Thái Bình quảng ký, quyển thứ chín mươi ba
Những vị tăng kỳ lạ, phần bảy
Tuyên luật sư
Tuyên luật sư (tức Đạo Tuyên; luật sư: vị sư chuyên giữ gìn và giảng dạy giới luật nhà Phật)
Mùa xuân tháng hai năm Càn Phong thứ hai đời Đại Đường, luật sư Đạo [Tuyên] ở chùa Tây Minh tìm nơi yên tĩnh, đến chùa Tịnh Nghiệp cũ ở phía nam kinh thành để tu đạo. Luật sư tích đức cao xa, giữ lòng mộc mạc đã lâu ngày. Bỗng có một người đến chỗ luật sư, kính cẩn làm lễ, hỏi han chuyện nóng lạnh đủ điều. Luật sư hỏi: "Đàn việt (thí chủ, người cúng dường cho nhà chùa) ở đâu, tên họ là gì?" Người ấy đáp: "Đệ tử họ Vương tên Phan, vốn là quan ở Lan đài (cơ quan giữ sách vở, văn thư của triều đình) nước Đại Ngô.
Gặp lúc pháp sư Hội (tức Khang Tăng Hội) mới đến Kiến Nghiệp, vua họ Tôn chưa chấp thuận, bắt phải cầu cho được điềm lành hiếm có thì mới dựng cho ngôi chùa khác thường. Khi ấy thần trời thần đất đều ra sức giúp đỡ linh thiêng; đến ngày thứ hai mươi mốt (ba lần bảy ngày) thì cầu được xá lợi (hạt cốt còn lại sau khi thiêu thân Phật hoặc bậc thánh, được coi là vật thiêng). Vua Ngô tự tay cầm bình đồng đổ ra mâm đồng; xá lợi rơi chạm vào đâu, mâm nứt vỡ ngay chỗ đó; cho đến lấy lửa đốt, lấy búa đập thử, đều không làm tổn hại được. Bọn Hám Trạch, Trương Dục cũng là nhờ thiên nhân (người cõi trời) giúp đỡ, nhập vào thân, khiến tinh thần sáng suốt nhanh nhạy, đối đáp hài hòa thỏa đáng. Nay đệ tử mang nghiệp ở cõi trời, lấy việc hộ trì Phật pháp làm phận sự.
Đệ tử là sứ giả dưới quyền Vi tướng quân thuộc Nam phương Thiên vương (vị vua trời trấn giữ phương nam, một trong bốn vị Tứ Thiên vương canh giữ bốn phương). Tướng quân việc rất nhiều, ủng hộ Phật pháp ở ba châu; hễ có việc tranh đấu, lấn hiếp, nguy khốn thì không việc nào không đích thân đến khuyên giải cho yên. Nay ngài gửi lời kính chào, vị trời ấy muốn đến ngay, nhưng việc trước còn bận rộn, chẳng bao lâu sẽ tới; ngài đã bảo bọn đệ tử đến trò chuyện cùng thầy."
Không lâu lại có một người đến, nói họ La, người đất Thục, nói giọng Thục, giảng rộng về các tướng trạng của giới luật. Lúc mới gặp thì theo lễ nghi thế tục, kể duyên do có nhiều thứ lớp, nhưng rồi bỗng quên mất (?). Kế đó lại một người nữa, nói họ Phí, lễ kính như người trước, nói rằng: "Đệ tử vào thời Phật Ca Diếp (vị Phật thứ sáu trong bảy vị Phật quá khứ, ra đời trước Phật Thích Ca) được sinh lên tầng trời thứ nhất (cõi trời của Tứ Thiên vương), ở dưới quyền Vi tướng quân. Chư thiên (các vị trời) đều say đắm tham dục; đệ tử nhờ sức nguyện từ đời trước nên không dính dục lạc cõi trời, giữ phạm hạnh (nếp sống trong sạch, dứt dâm dục) thanh tịnh, riêng kính trọng tỳ ni (giới luật nhà Phật). Vi tướng quân giữ hạnh đồng chân (thân trong trắng từ thuở nhỏ), sống phạm hạnh, không nhận dục lạc cõi trời.
Dưới mỗi vị vua trời có tám tướng quân, bốn vua có ba mươi hai tướng, đi khắp bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu Di, tức toàn thể thế gian theo quan niệm nhà Phật), qua lại che chở giúp đỡ những người xuất gia. Trong bốn thiên hạ, một châu phương bắc ít có Phật pháp; ba thiên hạ kia Phật pháp rất thịnh, nhưng người xuất gia phần nhiều phạm giới cấm, ít người đúng phép. Người ở thiên hạ phương đông và phương tây ít khôn ngoan, phiền não nặng, khó giáo hóa; châu phương nam tuy nhiều kẻ phạm tội, nhưng khuyên dạy cho theo điều lành thì lòng dễ điều phục.
Lúc Phật sắp nhập niết bàn (lìa đời, hoàn toàn thoát khỏi vòng sinh tử), chúng tôi đích thân nhận lời Phật phó chúc (giao phó, dặn dò), bảo giữ gìn che chở, không để ma quấy nhiễu. Nếu không giữ gìn che chở cho cả những kẻ phá giới như thế, thì còn ai thực hành giáo pháp của ta? Vì Phật răn dạy như vậy nên không dám không làm. Dù thấy người hủy phạm giới cấm vẫn thương xót mà che chở; thấy làm được một điều lành thì muôn lỗi không trách, cũng như bỏ qua tì vết, không ghi nhớ lỗi cũ. Vả lại hơi hôi thối của loài người bốc lên không trung bốn mươi vạn dặm, chư thiên vốn thanh tịnh, không ai là không chán ghét; chỉ vì đã nhận lời Phật phó chúc, phải hộ trì Phật pháp, nên vẫn phải cùng ở với người, chư thiên không dám không đến.
Vi tướng quân là người chăm lo hộ trì nhất trong ba mươi hai tướng. Có nhiều ma con, ma nữ trêu ghẹo các tỳ kheo (tăng sĩ nam đã thọ giới đầy đủ); vị nào đạo lực yếu kém đều bị mê hoặc rối loạn. Tướng quân vội vã chạy đến, tùy cơ mà diệt trừ. Cho nên khi có việc phải đến chỗ bốn vị vua trời, các vua thấy ngài đều đứng dậy, vì Vi tướng quân tu hạnh đồng chân và hộ trì chính pháp. Đệ tử tính ưa giới luật; những điều giới luật Như Lai (danh hiệu tôn xưng Phật) chế ra trong một đời, đệ tử đều có mặt trong hội mà nghe nhận giới pháp."
Nhân đó luật sư hỏi những chỗ văn nghĩa khó hiểu trong luật, không chỗ vướng mắc nào là không được giải tỏa. Nhưng ở đất Đông Hoa (Trung Hoa) này, những dấu tích Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng; ở đây chỉ tượng, tháp, chùa…) xưa nay vẫn hay hiện ra ở núi, biển, sông nước, đá đất; người ta chỉ cho là linh thiêng mà kính, hỏi tìm thì đã mất duyên do, không biết hỏi ai. Bèn nhân dịp này mà theo đó hỏi han. Vả những hình tướng ẩn kín ấy, chỉ lấy lý mà bao quát; chưa từng tận mắt xem xét thì không thể nói được (?).
Tuyên sư lại theo sách Cảm thông ký mà hỏi thiên nhân: "Tượng Phật đá Đa Bảo ở Thành Đô thuộc Ích Châu là tượng đời nào, mà từ dưới đất vọt lên?" Đáp: "Nền gốc của đất Thục là ở trên núi Thanh Thành; Thành Đô ngày nay vốn là vùng biển lớn. Xưa vào thời Phật Ca Diếp, có người ở sông Tây Nhĩ tạo tượng này, phỏng theo hình toàn thân Phật Đa Bảo (một vị Phật quá khứ được nói đến trong kinh Pháp Hoa). Tượng vốn ở chùa Thứu Sơn bên sông Tây Nhĩ; có người Thành Đô sang đó buôn bán, rước tượng mang về, đến chỗ chùa Đa Bảo ngày nay thì bị thần biển đạp thuyền làm chìm. Lúc đầu, người rước tượng thấy thần biển đi chơi trên bờ, tưởng là thú núi (?) bèn giết đi; vì thế thần nổi giận làm lật chìm thuyền, người và tượng cùng chìm vì cùng ở một thuyền.
Tượng Đa Bảo trước kia ở chùa núi Thứu Đầu, nền cũ nay vẫn còn, lại có một ngọn tháp thường phát ánh sáng. Nay muốn đến đất ấy, đường đi qua Lang Châu, đường lớn đường nhỏ không kể, hơn ba nghìn dặm mới tới sông Tây Nhĩ. Sông rất rộng, có chỗ trăm dặm, có chỗ năm trăm dặm; giữa sông có núi, có bãi, cũng có chùa cổ, kinh và tượng còn nguyên mà không có tăng ở; chữ trong kinh cũng giống chữ ở đây; thỉnh thoảng nghe tiếng chuông. Dân ở đó giàu có, mỗi năm hai mùa cúng dường các tháp cổ. Tháp giống như giới đàn (đàn tràng dùng làm lễ truyền giới), ba tầng xây bằng đá, trên đỉnh như cái nồi úp, số tháp rất nhiều. Người đất ấy chỉ gọi là mộ thần; mỗi khi tháp phát sáng, người ta dùng đồ chay cúng tế để cầu phúc lộc. Từ đất ấy đi về tây bắc đến Tủy Châu hơn hai nghìn dặm; hỏi ra thì cách Thiên Trúc (Ấn Độ) không xa, thường có người đi đến đó. Phần dưới lược bớt.
Đến đời Tấn, có vị tăng thấy ở đất này một gò đất cứ nổi lên, vừa nổi lên vừa dọn đi, lạ là không san phẳng được. Sau thấy gò nứt ra, rất lấy làm lạ, bèn đào sâu hơn một trượng (khoảng ba mét), được tượng cùng xương người trong thuyền. Xương sọ, xương khuỷu tay, xương ống chân đều to lớn gấp mấy lần người bây giờ, đó là người ở cõi Diêm Phù (thế giới loài người chúng ta đang sống) vào thời Phật Ca Diếp, khi tuổi thọ con người là hai vạn năm. Nay là thời kiếp giảm (giai đoạn tuổi thọ con người ngày càng ngắn lại), mạng ngắn người nhỏ, vốn là lẽ thường, không có gì lạ. Lúc mới đào ra, kéo lôi mãi không được, đệ tử hóa làm ông già chỉ bảo cách khéo, chốc lát đã đưa tới nơi. Đến đời Chu diệt Phật pháp, tượng tạm ẩn đi; đến đời Tùy Phật pháp phục hưng, tượng lại được đưa ra. Người Thục chỉ biết tượng linh thiêng, từ dưới đất mà ra, chứ không lường được gốc gác; thấy trên đài sen dưới chân tượng có chữ 'Đa Bảo' nên gọi tên như thế, chùa cũng gọi là chùa Đa Bảo."
Lại hỏi: "Chữ Đa Bảo ấy là chữ lệ (một kiểu chữ Hán), xuất hiện vào đời nhà Tần đã mất; sao thời Phật Ca Diếp đã có chữ của Thần Châu (Trung Hoa)?" Đáp: "Chữ lệ của Lý Tư đời Tần là chuyện đời gần, chỉ là nối lại cái có từ xa xưa; chữ lệ đã hưng thịnh từ đời Phật cổ. Hiện nay bốn phía Nam châu có hơn nghìn châu nhỏ làm trang nghiêm cõi Diêm Phù; riêng một phương đã có hơn trăm nước, chữ viết tiếng nói giống như nước Đường ngày nay. Chỉ vì đường biển xa xôi, động một chút là mấy chục vạn dặm, phải qua nhiều lần thông dịch mà vẫn không truyền tới được, nên người phương này cứ khư khư giữ điều mình biết (như kẻ ôm gốc cây, giữ cột nhà, ý nói cố chấp), không đáng lạ.
Thầy không nghe chuyện sao: Cố Dã Vương đời Lương là bậc đại bác học ở Thái học (trường học cao nhất của triều đình), tra cứu khắp nguồn gốc chữ viết, thấy lúc ẩn lúc hiện không nhất định; cho nên trong lời tựa sách Ngọc thiên có nói: có người mở mộ Xuân Thân Quân, được bài minh khắc trong đó, toàn là chữ lệ. Xét ra Xuân Thân Quân là người đời Chu, cùng thời với sáu nước, vậy thì chữ lệ không phải có từ ngày nhà Tần thôn tính thiên hạ. Ngay các sách về chữ lệ của nước này còn mờ mịt, thì làm sao biết được chuyện thời Phật Ca Diếp; đó quyết không phải điều tai mắt họ nghe thấy được."
Lại hỏi: "Nay đài đất Cao Tứ ở phía tây thành Tây Kinh, tục ngữ nói là đài Thương Hiệt (người tương truyền đặt ra chữ viết Trung Hoa) làm chữ; sao lại nói chữ lệ thời xưa đã có?" Đáp: "Thương Hiệt đắp thêm đất trên đài này làm đài để xem dấu chân chim [mà đặt ra chữ], không phải không có chuyện ấy. Vả lại truyện về Thương Hiệt ở đất này ít ai biết rõ nguồn gốc, có người nói là bề tôi của Hoàng Đế, có người nói là một vị đế vương đời cổ. Lối chữ theo dấu chân chim chỉ là một đường biến đổi theo thời, nay đã tuyệt, là lời vô ích, không cần kể."
Lại có một vị trời họ Lục tên Sướng đến yết kiến luật sư, nói: "Đệ tử sinh lên tầng trời thứ nhất vào đời Chu Mục Vương, vốn là vị trời từ thời Phật Ca Diếp; vì muốn thông suốt việc giáo hóa nên vào đời Chu có tạm hiện ra. Đài đất Cao Tứ mà thầy hỏi, gốc là nơi Phật Ca Diếp thuyết pháp độ người trong pháp hội thứ ba. Đến đời Mục Vương, Văn Thù (vị Bồ tát tượng trưng cho trí tuệ) và Mục Liên (đệ tử của Phật Thích Ca, nổi tiếng thần thông bậc nhất) đến giáo hóa, Mục Vương nghe theo; đó chính là 'hóa nhân' (người có phép biến hóa) mà sách Liệt Tử nói tới. Hóa nhân chỉ cho Mục Vương biết đài Cao Tứ là nơi Phật Ca Diếp thuyết pháp, nhân đó dựng đạo tràng (nơi tu tập, hành lễ) Tam Hội.
Đến đời Tần Mục Công, ở Phù Phong tìm được một pho tượng Phật bằng đá; Mục Công không biết, vứt vào chuồng ngựa làm ô uế tượng. Thần hộ tượng nổi giận khiến Mục Công mắc bệnh. Công lại nằm mộng lên chỗ Thượng đế, bị trách mắng nặng nề. Tỉnh dậy hỏi bề tôi hầu cận là Do Dư; Do Dư đáp: 'Thần nghe đời Chu Mục Vương có hóa nhân đến đất này, nói là thần Phật; Mục Vương tin theo, dựng đài Trung Thiên trên núi Chung Nam cao hơn nghìn thước, nền móng nay vẫn còn; lại ở đài Thương Hiệt dựng miếu thần gọi là đạo tràng Tam Hội. Bệnh của ngài nay e chẳng phải do Phật gây ra sao?' Công nghe rất sợ, bảo Do Dư: 'Gần đây ta được một người bằng đá, áo mũ không phải kiểu bây giờ, đã vứt vào chuồng ngựa; phải chăng đó là thần Phật?' Do Dư nghe vậy đến xem, thưa: 'Đây đúng là thần Phật.'
Công đem tượng tắm rửa, đặt vào chỗ sạch sẽ; tượng bèn phóng ra ánh sáng. Công lại sợ, cho là thần nổi giận, bèn giết tam sinh (ba con vật tế: bò, dê, lợn) để tế. Các thiện thần nâng đồ tế vứt ra chỗ xa. Công lại rất sợ, đem hỏi Do Dư; Do Dư đáp: 'Thần nghe Phật thanh tịnh, không dùng rượu thịt, thương quý mạng sống muôn loài như che chở đứa con một; mọi sự cúng dường chỉ là đốt hương mà thôi, có thể tế bằng các thứ bánh trái.' Công rất mừng, muốn tạo tượng Phật mà không có thợ. Lại hỏi, Do Dư đáp: 'Bên cạnh ngôi chùa Mục Vương dựng ngày xưa hẳn còn thợ.'
Bèn tìm ở làng phía nam đài Cao Tứ được một ông già họ Vương tên An, tuổi một trăm tám mươi, tự nói từng thấy người ta làm tượng ở đạo tràng Tam Hội: 'Nay tôi già rồi, không còn sức làm được. Phía bắc làng tôi ở có bốn anh em từng làm phụ cho các thợ trong đạo tràng, xin gọi đến cùng làm.' Theo lời mà làm, thành một pho tượng đồng, tướng tốt tròn đầy đủ; Công mừng, ban thưởng rất hậu. Mấy người ấy được tiền của đều đem làm việc công đức, trên đài đất dựng một gác nhiều tầng cao ba trăm thước. Người đương thời gọi là đài Cao Tứ, hoặc lầu Cao Tứ: vì những người ấy họ Cao, người anh cả tên Tứ; có người nói vì bốn anh em cùng dựng; có người nói lấy tên anh cả mà gọi; cho nên có tên Cao Tứ, đến nay vẫn gọi như vậy."
Lại hỏi: "Mục Liên và Xá Lợi Phất (hai đại đệ tử của Phật Thích Ca) đã mất khi Phật còn tại thế, sao lại hiện ra lần nữa?" Đáp: "Có sáu người cùng tên; Mục Liên này không phải Đại Mục Liên. Đến đời Chu họ Vũ Văn (tức nhà Bắc Chu), Văn Thù Sư Lợi hóa làm một vị tăng người Ấn Độ đến đất này, nói muốn lễ bái nơi Phật Ca Diếp thuyết pháp, và đến nơi Văn Thù ở, tên là núi Thanh Lương; hỏi khắp tăng tục không ai biết. Khi ấy có pháp sư Trí Mãnh mới mười tám tuổi, hỏi lại vị tăng: 'Nhờ đâu ngài biết có dấu vết của hai bậc thánh?' Đáp: 'Cách thành đô nước Tần hai mươi dặm về phía nam có đài Thương Hiệt làm chữ, chính là chỗ ấy.' Lại nói: 'Ở phía nam Sa Hà năm mươi dặm, phía bắc Thanh Sơn bốn mươi dặm, chính là chỗ ấy.' Lại hỏi: 'Sa Hà, Thanh Sơn là nói chỗ nào?' Đáp: 'Là sông Vị và núi Chung Nam.' Vị tăng ấy bèn đi bộ từ phía nam sông Vị, tìm được đài Cao Tứ, nói: 'Đây là nơi Phật xưa thuyết pháp.' Lúc ấy pháp sư Trí Mãnh theo đến lễ bái; không lâu sau vị tăng biến mất.
Trí Mãnh lớn lên, kể đầy đủ cho quan Thái thường (quan coi việc lễ nghi tế tự) là Vi khanh, xin ở chỗ đài ấy theo dấu gốc mà lập chùa; bèn tâu lên vua Chu, đặt tên là chùa Tam Hội. Đến niên hiệu Đại Nghiệp đời Tùy, chùa bị nhập vào chùa lớn, nhân đó bị phá bỏ, sáp nhập vào chùa Bồ Đề. Nay đầu tượng Phật ở nhà phía tây chùa Bồ Đề, phía đông cửa nam phường Bình Khang, phía tây Chợ Đông trong kinh thành, chính là tượng Phật chùa Tam Hội. Như Lai Thích Ca sau khi độ Đại Ca Diếp (đệ tử lớn của Phật Thích Ca), trong vòng mười hai năm đã đến đài này; dưới đài hiện có xá lợi của Phật Ca Diếp. Chu Mục Vương đi chơi đất Đại Hạ, Phật bảo rằng đất kia hiện có tháp cổ, nên trở về lễ bái thờ phụng; vua hỏi ở phương nào, Phật đáp ở phía đông nam kinh đô Hạo. Nước Tây Thiên Trúc có truyện riêng ghi đầy đủ."
Có vị Trường Niên (?), là tăng nước Sư Tử (đảo Tích Lan), đã chín mươi chín hạ (tuổi đạo, tính theo số mùa an cư kiết hạ đã trải qua), là người chứng quả thứ ba A Na Hàm (bậc thánh thứ ba trong bốn quả vị, không còn phải sinh lại cõi dục). Nghe có dấu thánh này, ông đích thân đến lễ bái; lại tâu xin được đến núi Thanh Lương ở đất Đại phương bắc, nơi Bồ tát Văn Thù Sư Lợi ngồi. Hoàng đế nghe tin mừng, ra lệnh cấp ngựa trạm, sai sứ trong cung cùng đệ tử, quan tá hơn hai mươi người đi theo, đến đâu thì nơi đó cung cấp. Các quan và đệ tử đều cưỡi ngựa nhà nước, chỉ riêng Trường Niên từ thuở nhỏ dốc lòng tu khổ hạnh, không cưỡi súc vật. Đến núi Thanh Lương ở Đại Châu, ông liền bò bằng khuỷu tay và đầu gối mà lên, tới điện Phật ở Trung Đài, tức miếu đường của Văn Thù; từ dưới lên trên chừng hơn ba mươi dặm. Đá núi sắc nhọn, đâm vào thịt tới tận xương, mà không chảy máu, chỉ chảy ra chất như sữa.
Đến bảy ngày, ông năm vóc gieo xuống đất (đầu, hai tay, hai đầu gối đều sát đất, cách lễ kính cao nhất), úp mặt xuống đất, không dậy không ăn. Đủ bảy ngày, bỗng đứng dậy nhảy nhót vui mừng, chỉ khắp bốn phương trên dưới giữa hư không, thấy đủ cả Bồ tát Văn Thù Sư Lợi, các thánh tăng và La hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử). Tăng tục đi theo mấy chục người, có người thấy, có người không thấy. Lại có một con trăn dài mấy dặm từ phía bắc đến, bò thẳng lên chỗ Trường Niên; Trường Niên thấy thì mừng. Trăn ngậm chân sư rồi bò qua, biến thành hình một vị tăng. Mọi người sợ hãi chạy tán loạn bốn phía, chỉ riêng Trường Niên lòng không kinh động. Đủ thứ linh ứng không kể hết được.
Luật sư lại hỏi thiên nhân: "Từ xưa truyền rằng Văn Thù ở núi Thanh Lương, dẫn năm trăm tiên nhân mà thuyết pháp. Trong kinh nói rõ Văn Thù là vị Bồ tát ở lâu trong thế giới Ta bà (cõi đời đầy khổ đau mà chúng sinh đang sống, do Phật Thích Ca giáo hóa); mà Ta bà là tên gọi chung của cả đại thiên thế giới (một tập hợp gồm một tỷ thế giới nhỏ), sao lại riêng ở phương này?" Đáp: "Văn Thù là nguyên soái của chư Phật, tùy duyên mà hiện ra làm lợi cho chúng sinh, ứng biến không giống nhau; công trời của bậc đại sĩ (Bồ tát) không phải cảnh giới của người thường, không cần bàn luận, chỉ nên ngưỡng mộ mà tin. Ngài phần nhiều ở trong năm đài của núi Thanh Lương, nay thuộc phía tây Đại Châu ở phương bắc, hiện có huyện Ngũ Đài, phủ Thanh Lương.
Từ khi nhà Đường dựng nước đến nay, có vị tăng tên Giải Thoát ở trong hang đá, mất đã hơn ba mươi năm mà thân thịt không hư hoại, như người nhập diệt tận định (trạng thái thiền sâu nhất, mọi hoạt động tâm thức ngừng hẳn, thân như chết mà không hoại). Lại có một vị ni cũng nhập định không động, đều đã qua nhiều năm. Những dấu thánh, già lam (chùa), Bồ tát, thánh tăng, tiên nhân, hoa tiên, người ta thường được thấy, đều có ghi đầy đủ ở thiên khác, sao lại không tin?"
Lại hỏi: "Nay cách Trung Đài núi Ngũ Đài ba mươi dặm về phía đông nam có chùa Đại Phu Linh Thứu, hai tòa nhà cách nhau một con khe vẫn còn. Phía nam có vườn hoa chừng hai khoảnh (khoảnh: đơn vị đo ruộng đất, mỗi khoảnh một trăm mẫu Trung Hoa), bốn mùa hoa nở, màu sắc khác nhau. Bốn phía cây cối vây quanh vườn; người ta dời hoa đi trồng chỗ khác thì đều không sống, chỉ ở trong vườn mới sống lâu được. Người ta tra cứu năm tháng mà không biết gốc gác; có người nói do Hán Minh Đế lập, có người nói Ngụy Hiếu Văn Đế trồng; người già truyền lại, mỗi người nói một khác, đâu là thật?" Đáp: "Đều là do hai vua ấy làm. Xưa vào đời Chu Mục Vương đã có Phật pháp; núi này linh dị, là chỗ Văn Thù ở; Chu Mục Vương dựng chùa trong núi để cúng dường; đến vua A Dục (vua Ấn Độ hết lòng hộ trì Phật giáo, tương truyền dựng tám vạn bốn nghìn tháp) cũng theo đó mà dựng tháp. Đầu đời Hán Minh Đế, pháp sư Ma Đằng (Ca Diếp Ma Đằng, vị tăng Ấn Độ đầu tiên sang Trung Hoa) là bậc A la hán, dùng thiên nhãn (con mắt thần thông thấy được chỗ xa và điều ẩn kín) cũng thấy có tháp, xin vua lập chùa.
Hình núi ấy giống núi Linh Thứu (ngọn núi ở Ấn Độ, nơi Phật Thích Ca thường thuyết pháp), nên đặt tên là Đại Phu; 'phu' nghĩa là tin; vua tin sâu Phật pháp, lập chùa để khuyên người. Hiếu Văn Đế đời Nguyên Ngụy (Bắc Ngụy) ở cách Bắc Đài không xa, thường đến lễ bái; hiện vết chân người ngựa trên đá vẫn còn rõ, việc ấy có thể kiểm chứng. Há riêng Ngũ Đài mới linh nghiệm; nay các núi Chung Nam, Thái Bạch, Thái Hoa, năm núi lớn (Ngũ Nhạc) và các danh sơn đều có thánh nhân ở đó giữ gìn Phật pháp, khiến Phật pháp tồn tại lâu dài. Có người bày lễ cúng dường mà cảm được ứng nghiệm, việc ấy ghi ở thiên khác, không cần kể ở đây."
Lại hỏi: "Nay ở huyện Phiên Hòa (chữ Phiên ở đây đọc là Bàn) phía tây Lương Châu, núi nứt ra mà tượng hiện ra, là tượng tạo vào đời nào?" Đáp: "Vào thời Phật Ca Diếp có Bồ tát Lợi Tân thấy người ở núi này không tin nghiệp báo (quả báo tương ứng với việc làm thiện ác), lấy việc giết hại làm nghề; lúc ấy nơi đó có mấy vạn nhà, không ai trọng Phật pháp. Bồ tát muốn cứu họ, lập chùa cho họ; Đại Phạm Thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên) tự tay tạo thân tượng. Tượng vừa xong, Bồ tát dùng thần lực khiến tượng như Phật thật không khác, đi lại thuyết pháp giáo hóa mọi người. Dù đã thấy (?) đạo ấy, họ vẫn không tin.
Bấy giờ Bồ tát làm ra vẻ đáng sợ, tay nâng tảng đá lớn ngay trên xóm làng, như muốn đè xuống. Bồ tát ra oai khuyên dạy, mọi người bỗng chốc hồi tâm, kính tin Phật. Mọi đồ giết hại đều biến thành hoa sen; khắp các đường phố ngõ hẻm, hoa mọc như được gieo trồng. Bấy giờ tượng điềm lành mới thu thần lực lại. Bồ tát lại khuyên các tín sĩ thanh tịnh (cư sĩ tại gia tin Phật) xây bảy ngôi chùa, nam bắc một trăm bốn mươi dặm, đông tây tám mươi dặm, khắp núi suốt hang chỗ nào cũng có tăng phòng, điện Phật; xây dựng mười ba năm mới xong. Cùng lúc ấy có hai vạn người xuất gia, ở trong bảy chùa trải ba trăm năm.
Những người ấy có nghiệp lực đời hiện tại lớn, nên những điều ác làm từ trước được chịu nhẹ ngay trong đời này, không phải vào địa ngục. Còn những kẻ bị họ giết hại trước kia đang ở trong ác thú (các đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) lại phát nguyện ác: 'Kẻ đã hại ta, nhân lúc chúng chưa thành thánh, ta phải hại lại; nếu không hại, nghiệp ác của chúng sẽ hết, ta không còn cách gì báo thù.' Bèn cùng phun lửa lớn đốt chùa chiền và cả xóm làng, một lúc cháy sạch; kẻ trốn thoát sống sót lại bị nước lớn cuốn chìm mà chết, không còn một ai. Khi ấy thần núi, trước lúc chùa bị phá, đã thu lấy pho tượng đưa lên xa giữa không trung; sau khi chùa bị phá thì đem xuống đặt trong một thạch thất (gian phòng bằng đá) mà cúng dường. Năm tháng lâu ngày, đá mọc lên lấp mất thạch thất. Đến khi sư Lưu Tát Ha lễ núi, báo trước rằng tượng sẽ hiện ra. Vị Tát Ha ấy, kiếp trước vốn là Bồ tát Lợi Tân. Chuyện thân và đầu tượng ở hai nơi khác nhau thì ghi ở thiên khác."
Lại hỏi: "Tượng điềm lành chùa Long Quang ở Giang Biểu (vùng phía nam sông Dương Tử), người ta truyền là do La Thập (Cưu Ma La Thập, nhà dịch kinh Phật lớn) mang đến, lại có người nói là lấy được từ Phù Nam (nước cổ ở vùng Campuchia và nam Việt Nam ngày nay); đâu là đúng?" Đáp: "Tượng ấy không phải do La Thập có được, mà là Tống Hiếu Vũ Đế đánh Phù Nam lấy được. Xưa, trong khoảng ba trăm năm sau khi Phật diệt độ, đại A la hán Ưu Bà Chất Na ở Bắc Thiên Trúc dùng thần lực giúp thợ; trong ba trăm năm sau nữa thì đục núi đá lớn làm hang đặt tượng Phật. Từ trên xuống dưới có cả thảy năm tầng, cao hơn ba trăm thước; mời Bồ tát Di Lặc (vị Phật sẽ ra đời trong tương lai) chỉ bảo, làm thất bằng gỗ đàn hương để đặt tượng. Truyện của sư [Huyền] Trang nói cao hơn trăm thước; sách Thánh tích ký nói cao tám trượng, đài chân cao tám thước, vào những ngày lục trai (sáu ngày mỗi tháng ăn chay giữ giới) thường phát ánh sáng.
Lúc mới làm, vị La hán dẫn thợ lên trời ba lần mới làm xong. Tầng thứ hai là tượng bằng gỗ chiên đàn đầu trâu (loại đàn hương quý nhất), tầng thứ ba bằng vàng, tầng thứ tư bằng ngọc, tầng thứ năm bằng đồng. Người phàm nay chỉ thấy được tầng dưới cùng, bốn tầng trên đều đóng kín; hang đá trong suốt, soi thấy cả ruột gan người. Đến năm thứ sáu trăm, có A la hán Phật Nại Già, sinh ra thì mẹ mất, mẹ lại tái sinh ở nước Phù Nam; ông nhớ ơn mẹ nặng nề, lấy từ tầng trên một pho tượng đàn hương nhỏ cho mẹ cúng dường. Người mẹ chết đi, sinh ra ở Dương Châu, xuất gia ở chùa Tân Hưng, chứng được quả thứ ba. Tống Hiếu Vũ Đế đánh Phù Nam, lấy được tượng này đem về kinh đô, cũng là do thần lực của vị La hán. Người mẹ nay vẫn còn, thường qua lại các nơi La Phù, Thiên Thai và phương tây. Xưa Pháp Thịnh, Đàm Vô Kiệt, những người hai lần sang phương tây, có truyện năm quyển kể sơ lược duyên do này; sao bỗng lại nói pháp sư La Thập cõng tượng mà đến?"
Tuyên luật sư nhân đó hỏi: "Những kinh do sư [La] Thập dịch trong một đời, người ta phần nhiều riêng ưa thọ trì (nhận lấy và giữ gìn, tụng đọc), ngày càng thịnh, là vì sao?" Đáp: "Người ấy thông minh, giỏi hiểu Đại thừa (dòng Phật giáo chủ trương cứu độ tất cả chúng sinh); những người cùng dịch với ông trở xuống đều là bậc tài giỏi, là báu vật của một đời. Ông vượt hẳn người sau, rạng rỡ hơn người trước, kẻ ngưỡng trông không theo kịp; cho nên những gì ông dịch đều lấy chỗ hiểu thấu làm đầu, được đúng ý Phật gửi lại." Lại hỏi: "Người đời thường bàn rằng ông bị Diêu Hưng nước [Hậu] Tần ép phá giới nặng, sao lại được ý Phật?" Đáp: "Việc này không phải kẻ phàm tầm thường suy lường được, cần gì phải bàn. Đức hạnh của sư Thập ở hàng Tam hiền (ba bậc hiền trên đường tu Bồ tát, trước các bậc thánh), đến đâu cũng thông suốt giáo hóa, lược bỏ chỗ rườm rà (?), bổ sung chỗ thiếu sót, tùy cơ mà làm; cho nên một bộ Đại luận (Đại trí độ luận) mười phần ông lược đi chín, các kinh luận khác theo lệ này có thể biết. Những điềm lành (?) cảm ứng qua các đời càng thêm mới, hợp sâu với ý thánh (?), hiếm gặp khó gặp. Lại được Văn Thù chỉ dạy, cho ông sửa định kinh văn, đặc biệt khác hẳn người thường; há vì chuyện ở phòng riêng mà bị chê bai, rồi bỏ đi hết công lao sao?"
Lại hỏi: "Tượng đá hiện ra từ núi ở chùa Hiển Tế, Phương Châu là tượng dựng vào đời nào?" Đáp: "Tượng do Tần Mục Công tạo; chỗ tượng hiện ra vốn là nơi Chu Mục Vương dựng chùa. Sau khi Phật qua đời, người con gái thứ tư của vua A Dục lại tạo tượng và tháp ở đây để cúng dường. Bấy giờ trong chùa có những người chứng quả thứ nhất, thứ hai, thứ ba ở, được tể tướng nước Tần là Do Dư thường kính phụng. Xưa vào thời Phật Ca Diếp cũng đã lập chùa ở đây, do vị sa di (người xuất gia chưa thọ giới đầy đủ) Hiển Tế dựng, nên vẫn lấy tên gốc ấy đề biển chùa."
Lại hỏi: "Nay phía nam cung Ngọc Hoa, trên núi Đàn Đài có ngọn tháp gạch, mỗi mặt rộng bốn mươi bước, tầng dưới rất vững chãi, bốn mặt có khám đá (hốc đặt tượng), bên cạnh có gạch vụn, lại có hơn ba mươi lò gạch; người già không ai biết là đời nào, nhưng thường nghe tiếng chuông." Đáp: "Đó là chùa của Mục Vương, tên là Linh Sơn. Đến thời vua A Dục, vua ra lệnh cho thần núi dựng tháp ở đây. Cuối đời Tây Tấn loạn lạc, Ngũ Hồ (năm tộc người phương bắc) nắm quyền; Lưu Diệu đóng đô ở Trường An, nhiều lần nằm mộng thấy Phật ở núi này đang ngồi trong tháp gạch, bảo Diệu: 'Ngươi hãy bớt uống rượu, chớ đắm sắc dục, gạt bỏ kẻ gian nịnh, dùng người trung lương.' Diệu không nghe theo, sau ở Lạc Dương say rượu ngã ngựa, bị Thạch Lặc bắt.
Lúc đầu, Lưu Diệu nhân giấc mộng mà tỉnh ngộ, sai người lên núi tìm, quả thấy pho tượng ngồi trong tháp gạch nhỏ, đúng như trong mộng; bèn phá tháp nhỏ, dựng tháp lớn cao mười chín tầng, lại dựng chùa chiền rất tráng lệ, đặt tên chùa là Pháp Đăng, độ ba trăm vị tăng ở đó. Sau khi Diệu chết, nhà Triệu mất, trong chùa có bốn mươi ba người tu chứng được quả thứ ba. Thần núi lại dựng thêm một ngôi chùa ở phía sau tháp hiện nay để cúng dường các vị tăng chứng quả thứ ba; thần lên núi Thái Bạch hái cỏ linh chi cúng dường các thánh tăng, ai cũng được sống lâu. Ngôi chùa ấy nay vẫn còn, chỉ người phàm không thấy; tiếng chuông nghe được chính là chuông của chùa ấy. Nền gốc của tháp tuy do Lưu Diệu dựng, nhưng vẫn là chỗ Mục Vương lập chùa, lại cũng là chùa cổ của Như Lai Ca Diếp. Đến niên hiệu Trinh Quán, trên núi ở sông Từ Ô phía bắc Ngọc Hoa, thường thấy bầy hươu kéo đến tụ tập một chỗ, đuổi đi lại quay về; có người lấy làm lạ, đào sâu một trượng ở chỗ hươu tụ tập, được một pho tượng đá dài chừng một trượng, nay vẫn đang được cúng dường."
Lại hỏi: "Pho tượng gỗ chiên đàn ở chùa Đại Minh cũ tại Kinh Châu, nghe nói do vua Ưu Điền (vua nước Kiêu Thưởng Di thời Phật Thích Ca, tương truyền là người đầu tiên tạc tượng Phật) tạo; theo truyện thì phỏng theo tượng bên ấy mà làm, đem đến triều Lương; nay ở kinh sư cũng có tượng, vậy tượng nào là bản gốc?" Đáp: "Tượng ở Đại Minh là bản gốc. Lương Cao Tổ băng rồi, tượng đến bến Kinh Chử. Đến năm Thừa Thánh thứ ba đời Lương Nguyên Đế, nhà Chu dẹp nhà Lương, thu hết báu vật quốc gia đưa về Bắc Chu. Riêng pho tượng đàn hương thì có sư Tăng Trân giấu trong phòng, đem nhiều của cải biếu sứ giả, nên tượng được giữ lại. Đến năm Khai Hoàng thứ chín đời Tùy, Văn Đế sai sứ là Liễu Cố Ngôn đi rước; tăng trong chùa lại xin giữ tượng để trấn đất Kinh Sở. Cố Ngôn là người cùng quê, nghe theo, sai khắc riêng một pho tượng đàn hương khác đem về dâng (?). Lúc ấy tìm thợ, được một vị tăng Bà la môn (ở đây chỉ người gốc Ấn Độ) tên Chân Đạt làm cho, tức là pho tượng ở chùa Đại Hưng Thiện tại Tây Kinh ngày nay, cũng rất linh dị.
Còn tượng gốc ở Kinh Châu thì tăng chùa lấy vải sơn bọc lại, khiến vẻ tướng tốt trông không bằng tượng thật. Đó là vì Đại Minh vốn là nơi Phật xưa ở, tượng linh không chịu dời lên phương bắc. Gần đây có pháp sư Nghĩa ở Trường Sa được thiên nhân giúp đỡ chỉ bảo, bèn tỉnh ngộ mở ra, bóc bỏ lớp vải sơn, dung nhan thật lại hiện rõ, khiến lòng tin của mọi người rung động mạnh mẽ. Xem kỹ hình tượng linh thiêng, thấy tượng làm bằng gỗ đàn hương vốn không có chỗ chắp nối, vầng hào quang và đài chân khác thường, đường chạm khắc tinh xảo, hẳn không phải sức người làm nên được; còn thân tượng ở chùa Hưng Thiện thì chỗ nào cũng sai khác bản gốc."
Lại hỏi: "Bên chùa Tương Tư ở Phù Châu có nhiều dấu tích cổ, có chữ khắc mà không ai biết duyên do; việc ấy thế nào?" Đáp: "Đó là vào thời Phật Ca Diếp, có vị thần núi họ La tên Tử Minh, người đất Thục, vốn là một tỳ kheo giữ giới, sinh lòng ghét những kẻ phá giới, phát nhiều lời nguyện ác: 'Cho ta sau khi chết làm loài đại ác, ăn thịt những kẻ phá giới.' Theo lời nguyện mà thọ thân, làm thần núi này, có nhiều quyến thuộc; đất đai thần cai quản đông tây hơn năm nghìn dặm, nam bắc hơn hai nghìn dặm, mỗi năm ăn thịt hơn một vạn người. Thần này vốn là tăng, [đời trước] là anh của Phật Ca Diếp, sau làm đệ tử. Phật ấy thương xót nên đến giáo hóa, hiện đủ mọi phép thần biến mới điều phục được; Phật truyền cho ngũ giới (năm giới của người tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), thần liền biết được túc mạng (nhớ lại các kiếp trước), nhân đó không ăn thịt người nữa. Phật sợ về sau thần đổi lòng nên để lại dấu tích; vua A Dục dựng tháp trên đó ở đỉnh núi, thần bèn ẩn vào trong đá. Tháp làm bằng ngọc trắng; vị thần ấy nay vẫn còn. Chùa và tháp ở dưới thành do vua A Dục dựng, có ghi trong sách Phó chúc nghi."
Lại hỏi: "Chùa Linh Khám ở địa giới huyện Hưng Ninh, núi phía bắc Tuần Châu thuộc Nam Hải, có nhiều dấu tích linh thiêng, vì sao vậy?" Đáp: "Đó là vì một đệ tử của thánh giả Văn Thù làm thần núi ấy, gây nhiều nghiệp ác; Văn Thù thương xót bèn đến giáo hóa; thần liền biết được túc mạng, xin ngài để lại dấu tích: 'Để con thường lễ bái phụng thờ, được lìa mọi điều ác.' Văn Thù vì thế mà hiện dấu, chính là những dấu tích hiện nay. Năm Trinh Quán thứ ba, thần núi hết mạng, sinh lên trời Đâu Suất (cõi trời thứ tư trong cõi dục, nơi Bồ tát Di Lặc đang ở). Có một vị thần khác đến ở đất này, là thông gia của thần cũ, làm nhiều điều ác. Thần cũ đã sinh lên trời thương xót, xuống thỉnh Văn Thù hiện ra dấu nhỏ để giáo hóa vị thần sau; thần sau cũng theo chính pháp. Cho nên nay núi ấy hiện những dấu lớn dấu nhỏ, đều có duyên do cả; có ghi trong sách Phó chúc nghi."
Lại hỏi: "Tượng Phật trong hang đá ở núi phía bắc Thấm Châu thường có ánh sáng, tượng này xuất hiện đã lâu hay mới gần đây?" Đáp: "Hang này có từ cả hai thời, thời Phật Ca Diếp và thời Phật Thích Ca. Xưa kia đệ tử của Chu Mục Vương đã tạo tượng Phật Ca Diếp ở đó." Lại hỏi: "Ở hai núi Vị Nam và Chung Nam có núi Phật Diện, khe Thất Phật, là thế nào?" Đáp: "Việc ấy cũng giống như trên. Kho trời ở hang Khố, núi Nam là kho do chính tay Phật Ca Diếp tạo nên; hiện nay có mười ba vị Duyên giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật giảng) đang ở trong hang ấy."
Lại hỏi: "Đất này thường truyền rằng có Phật [xuất hiện] vào đời Ân, đời Chu Chiêu Vương, Trang Vương… (?), mỗi người nói một khác, lấy gì làm chuẩn?" Đáp: "Đều có lý do cả. Đệ tử sinh lên trời vào đời vua Kiệt nhà Hạ, đã thấy đủ việc Phật giáo hóa. Vả lại Phật có ba thân (pháp thân: thân chân lý; báo thân: thân viên mãn do công đức tu hành mà thành; hóa thân: thân hiện ra ở đời để độ người). Hai thân pháp và báo thì người phàm không thấy được, chỉ dùng để giáo hóa các bậc từ Sơ địa trở lên (các bậc Bồ tát đã chứng ngộ); chỉ có hóa thân là trùm khắp tam thiên đại thiên thế giới, có trăm ức đức Thích Ca, tùy chỗ cảm ứng của người mà trước sau không nhất định: có khi vào cuối đời Ân, có khi vào thời Lỗ Trang Công, đều ở trong đại thiên thế giới. Trước sau đều truyền là cùng một lần giáo hóa, sự cảm thấy là tùy căn cơ của người, trước sau sao định được. Nếu theo pháp thân và báo thân thì thường lặng trong như nhau, không đáng phải than."
Lại hỏi: "Các tượng điềm lành thấy ở đất Hán phần nhiều truyền là do người con gái thứ tư của vua A Dục tạo, việc ấy ẩn kín, khó biết được thực hư, là thế nào?" Đáp: "Việc ấy quả thật không nghi ngờ gì. Vì người con gái thứ tư của vua A Dục dung mạo không đẹp, lâu ngày chưa lấy chồng, thường oán hận mình xấu xí, bèn vẽ hình tướng Phật, vẽ xong lại giống thân mình. Nàng phát nguyện: 'Tướng tốt của Phật vượt hẳn người thường, sao lại giống dáng dấp của ta?' Cứ thế khổ sở khẩn cầu trải bao năm tháng, sau cảm được Phật hiện ra, dung mạo nàng bỗng khác hẳn hình dáng cũ. Vua cha hỏi kỹ, nàng kể lại lời nguyện của mình. Nay các tượng ở Ngọc Hoa núi Bắc, ở Kinh Châu, Trường Sa, tượng Cao Khôi ở Dương Đô, và tượng chùa Sùng Kính ở kinh thành đều do người con gái thứ tư của vua A Dục tạo. Có tượng còn khắc chữ trên vầng hào quang và đài chân, viết theo chữ Phạn (chữ của Ấn Độ cổ), người Hán đọc ít ai hiểu được. Vua A Dục nhân đó đem các tượng này giao cho các vị thần, tùy duyên cảm ứng mà truyền đi khắp nơi để mở mang sự giác ngộ; nay nhìn mặt các tượng ấy, tượng nào cũng mang dáng nữ.
Đất chùa Sùng Kính vốn là bãi chiến trường. Cuối đời Tây Tấn, Ngũ Hồ nổi dậy, binh đao chém giết nhau, đất này chết nhiều nhất, dưới đất đầy xương người, nay đào lên vẫn còn thấy; người vô tội bị giết, tàn hại thảm khốc quá mức, nên các vị thần đặt tượng ở đó để trấn, khiến những oan hồn được sinh niệm lành. Triều Chu diệt Phật pháp, thần cũng dời tượng đi; đến khi Tùy Tổ dựng nghiệp hưng thịnh, Phật pháp lại phục hưng."
Lại hỏi: "Về những việc cảm ứng u ẩn, ở đời thường có người thần thức đã lìa, thân thể đã hư nát, sao lại có thể trở về? Có người qua bảy ngày hay nhiều ngày rồi sống lại như người thường không khác?" Đáp: "Con người bẩm thụ bảy thức (bảy loại tâm thức theo nhà Phật: thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc chạm, ý thức và thức chấp ngã), mỗi thức đều có thần (?); tâm thức làm chủ. Chủ dù đi trước, các thần còn lại vẫn ở lại giữ gìn, không có gì lạ. Như trong ngũ giới, mỗi giới có năm vị thần, năm giới thì có hai mươi lăm vị thần; phá một giới thì năm vị thần bỏ đi, các vị còn lại vẫn ở. Như đại tăng (tỳ kheo) thọ giới, giới có hai trăm năm mươi điều thì có hai trăm năm mươi vị thần; lại trong mỗi giới cảm được hai trăm năm mươi vị bảo vệ tỳ kheo; nếu hủy một giới nặng thì chỉ hai trăm năm mươi vị thần bỏ đi, số còn lại vẫn luôn đi theo."
Luật sư lại hỏi thiên nhân: "Ở chùa núi Tam Học, Lan Châu (?) đất Thục, có ngọn đèn giữa không trung thường chiếu sáng, do đâu mà có?" Đáp: "Trên núi có chùa Bồ Tát, lập từ thời chính pháp (giai đoạn giáo pháp còn nguyên vẹn sau khi Phật diệt độ) của Phật Ca Diếp, do Bồ tát Hoan Hỷ Vương dựng, tên là chùa Pháp Đăng; từ đó đến nay đèn luôn sáng. Ngoài thất có ba trăm vị tiểu Bồ tát nhịn ăn ngũ cốc, sống rất lâu, thường ở núi này. Ngọn đèn ấy về sau lại do thần núi Lý Đặc tiếp nối cúng dường. Cho nên đến tháng giêng, khắp nơi đốt đèn để cúng dường chùa Phật là vì vậy." (Trích từ sách Pháp uyển châu lâm.)
Thái Bình quảng ký, quyển thứ chín mươi ba
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh ra lệnh biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video