm nghe Tây Vực có Cưu-ma-la-thập, Tương Dương có sa môn (người xuất gia tu hành) Đạo An, chẳng lẽ là người đó chăng?" Liền sai sứ đi tìm.

 Tháng hai năm thứ mười bảy, vua nước Thiện Thiện, vua Tiền Bộ cùng những người khác lại thuyết phục Phù Kiên, xin đem quân đánh sang phía tây. Tháng chín năm thứ mười tám, Phù Kiên sai tướng giỏi Lã Quang cùng Lăng giang tướng quân Khương Phi dẫn vua Tiền Bộ, vua Xa Sư cùng bảy vạn quân sang phía tây đánh Quy Tư. Lúc sắp lên đường, Phù Kiên mở tiệc tiễn Lã Quang ở cung Kiến Chương, bảo rằng: "Bậc đế vương thuận theo trời mà cai trị, lấy việc thương dân như con làm gốc, há vì tham đất mà đi đánh người ta; chính là để vỗ về người ở phương xa mà thôi. Trẫm nghe Tây Vực có Cưu-ma-la-thập hiểu sâu pháp tướng (nghĩa lý về tính chất, hình tướng của mọi sự vật theo đạo Phật), thông thạo âm dương (thuật suy đoán việc đời dựa theo hai khí âm và dương), là bậc thầy được người học sau tôn theo. Trẫm rất mong được gặp. Bậc hiền triết là của báu lớn của nước. Nếu đánh được Quy Tư thì lập tức dùng ngựa trạm đưa Thập về."

 Quân Lã Quang chưa đến, La Thập đã nói với vua Quy Tư là Bạch Thuần: "Vận nước đã suy rồi, sắp có kẻ địch mạnh từ phương đông tới, nên cung kính đón tiếp, chớ chống lại mũi nhọn của họ." Bạch Thuần không nghe, đem quân ra đánh. Lã Quang bèn phá được Quy Tư, giết Bạch Thuần, lập em Thuần là Bạch Chấn làm vua.

 Lã Quang bắt được La Thập rồi nhưng chưa lường được trí tuệ, độ lượng của ông; thấy ông tuổi còn trẻ, bèn coi như người thường mà đem ra đùa cợt, ép ông lấy con gái vua Quy Tư làm vợ. La Thập cự tuyệt không nhận, lời từ chối hết sức khẩn thiết. Lã Quang nói: "Tiết tháo của đạo sĩ cũng chẳng hơn được cha ông (cha La Thập vốn là người tu hành mà vẫn lấy vợ là em gái vua Quy Tư), cớ gì phải từ chối?" Rồi cho ông uống rượu nặng, nhốt chung với người con gái ấy trong phòng kín. La Thập bị ép đến cùng, bèn phải phạm tiết hạnh. Có lúc Lã Quang bắt ông cưỡi trâu hoặc cưỡi ngựa dữ, muốn cho ông ngã xuống. La Thập luôn giữ lòng nhẫn nhục, chưa từng biến sắc mặt; Lã Quang chỉ biết hổ thẹn mà thôi.

 Trên đường trở về, Lã Quang đóng quân dưới chân núi, tướng sĩ đã nghỉ ngơi. La Thập nói: "Không thể ở đây, ắt sẽ gặp cảnh khốn đốn, nên dời quân lên gò cao." Lã Quang không nghe. Đến đêm quả nhiên mưa lớn, lũ lụt ập đến, nước sâu mấy trượng, chết đến mấy nghìn người. Lã Quang bấy giờ mới ngấm ngầm lấy làm lạ. La Thập lại nói với Lã Quang: "Đây là đất hung hiểm, chết chóc, không nên nấn ná. Suy tính vận số thì nên mau trở về; giữa đường ắt có đất phúc có thể ở được." Lã Quang nghe theo.

 Đến Lương Châu, nghe tin Phù Kiên đã bị Diêu Trường giết, Lã Quang cho ba quân mặc đồ tang trắng, khóc lớn ở phía nam thành, rồi tiếm xưng vương hiệu ở ngoài cửa ải, đặt niên hiệu là Thái An. Tháng giêng năm Thái An thứ hai, ở Cô Tang (kinh đô của Lã Quang) nổi gió lớn. La Thập nói: "Đây là gió chẳng lành, sẽ có kẻ gian làm phản, nhưng không cần nhọc sức mà tự yên." Không lâu sau, Lương Khiêm, Bành Hoảng lần lượt nổi loạn, rồi chẳng bao lâu đều bị dẹp tan.

 Đến năm Long Phi thứ hai đời Lã Quang, người Hồ ở vùng Lô Thủy, đất Lâm Tùng thuộc Trương Dịch là Thư Cừ Nam Thành cùng em họ là Mông Tốn làm phản, tôn Thái thú (quan đứng đầu một quận) Kiến Khang là Đoạn Nghiệp làm chủ. Lã Quang sai con vợ lẽ là Thứ sử Tần Châu, Thái Nguyên công Lã Toản, dẫn năm vạn quân đi đánh. Dư luận bấy giờ cho rằng bọn Đoạn Nghiệp chỉ là quân ô hợp (tụ tập như bầy quạ, không có tổ chức), còn Lã Toản có uy danh, thế nào cũng toàn thắng. Lã Quang đem việc ấy hỏi La Thập. La Thập nói: "Xem xét chuyến đi này, chưa thấy có lợi." Sau đó Lã Toản thua trận ở Hợp Lê. Ít lâu sau có Quách Nhuân làm loạn, Lã Toản bỏ đại quân, dẫn quân nhẹ trở về, bị Quách Nhuân đánh bại, chỉ thoát được thân mình.

 Quan Trung thư giám (chức quan đứng đầu sảnh Trung thư, coi việc soạn thảo chiếu lệnh) của Lã Quang là Trương Tư, văn chương ôn hòa nhã nhặn, Lã Quang rất quý trọng. Trương Tư lâm bệnh, Lã Quang tìm đủ cách cứu chữa. Có một đạo nhân người nước ngoài tên La Xoa nói mình chữa khỏi được bệnh cho Trương Tư; Lã Quang mừng, ban thưởng rất hậu. La Thập biết La Xoa lừa dối, bảo Trương Tư: "La Xoa không chữa được đâu, chỉ uổng phí mà thôi. Vận số trong cõi u minh tuy kín đáo, nhưng có thể lấy việc mà thử." Bèn lấy tơ năm màu bện thành sợi dây, thắt nút lại, đốt thành tro rồi bỏ vào nước, nói: "Nếu tro nổi lên khỏi mặt nước mà trở lại thành sợi dây, thì bệnh không chữa khỏi được." Chốc lát, tro tụ lại nổi lên, trở về hình sợi dây như cũ. Sau đó La Xoa chữa không hiệu nghiệm, ít ngày sau Trương Tư mất.

 Không lâu sau Lã Quang cũng chết, con là Lã Thiệu nối ngôi. Được mấy ngày, con vợ lẽ của Lã Quang là Lã Toản giết Lã Thiệu, tự lập làm vua, đặt niên hiệu là Hàm Ninh. Năm Hàm Ninh thứ hai, có con lợn đẻ ra một con một thân ba đầu; lại có rồng từ giếng ở dãy nhà phía đông bay ra, đến trước điện nằm cuộn mình, đến sáng thì biến mất. Lã Toản cho là điềm lành, đổi tên điện lớn là điện Long Tường (rồng bay lượn). Ít lâu sau lại có rồng đen bay lên ở cửa Cửu Cung hướng chính nam, Lã Toản đổi tên là cửa Long Hưng (rồng trỗi dậy).

 La Thập tâu: "Mấy ngày gần đây rồng ra dạo chơi, lợn yêu quái hiện điềm lạ. Rồng là loài thuộc âm, ra vào có lúc; nay hiện ra nhiều lần là điềm tai họa, ắt sẽ có biến kẻ dưới mưu hại người trên. Bệ hạ nên kiềm chế bản thân, tu sửa đức hạnh để đáp lại lời răn của trời." Lã Toản không nghe. Một lần chơi cờ với La Thập, khi ăn quân, Lã Toản nói: "Chém đầu thằng Hồ nô!" (Hồ nô: thằng mọi rợ, tiếng mắng). La Thập nói: "Không chém được đầu thằng Hồ nô đâu, thằng Hồ nô sẽ chém đầu người khác." Lời ấy có ý ngầm, nhưng Lã Toản rốt cuộc không hiểu ra. Em Lã Quang là Lã Bảo có con tên là Lã Siêu, tên lúc nhỏ là Hồ Nô. Về sau quả nhiên Lã Siêu giết Lã Toản, chặt đầu, lập anh mình là Lã Long làm vua. Người đương thời lúc ấy mới thấy lời La Thập ứng nghiệm.

 La Thập ở Lương Châu nhiều năm. Cha con Lã Quang không tin theo đạo pháp, nên ông giữ kín sự hiểu biết sâu xa của mình, không truyền dạy giáo hóa được gì. Phù Kiên đã chết, rốt cuộc hai người không gặp nhau. Đến khi Diêu Trường tiếm chiếm Quan Trung, cũng ngưỡng mộ danh tiếng lớn của ông, hết lòng mời về. Nhưng họ Lã thấy La Thập mưu trí, hiểu biết nhiều, sợ ông bày mưu cho họ Diêu, nên không cho sang phía đông. Đến khi Diêu Trường mất, con là Diêu Hưng nối ngôi, lại sai người đến tha thiết mời.

 Tháng ba năm Hưng Thủy (?) thứ ba, có cây liền cành mọc ở sân miếu, hành trong vườn Tiêu Dao biến thành cỏ thơm. Mọi người cho là điềm lành, bảo rằng bậc trí giả sắp đến. Tháng năm, Diêu Hưng sai Lũng Tây công Diêu Thạc Đức sang phía tây đánh Lã Long, quân Lã Long đại bại. Đến tháng chín, Lã Long dâng biểu xin hàng, bấy giờ mới đón được La Thập vào trong cửa ải. Ngày hai mươi tháng mười hai năm ấy, ông đến Trường An. Diêu Hưng đối đãi ông bằng lễ quốc sư (bậc thầy của cả nước, do vua phong), hết sức ưu ái, sủng ái.

 Từ khi đạo Phật truyền sang phương đông, bắt đầu từ đời Hán Minh Đế, trải qua đời Ngụy, đời Tấn, kinh và luận dịch ra dần nhiều, nhưng những bản do các nhà dịch họ Chi, họ Trúc (các vị sư người Tây Vực sang dịch kinh thời trước) dịch ra phần nhiều câu chữ trúc trắc, nghĩa lý bị gò ép. Diêu Hưng từ nhỏ đã tôn sùng Tam bảo (ba ngôi quý của đạo Phật: Phật, giáo pháp của Phật, và đoàn thể người tu), dốc chí vào việc giảng thuật, biên tập kinh điển. La Thập đến rồi, Diêu Hưng liền mời ông vào gác Tây Minh và vườn Tiêu Dao để dịch các kinh.

 La Thập vốn thuộc lòng phần lớn kinh điển, không chỗ nào không hiểu thấu, lại thông thạo tiếng Hán, nên dịch ra lưu loát, trôi chảy. Đọc các kinh dịch cũ, ông thấy nghĩa nhiều chỗ sai lệch, lệch lạc, đều do người dịch trước dịch sai âm, không khớp với bản tiếng Phạn (ngôn ngữ cổ của Ấn Độ, dùng để chép kinh Phật). Diêu Hưng bèn sai các sa môn Tăng Lược (?), Tăng Thiên, Pháp Khâm, Đạo Lưu, Đạo Hằng, Đạo Tiêu, Tăng Duệ, Tăng Triệu cùng hơn tám trăm người đến thưa hỏi, nhận lời chỉ dạy của La Thập. Lại sai dịch bộ Đại phẩm (kinh Đại phẩm Bát-nhã, bộ kinh lớn về trí tuệ). La Thập cầm bản tiếng Phạn, Diêu Hưng cầm kinh dịch cũ để cùng đối chiếu, hiệu đính. Những chỗ bản dịch mới khác bản cũ thì nghĩa đều trọn vẹn, thông suốt; mọi người đều vừa lòng tâm phục, không ai không vui mừng khen ngợi.

 La Thập là người tinh thần sáng suốt, nhìn thấu mọi lẽ, khí độ cao ngạo hơn người, tùy cơ mà lĩnh hội, ít ai sánh kịp. Lại thêm tính tình nhân hậu, lấy lòng thương yêu rộng khắp làm gốc, khiêm tốn, khéo dẫn dắt người khác, suốt ngày không biết mệt. Diêu Hưng thường nói với ông: "Đại sư thông minh, giác ngộ vượt bậc, thiên hạ không có người thứ hai. Nếu một mai ngài qua đời, sao có thể để giống pháp không người nối dõi?" Bèn đem mười người kỹ nữ ép ông phải nhận. Từ đó về sau ông không ở trong tăng phòng nữa, mà ở nhà riêng được lập cho, cung cấp đầy đủ dồi dào. Mỗi khi giảng kinh, ông thường tự nói trước một câu ví: "Ví như hoa sen mọc trong bùn hôi, chỉ nên hái hoa sen, đừng lấy bùn hôi."

 Thuở trước khi ở Quy Tư, La Thập theo luật sư (vị sư chuyên về giới luật) Ti-ma-la-xoa học giới luật. Về sau Ti-ma-la-xoa vào Quan Trung, La Thập nghe tin thì vui mừng, kính trọng thầy hết lễ. Ti-ma-la-xoa chưa biết chuyện ông bị ép phá giới, nhân đó hỏi: "Ông ở đất Hán có duyên lớn, đệ tử theo học pháp được bao nhiêu người?" La Thập đáp: "Ở đất Hán kinh luật chưa đầy đủ; những kinh mới dịch cùng các bộ luận phần nhiều do con truyền dịch ra. Ba nghìn đồ chúng đều theo con học pháp. Nhưng con nghiệp chướng (những trở ngại do việc xấu đã làm gây ra) chồng chất sâu nặng, nên không dám nhận sự kính trọng của người ta như bậc thầy."

 Lại có tỉ-khâu (nhà sư nam đã thụ đủ giới) Bôi Độ (vị sư thần dị, thường ngồi chiếc chén mà qua sông) ở Bành Thành, nghe tin La Thập ở Trường An, bèn than: "Ta với người này chia tay sau cuộc vui đã hơn ba trăm năm, mịt mù chưa hẹn ngày gặp, chắc phải đợi đến kiếp sau mới gặp lại."

 Ít ngày trước khi mất, La Thập thấy tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió hợp thành thân thể; ở đây chỉ thân thể) không được khỏe, bèn đọc ra ba bài thần chú, sai các đệ tử người nước ngoài tụng để tự cứu mình. Chưa kịp làm được gì thì thấy bệnh càng nguy kịch, ông bèn gượng bệnh từ biệt các sư rằng: "Nhờ Phật pháp mà gặp gỡ nhau, nhưng chưa thỏa hết lòng, nay lại sắp sang đời sau, đau xót biết nói sao đây! Tự xét mình tối tăm, kém cỏi mà lạm giữ việc truyền dịch, những kinh luận đã dịch ra hơn ba trăm quyển; chỉ có một bộ Thập tụng (?) là chưa kịp lược bỏ chỗ rườm rà, nhưng vẫn giữ được ý gốc, ắt không sai sót. Mong rằng những gì ta đã truyền giảng được lưu truyền đời sau, mọi người cùng thông hiểu. Nay trước mặt đại chúng, ta phát lời thề thành thật: nếu những gì ta truyền không sai lầm, thì sau khi đốt xác, lưỡi sẽ không cháy nát."

 Ngày hai mươi tháng tám năm [Hoằng] Thủy (?) thứ mười một của nhà Tần ngụy (tiếng sử gia gọi triều đại không chính thống), ông mất tại Trường An; năm ấy là năm Nghĩa Hy thứ năm nhà Tấn. Người ta liền theo phép của nước ngoài, đem thi hài ông hỏa thiêu ở vườn Tiêu Dao. Củi cháy hết, thân thể đã tan, riêng cái lưỡi không hóa thành tro. (Trích từ Cao Tăng Truyện)

 Pháp Lãng

 Sa môn đời Tấn là Khang Pháp Lãng học đạo ở Trung Sơn. Trong niên hiệu Vĩnh Gia, ông cùng một vị tỉ-khâu sang phía tây đến Thiên Trúc. Đi qua sa mạc Lưu Sa hơn nghìn dặm, thấy bên đường có ngôi phù đồ (tháp, chùa thờ Phật) đổ nát, không còn nhà điện gì, cỏ dại mọc ngập đầu người. Pháp Lãng và bạn xuống lễ bái chiêm ngưỡng, thấy có hai vị sư mỗi người ở một bên. Một người đọc kinh, một người mắc bệnh lỵ, phân dơ đầy phòng. Người đọc kinh hoàn toàn không ngó ngàng chăm sóc. Pháp Lãng và bạn động lòng thương, ở lại nấu cháo, quét dọn, giặt giũ cho người bệnh.

 Đến ngày thứ sáu, người bệnh càng yếu, đi lỵ xối xả như suối. Pháp Lãng và bạn cùng nhau chăm sóc. Đêm ấy, họ đều cho rằng người bệnh chắc không qua khỏi. Sáng hôm sau đến xem thì thấy người ấy sắc mặt tươi tỉnh rạng rỡ, bệnh trạng tiêu tan hết, còn mọi vật trong phòng đều là hoa thơm. Bấy giờ Pháp Lãng và bạn mới hiểu ra đây là bậc đắc đạo giả bệnh để thử lòng người.

 Người bệnh nói: "Vị tỉ-khâu ở phòng bên là hòa thượng (vị thầy truyền giới, dạy dỗ mình) của tôi, đã đắc đạo và trí tuệ từ lâu, các ông có thể đến lễ bái." Pháp Lãng và bạn trước kia vẫn chê vị sa môn đọc kinh không có lòng từ bi thương người, nghe vậy bèn đến lễ và sám hối. Vị đọc kinh nói: "Các ông đều đem lòng thành mà đến, ai cũng sẽ vào được đạo. Nhưng ông Lãng thì nghề học từ kiếp trước còn nông cạn, đời này chưa đạt được nguyện." Rồi nói với người bạn của Pháp Lãng: "Còn ông thì gốc trí tuệ đã trồng sâu, ngay đời này sẽ đạt được nguyện." Nhân đó giữ người bạn ấy ở lại. Pháp Lãng về sau trở về Trung Sơn, làm một vị đại pháp sư, cả người tu lẫn người thường đều tôn làm thầy. (Trích từ Minh Tường Ký (?))

 Vị sa môn gặp Lý Hằng

 Lý Hằng đời Tấn, tên chữ là Nguyên Văn, người nước Tiêu. Lúc còn trẻ, có một vị sa môn tìm đến bảo Hằng: "Phúc báo (điều tốt lành được hưởng do việc thiện đã làm) của ông sắp đến, nhưng họa cũng theo sau. Nếu ông giữ được cảnh nghèo, tu đạo, không ra làm quan thì phúc sẽ tăng, họa sẽ tiêu. Ông hãy cố gắng." Lý Hằng tính nóng nảy, lại xuất thân nhà nghèo hèn, chỉ hỏi làm quan thì sẽ lên đến đâu, chẳng hề để tâm tìm hiểu ý nghĩa việc tu đạo. Vị sa môn đưa cho một quyển kinh, Hằng không chịu nhận, cứ gặng hỏi đường công danh sang hèn thế nào.

 Vị sa môn nói: "Ông sẽ đeo ấn vàng dây tía (dấu hiệu của quan to), cao nhất là làm quan đứng đầu ba quận. Nếu biết dừng lại ở một quận thì cũng là đường tốt." Lý Hằng nói: "Cứ được giàu sang đã, lo gì họa về sau." Rồi giữ vị sa môn ngủ lại. Đêm ấy Hằng thức dậy, thấy thân vị sa môn to choán đầy cả chiếc giường; vào gọi người nhà ra nhìn trộm thì vị ấy lại biến thành con chim lớn đậu trên xà nhà. Đến sáng, hình dáng lại như cũ. Hằng tiễn ra cửa, bỗng không thấy vị ấy đâu nữa, mới biết là thần nhân. Từ đó Hằng thờ Phật, nhưng cũng không được tinh chuyên. Về sau Hằng làm Thái thú các quận Tây Dương, Giang Hạ, Lư Giang, được phong thêm chức Long tương tướng quân. Trong niên hiệu Thái Hưng, Hằng dự vào cuộc loạn của Tiền Phượng nên bị giết. (Trích từ Pháp Uyển Châu Lâm)

 Thái Bình Quảng Ký, quyển thứ tám mươi chín

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh vâng lệnh vua biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video