Phàm người điều khí (luyện điều hòa hơi thở theo phép dưỡng sinh của Đạo gia) trước hết phải theo "môn hộ" (cửa ngõ ra vào của hơi thở). Theo môn hộ nghĩa là: mũi là thiên môn (cửa trời), miệng là địa hộ (cửa đất). Thường hít vào bằng mũi, thở ra bằng miệng; làm ngược lại thì khí bị tắc nghẽn, làm thuận thì khí thông suốt (?). Ấy là theo sự phân định âm dương mà làm vậy. Đã biết cửa ngõ, thuận nghịch và sự phân định âm dương rồi thì phải theo đó mà tu luyện. Bất kể đi, đứng, ngồi hay nằm (nguyên văn chép "ngoại", có lẽ là chữ "ngọa" nghĩa là nằm (?)), mũi luôn hít vào, miệng luôn thở ra bằng hơi "ha" (há miệng đẩy hơi ra). Hít vào là nạp khí trong, thở ra là đẩy khí đục. Khí đục là từ ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận) mà ra. Vì sao ngũ tạng có khí đục? Vì con người ăn ngũ vị (năm vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn). Mỗi vị ứng với một tạng, và khí đục của tạng nào cũng đều thoát ra đằng miệng.
Lại có khí của lục phủ (sáu phủ: mật, dạ dày, ruột non, ruột già, bàng quang và tam tiêu) cùng dồn về một cửa ấy. Mọi thứ dơ bẩn xông lên, hợp lại thành khí đục. Đã có khí đục thì làm sao biết được? Ban đêm khi ngủ, vì miệng khép lại nên khí của ngũ tạng bị bít tắc, đọng lại trong cổ họng. Mỗi khi ngủ dậy, há to miệng ra mà xét thì thấy có mùi hôi tanh, tự mình cũng khó ngửi nổi. Nhờ đó mà biết khí ấy đục và xấu.
Phàm khi trong miệng khô, đắng, rít (?), hai má không có nước bọt, hoặc trong cổ họng đau không ăn được, đều là chứng nhiệt (nóng trong). Khi ấy phải há to miệng mà thở hơi "ha". Mỗi lần thở ha đều phải theo cửa ngõ ra vào; thở ha mười hơi, hai mươi hơi, rồi "gióng thiên cổ" (gióng trống trời), tức là gõ răng. Gõ răng bảy tám cái, rồi lấy lưỡi súc khắp "hoa trì" (ao hoa: chỉ khoang miệng, nơi sinh nước bọt) và nuốt nước bọt. Sách Hoàng Đình kinh (một bộ kinh dưỡng sinh của Đạo giáo) nói: "Súc miệng nuốt linh dịch (nước bọt quý) thì tai họa không phạm tới", chính là nói điều này.
Lại theo nhịp thở, để khí tự nhiên ra vào, điều hòa vài ba lượt, rồi lại há miệng thở ha mạnh; thở ha xong lại điều hòa. Cứ thế mà liệu chừng, xét thấy hơi nóng đã lui hết thì thôi. Làm sao biết được? Mũi vào miệng ra là thuận khí; miệng vào mũi ra là nghịch khí (?). Khi trong cổ họng sinh ra nước trong và ngọt thì hơi nóng đã lui, ngũ tạng đã mát. Hoàng Đình kinh nói: "Nước trong ở ngọc trì (ao ngọc: chỉ khoang miệng) tưới linh căn (gốc thiêng: chỉ cái lưỡi); xét kỹ mà tu được thì sống lâu bền." Nước trong ngọt nói ở đây chính là thứ ấy. Nếu thường xét điều hòa được các dấu hiệu này thì ngũ tạng ắt không sinh bệnh. Nếu xét đúng được dấu hiệu này thì tam tiêu (nguyên văn chép "tam nùng", có lẽ là "tam tiêu": ba vùng trên, giữa, dưới trong thân, là đường đi của khí và nước (?)) tự thông, việc phục khí (nuốt khí vào trong thân, một phép luyện của Đạo gia) lần nào cũng có ích, công phu không uổng.
Khí do tâm làm chủ: tâm tà thì khí tà, tâm chính thì khí chính. Nay mọi việc giơ tay động chân, vui, giận, buồn, sướng, không gì không do tâm; mỗi ý niệm tâm khởi lên, không gì không phải là khí. Khí cảm ứng với ý, ý theo tâm. Như vậy, khí vẹn thì thân vẹn, khí dứt thì thần (phần tinh thần, sức sống) tiêu, thần tiêu thì thân chết. Cho nên thầy thuốc trước hết bắt mạch, xem ngũ tạng theo bốn mùa, xét mạch cùng "khí hậu" (trạng thái của khí trong người ứng theo thời tiết), biết gốc bệnh rồi mới tìm thuốc. Người ta chỉ cần xét được khí hậu thì ngũ tạng tự hòa, mạch điều hòa, khí thuận. Vì sao biết vậy? Ngũ tạng làm chủ năm loại khí, lại ứng với năm phương; khí của các tạng điều hòa thì thuận theo lẽ bốn mùa. Huống chi tự mình xét được miệng mũi, lấy hay bỏ chỉ trong chốc lát, thì lạnh nóng tự nhiên không xâm vào được.
Kinh lại nói: Làm sao biết được lạnh nóng? Khí vào có một cách, khí ra có sáu cách. Sáu cách ấy là: tứ (nguyên văn chép là "yết", có lẽ là "tứ" (?)), ha, hô, hư, xuy, hi; đó là lục khí (sáu kiểu thở ra với khẩu hình khác nhau). Trong sáu khí, năm khí mỗi khí chủ một tạng, còn một khí thuộc tam tiêu. Tứ thuộc phổi, phổi chủ mũi; mũi bị lạnh nóng không hòa thì dùng hơi tứ mà thổ nạp (thở ra hít vào), đồng thời chữa cả các chứng lở loét ngoài da; ai có bệnh này thì theo chứng mà chữa. Ha thuộc tim, tim chủ lưỡi; lưỡi khô rít, khí không thông là nhiệt, dùng hơi ha để trừ. Nóng nhiều thì há to miệng, nhưng phải hết sức chú ý liệu việc mà điều trị (?), làm quá độ thì hại người. Hô thuộc tỳ, tỳ chủ trung cung (cung giữa thân), thuộc hành thổ; nếu khí hơi nóng không hòa, bụng trướng đầy, khí bức bối không thông thoát được thì dùng hơi hô mà chữa. Hư thuộc gan, gan chủ mắt; nếu mắt nóng ấm thì có thể dùng hơi hư mà điều trị. Xuy thuộc thận, thận chủ tai; nếu lưng và chân lạnh, dương đạo (chức năng sinh dục của nam giới) suy yếu thì dùng hơi xuy mà điều trị. Hi thuộc tam tiêu. Các khí kể trên đại để tuy có lẽ ấy, nhưng hễ ngũ tạng, lục phủ, tam tiêu bị lạnh nóng không điều hòa thì đều thuộc về tâm, mà tâm chủ hơi ha; chỉ cần dùng phép thổ nạp mà điều trị thì muôn bệnh đều khỏi, cũng không cần phải dùng từng thứ trong sáu khí.
Lại nữa, điều khí hoàn toàn theo cửa ngõ ra vào; nếu làm nhiều e trong cổ họng bị khô. Thấy khô thì ngậm miệng lại, để hơi ra vào bằng mũi, trong miệng sẽ sinh nước bọt, cổ họng được nhuận, súc lấy mà nuốt. Lại xét: nếu trong miệng không có hơi nóng hôi, ngũ tạng đã hòa thì không cần điều khí nữa, cứ lúc đi, đứng, ngồi, nằm lấy lưỡi đẩy nước bọt mà nuốt, sắc mặt sẽ sáng tươi.
Kinh cũ lại nói: lấy giờ Tý (khoảng 23 giờ đến 1 giờ sáng), lúc sinh vượng khí (khí đang sinh, đang thịnh), lại lấy sáu thời điểm trong ngày (?), đếm số mà phục khí. Lúc mới phục thì rất nóng, phần nhiều lại không có thứ tự, không liệu lượng, cứ thế dần dần tu hành (?). Người không hiểu thì nhiều, chỉ theo phương sách mà làm, không tìm khẩu quyết (lời dạy bí truyền) của thầy, lại tưởng là phép thật; đến khi phục khí thì người bị tổn thương rất nhiều! Có người vì đó mà sinh bệnh, có người lại giảm mất tuổi thọ vốn có, những trường hợp như thế nhiều vô kể. Có người bảo luyện khí chẳng có công hiệu, có người bảo làm vội thì vô ích; năm tháng dằng dặc, biết bao giờ thành; hoặc không gặp được thầy, lòng tu đều thoái lui; lưỡng lự giữa hai mối ngờ ấy mà lỡ cả một đời. Nay vì người sau mà trình bày sơ lược để giúp đạt công phu; cả hai lẽ lợi và hại đều đã từng tu tập, tự thân trải qua, từ đó trải nhiều năm, điều đúng điều sai đều đã thấy rõ, để người tu về sau không còn sai lầm, lợi ích ngày càng tăng, chữa bệnh linh nghiệm như thần, thử là thấy ngay, hay dở có hiệu quả tức thì.
Lại nữa, người mới bắt đầu luyện đều vì tam tiêu chưa thông, nên khí phục vào phần nhiều dồn ở phía trên (?). Khí không qua được, đọng lại thì giữa tim ngực bức bối; bức bối thì hại người, khi chưa hiểu cách điều lý thì phải hết sức để ý. Người mới phục khí trước hết phải ăn cơm, ăn uống đúng giờ đúng lúc; làm trái thì phạm thứ tự tu hành. Lòng thành không lay chuyển (?), trừ bỏ tam thi (theo Đạo giáo là ba thứ ma trùng ở trong thân, xui người ham muốn và làm cho chóng chết), bỏ vinh hoa phú quý, tiết chế sắc dục, xa lánh tiền của, thế mới gần với đạo, ngày dần thành công; sống lâu thêm thọ, chắc chắn không uổng phí. Nếu không làm theo như vậy, chỉ biết qua loa trong chốc lát, thì rốt cuộc không thành.
Người tu chân (tu luyện để đạt đạo, thành bậc chân nhân) cũng có ba bậc; tùy thời mà xét lẽ, tình trạng không giống nhau, cũng không thể cố chấp. Xin trình bày sơ lược như sau. Bậc trên: bản tính an nhàn tĩnh lặng, chí hướng trong sạch thanh nhã, nói ra hợp với đạo, làm thì không có vết nhơ. Người như thế có sẵn tư chất từ kiếp trước, như ném đá xuống nước (vào ngay, hợp ngay, không chút trở ngại), không gì sánh được; đây là ví với người trí cao, sớm phát tâm.
Bậc giữa: hoặc thân ở chốn vinh hoa bổng lộc, hoặc thế lực danh vọng cao xa, hoặc có nghiệp lớn, thông gia giàu sang, hoặc danh vị đang có triển vọng; lưỡng lự tiến lui, thoắt chốc đã hao tổn. Nghe đạo thì thức ngủ không yên, nghĩ tới thì suốt ngày không ngớt; hai lòng giao chiến, bên nào thắng thì vẹn bên ấy, trong lúc chần chừ thì mười phần đã mất sáu bảy! Đây là ví với người trí bậc trung, phát tâm muộn.
Bậc dưới: tuổi trẻ và tuổi tráng niên đã qua (?), lần lữa đến tuổi già, gân sức suy yếu, tâm thần đã sa sút. Dẫu được ăn lộc thì cũng như mặc áo gấm đi đêm (sang mà chẳng ích gì), mặt trời đã xế tây, thoắt như ngọn đèn trước gió; lúc ấy mới đuổi theo thần, nghĩ tới đạo thì như muốn cắn rốn mình (hối không kịp nữa). Lặng mà nghĩ lại, than thở biết bao! Hạng người này nếu vẫn còn chuyên tâm gắng chí, thì mười người còn cứu được một hai. Còn người từ tám mươi tuổi trở lên thì phần tội đã định, đành cầu ở kiếp sau. Về ba bậc người này, các bậc hiền xưa để lại lời than để chỉ cho người sau; mong hãy xét kỹ gốc rễ, lập chí bền vững, thành công không thoái lui, phúc thọ vô bờ, há chẳng tốt sao!
Phục khí vốn có tên là thai tức (thở như thai nhi trong bụng mẹ). Thai tức là như trẻ sơ sinh ở trong bụng mẹ mười tháng, không ăn mà vẫn lớn lên thành hình, xương nhỏ gân mềm, nắm chặt tay (ác cố: nắm tay, ngón cái gập vào trong) và giữ một (thủ nhất: giữ tâm thần chuyên nhất ở một chỗ), vì mới nhận chính khí, không nghĩ không niệm, lặng yên đọng tĩnh, nhận nguyên khí (khí gốc bẩm thụ từ trời đất, cha mẹ) mà biến hóa, mở ra các khớp, tạng phủ, đều là tự nhiên. Chợt ra khỏi bụng mẹ thì hít khí bên ngoài mà có tiếng khóc, liền biết khô ướt, đói khát, dường như có ý nghĩ, thế là mất nguyên khí. Nay cái mà người ta phục, giống như trẻ ở trong bụng mẹ, gọi là thai tức, tức là phục nội khí (khí ở bên trong thân) mà thôi. Kinh cũ nói: dùng mũi dẫn khí bên ngoài vào mà phục thì thật chẳng phải phép chính.
Người muốn phục khí, hãy chọn lúc tỉnh giấc sau nửa đêm và lúc tỉnh giấc vào canh năm (khoảng 3 đến 5 giờ sáng), theo cách đã nói ở trước mà điều khí, thổ nạp, xét khí hậu, súc miệng nuốt linh dịch. Rồi nằm ngửa, duỗi tay chân, đặt đầu lên gối mà thở, lòng định, dứt hết ý nghĩ (?), để khí theo cửa ngõ ra vào, lặng lẽ ngậm miệng. Khi bên trong đã có khí thì dẫn lên vào miệng, hơi phồng má mà nuốt xuống, vẫn dùng ý tiễn khí đi xuống, lấy tay xoa trên vùng tim cho khí xuống. Rồi lại điều khí sáu bảy lần, lại nuốt một hơi, như trước lấy tay xoa; nuốt được hai mươi hơi thì tạm dừng.
Đến sáng lại tùy lúc ngồi hay nằm, chọn tư thế tiện và yên, nuốt thêm mười mấy hơi; giữa mỗi lần nuốt điều khí bốn năm mươi lượt rồi mới từ từ nuốt; không có việc gì cần thì đừng nuốt dồn. Mỗi lần nuốt phải lấy tay xoa cho khí xuống, vẫn dùng ý tiễn xuống, rồi xét: nếu thượng tiêu (vùng trên của tam tiêu, từ ngực trở lên) đã thông thì nuốt xuống quá rốn; nếu chưa thông thì khí dừng lại ở tim ngực. Đợi đến giờ ăn, nếu thấy phía trên trống, phía dưới thoát hơi, khí thông, thì cứ ăn; nếu chưa đói thì chớ ăn; có ăn thì không được ăn no, no thì cản trở việc phục khí. Ăn xong, đợi khi trên vùng tim và trong bụng hơi trống thì lại phục hai mươi hơi nuốt; sau đó (?) lại ăn bữa tối, ăn xong đợi trên vùng tim trống lại phục hai mươi hơi nuốt thì thôi. Rồi cứ tùy ý đi, đứng, ngồi, nằm. Trên đây là cách phục khí trong một ngày; cách liệu giờ giấc suốt trăm ngày cũng giống như vậy. Mỗi lần nuốt một hơi đều nhớ lấy tay xoa cho khí tan ra. Mỗi lần nuốt cách nhau mười hơi thở trở xuống là tốt (?).
Lúc mới phục khí, tam tiêu chưa thông, quan tiết (các khớp và các cửa ải mà khí phải đi qua trong thân) chưa mở; quan tiết chưa mở thì e lại bị tắc nghẽn, nên không được phục nhiều. Cứ mười ngày thêm ba đến năm hơi nuốt, cho đủ trăm ngày; đến một trăm năm mươi ngày lại thêm bốn năm hơi, thành hai trăm hơi. Sau một năm, khí đã thông, quan tiết đã mở, da thịt nhuận, lỗ chân lông mở, chỉ cần đợi trong bụng trống là nuốt ba hơi, năm hơi, tùy ý nuốt liền liền, không có hạn định, nhưng không được quá ba trăm hơi. Đợi sau ba năm, khí xoay vần thông suốt khắp thân, ngũ tạng được nuôi dưỡng hoàn thành, xương tủy bền chắc thêm, da dẻ đầy đặn, thì không hạn số hơi nuốt nhiều hay ít, khi ấy cũng có thể tuyệt căn (dứt hẳn việc ăn ngũ cốc (?)).
Nếu chưa đủ ba năm, mà người vốn trước đã mắc ngũ lao thất thương (năm chứng hao mòn do làm lụng quá sức và bảy loại tổn thương bên trong cơ thể), tạng phủ hao tổn, trăm khớp khô héo, lại không chịu dần dần bồi đắp, đột ngột tuyệt căn để mong kéo dài tuổi thọ; lại thêm không dứt được lòng với lưới đời, lăng xăng theo sáu thứ ham muốn (?), tiền của sắc dục vẫn như cũ, chỉ biết nhịn đói, cốc khí (khí do ngũ cốc nuôi dưỡng) dần dứt, thuốc men không đủ, bệnh mới thay nhau phát sinh, muôn bệnh kéo đến. Như thế mà mong không chết thì làm sao được?
Lại nữa, sau khi phục khí phải biết thứ tự ăn uống. Mỗi ngày vào bữa sáng ăn một ít cháo nấu nhạt, thì khí của tỳ được điều hòa, chiều tối đủ nước bọt. Buổi trưa ăn một hai cái bánh nhạt (?), nấu canh hành với ngó sen (?) cũng được, nhưng không được ăn nóng. Đến chiều tối nếu đói thì nấu một ít bác thác (một món bột mì nấu canh) nhạt (?), nhào bột cứng mà nấu chừng mười mấy dạo sôi (?), rồi ăn. Mỗi lần ăn đều không được no, phải bớt lại ba năm miếng, luôn giữ cho trong bụng còn hơi thiếu thiếu mới tốt. Nếu một bữa ăn no căng thì đường khí bị tắc không thông, hỏng công phu cả một ngày! Đặc biệt kiêng đồ có bơ, dầu, béo ngậy, rau sống, củ cải, đồ để lâu bốc mùi, và mọi thứ hăng nồng (hành, tỏi, các loại rau có mùi nặng và thịt cá) đều không được ăn.
Lúc đầu, trong ba năm mươi ngày không khỏi có chút đói, thèm ăn; sau khi đã điều được khí, đợi trong bụng dần dần nhuận thì trăm vị đều không nghĩ tới nữa. Những điều đã nói về ăn cháo, ăn bánh, bánh canh, đều tùy lúc cho tiện, muốn ăn thì ăn, không cần ngày nào cũng ăn đúng như thế. Đại để thứ tự ăn uống là như vậy, tự chọn cách cho yên ổn tiện lợi; thỉnh thoảng ăn một bữa cháo nấu nhạt cũng tốt. Lại nữa, lúc mới phục khí mà tam tiêu thông, miệng dạ dày mở, ngũ tạng hòa, nước bọt ngọt sinh ra, ngọc trì (khoang miệng) dễ chịu, ăn gì cũng thấy ngọt, giống như người mới khỏi bệnh, ăn tham không biết đủ, vật gì cũng thấy ngon; khi ấy phải tiết chế, nếu buông theo lòng thèm thì ắt tổn hại lớn. Thà thấy thèm thì ăn ít mà nhiều bữa (?).
Mỗi lần ăn xong, thức ăn đều có độc, lại có hơi nóng của năm vị. Mỗi khi vừa ăn xong phải há miệng thở hơi ha ra, chừng nào hơi nóng trong miệng lui hết thì thôi, như thế mãi mãi không lo bệnh. Lại phải kiêng muối và các vị cay, chua, không được ăn. Lúc đầu thì khó theo; đến hai mươi ngày, nước bọt như suối thiêng chảy ra, thì đồ mặn cay không ăn được nữa, vì đang phục khí. Về sau ngũ tạng được nhuận, chính khí đi xuống đuổi hết khí xấu tích từ trước; khí xấu cũ thoát xuống thì dạ dày dễ bị tổn thương (?), nên không được ăn đồ lạnh, nóng, béo ngậy, sống, cứng. Nếu lỡ ăn một miếng thì chỗ thức ăn dừng lại sẽ thấy hơi đau; khi công phu đã sâu thì về sau tự mình biết. Chỉ nên ăn đồ mềm và chín là tốt, và ăn xong vẫn phải thở hơi ha ra.
Lại nữa, mỗi lần ăn cơm, trước hãy ăn hai ba chục hạt tiêu sống, uống nước cho trôi rồi mới ăn cơm; ăn xong thấy bị đầy, no quá, thì lại ăn thêm một hai chục hạt tiêu cũng tốt. Tiêu làm thông tam tiêu, đuổi khí xấu xuống, đồng thời tiêu thức ăn cũ còn đọng, dẫn dắt chính khí. Nếu thấy khí dồn lên tim ngực bức bối thì ngậm một hai hạt tiêu (?), lập tức sẽ tan; công dụng của tiêu thật không nói hết được. Lại nếu chợt bị no tức, khí đầy, thì phải ngồi yên điều khí, một lúc khí sẽ tan và thoát xuống dưới.
Kinh cũ nói: giữ chặt khí, đừng cho thoát xuống dưới. Trước đây người mới học theo đó mà giữ khí, chẳng bao lâu bụng bức bối, lo sợ như sắp chết. Phía dưới có hai lỗ thông lên trên, miệng mũi ra vào, trên dưới ứng với nhau; vì ngũ tạng vốn có khí xấu tích từ trước cần phải thoát ra phía dưới, sao lại giữ lại được? Giữ lại thì khí không thông thoát được, khí không thông thoát thì thấy đau. Cho nên khí cũ chưa ra, khí mới vừa vào, hai khí xung nhau mà sinh hại; không cần giữ lại, để cho thông thoát mới là tốt. Lại nữa, mỗi ngày lúc bụng đói tùy sức uống một hai chén rượu thì rất tốt, nhưng không được để đến mức choáng váng. Nếu mỗi ngày nhấp từng chút được ba năm chén thì rất giúp cho đường khí; nhưng rượu phải trong và ngon mới uống được, không được uống nhiều, nôn một lần thì mấy ngày khí không trở lại bình thường.
Lại khi gặp cuộc vui muốn uống nhiều thì cũng có cách. Người ta sở dĩ uống rượu mà say sưa, choáng váng rối loạn, là vì rượu có độc của men rượu, khí độc vào tứ chi thì say. Khi đang uống, mười người, năm người ngồi cùng nhau, chén cứ chốc chốc lại đến, thì mỗi lần uống xong một chén hãy há miệng thở ha ra bảy tám hơi, độc rượu sẽ tan ra ngoài. Nếu rượu dồn đến liên tiếp thì há to miệng mà thở ha; nếu uống chén nào theo chén nấy thì có thể thở ra nhẹ thôi.
Thường ngày trong khi thở, nối theo hơi ra mà thở ha để tiễn khí đi; nếu suốt bữa tiệc điều lý như thế không ngừng thì người thường ngày uống được ba thăng, hôm ấy uống được một đấu (thăng, đấu: đơn vị đo dung tích; một đấu bằng mười thăng)! Vẫn không say, cũng khỏi bị trúng rượu, lại không mất vị rượu, uống suốt ngày cũng không thấy kém đi. Rồi đợi đến lúc ngủ dậy, theo cách trước súc miệng nuốt nước bọt, điều lý trở lại bình thường như cũ. Lại nữa, có lúc chợt có hơi muốn thoát xuống dưới (trung tiện), không định lúc nào: hoặc đang khi ăn, hoặc đang tiếp khách, hoặc đang cưỡi ngựa đi xe, hoặc đang trước mặt bậc tôn trưởng, mà hơi kéo đến thì tính sao? Phải tìm cách thuận tiện mà cho thoát xuống. Nếu nín một hơi không cho thoát thì hơi ấy nghịch lên, trong dạ dày đau quặn, lệch sang vùng tim và sườn thì lâu không tan, một lần nôn thì khí loạn, bức bối và đau. Nếu việc công việc tư bận rộn không có thì giờ tĩnh dưỡng thì chớ ăn đồ hăng cay; như vậy dù có trung tiện thì hơi cũng không hôi lắm. Còn sau khi đã tuyệt cốc (bỏ ăn ngũ cốc), dẫu có trung tiện một hai lần cũng không hôi.
Lại có khí dơ bẩn ở chỗ sinh nở và chỗ người mắc mọi thứ bệnh nặng, không được xông chạm vào, vì làm tổn hại chính khí nặng nề. Nếu chợt phải ra vào ngoài phố, gặp khí xấu thì nín thở mà đi qua; nếu không thì phải uống rượu cho có hơi rượu, và ăn chút đồ hăng cay, cũng có thể tránh được. Nếu khí xấu đã vào, thấy trong người không yên thì phải điều khí mà đuổi nó đi. Lại không nên lớn tiếng ca hát, khóc lóc, gào gọi; nếu việc đời không tránh được phải đi viếng tang, hỏi thăm thì nên nói nhỏ, không được khóc quá mức. Lại khi khí chợt nghịch xông lên cổ họng thì chớ để nó lên, liền nuốt cho nó xuống, rồi lại nạp khí, nuốt ba năm hơi là yên, vẫn lấy tay xoa cho khí xuống và tan ra. Ngậm hạt tiêu và uống rượu thì khí sẽ tan. Nếu khổ vì nuốt không xuống thì cũng đừng cố ép nuốt, kẻo làm thượng tiêu bị tắc. Hãy chú ý liệu chừng, tùy lúc tự xét; nếu khí chưa tan thì chớ ăn; lại nếu vừa ăn no thì không được nuốt khí, nuốt thì khí bị thức ăn ngăn lại không xuống được, sẽ thành bệnh.
Lại mỗi lần nuốt một hơi thì ngậm miệng, nín mũi, đợi hơi thở định lại, dùng tâm tiễn khí đi xuống (?), xét thấy khí đi xuống phía bên trái qua hai mươi bốn đốt, nghe rõ từng tiếng như nước chảy qua hố, rất rõ ràng, như có từng chỗ trũng từng đốt. Nếu không có tiếng kêu là dấu hiệu đã ăn đồ béo ngậy, không theo đúng giờ giấc; nếu không sớm liệu mà điều chỉnh, lại cứ phục khí dồn ép thêm thì ắt sinh bệnh, càng phải thận trọng.
Lại nữa, người mới phục khí đều tham công, lại xem nhẹ khí, cho rằng phục nhiều là có công. Mỗi ngày thêm mười hơi, hai mươi hơi, thấy tạm yên ổn lại thêm ba mươi, năm mươi hơi, ngày một tăng lên, tưởng là đã đạt được, không biết rằng khí chưa thông nhuận, vì thế kết lại thành bệnh. Trong bụng đã có bệnh mà thân vẫn chưa hay biết; đến khi có dấu hiệu khó chịu vẫn cho là không sao, ngày lại thêm ngày, tích lại mà kết thành. Một khi đã kết thành khí bệnh ở hai bên sườn thì rốt cuộc khó dùng thuốc mà chữa. Nếu ba năm công phu đã thành thì dẫu có phạm phải điều gì cũng không hề gì; phục khí mỗi ngày đến hơn một nghìn hơi nuốt cũng không sợ! Đến chín năm thì công phu trọn vẹn, không thoái lui, các khớp nối liền với nhau.
Hoàng Đình kinh nói: "Nghìn nghìn trăm trăm tự nối liền, từng một từng mười như núi chồng." Ấy là nói gân xương nối liền với nhau. Ngũ tạng được như thế rồi thì về sau có thể xuống nước không chìm, khí bên trong không ra, khí bên ngoài không vào, mười ngày, hai mươi ngày cũng được; rét lớn nóng lớn đều không chút sợ hãi; dù già hay trẻ cũng đều không như người thường (?). Phép khí cần phải ác cố (nắm chặt tay); nhưng lúc mới đầu khí chưa vận hành thì chưa được ác cố; đợi nửa năm hoặc trăm ngày, thấy khí thông suốt, trong lòng bàn tay ra mồ hôi, thì mới được ác cố.
Hoàng Đình kinh nói: "Đóng chặt tam quan (ba cửa ải của thân), nắm tay giữ yên; ngậm súc kim lễ (rượu ngọt vàng, chỉ nước bọt), nuốt ngọc anh (tinh hoa của ngọc, cũng chỉ nước bọt)." Nhờ vậy mà đến chỗ không đói, tam trùng (ba con trùng trong thân, tức tam thi) chết hết, ý thường bình hòa, khiến người hưng thịnh (?). Khí hải (biển khí: vùng dưới rốn, nơi chứa khí) ở dưới rốn. Người ta đều vì tam tiêu không thông, nên hơi thở không xuống quá rốn được; lại thêm khí gấp, thở không định, là vì khí chưa xuống, chỉ dồn ở thượng tiêu, vùng tim ngực. Như người mới nuốt khí năm ngày, mười ngày thì thượng tiêu chưa thông; sau mười ngày đến hai mươi ngày thì phải thấy khí đi xuống qua các chỗ trũng ở các đốt, vào khí hải, kêu tiếng u u, hơi thấy khí chuyển động. Khí đến khí hải thì hơi thở dài ra, ấy là khí hậu đã hòa tốt.
Lại nữa, kinh cũ không nói tỉ mỉ, chỉ nói qua và giải thích các điều kiêng kỵ (?), khiến người sau nhiều kẻ vì thế mà tổn hại chính khí, nửa đường bỏ dở. Nay những điều này đều do chính mình tu hành, từng trải qua cả lợi lẫn hại, nên thuật lại kỹ càng.
Lại nữa, điều khí đều phải để ý ra vào thật nhẹ nhàng, không được để tai nghe thấy tiếng; nghe thấy là tổn hại chính khí. Chỉ khi nóng nhiều thì thở ha một chút, không sợ nghe thấy; hết nóng rồi thì lại phải điều lý cho nhẹ nhàng. Lại người mới phục khí chưa biết cách nuốt, lấy mỗi lần nuốt một hơi làm chừng, phồng to miệng, dẫn khí đầy miệng rồi mới chúm lại mà nuốt. Biết cách nuốt rồi, thượng tiêu lại đã thông, thì không cần phồng miệng nữa, chỉ lặng lẽ nín hơi ngậm miệng, không dẫn khí vào hay thở ra, nuốt liền được ba hơi rồi thở ra một lần, lại nuốt tiếp; rồi đến tám chín hơi mới thở ra một lần, hoặc hai mươi hơi một lần, hoặc ba mươi hơi một lần; như thế là khí đã đi xuống, tới khí hải thông suốt, gân mạch đã thông! Việc này chỉ là đôi khi chủ ý làm để thử xét khí hậu dài ngắn, thông hay không thông, chứ không nên lúc nào cũng nuốt nhiều như vậy; nuốt nhiều cũng không tốt, không yên ổn. Nếu muốn yên ổn thì cứ ngậm miệng nuốt một hơi, nuốt vào rồi dùng tâm tiễn xuống khí hải, rồi lại nuốt tiếp, không cần thở ra; đó là cách làm thường ngày. Lại người mới phục khí chưa biết chừng mực thì không tránh khỏi phải dùng tâm tiễn khí xuống; đến về sau đã biết thứ tự nghỉ ngơi điều dưỡng khí, thì dứt hết ý niệm, chỉ không nghĩ ngợi mà tùy ý nuốt, khí sẽ tự về đúng chỗ của nó, không cần lấy tay xoa vùng tim và dùng tâm tiễn nữa.
Kinh lại nói: dạy bằng cách không nói; muôn vật nổi lên mà không từ chối, sinh ra mà không chiếm làm của mình, công thành mà không ở lại nhận công (?). "Dạy bằng cách không nói" là tâm ở chỗ tự nhiên, không làm gì gượng ép, không vướng ý niệm, mà ngũ tạng lục phủ tự được nuôi dưỡng. "Sinh ra mà không chiếm làm của mình" là sinh ra đạo khí trong thân mà thân không cậy là mình có; lặng lẽ mà thành công, công thành mà không ở lại nhận công, không để lộ việc làm ra ngoài. Lộ ra thì người biết, người biết thì cái "ta" sinh ra, cái "ta" sinh ra thì danh tiếng tới, danh tiếng tới thì họa đến, họa đến thì khí mất, khí mất thì diệt! Cho nên Hoàng Đình kinh nói: "Ngươi biết được cái Một thì muôn việc xong."
Lại những điều nói về giờ phục khí lúc nửa đêm, canh năm và ba thời trong ngày, cùng thứ tự ăn uống, là vì người mới luyện chưa hiểu nên ghi đủ ra; chỉ cần hiểu sâu, về sau gặp việc thì để ý kỹ mà tự chọn cách cho tiện, chớ cố chấp. Cố chấp thì sinh lo, sinh lo thì buộc lòng vào đó, buộc lòng thì tâm mệt, tâm mệt thì công phu thoái lui! Hãy ghi nhớ! Hãy ghi nhớ!
Tiên kinh (kinh sách của đạo tu tiên) nói: Người ta đến lúc sắp chết mới tiếc thân, tội đã định mới nghĩ đến đổi sang làm lành, bệnh đã thành mới đi tìm thuốc, như lưới trời đã sập xuống, không thể đuổi kịp nữa. Cho nên bậc hiền nhân, bậc thượng sĩ quý mạng sống khi chưa nguy, sợ tai họa khi họa chưa đến, chữa bệnh khi bệnh chưa phát; đó mới thật là bậc thượng sĩ, thật đáng gọi là biết giữ gìn quý trọng thân mình.
Lại nói có tuổi trên, tuổi giữa, tuổi dưới. Tuổi trên là từ hai mươi đến ba mươi; tuổi giữa là từ bốn mươi đến năm mươi; tuổi dưới là sáu mươi, bảy mươi. Còn từ tám mươi trở lên thì phần tội đã định. Tuổi trên là tuổi còn trẻ (?), hiểu được chính đạo, thấu được lẽ huyền vi, thân chắc xương cứng, gân đủ thịt đầy, phát tâm theo đạo thì không ai không thành công. Tuổi giữa thì ngộ đạo đã muộn, gân thịt xương tủy chỉ còn một nửa, ở vào chỗ tiến lui, công hiệu thì ít. Tuổi dưới, sáu mươi bảy mươi, xương tủy gân mạch mười phần còn hai ba, như mặt trời đã chiều, nhưng vẫn còn cứu được. Từ tám mươi trở lên thì óc cạn tủy hết, muôn khớp khô héo, thần suy khí mất, đi như xác chết, bước như ma, không thể cứu được.
Cho nên các bậc hiền, bậc thượng sĩ đời trước biết ngọn đèn trước gió khó giữ, dốc lòng bỏ đời tục, bỏ lao nhọc, quý thân mình như báu vật, bèn gửi chí nơi hang núi vắng vẻ, thu tâm trở về với đạo. Đạo là khí; khí là gốc của thân. Cá rời nước thì sắp chết, người mất đạo thì khó toàn. Dưỡng sinh cốt ở luyện khí, luyện khí cốt ở giữ tinh (tinh: chất tinh túy nuôi sống cơ thể, gồm cả tinh dịch); tinh và khí đều vẹn, gọi là của báu thật.
Lại nữa, người có ba đan điền (ba nơi trong thân chứa và luyện tinh, khí, thần) là thượng nguyên, trung nguyên, hạ nguyên. Thượng nguyên đan điền là nê hoàn (tên Đạo gia gọi vùng não), còn có tên là đế hương (quê của vua trời); trung nguyên tức trung đan điền là tim, còn gọi là giáng cung chân nhân (cung đỏ, nơi vị thần chân nhân ở); hạ nguyên tức hạ đan điền là khí hải, còn gọi là tinh môn (cửa của tinh). Ba nguyên này đều có thần ngự; một thần bị suy thì khí rò, tinh thoát, tinh thoát thì khí tan. Tinh là gốc của thân, gốc là chỗ của khí; tinh vẹn thì khí vẹn, tinh thoát thì khí thoát. Chỉ có tinh và khí là phải giữ cho vẹn toàn mà thôi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video