Thái Bình quảng ký, quyển chín mươi hai
Các vị sư kỳ lạ, phần sáu
Trang · Vạn Hồi · Nhất Hạnh
Vô Úy · Sư Minh Đạt · Huệ Chiếu
Trang
Sa môn (người xuất gia tu hành theo đạo Phật) Trang (tức pháp sư Huyền Trang) họ ngoài đời là Trần, người huyện Yển Sư. Thuở nhỏ ông thông minh, có khí tiết và đức hạnh. Đầu niên hiệu (tên gọi đặt cho các năm trị vì của một ông vua) Vũ Đức nhà Đường, ông sang Tây Vực (các nước ở phía tây Trung Quốc, kéo tới tận Ấn Độ) thỉnh kinh. Đi đến nước Kế Tân thì đường hiểm, hổ báo đầy rẫy, không qua được. Trang không biết tính sao, bèn khóa cửa phòng ngồi yên.
Đến tối mở cửa ra, ông thấy một vị sư già đầu mặt lở loét, thân mình đầy máu mủ, ngồi một mình trên giường, không biết từ đâu đến. Trang liền lễ bái, khẩn thiết cầu xin. Vị sư truyền miệng cho một quyển Đa Tâm kinh (tức Bát-nhã Ba-la-mật-đa Tâm kinh, bài kinh ngắn tóm yếu nghĩa trí tuệ nhà Phật) và bảo Trang tụng. Từ đó núi sông trở nên bằng phẳng dễ đi, đường sá mở thông, hổ báo ẩn mình, ma quỷ giấu dấu. Rồi ông đến được nước Phật (Ấn Độ), lấy hơn sáu trăm bộ kinh đem về. Quyển Đa Tâm kinh ấy đến nay người ta vẫn tụng.
Trước kia, khi Trang sắp đi Tây Vực, ở chùa Linh Nham ông thấy một cây thông. Trang đứng giữa sân, lấy tay xoa cành cây mà nói: "Ta đi về phía tây cầu giáo pháp của Phật, ngươi hãy mọc dài về phía tây. Khi nào ta về thì ngươi quay lại phía đông, để đệ tử ta biết." Sau khi ông đi, cành cây năm nào cũng chĩa về phía tây, dài ra chừng mấy trượng (một trượng khoảng ba mét). Một năm, cành cây bỗng quay về phía đông. Môn đồ đệ tử nói: "Giáo chủ về rồi!" rồi kéo nhau sang phía tây đón, quả nhiên Trang trở về. Đến nay mọi người gọi cây thông này là thông Ma Đỉnh (thông "xoa đầu", vì được nhà sư lấy tay xoa). [Trích từ Độc dị chí và Đường tân ngữ]
Vạn Hồi
Sư Vạn Hồi người đất Văn Hương, họ ngoài đời là Trương. Ban đầu, mẹ ông cầu khấn trước tượng Quán Âm rồi có mang ông. Hồi sinh ra đần độn, tám chín tuổi mới biết nói, cha mẹ cũng chỉ nuôi như nuôi lợn nuôi chó. Lớn lên, cha bảo đi cày ruộng. Hồi cày thẳng một mạch không ngoảnh lại, miệng chỉ luôn nói "bình đẳng". Cứ thế cày một luống dài mấy chục dặm, gặp ngòi hố mới dừng. Cha giận đánh, Hồi nói: "Bên này bên kia đều là cày cả, cần gì phân biệt khác nhau?" Cha bèn thôi đánh và cho thôi cày.
Anh của Hồi đi lính đồn trú ở An Tây, tin tức bặt hẳn. Cha mẹ cho là đã chết, ngày đêm khóc lóc lo nghĩ. Hồi thấy cha mẹ thương nhớ quá, bỗng quỳ xuống thưa: "Cha mẹ khóc lóc há chẳng phải vì lo cho anh sao?" Cha mẹ nửa ngờ nửa tin, đáp: "Phải." Hồi nói: "Xin cha mẹ nghĩ kỹ những thứ anh con cần, như áo lông, lương khô, khăn, giày, hãy sửa soạn đủ cả, con sẽ mang đến cho anh." Rồi một hôm, sáng sớm Hồi mang đồ đã chuẩn bị ra đi, chiều đã về đến nhà, thưa với cha mẹ: "Anh vẫn bình yên." Xem thư thì quả là chữ viết của anh. Cả nhà đều lấy làm lạ. Từ đất Hoằng Nông (?) đến An Tây xa hơn một vạn dặm; vì ông đi muôn dặm mà về trong ngày nên gọi là Vạn Hồi ("muôn dặm trở về").
Trước đó, khi pháp sư Trang sang nước Phật thỉnh kinh, thấy trên cột khám thờ Phật có đề: "Bồ tát (bậc tu hành giác ngộ, nguyện cứu độ chúng sinh) Vạn Hồi bị đày xuống đất Văn Hương để giáo hóa." Sư Trang bèn cưỡi ngựa trạm phi đến huyện Văn Hương, hỏi ở đây có sư Vạn Hồi không, rồi sai người gọi. Vạn Hồi đến, sư Trang làm lễ, dâng ba tấm áo cà sa cùng bình bát (bình nước và bát khất thực của nhà sư) rồi đi.
Về sau Võ Tắc Thiên triệu ông vào cung, ông nói việc gì phần nhiều đều ứng nghiệm. Bấy giờ Trương Dịch Chi xây dựng dinh thự lớn, Vạn Hồi thường chỉ vào mà nói: "Tương tác!" Không ai hiểu. Đến khi Dịch Chi bị giết, dinh thự ấy bị lấy làm Tương tác giám (cơ quan coi việc xây dựng cung điện, công trình của nhà nước; "tương tác" vốn nghĩa là "sẽ làm").
Ông lại thường nói với Vi thứ nhân (tức Vi hoàng hậu, về sau bị phế làm thường dân) và công chúa An Lạc: "Tam Lang (cậu Ba) sẽ chặt đầu các người." Vi thứ nhân cho rằng Trung Tông là con thứ ba, sợ vua gây biến nên đầu độc vua, không ngờ rốt cuộc lại bị Huyền Tông giết.
Lại nữa, khi Duệ Tông còn ở phủ thân vương, thỉnh thoảng đi dạo trong dân gian. Vạn Hồi đứng ở xóm làng, đường phố mà nói lớn: "Thiên tử đến!" hoặc "Thánh nhân đến!" Chỉ trong một hai đêm, Duệ Tông ắt sẽ đi ngang qua và dừng lại chỗ ấy.
Huệ Trang thái tử là con thứ hai của Duệ Tông. Lúc đầu, Tắc Thiên từng đem đứa bé cho Vạn Hồi xem. Vạn Hồi nói: "Đứa bé này là tinh của cây lớn ở Tây Vực, nuôi nó thì có lợi cho anh em." Về sau là Thân vương, hình dáng to lớn khôi ngô, rất giỏi ăn uống.
Trong niên hiệu Cảnh Long, ông thường ra vào cung, người sang kẻ hèn, quan lại hay dân thường đều tranh nhau đến lễ bái. Vạn Hồi khoác áo bào gấm, khi thì cười mắng, khi thì đánh trống, rồi tùy việc mà đều ứng nghiệm. Công chúa Thái Bình xây cho ông một ngôi nhà ở bên phải nhà mình. Trong niên hiệu Cảnh Vân, ông mất tại ngôi nhà ấy. Lúc sắp mất, ông kêu lớn, sai đi tìm nước sông ở quê nhà. Đệ tử và bạn tu tìm không có. Vạn Hồi nói: "Trước nhà chính là nước sông." Mọi người đào giếng dưới thềm, bỗng nước sông vọt lên. Ông uống xong thì mất. Nước giếng ở phường ấy đến nay vẫn ngọt lành. [Trích từ Đàm tân lục và Lưỡng kinh ký]
Nhất Hạnh
Sư Nhất Hạnh họ Trương, người Cự Lộc, tên vốn là Toại. Vua Đường Huyền Tông triệu vào gặp, hỏi: "Khanh giỏi việc gì?" Ông đáp: "Thần chỉ giỏi nhớ những gì đã đọc." Vua bèn sai Dịch Đình (khu nhà trong cung dành cho cung nữ) lấy sổ danh bạ cung nữ đưa cho xem. Xem hết một lượt, ông gấp sổ lại rồi đọc thuộc lòng, rành rọt như đã học từ lâu. Đọc được mấy trang, vua bất giác bước xuống khỏi ngai, làm lễ với ông và gọi ông là thánh nhân.
Trước đó, Nhất Hạnh đã theo đạo Phật, thờ Phổ Tịch ở núi Tung làm thầy. Thầy từng làm cơm chay ở chùa, mở đại hội chúng tăng; các sa môn ở xa mấy trăm dặm đều đúng hẹn mà đến, tụ họp hơn nghìn người. Bấy giờ có Lư Hồng, đạo cao học rộng, ở ẩn trên núi Tung, được mời viết một bài văn ca ngợi hội ấy. Đến ngày, Hồng cầm bài văn tới chùa; thầy nhận lấy, đặt lên án. Khi tiếng chuông và tiếng tụng kinh đã nổi lên, Hồng thưa với Phổ Tịch: "Tôi làm bài văn mấy nghìn chữ, chữ lại hiếm mà lời lại lạ, sao không chọn trong chúng tăng một người thông minh, tôi sẽ đích thân dạy cho đọc." Phổ Tịch bèn sai gọi Nhất Hạnh. Nhất Hạnh đến, mở giấy ra mỉm cười, chỉ xem qua một lượt rồi lại đặt lên án. Hồng coi thường vẻ cẩu thả ấy, trong lòng thầm lấy làm lạ. Lát sau chúng tăng họp ở nhà lớn, Nhất Hạnh vén tay áo bước ra, cất cao giọng đọc (?), không sót một chữ. Hồng kinh ngạc hồi lâu, nói với Phổ Tịch: "Người này không phải người ông dạy nổi, nên để cho đi du học khắp nơi."
Từ đó Nhất Hạnh dốc sức tìm hiểu đến cùng phép Đại diễn (phép tính số dựa trên "số Đại diễn năm mươi" trong Kinh Dịch, dùng trong bói toán và tính lịch), đi tìm thầy, không ngại xa mấy nghìn dặm. Ông từng đến chùa Quốc Thanh ở núi Thiên Thai, thấy một viện có mấy chục bước thông cổ, trước cửa có dòng nước chảy. Nhất Hạnh đứng ở khoảng giữa cửa và bức bình phong, nghe vị sư trong viện đang bày que tính ở sân, tiếng lách cách. Rồi vị sư nói với đồ đệ: "Hôm nay sẽ có đệ tử đến xin học phép tính của ta, lẽ ra đã tới cửa rồi, sao không có ai dẫn vào?" Liền bỏ đi một que tính, lại nói: "Nước trước cửa hẳn sẽ chảy ngược về tây, đệ tử sắp đến rồi." Nhất Hạnh nghe vậy bước vào, cúi đầu lạy xin học phép, vị sư truyền hết thuật cho ông. Còn dòng nước trước cửa vốn chảy về đông, bỗng đổi sang chảy về tây.
Hình Hòa Phác từng nói với Doãn Âm: "Nhất Hạnh có lẽ là thánh nhân chăng? Lạc Hạ Hoành đời Hán làm lịch Đại diễn, có nói: tám trăm năm sau lịch sẽ sai một ngày, khi ấy sẽ có thánh nhân định lại. Năm nay đã hết hạn ấy, mà Nhất Hạnh làm lịch Đại diễn đúng vào lúc lịch đang sai lệch, vậy lời Lạc Hạ Hoành là đáng tin."
Nhất Hạnh lại từng đến chỗ đạo sĩ Doãn Sùng mượn sách Thái Huyền kinh của Dương Hùng. Mấy ngày sau lại đến trả sách. Sùng nói: "Sách này ý nghĩa sâu xa, ta tìm hiểu nhiều năm còn chưa thông, ông thử nghiên cứu thêm, sao vội trả?" Nhất Hạnh nói: "Tôi đã hiểu thấu nghĩa rồi." Bèn đưa ra một quyển Đại diễn đồ và Nghĩa quyết do mình soạn cho Sùng xem. Sùng hết sức thán phục, nói với mọi người: "Đây là Nhan Tử (Nhan Hồi, học trò giỏi nhất của Khổng Tử) của lớp hậu sinh."
Trước kia, khi Nhất Hạnh còn nhỏ, nhà nghèo, có bà cụ họ Vương hàng xóm trước sau giúp đỡ, tính ra mấy chục vạn tiền. Nhất Hạnh luôn nghĩ cách báo đáp. Đến niên hiệu Khai Nguyên, Nhất Hạnh được Huyền Tông kính trọng, ông xin gì vua cũng cho. Chẳng bao lâu, gặp lúc con trai bà Vương phạm tội giết người, án chưa xử xong, bà đến cầu Nhất Hạnh cứu. Nhất Hạnh nói: "Bà cần vàng lụa thì tôi xin đền gấp mười; nhưng nhà vua giữ phép nước, khó lấy tình riêng mà xin được, biết làm sao?" Bà Vương xua tay mắng lớn: "Quen biết ông sư này để làm gì!" Nhất Hạnh theo sau xin lỗi, bà rốt cuộc không ngoảnh lại.
Nhất Hạnh tính toán trong lòng. Ở chùa Hồn Thiên đang có mấy trăm thợ làm việc, ông bèn sai dọn trống một gian phòng, dời một cái vò lớn đặt vào giữa. Rồi ông kín đáo chọn hai người nô bộc của chùa, trao cho túi vải và dặn: "Ở góc phường nọ có một khu vườn bỏ hoang, các ngươi vào đó rình, từ trưa đến tối sẽ có vật đi vào, số lượng là bảy, hãy bắt hết, sót một con thì sẽ bị đánh gậy." Hai người đi theo lời, sau giờ Dậu (khoảng năm đến bảy giờ tối) quả có một bầy lợn kéo đến, bắt hết đem về. Nhất Hạnh rất mừng, sai bỏ vào vò, đậy nắp gỗ, trát kín bằng bùn Lục nhất (loại bùn đặc chế của người luyện đan, dùng để bịt kín lò, bình), lấy son viết mấy chục chữ Phạn lên trên. Đồ đệ không ai hiểu.
Sáng hôm sau, trung sứ (hoạn quan được vua sai đi truyền lệnh) gõ cửa, gấp gáp triệu ông vào tiện điện (điện phụ nơi vua nghỉ ngơi, tiếp người thân cận). Vua ra đón, hỏi: "Quan Thái sử (quan coi việc xem thiên văn và làm lịch) tâu rằng đêm qua không thấy sao Bắc Đẩu, đó là điềm gì? Thầy có cách gì cầu cúng giải trừ không?" Nhất Hạnh nói: "Đời Hậu Ngụy từng mất sao Huỳnh Hoặc (sao Hỏa), nay đến cả Đế xa (cỗ xe của vua trời, tức chòm Bắc Đẩu) cũng không thấy, đó là việc xưa nay chưa từng có, ấy là trời sắp răn bảo bệ hạ một cách nghiêm khắc. Phàm một người dân thường, đàn ông hay đàn bà, không được yên chỗ thì trời sinh sương giá trái mùa, hạn hán đỏ đất; chỉ có đức lớn cảm động trời mới khiến được sao lui khỏi chỗ (tích Tống Cảnh Công nói lời nhân đức mà sao Huỳnh Hoặc lui đi). Việc cảm động trời thiết tha nhất là chôn cất xương khô và tha người bị giam cầm! Nhà Phật cho rằng lòng sân hận phá hỏng mọi điều vui, lòng từ bi hàng phục mọi loài ma. Theo thiển ý của thần, không gì bằng đại xá (tha tội rộng khắp) cho cả thiên hạ." Vua làm theo. Tối hôm ấy, quan Thái sử tâu đã thấy một ngôi sao Bắc Đẩu hiện lại. Cứ như thế bảy ngày thì chòm sao trở lại đủ cả.
Đến cuối niên hiệu Khai Nguyên, Bùi Khoan làm Hà Nam doãn (quan đứng đầu phủ Hà Nam), rất tin đạo Phật, thờ thiền sư (nhà sư tu theo phép thiền) Phổ Tịch làm thầy, sớm tối đều đến thăm. Một hôm Khoan đến, Phổ Tịch nói: "Ta đang có chút việc, chưa rảnh trò chuyện, xin ông ngồi chờ nghỉ một lát." Khoan bèn lặng lẽ ngồi trong một gian phòng trống, thấy Phổ Tịch quét rửa nhà chính sạch sẽ, đốt hương ngồi ngay ngắn. Ngồi chưa lâu, bỗng nghe tiếng gõ cửa, có người báo liên tiếp: "Thiên sư, hòa thượng Nhất Hạnh đến!" Nhất Hạnh vào chào Phổ Tịch, làm lễ xong thì ghé tai nói thầm, dáng vẻ hết sức cung kính. Phổ Tịch chỉ gật đầu nói: "Không gì là không được." Nói xong lại lạy, lạy xong lại nói, như thế ba lần. Phổ Tịch chỉ nói: "Phải, phải, không gì là không được." Nhất Hạnh nói xong, xuống thềm đi vào phòng phía nam, tự đóng cửa lại. Phổ Tịch bèn thong thả bảo đệ tử: "Đánh chuông đi, hòa thượng Nhất Hạnh đã diệt độ (nhập Niết-bàn, tức là nhà sư qua đời) rồi." Người hầu chạy đến xem, quả đúng như lời. Sau khi Nhất Hạnh diệt độ, Bùi Khoan mặc áo tang vải gai lo chôn cất, tự mình đi bộ ra khỏi thành đưa tiễn. [Trích từ Khai Thiên truyền tín ký, Minh Hoàng tạp lục và Dậu Dương tạp trở]
Vô Úy
Đời Đường, Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị sư thông hiểu cả ba kho kinh điển nhà Phật: kinh, luật, luận) Vô Úy lúc mới từ Thiên Trúc (Ấn Độ) sang, quan sở tại dẫn vào yết kiến Huyền Tông. Vua gặp thì kính tin, bảo Tam tạng: "Thầy không ngại xa xôi mà đến, chắc đã mỏi mệt, muốn nghỉ ở đâu?" Tam tạng tâu: "Thần ở Thiên Trúc thường nghe Luật sư (vị sư chuyên giữ gìn và giảng dạy giới luật) Tuyên ở chùa Tây Minh nước Đại Đường giữ giới bậc nhất, xin được đến nương tựa." Vua bằng lòng.
Luật sư Tuyên giữ giới nghiêm ngặt, chịu khổ, đốt hương tu hành trong sạch. Còn Tam tạng thì uống rượu ăn thịt, lời nói việc làm thô suồng, thường nhân lúc say mà ồn ào cãi cọ, làm dơ bẩn chiếu đệm. Luật sư Tuyên rất khó chịu. Bỗng một nửa đêm, Luật sư Tuyên bắt được con rận, định ném xuống đất. Tam tạng đang nửa say, kêu liên tiếp: "Luật sư, luật sư, đập chết Phật tử rồi!" Luật sư Tuyên mới biết đó là người khác thường, sửa áo làm lễ, thờ làm thầy.
Luật sư Tuyên tu hành rất khổ hạnh, thường sau nửa đêm đi kinh hành (vừa đi chậm vòng quanh vừa niệm Phật, tụng kinh). Một lần đến bậc thềm thì sẩy chân ngã, bỗng thấy có người nâng đỡ chân mình. Tuyên nhìn lại thì là một thiếu niên. Tuyên vội hỏi: "Đệ tử là người nào, nửa đêm ở đây?" Thiếu niên đáp: "Tôi không phải người thường, mà là thái tử Na Tra, con của Tì Sa Môn thiên vương (vị thần trấn giữ phương bắc, một trong bốn vị thiên vương bảo vệ Phật pháp). Vì việc hộ trì Phật pháp nên đã che chở hòa thượng từ lâu rồi." Luật sư Tuyên nói: "Bần đạo tu hành không có việc gì phải phiền đến thái tử. Thái tử uy thần tự tại, nếu ở Tây Vực có vật gì dùng được vào việc Phật, xin thái tử mang đến." Thái tử nói: "Tôi có chiếc răng của Phật, là vật báu, tuy đã giữ lâu năm (?), nhưng đầu và mắt mình còn có thể bỏ ra được, lẽ nào dám không dâng!" Luật sư Tuyên nhận được, đó chính là chiếc răng Phật ở chùa Sùng Thánh ngày nay. [Trích từ Khai Thiên truyền tín ký]
Sư Minh Đạt
Sư Minh Đạt không rõ từ đâu đến, ở ngôi chùa cũ của Vạn Hồi tại huyện Văn Hương. Khách qua lại đều đến gặp Minh Đạt hỏi chuyện lành dữ. Minh Đạt không trả lời, chỉ ra dấu để tỏ ý mà thôi. Từng có người đến hỏi: "Tôi muốn lên kinh thăm người thân, người thân có được yên ổn không?" Minh Đạt trao cho cây gậy trúc (loại gậy người con chống khi chịu tang cha). Đến kinh thì người thân đã mất. Lại có người đến, Minh Đạt lấy ngựa của chùa bảo cưỡi, cho phi ngược xuôi nam bắc rồi đi. Người ấy đến kinh được làm Thái phỏng phán quan (quan giúp việc cho sứ thần đi tuần xét các châu), cưỡi ngựa trạm đi khắp mọi nơi. Lại có người đến, Minh Đạt lấy gậy đang cầm vạch đất thành gò đống, rồi lấy gậy chọc đất thành hố. Người ấy không hiểu, đến kinh thì lưng mọc nhọt sưng, mổ ra máu chảy suýt chết. Lý Lâm Phủ làm Hoàng môn thị lang (quan cận thần lớn trong triều), theo hầu vua trở về phía tây, ghé gặp Minh Đạt; Minh Đạt đặt cái cân lên vai ông. Đến kinh thì ông làm tể tướng (cái cân tượng trưng cho quyền cân nhắc việc nước). Lý Ung Môn làm huyện lệnh Hồ Thành, Minh Đạt bỗng xin con ngựa nhỏ của ông, Ung Môn không cho. Cách một ngày, ông cưỡi ngựa định ra ngoài, con ngựa bỗng chồm đứng thẳng lên giữa sân như người, Ung Môn ngã ngựa mà chết. Những việc như thế rất nhiều. Minh Đạt lại thường đứng ở cổng chùa nhìn về phía bắc mà nói: "Trong vùng đồng bằng này sao mà nhiều binh mã thế!" Rồi lại thở dài: "Chỗ nào trong vùng này cũng toàn là quân đội." Về sau Kha Thư Hàn đóng quân ở cửa ải Đồng Quan chống An Lộc Sơn, cả vùng Văn Hương dưới chân ải đều thành chiến trường. [Trích từ Kỷ văn lục]
Huệ Chiếu
Trong niên hiệu Nguyên Hòa đời Đường, ở chùa Khai Nguyên quận Vũ Lăng có sư Huệ Chiếu, dáng già nua, người gầy yếu, thích nói chuyện lành dữ của người ta mà đều trúng cả. Tính ông cô độc khác người, không chơi bời với ai, thường đóng cửa ở một mình, bên cạnh không có chú tiểu hầu hạ. Ông thường đi xin ăn của người trong làng. Trong làng có cụ già hơn tám mươi tuổi nói: "Sư Chiếu ở đây sáu mươi năm, dung mạo không khác chút nào so với ngày trước, chỉ không biết ông bao nhiêu tuổi."
Sau có Trần Quảng đỗ khoa Hiếu liêm (?) (khoa tuyển chọn người hiếu thảo, trong sạch ra làm quan), được bổ làm quan ở Vũ Lăng. Quảng ưa đạo Phật. Một hôm ông đến chùa, thăm hết các nhà sư, đến phòng Huệ Chiếu. Chiếu thấy Quảng thì vừa buồn vừa mừng, nói: "Ông Trần sao đến muộn thế?" Quảng sững sờ, tự nghĩ xưa nay không hề quen Chiếu, bèn nói: "Tôi chưa từng giao du với thầy, sao thầy lại trách tôi đến muộn?" Chiếu nói: "Chuyện này không thể nói hết ngay được, phải cùng ông trò chuyện yên tĩnh trọn một đêm mới được." Quảng lấy làm lạ. Một hôm sau, ông lại đến ngủ lại chỗ Chiếu, rồi hỏi chuyện ấy.
Chiếu kể: "Tôi là con nhà họ Lưu, người Bành Thành, cháu của Tống Hiếu Văn đế. Cụ cố tôi là Phiên Dương vương Hưu Nghiệp, ông nội là Sĩ (?), đều có chép rõ trong sử sách. Cha tôi nhờ văn học mà được Cánh Lăng vương Tử Lương nhà Tề biết đến. Tử Lương chiêu mời các bậc hiền tài giỏi văn học, cha tôi cũng được dự. Sau cha tôi làm quan qua hai triều Tề và Lương, làm huyện lệnh Cối Kê. Tôi sinh vào tháng năm, mùa hạ năm Phổ Thông thứ bảy nhà Lương. Ba mươi tuổi mới ra làm quan với nhà Trần, đến đời Trần Tuyên đế chỉ làm quan nhỏ, không ai biết đến. Tôi cùng Thẩm Ngạn Văn người Ngô Hưng là bạn thơ rượu với nhau.
Sau đó Trường Sa vương Thúc Kiên và Thủy Hưng vương Thúc Lăng đều tụ tập nhiều khách khứa, gây thanh thế lớn, ai cũng cậy quyền thế và ân sủng, trong lòng bất bình với nhau. Tôi và Ngạn Văn đều làm môn khách của Trường Sa vương. Đến khi Thúc Lăng bị giết, tôi và Ngạn Văn sợ Trường Sa vương cũng khó thoát, tai họa sẽ lây đến mình, nên cùng nhau trốn đi, ẩn trong núi rừng, ăn hạt dẻ sồi, mặc một tấm áo vải thô ngắn, dù rét hay nóng cũng không thay.
Một hôm có một vị sư già đến chỗ chúng tôi ở, nói với tôi: "Xương cốt ông rất lạ, hẳn sẽ không bệnh tật gì." Ngạn Văn cũng lạy xin thuốc. Vị sư nói: "Ông không có tuổi thọ như ông Lưu, biết làm sao được, dù có uống thuốc của ta cũng chẳng ích gì." Rồi từ biệt. Lúc sắp đi, lại bảo tôi: "Người đời tranh nhau danh lợi, rốt cuộc được gì? Chỉ có đạo Phật mới giúp người buông bỏ được những thứ ấy." Tôi kính phục ghi nhớ lời ấy, từ đó không màng việc đời, tất cả mười lăm năm.
Rồi tôi lại cùng Ngạn Văn đến Kiến Nghiệp. Bấy giờ nhà Trần đã mất, cung điện đều đổ nát, Đài thành (khu thành cung vua) tiêu điều, gai góc che lấp lối đi, chỉ còn trơ nền của các lầu Cảnh Dương, Kết Ỷ; áo mũ, lễ nhạc, văn vật vắng tanh không còn gì để xem. Gặp các bậc già cả, họ chắp tay áo mà khóc nói: "Hậu chủ kiêu căng dâm đãng, bị nhà Tùy diệt, thật đáng thương thay!" Tôi cũng khóc không ngừng được. Hỏi thêm thì biết Hậu chủ và các vương nhà Trần đều đã bị đưa vào Trường An. Tôi liền cùng Ngạn Văn mang theo một cái túi, xin ăn dọc đường mà đến Quan Trung.
Tôi là khách cũ của Trường Sa vương, được ông đối đãi rất hậu, nghe tin ông bị dời đến châu nọ (?), tôi lại đi thẳng đến đó yết kiến. Trường Sa vương từ nhỏ lớn lên trong gấm lụa, lại sớm được hiển quý, nên dù đang lúc bị lưu đày vẫn không lo làm ăn sinh sống; lúc ấy ông đang say sưa uống rượu với Thẩm phi. Tôi và Ngạn Văn lạy hai lạy trước mặt ông. Trường Sa vương đau xót hồi lâu, gạt nước mắt đứng dậy, nói với tôi: "Một sớm nước nhà chìm đắm, ruột thịt lưu lạc, há chẳng phải do trời sao!" Tôi từ đó ở lại châu ấy mấy năm thì Trường Sa vương mất; lại mấy năm nữa Ngạn Văn cũng mất. Tôi bèn cạo tóc làm sư, ẩn mình ở chùa trên núi Cối Kê suốt hai mươi năm, lúc ấy đã trăm tuổi. Tuy dáng người gầy khô nhưng gân sức không suy, mỗi ngày vẫn còn đi được trăm dặm.
Tôi cùng một nhà sư đến Trường An; bấy giờ vua Đường đã có thiên hạ, đặt niên hiệu Vũ Đức được sáu năm rồi. Từ đó tôi khi thì ở Trường An, Lạc Dương, khi thì đi chơi vùng Giang Tả (vùng đông nam sông Trường Giang), cho đến Tam Thục, Ngũ Lĩnh, không nơi nào không đến. Đến nay đã hai trăm chín mươi năm, dù rét dữ hay nắng gắt cũng chưa từng ốm vặt.
Cuối niên hiệu Trinh Nguyên, ở chùa này tôi từng mơ thấy một người đàn ông áo mũ rất oai nghiêm, nhìn kỹ thì là Trường Sa vương. Tôi đón mời ngồi, nói chuyện cũ mà thương cảm như lúc ông còn sống. Ông bảo tôi: "Mười năm nữa, cháu sáu đời của ta là Quảng sẽ làm quan ở quận này, thầy hãy để ý đến nó." Tôi hỏi: "Nay vương làm gì?" Ông đáp: "Làm quan ở cõi âm (?), rất tôn quý." Rồi khóc mà nói: "Thầy vẫn còn sống, mà nhà ta đã qua sáu đời rồi, buồn thay!" Tỉnh dậy, tôi ghi tên ông vào hòm đựng kinh. Đến năm ngoái là đủ mười năm, tôi bèn đem tên họ ông hỏi người trong quận, còn lấy làm lạ sao ông chưa đến. Hôm qua nhân đi xin ăn trong làng, gặp viên lại (người giúp việc giấy tờ) ở huyện, hỏi thăm thì quả có tên ông. Đến khi ông tới, lại y nguyên dáng mạo của Trường Sa vương. Nhưng từ lúc nằm mơ đến nay đã mười một năm, nên tôi mới trách ông đến muộn."
Nói xong, ông buồn thương, nước mắt rơi mấy hàng, rồi lấy hòm kinh ra cho xem. Quảng lạy hai lạy, xin được hầu cầm giày và tích trượng (gậy có gắn vòng kim loại của nhà sư) làm học trò. Chiếu nói: "Ông hãy về đi, ngày mai lại đến." Quảng vâng lời trở về. Hôm sau đến chỗ ở thì Chiếu đã trốn đi, không biết đi đâu. Lúc ấy là năm Nguyên Hòa thứ mười một.
Đến đầu niên hiệu Thái Hòa, Quảng làm duyện (viên quan phụ tá) ở Ba châu, trên đường vào đất Thục bỗng gặp Chiếu. Quảng mừng rỡ lạy hai lạy, nói: "Xin bỏ quan theo thầy dạo chơi ngoài cõi đời." Chiếu bằng lòng. Tối hôm ấy hai người cùng nghỉ ở quán trọ; trời chưa sáng Quảng thức dậy thì Chiếu đã đi rồi. Từ đó rốt cuộc không biết ông đi đâu.
Theo lời Chiếu thì ông sinh năm Phổ Thông thứ bảy nhà Lương. Xét sử nhà Lương, năm Phổ Thông thứ bảy là năm Bính Ngọ; tính đến năm Nguyên Hòa thứ mười nhà Đường là năm Ất Mùi, tất cả hai trăm chín mươi năm, quả khớp với lời Chiếu. Tôi (người soạn sách) từng lấy sử hai nhà Lương, Trần đối chiếu với những điều ông kể, thấy nhiều chỗ trùng khớp, do đó càng tin là ông không nói sai. [Trích từ Tuyên thất chí]
Thái Bình quảng ký, quyển chín mươi hai
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh sai biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video