Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm (bộ kinh lớn của Phật giáo Đại thừa, nói về cảnh giới rộng lớn của Phật, trang nghiêm như được kết bằng muôn hoa), phẩm Hạnh Nguyện của Bồ Tát Phổ Hiền (Bồ Tát là người phát nguyện cầu thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh; Phổ Hiền là vị Bồ Tát tiêu biểu cho hạnh nguyện tu hành rộng lớn), quyển thứ hai mươi bảy: phẩm Hạnh Nguyện Phổ Hiền, đi vào cảnh giới giải thoát không thể nghĩ bàn.
Bấy giờ đồng tử Thiện Tài (cậu bé tên Thiện Tài, người đi khắp nơi tìm thầy học đạo) thưa với thần rừng: "Thưa thánh giả (cách gọi tôn kính bậc đã chứng đạo), ngài đạt được môn giải thoát này (ở đây chỉ một cảnh giới chứng ngộ riêng, trong đó tâm tự tại, không bị ràng buộc) đã bao lâu rồi?"
Thần rừng đáp: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật giáo gọi người cầu đạo), vào thời rất xa xưa, trải qua số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài theo cách tính thời gian của Phật giáo) nhiều bằng số hạt bụi cực nhỏ của một ức cõi Phật (cõi Phật: một thế giới do một vị Phật giáo hóa; ức: một trăm triệu), rồi lại gấp đôi số ấy nữa. Khi ấy có một thế giới tên là Phổ Bảo; kiếp ấy tên là Duyệt Lạc. Có tám mươi ức na-do-tha (đơn vị số cực lớn của Ấn Độ xưa, thường hiểu là hàng nghìn tỉ) vị Phật ra đời trong kiếp ấy. Vị Phật đầu tiên hiệu là Tự Tại Công Đức Vô Năng Thắng Tràng, có đủ mười danh hiệu (mười tôn hiệu dành cho một vị Phật như Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri…).
Trong thế giới ấy có một tứ thiên hạ (một đơn vị thế giới gồm bốn châu lục lớn nằm quanh núi Tu-di) tên là Chủng Chủng Trang Nghiêm Quang. Trong châu Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người sinh sống) có một kinh đô tên là Thanh Tịnh Trang Nghiêm Tu Di Tràng. Trong kinh đô có vị vua tên là Bảo Quang Diệm Nhãn. Bấy giờ, đệ nhất phu nhân của đại vương tên là Đại Diệm Tự Tại Hoan Hỷ Quang. Cũng như trong châu Diêm-phù-đề của thế giới này, phu nhân Ma-da là mẹ của đức Như Lai Tỳ-lô-giá-na (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ cõi chân thật mà đến; Tỳ-lô-giá-na: nghĩa là "ánh sáng chiếu khắp", chỉ thân chân thật của Phật Thích-ca), thì trong châu Diêm-phù-đề của thế giới Chủng Chủng Trang Nghiêm Quang kia, phu nhân Đại Diệm Tự Tại Hoan Hỷ Quang là mẹ của đức Như Lai Tự Tại Công Đức Vô Năng Thắng Tràng, vị Phật đầu tiên ấy, cũng y như vậy.
Này thiện nam tử, khi phu nhân Hỷ Quang sắp sinh vị Bồ Tát ấy, có hai mươi ức na-do-tha thể nữ (cung nữ hầu hạ trong cung) vây quanh trước sau, cùng đi đến vườn Kim Hoa rộng lớn tròn đầy, hiện ra đủ loại thần thông biến hóa không thể nghĩ bàn của Bồ Tát khi thọ sinh (nhận thân, sinh ra đời). Trong vườn có một tòa lầu tên là Thanh Tịnh Diệu Bảo Phong, có một cây chúa lớn tên là Nhất Thiết Thí. Lúc ấy phu nhân đưa tay phải vịn cành cây, từ hông phải sinh ra vị Bồ Tát. Các vị trời nâng đỡ, tắm cho bằng nước thơm. Tất cả các bậc chúa tể trong đời đều bày biện lễ cúng dường (dâng lễ vật tỏ lòng tôn kính) rộng khắp.
Khi ấy có một bà vú nuôi tên là Vô Cấu Quang đứng hầu bên cạnh. Các vị trời trao Bồ Tát cho bà vú. Bà vú cung kính đón nhận, đưa tay ôm bế, sinh lòng vui mừng lớn, liền đạt được tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một chỗ, phát sinh năng lực đặc biệt) gọi là "cảnh giới mắt nhìn khắp của Bồ Tát". Nhờ được tam-muội này nên thấy khắp vô số chư Phật trong tất cả thế giới ở mười phương (tám hướng cùng trên và dưới, tức khắp mọi nơi); lại được pháp môn (cánh cửa đi vào giáo pháp, tức một con đường chứng ngộ) giải thoát "thọ sinh tự tại khắp mọi nơi" này. Này thiện nam tử, như thức lúc mới vào thai (thức: dòng tâm thức đi vào bào thai để tái sinh) đi nhanh chóng, không gì ngăn trở, thì nhờ được tam-muội này, tôi cũng nhanh chóng thấy được phép thần biến của mười phương chư Phật nương sức bổn nguyện (lời nguyện gốc đã phát từ khi mới tu) mà thọ sinh, cũng y như vậy.
Này thiện nam tử, ý ngươi thế nào? Bà vú Vô Cấu Quang thuở ấy há phải người nào khác ư? Chính là thân tôi đây. Hai mươi ức na-do-tha thể nữ thuở ấy nay chính là hai mươi ức na-do-tha nữ thần rừng, quyến thuộc của tôi trong khu rừng này. Phu nhân Đại Diệm Tự Tại Hoan Hỷ Quang thuở ấy nay là phu nhân Ma-da. Đại vương Bảo Quang Diệm Nhãn thuở ấy nay là vua Tịnh Phạn (vua cha của Phật Thích-ca).
Này thiện nam tử, từ đó đến nay, trong từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ), tôi luôn thấy biển thần biến lớn lao của Bồ Tát Tỳ-lô-giá-na thọ sinh tự tại. Này thiện nam tử, như tôi thấy đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) Tỳ-lô-giá-na, trong từng niệm, ở thế giới Ta-bà này (thế giới loài người đang ở, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu khổ) và trong từng hạt bụi của thế giới này, nương sức bổn nguyện mà mở ra cửa biển thần biến thọ sinh tự tại, thì tôi cũng thấy đức Thế Tôn ở khắp tất cả các biển cõi (vô số cõi thế giới nhiều như biển) trong mười phương, trong mọi thế giới và trong từng hạt bụi của chúng, đều hiện ra phép thần biến thọ sinh tự tại. Như thấy ở hiện tại, tôi cũng thấy Như Lai, cho đến tận thời vị lai, ở các thế giới mười phương và trong từng hạt bụi của các thế giới ấy, đều hiện ra phép thần biến thọ sinh tự tại.
Này thiện nam tử, như tôi thấy đức Phật Tỳ-lô-giá-na hiện nay thọ sinh tự tại, thần biến khắp nơi, tôi cũng thấy tất cả chư Phật mười phương, mỗi vị nương bổn nguyện của mình, ở khắp mọi chỗ, suốt cả quá khứ lẫn vị lai, trong mọi thế giới và mọi hạt bụi của các thế giới ấy, đều hiện ra phép thần biến thọ sinh tự tại. Tôi đều được gần gũi, hầu hạ, cúng dường; được nghe chư Phật chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi), đều có thể ghi nhớ giữ gìn, thuận theo mà ngộ nhập (hiểu thấu và đi sâu vào)."
Bấy giờ thần rừng Diệu Đức muốn nói lại ý nghĩa của môn giải thoát này, nương oai lực của Phật, quán sát mười phương rồi nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:
Lành thay, Phật tử (người con của Phật, tức người tu theo Phật), điều ngươi hỏi, là cảnh giới của chư Phật, cao tột, khó biết.
Hãy khởi lòng tôn trọng, tin tưởng, ưa thích sâu xa; ta nói nhân duyên này, ngươi hãy lắng nghe kỹ.
Số kiếp bằng bụi của một ức cõi, lại gấp đôi số ấy; qua khỏi đó, có một kiếp tên là Duyệt Lạc.
Trong kiếp ấy, tám mươi ức na-do-tha vị Phật nối tiếp nhau xuất hiện.
Vị Phật ra đời đầu tiên hiệu là Tự Tại Đức Vô Thắng Tràng.
Khi ấy ta ở trong vườn Kim Hoa, thấy tướng đản sinh (cảnh ra đời) của đức Như Lai ấy.
Thuở ấy thân ta là bà vú, tên là Vô Cấu Diệm, cúng dường hầu hạ.
Các vị trời trao cho ta thân Bồ Tát, sắc vàng, ánh sáng rực rỡ không gì sánh bằng.
Khi ấy ta đón nhận bậc Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người, một danh hiệu của Phật), nâng bế ngắm kỹ mà không thấy được đỉnh đầu.
Thân lượng hai bên trái phải không có bờ mé, các tướng tròn đầy, không thể nghĩ bàn.
Thấy thân thanh tịnh lìa mọi nhơ bẩn ấy, được trang nghiêm bằng tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ trên thân Phật) vô cùng vi diệu,
như pho tượng bằng vàng ròng và báu quý, ta vui mừng tự chúc phúc, khởi tâm trong sạch.
Nghĩ nhớ các công đức của đức Phật ấy, biển phúc sâu dày tăng trưởng vô lượng.
Thấy thần thông của Phật không ai sánh bằng, ta liền phát tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) rộng lớn,
chuyên cầu tất cả công đức của Phật, làm lớn mạnh tất cả các đại nguyện,
làm trang nghiêm thanh tịnh tất cả các cõi nhiều như bụi nhỏ, diệt trừ tất cả các đường dữ hiểm ác,
khắp tất cả các nước ở mười phương, cúng dường chư Phật nhiều không đếm xuể,
vì cầu giải thoát mà tu hành khắp nơi, nguyện diệt hết khổ đau của tất cả chúng sinh.
Ta nghe pháp ấy, có thể ghi nhớ giữ gìn, đạt được sức giải thoát khó nghĩ bàn này.
Trải qua vô biên kiếp nhiều như bụi của ức cõi, ta tu đầy đủ các hạnh thanh tịnh của Bồ Tát.
Chư Phật lần lượt ra đời trong các kiếp ấy, từng vị một ta đều đã cúng dường,
ghi nhớ pháp của các ngài, tu hành đầy đủ, làm trang nghiêm, thanh tịnh biển giải thoát này.
Trong số kiếp nhiều như bụi của các cõi bằng số bụi của ức cõi, tất cả các bậc Thập Lực Tôn (bậc có mười trí lực, tức Phật) trong quá khứ,
ta đều giữ gìn pháp của các ngài và tu hành theo, nên bánh xe giải thoát này xoay chuyển thanh tịnh.
Trong một niệm, ta đều có thể thấu rõ, trong từng hạt bụi cực nhỏ của tất cả cõi Phật,
tất cả chư Như Lai đang có, mỗi vị đều làm trang nghiêm các biển cõi.
Chư Phật trong các biển cõi ấy, đều hiện ra cảnh mới đản sinh trong vườn;
trong từng niệm hiện ra sức thần thông tự tại rộng lớn, khó nghĩ bàn.
Ta thấy các Bồ Tát trong ức cõi chuyên cầu Bồ-đề (sự giác ngộ) tối thắng của Phật,
khi sắp thành chánh giác (giác ngộ chân chính, tức thành Phật) thì ở cung trời, hiển hiện cảnh giới khó nghĩ bàn của chư Phật.
Hoặc thấy trong vô biên biển cõi, các việc thần biến khi chư Phật thọ sinh;
tất cả hội chúng cùng vây quanh, Phật giảng rộng chánh pháp khiến họ khai ngộ.
Trong một niệm, ta thấy khắp các Bồ Tát nhiều như bụi của ức cõi,
xuất gia, hàng phục ma, ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo dưới cội Bồ-đề), hiện ra đủ loại cảnh giới của Phật.
Hoặc thấy trong bụi của tất cả các cõi, vô lượng bậc Nhân Tôn (bậc nhân từ đáng kính, chỉ Phật) thành chánh giác,
mỗi vị hiện sức phương tiện (cách khéo léo thích hợp để dẫn dắt người) khó nghĩ bàn, cứu thoát tất cả chúng sinh đau khổ.
Hoặc thấy trong tất cả những hạt bụi cực nhỏ, chư Phật đều chuyển bánh xe pháp mầu,
đều dùng âm thanh vi diệu vô tận, rưới khắp pháp cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp làm tươi mát và cứu sống chúng sinh) không bờ bến.
Trong từng niệm, thấy tất cả các cõi Phật nhiều như bụi của ức cõi,
đều có Như Lai hiện thọ sinh, và hiện nhập niết-bàn (sự tịch diệt hoàn toàn, chấm dứt sinh tử) mà không vướng mắc gì.
Vô lượng biển cõi Phật như thế, Như Lai ở đó hiện ra lúc mới sinh,
ta đều đi đến khắp nơi mà không cần phân thân, ở trước từng vị mà dâng lễ cúng dường.
Trong các cõi không thể nghĩ bàn, các giới, các nẻo tái sinh, chúng sinh đủ loại vô biên,
ta đều dùng phương tiện hiện ra trước mặt họ, rưới mưa pháp lớn khiến họ khai ngộ.
Này Phật tử, ta đều có thể biết môn giải thoát tối thắng khó nghĩ bàn này;
dẫu trong vô lượng ức kiếp mà mở bày, khen ngợi cũng không thể nói hết.
"Này thiện nam tử, tôi chỉ biết pháp môn giải thoát này: Bồ Tát trong vô lượng kiếp, ở khắp mọi nơi, hiện ra thọ sinh tự tại, thần biến. Còn như các vị Bồ Tát Ma-ha-tát (Bồ Tát lớn, bậc Bồ Tát có địa vị cao), có thể dùng một niệm làm kho tàng sinh ra tất cả các kiếp; mở bày và chứng ngộ bản tính của các pháp (mọi sự vật, hiện tượng); dùng phương tiện khéo léo hiện thọ sinh khắp nơi; nguyện thường cúng dường tất cả chư Phật; siêng năng rốt ráo khiến Phật pháp hiện ra trước mắt; thọ thân trong các nẻo như bóng hiện khắp nơi; ở chỗ của tất cả chư Phật, ngồi trên tòa sen, tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa cứu độ, làm cho chúng sinh thành thục; hiện thần biến lớn khắp thế gian; trí lớn tròn đầy, thông suốt không ngăn ngại; đối với các tam-muội đều được tự tại; hiện ra thành chánh giác, chuyển bánh xe pháp mầu; chứng nhập pháp giới (toàn thể thực tại, mọi cảnh giới của các pháp) rất sâu không ngăn ngại; biết rõ tâm tính của tất cả chúng sinh; mở bày tướng trạng của mọi công đức; khởi sức tự tại của tâm rộng lớn; được trí hàng phục mọi ma oán; thuận theo đi vào cảnh giới của tất cả Như Lai; tùy theo các chúng sinh mà hiện sắc thân (thân có hình tướng) khắp nơi. Hạnh trí tuệ và công đức của các vị Bồ Tát như thế, tôi làm sao có thể biết, có thể nói được?
Này thiện nam tử, từ đây đi về phía tây nam, ở thành Ca-tỳ-la (kinh đô quê hương của Phật Thích-ca) có một người nữ dòng họ Thích (dòng họ của Phật) tên là Cù-ba. Ngươi hãy đến đó hỏi: Bồ Tát làm sao ở trong sinh tử mà làm cho chúng sinh thành thục, thực hành hạnh Bồ Tát?"
Bấy giờ đồng tử Thiện Tài cúi đầu đảnh lễ thần rừng Lam-tỳ-ni (khu rừng nơi Phật đản sinh), đi vòng quanh bên phải (nghi thức tỏ lòng tôn kính) vô số vòng, ân cần ngắm nhìn, một lòng quyến luyến kính mến, rồi từ biệt ra đi.
Bấy giờ đồng tử Thiện Tài từ rừng Lam-tỳ-ni hướng về thành Ca-tỳ-la, suy nghĩ quán sát môn giải thoát của Bồ Tát mà vị thần kia đạt được — tức phép thần biến thọ sinh tự tại của chư Phật — suy nghĩ tu tập, làm cho tăng trưởng rộng lớn, thuận theo mà ngộ nhập, ghi nhớ không quên. Cậu dần dần đi đến cung điện tên là "Nơi hội họp của Bồ Tát, hiện khắp ánh sáng bóng hình của pháp giới". Trong đó có một vị thần cai quản cung điện tên là Vô Ưu Đức, cùng một vạn thần cai quản cung điện ra đón Thiện Tài, nói rằng:
"Hoan nghênh bậc trượng phu! Ngài có trí tuệ lớn, dũng mãnh không sợ hãi, có thể tu môn giải thoát tự tại thần biến thọ sinh không thể nghĩ bàn của Bồ Tát; tâm luôn không bỏ thệ nguyện rộng lớn; khéo quán sát cảnh giới của các pháp; tâm thường an trú trong thành pháp vô thượng (cao nhất, không gì hơn); vào cung điện pháp mầu thanh tịnh; mở bày vô lượng phương tiện khéo léo để điều phục chúng sinh, khiến họ ngộ nhập, thành tựu biển công đức lớn của Như Lai; được bánh xe trí không ngăn ngại cùng tài biện thuyết vi diệu vô tận của Phật, tùy chúng sinh mà chuyển, khiến họ vui mừng, tăng trưởng đại nguyện, hồi hướng (đem công đức tu được hướng về mục đích cao cả) để cầu đạo nhất thiết trí (trí biết rõ tất cả, tức trí tuệ của Phật).
Tôi thấy nhân giả (cách gọi tôn kính người đối diện), đối với hạnh rất sâu, tâm chưa từng tạm rời bỏ; dáng vẻ uy nghi lặng lẽ, không có những vẩn đục nhơ bẩn; chẳng bao lâu nữa sẽ được thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp (việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ) thanh tịnh, tối thắng, vô thượng của Như Lai; dùng các tướng hảo trang nghiêm thân mình; ánh sáng trí tuệ của mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) làm sáng tâm địa (mảnh đất tâm); đi khắp thế gian, làm ánh sáng chiếu rọi lớn lao.
Tôi thấy nhân giả dũng mãnh tinh tấn, khó có gì làm nản lòng hư hoại; chẳng bao lâu nữa sẽ thấy khắp tướng hảo tròn đầy của tất cả chư Phật trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), nghe khắp bánh xe pháp mà chư Phật chuyển, có thể hưởng khắp niềm vui của thiền định, giải thoát và các tam-muội của tất cả Bồ Tát, thuận theo chứng nhập cảnh giới Như Lai. Vì sao vậy? Vì ngài đã có thể gặp thiện tri thức (bậc thầy, bạn lành dẫn dắt trên đường tu), gần gũi hầu hạ, cung kính cúng dường, vâng theo lời dạy, nhớ nghĩ công đức của các vị ấy, tu hành không gián đoạn, không lo không phiền, không lười không lùi, không có chướng ngại; tất cả trời, người, ma, Phạm thiên (các vị trời ở cõi Sắc) trong thế gian không thể làm khó; chẳng bao lâu sẽ thành vô thượng Bồ-đề (giác ngộ cao tột, tức thành Phật), lại khiến chúng sinh chứng quả Phật."
Khi ấy đồng tử Thiện Tài nghe xong, thưa rằng: "Thưa thánh giả, các công đức như ngài vừa nói, nguyện cho tôi đều được đầy đủ tất cả. Thưa thánh giả, tôi nguyện dập tắt vĩnh viễn sức nóng phiền não (những tâm trạng tham, giận, si mê làm rối loạn, đau khổ) của chúng sinh, diệt trừ các nghiệp bất thiện (việc làm xấu ác) của chúng sinh, ban cho chúng sinh niềm an vui vô thượng, khiến chúng sinh tu hạnh thanh tịnh.
Thưa thánh giả, tất cả chúng sinh tâm thường tán loạn, khởi phiền não, tạo các nghiệp ác, theo nghiệp mà trôi lăn, rơi vào ác thú (các nẻo tái sinh khổ sở), thân tâm suốt đêm dài chịu các nỗi đau đớn độc hại. Bồ Tát thấy vậy, trong lòng lo buồn. Thưa thánh giả, ví như có người chỉ có một đứa con, thương yêu hết mực, bỗng thấy con bị người cắt chặt tay chân, lòng đau đớn thấu xương, không thể yên được. Bồ Tát Ma-ha-tát cũng như vậy: thấy các chúng sinh tích tụ nghiệp bất thiện, rơi vào ba ác thú (ba nẻo khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), chịu đủ thứ khổ, thì lòng rất lo buồn, không thể yên. Nếu thấy chúng sinh làm ba loại hạnh lành bằng thân, lời nói, ý nghĩ, sinh vào cõi lành, thân tâm được vui, thì rất vui mừng.
Vì sao vậy? Bồ Tát không vì lợi ích cho bản thân mà cầu nhất thiết trí; cũng không vì tham các thứ an vui trong sinh tử; cũng không vì tham thú vui ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, cảm xúc thân thể); cũng không vì chuyên cầu niềm vui được quyến thuộc yêu kính, được trang sức ở cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn, gồm loài người và các tầng trời thấp). Cũng không bị lôi kéo bởi tưởng đảo, tâm đảo, kiến đảo (nhận biết sai, tâm sai, thấy biết sai lệch, ngược với sự thật) cùng các kết (những trói buộc của phiền não) và tùy miên (phiền não ngủ ngầm, luôn đeo theo trong tâm) và sức mạnh của ái kiến (tham ái và tà kiến); đối với chúng sinh, không bị trói buộc bởi ân ái, tâm không tham luyến; cũng không đắm vị niềm vui thiền định; cũng không vì đủ thứ chướng ngại mà chán nản lui bước, không ở trong dòng sinh tử mà chìm đắm. Bồ Tát chỉ thấy tất cả chúng sinh ở trong biển hữu (biển của các cõi hiện hữu, tức vòng sinh tử) chịu đủ vô biên khổ não bức bách, nên khởi tâm đại bi, nguyện thâu nhận tất cả, khiến họ mau ra khỏi biển lớn sinh tử. Nhờ sức bi nguyện, Bồ Tát siêng làm đủ loại hạnh khó làm, khổ hạnh, đoạn trừ khắp phiền não của tất cả chúng sinh, khiến họ thoát ra, vĩnh viễn không thoái chuyển (lùi lại).
Vì thế Bồ Tát siêng năng cầu nhất thiết trí trí (trí tuệ cao nhất trong mọi trí, tức trí của Phật) của Như Lai, hầu hạ cúng dường tất cả chư Phật. Thấy các cõi tạp nhiễm không thanh tịnh, liền vì chúng sinh mà làm trang nghiêm thanh tịnh các biển cõi Phật. Thấy các chúng sinh đủ loại danh và tướng đều không chân thật, liền khiến họ đều được pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) thanh tịnh. Thấy thân tâm chúng sinh tạp nhiễm, liền khiến họ được ba nghiệp thanh tịnh trang nghiêm. Thấy tâm hạnh chúng sinh không đầy đủ, liền khiến họ đều được thanh tịnh đầy đủ.
Thưa thánh giả, Bồ Tát như thế, đối với chúng sinh, lòng đại bi sâu dày, có thể làm mọi hạnh khó làm, khổ hạnh, trải qua vô biên kiếp mà lòng không mỏi mệt chán nản; mọi việc làm đều được thành tựu. Bồ Tát như cha mẹ, cũng như vú nuôi, như đất, như nước, như lửa, như gió, như hư không, như mặt trời, như mặt trăng, cũng như biển lớn, như vị trời đồng sinh (vị thần sinh ra cùng lúc với con người và luôn theo bên người ấy), có thể sinh ra đủ loại lợi ích tròn đầy.
Thế nào là Bồ Tát như cha mẹ? Vì giúp chúng sinh xây dựng tâm Bồ-đề. Thế nào là Bồ Tát như vú nuôi? Vì giúp chúng sinh thành tựu đạo Bồ Tát. Thế nào là Bồ Tát như đất lớn? Ví như đất lớn có mười việc. Mười việc ấy là gì?
Ấy là: như đất lớn rộng lớn vô lượng, thành tựu khắp mọi sự vật; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, thành tựu khối công đức phúc đức và trí tuệ vô lượng rộng lớn. Lại như đất lớn sinh ra đủ thứ vật dụng trong đời, mọi chúng sinh nương vào đó mà sống; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, có thể sinh ra của báu công đức xuất thế (vượt ra ngoài thế gian), tức những vật dụng pháp mầu như bố thí (cho), trì giới (giữ giới luật), nhẫn nhục (chịu đựng), tinh tấn (siêng năng), thiền định (tập trung tâm), trí tuệ, và các pháp Bồ-đề phần (các yếu tố dẫn đến giác ngộ), để nuôi dưỡng tuệ mạng (sinh mạng trí tuệ) công đức của chúng sinh. Lại như đất lớn làm lợi ích bình đẳng, không buồn không vui, không phân biệt; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, đối với kẻ thù hay người thân đều không yêu không ghét, không có hai ý nghĩ. Lại như đất lớn có thể nhận mưa từ mây lớn đổ xuống; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, có thể nhận mưa từ mây pháp lớn của Như Lai. Lại như đất lớn, mọi chúng sinh nương vào mà ở; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, làm chỗ nương tựa cho chúng sinh trong mọi việc vui ở thế gian và xuất thế gian. Lại như đất lớn, mọi hạt giống nương vào mà sinh; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, hạt giống điều lành của mọi chúng sinh nương vào mà sinh trưởng. Lại như đất lớn sinh ra các thứ báu và đồ vật quý; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, có thể làm cho chúng sinh sinh ra đủ loại báu công đức của pháp khí (người có căn cơ, đủ sức chứa đựng giáo pháp, ví như đồ đựng). Lại như đất lớn sinh ra các thứ thuốc trừ các bệnh; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, nương lòng đại từ bi mà sinh ra thuốc pháp, diệt trừ đủ thứ bệnh nặng phiền não. Lại như đất lớn, các loài sâu độc bò bằng bụng chạm phá đủ cách, vẫn an trụ bất động; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, thường bị mọi khổ não trong ngoài chạm đến quấy phá, mà thân tâm trọn không lay động. Lại như đất lớn, trước sấm lớn, tiếng rồng gầm, đủ thứ tiếng dữ, không kinh không sợ, cũng không có ý nghĩ là mình nghe; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, trước đủ thứ tiếng dữ của các ma và ngoại đạo (người theo giáo lý ngoài Phật pháp), không kinh, không sợ, không lo, không hãi, cũng không có ý nghĩ là mình nghe. Này thiện nam tử, đó là Bồ Tát đầy đủ tròn trịa mười công đức, như đất lớn tự tại thành tựu.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ Tát như nước? Ví như thủy đại (yếu tố nước, một trong bốn yếu tố cấu thành vật chất theo quan niệm xưa: đất, nước, lửa, gió) có thể làm cho mọi cỏ thuốc, rừng rậm và cây chúa lớn sinh trưởng; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, dùng nước tam-muội sinh ra các loại cỏ thuốc là các pháp Bồ-đề phần, làm lớn cây đại thụ phúc đức trí tuệ, thành tựu quả vô thượng Bồ-đề. Thế nào là Bồ Tát như lửa? Ví như hỏa đại (yếu tố lửa) có thể đốt mọi vật bất tịnh và thiêu cháy mọi cỏ cây rừng rậm trên mặt đất; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, có thể dùng đủ loại lửa trí tuệ lớn đốt sạch phiền não, tùy miên, tập khí (thói quen, dấu vết phiền não còn sót lại từ nhiều đời), cùng những nhơ bẩn tội lỗi bất tịnh của chúng sinh. Thế nào là Bồ Tát như gió? Ví như phong đại (yếu tố gió) không có hình sắc, cũng không có chỗ ở, không nương không bám, mà có thể làm thành mọi cung điện dưới nước, trên đất, trên không trong thế giới, cùng các núi lớn nhỏ như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới), vậy mà không ai thấy được; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, ở mọi nơi không nương không bám, mà có thể thành tựu các công đức Bồ Tát như uẩn, giới, xứ (các nhóm phân loại thân tâm và thế giới: năm uẩn, mười tám giới, mười hai xứ), mà mọi người ở thế gian cùng hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát), Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không có thầy) không thể thấy. Thế nào là Bồ Tát như hư không? Ví như hư không, bản thể không ngăn ngại, mọi pháp nương vào mà thành; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, bản tính không ngăn ngại, mọi pháp lành trong sạch nhờ đó mà thành.
Thế nào là như mặt trăng? Ví như vầng trăng, từ ngày mồng một đến ngày rằm dần dần lớn lên cho đến tròn đầy; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, từ khi mới phát tâm, mọi pháp thanh tịnh dần dần tăng trưởng, cho đến khi thành Phật, ngồi nơi đạo tràng Bồ-đề, mọi công đức đều đầy đủ tròn trịa. Thế nào là như mặt trời? Ví như vầng mặt trời khi mọc lên thì mọi bóng tối đều tiêu tan; mặt trời trí tuệ của Bồ Tát cũng vậy, khi hiện ra thì bóng tối vô minh (sự mê mờ không thấy chân lý) của mọi chúng sinh đều tiêu tan. Thế nào là như biển? Ví như biển lớn, tự tính sinh ra mọi thứ châu báu, khiến chúng sinh dùng mãi không hết; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, từ biển phúc trí sinh ra mọi của báu công đức và trí tuệ, làm lợi ích chúng sinh trọn không cùng tận. Thế nào là như vị trời đồng sinh? Ví như hai vị trời sinh ra cùng lúc với người, đi theo người như bóng theo hình, không rời nhau; Bồ Tát Ma-ha-tát cũng vậy, luôn theo chúng sinh, cho đến những chốn hiểm nạn ở đường ác, vẫn bảo vệ theo sát, không để họ sa đọa.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ Tát Ma-ha-tát đối với chúng sinh: làm người lái thuyền lớn, vì giúp họ vượt qua biển sinh tử; làm chỗ quy y (chỗ nương tựa), vì giúp họ lìa nỗi sợ ma và phiền não; làm chỗ cậy nhờ, vì giúp họ trừ nóng bức phiền não mà được mát mẻ; làm bến đò lớn, vì dẫn chúng sinh vào biển pháp; làm người dẫn đường trên biển, vì đưa họ đến hòn đảo báu pháp của chư Phật; làm hoa sen trong sạch, vì làm nở ra tâm công đức của chư Phật; làm đồ trang sức, vì ánh sáng phúc trí luôn trang nghiêm; làm điều đáng yêu thích, vì giúp họ thành tựu ba nghiệp thanh tịnh của Phổ Hiền đều đoan nghiêm; làm bậc đáng tôn trọng, vì khiến họ siêng lìa bỏ các nghiệp ác; làm hạnh Phổ Hiền, vì giúp họ thành tựu thể vi diệu tròn đầy; làm người ai cũng thích được gặp, vì tùy chỗ ưa thích của họ mà hiện ra khắp nơi; làm ánh sáng lớn, vì phóng khắp ngọn lửa ánh sáng trí tuệ; làm ngọn đèn sáng lớn, vì soi rọi các pháp, khiến đều thông suốt; làm người chiếu sáng, vì khiến tính tâm Bồ-đề sáng trong; làm vị dũng tướng lớn, vì đập tan mọi việc làm của ma; làm viên ngọc mặt trời (loại ngọc quý phát sáng như mặt trời), vì có thể phóng ra lưới ánh sáng lửa trí; làm viên ngọc nguyệt ái (loại ngọc quý phát ánh sáng mát dịu như trăng), vì phóng ánh sáng mát mẻ khắp pháp giới; làm mây mưa lớn, vì có thể rưới mọi pháp cam lộ. Thưa thánh giả, Bồ Tát khi tu các hạnh như thế, khiến chúng sinh đều sinh lòng yêu kính, thành tựu đầy đủ niềm vui pháp chân thật."
Bấy giờ thần Vô Ưu Đức cùng một vạn vị thần quyến thuộc ở bên đường nghe đồng tử Thiện Tài tự nói về tướng tâm Bồ-đề mình đã phát, được điều chưa từng có, hớn hở vui mừng, liền đem mọi thứ tràng hoa, hương xoa, hương bột và đồ trang sức bằng báu vượt hơn cả các cõi trời rải lên Thiện Tài, thuận theo vây quanh, cùng vào cung điện Bồ Tát, rồi nói kệ rằng:
Ngài vì các chúng sinh mà phát tâm cầu chánh giác,
sẽ trong vô tận kiếp làm ngọn đèn sáng lớn cho đời.
Trong vô lượng ức kiếp, khó có thể gặp được ngài;
nay mặt trời trí tuệ lớn đã mọc, soi sáng khắp thế gian.
Ngài thấy các chúng sinh bị bóng tối vô minh che lấp,
liền phát tâm đại bi, bước đi trên con đường không thầy (con đường tự giác ngộ, không nhờ người dạy).
Ngài dùng tâm thanh tịnh chuyên cầu công đức của Phật,
có thể hầu hạ thiện tri thức, chẳng tiếc thân mạng mình.
Tâm ngài đối với thế gian không nương tựa, không vướng mắc,
quyết định, luôn không nhơ bẩn, trong sạch như hư không.
Ngài tu hạnh trí tuệ thù thắng, chuyển bánh xe công đức mầu nhiệm,
phóng ánh sáng trí tuệ lớn, chiếu khắp không bờ bến.
Ngài không rời thế gian, mà cũng không vướng vào thế gian,
như gió dạo giữa hư không, đi đâu cũng không ngăn ngại.
Ngài hướng về hạnh Bồ-đề, dũng mãnh tiến lên khó ai khuất phục,
như lửa kiếp (đại hỏa thiêu rụi thế giới khi kiếp tận) cháy rực, không gì có thể dập tắt.
Không sợ hãi như sư tử, bền chắc như kim cương,
hạnh trí tuệ của ngài cũng vậy, không gì có thể lay động.
Trong pháp giới mười phương, tất cả Phật pháp có được,
nhờ ngài hầu hạ thiện tri thức, nên đều có thể đi vào.
Bấy giờ thần Vô Ưu Đức dùng bài kệ mầu nhiệm này khen ngợi công đức và hạnh của Thiện Tài xong, vì ưa nghe chánh pháp nên đi theo Thiện Tài như bóng theo hình, không rời nhau.
Bấy giờ đồng tử Thiện Tài vào cung điện "hiện khắp ánh sáng bóng hình của pháp giới", quan sát khắp nơi, thấy người nữ dòng Thích là Cù-ba đang ở trong đại hội của tất cả Bồ Tát trong điện, ngồi trên tòa sư tử (tòa ngồi của bậc thuyết pháp, ví như chỗ ngồi của sư tử, chúa các loài thú) có kho hoa sen lớn làm bằng ngọc ma-ni (ngọc như ý quý báu) vua các báu, hiện ra bóng hình của tất cả cung điện, có tám vạn bốn nghìn thể nữ quyến thuộc vây quanh.
Các thể nữ ấy đều sinh ra từ dòng họ Thích, đều đã tu hạnh Bồ Tát trong quá khứ, cùng gieo mọi căn lành (gốc rễ điều thiện sinh ra quả tốt) của Bồ Tát; dùng bố thí, ái ngữ (lời nói dịu dàng), lợi hành (làm việc có lợi cho người), đồng sự (cùng làm việc, cùng hoàn cảnh với người để dẫn dắt) — bốn cách thu phục chúng sinh — để thu nhận mọi loài; cảnh giới nhất thiết trí thường hiện trước mắt; đã tích tụ đủ loại hạnh Bồ-đề của Phật; luôn ở trong lòng đại bi bình đẳng vô tận, thu nhận khắp chúng sinh như con một; lòng từ đầy đủ, rộng lớn thanh tịnh, có thể thuận theo khắp mọi chúng sinh; trong quá khứ đã từng tu tập đủ loại phương tiện khéo léo không thể nghĩ bàn; đều đạt được bất thoái chuyển (không bao giờ lùi lại) đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật); đi sâu vào các ba-la-mật (các hạnh tu đưa người qua bờ bên kia, tức đến giác ngộ) của Bồ Tát, tu đủ mọi học xứ (những điều cần học và giữ giới) của Bồ Tát; tâm thường xa lìa vọng tưởng chấp trước; chán lìa sinh tử, ưa thích chánh pháp; tuy đi trong các cõi hiện hữu mà tâm thường thanh tịnh; luôn siêng quán sát pháp giới nhất vị (pháp giới chỉ có một vị, tức mọi pháp đều bình đẳng một tính); nhanh chóng tìm cầu đạo Tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí Phật); lìa các lưới che lấp (các phiền não che lấp tâm), vượt qua mọi tai ương hoạn nạn; được pháp thân thanh tịnh, hóa hiện vô lượng thân, điều phục và làm thành thục mọi thế gian; thành tựu biển công đức rất sâu; sinh ra từ hạnh Phổ Hiền; nhanh chóng tăng trưởng sức mạnh dũng mãnh lớn lao; đèn trí, mặt trời tuệ tròn đầy chiếu khắp.
Bấy giờ đồng tử Thiện Tài liền đến trước, cúi đầu đảnh lễ người nữ dòng Thích là Cù-ba, đi vòng quanh bên phải, chắp tay đứng, thưa rằng:
"Thưa thánh giả, tôi đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nhưng chưa biết: Bồ Tát làm sao ở trong sinh tử mà không vướng vào lỗi lầm tai hại của sinh tử? Bồ Tát làm sao hiểu rõ tự tính của các pháp mà không dừng lại ở địa vị Thanh văn và Bích-chi-Phật (tức Duyên giác, bậc tự giác ngộ một mình)? Bồ Tát làm sao ở địa vị Phật mà có thể đi vào khắp các địa (các tầng bậc tu chứng) của Bồ Tát? Bồ Tát làm sao ở ngôi vị Bồ Tát mà có thể vào đủ loại cảnh giới của Phật? Bồ Tát làm sao vượt khỏi thế gian mà có thể thành tựu các pháp của thế gian? Bồ Tát làm sao chứng được pháp thân mà có thể hiện ra đủ loại sắc thân? Bồ Tát làm sao đạt được pháp vô tướng (không có hình tướng) mà tùy chúng sinh hiện các hình tướng? Bồ Tát làm sao biết pháp vốn không thể nói mà vì chúng sinh giảng rộng các pháp? Bồ Tát làm sao biết chúng sinh là không (không có tự thể thật) mà luôn không bỏ việc giáo hóa chúng sinh? Bồ Tát làm sao luôn biết chư Phật không sinh không diệt mà vẫn siêng cúng dường không lui bước? Bồ Tát làm sao vượt qua mọi cảnh giới huyễn hóa (ảo ảnh biến hiện) mà vẫn thường khởi phép huyễn để điều phục chúng sinh? Bồ Tát làm sao tin sâu rằng bản tính các pháp như hư không mà thành tựu trí tuệ phương tiện vô biên? Bồ Tát làm sao biết mọi pháp không có gì để chấp giữ mà vẫn thường cúng dường tất cả chư Phật, lòng sâu xa không thoái lui? Bồ Tát làm sao đi sâu vào lẽ các hành vốn không có nghiệp, không có quả báo, mà vẫn tu hạnh lành không ngừng nghỉ?"
Khi ấy người nữ dòng Thích bảo Thiện Tài: "Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Nay ngươi có thể hỏi về chủng tính, thể và tướng (nguồn gốc, bản chất và biểu hiện) của các hạnh mà tất cả Bồ Tát tu tập. Nếu ai có thể tu hạnh nguyện Phổ Hiền thì mới có thể khởi lên câu hỏi như thế. Nay ngươi hãy lắng nghe kỹ, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Ta sẽ nương sức oai thần của Phật mà nói cho ngươi.
Này thiện nam tử, nếu các Bồ Tát tu tập mười pháp thì có thể viên mãn hạnh Bồ Tát 'lưới Nhân-đà-la, cờ ánh sáng trí khắp' (lưới Nhân-đà-la: tấm lưới báu nơi cung trời Đế Thích, mỗi mắt lưới có một viên ngọc, các viên ngọc phản chiếu lẫn nhau vô tận, ví cho mọi sự vật dung chứa lẫn nhau). Mười pháp ấy là gì? Một là nương tựa các thiện tri thức. Hai là đạt được lòng tin hiểu rộng lớn. Ba là khởi lên ý ưa muốn thanh tịnh. Bốn là tích tụ phúc đức và trí tuệ rộng lớn. Năm là nghe chánh pháp nơi Phật. Sáu là gần gũi chư Phật ba đời. Bảy là cùng tu hạnh mầu của Bồ Tát. Tám là được chư Phật cùng hộ niệm (che chở, nhớ nghĩ giúp đỡ). Chín là lòng đại bi và bổn nguyện đều thanh tịnh. Mười là có thể dùng sức trí tuệ dứt hẳn sinh tử. Nếu các Bồ Tát thành tựu pháp này thì có thể viên mãn hạnh Bồ Tát 'lưới Nhân-đà-la, cờ ánh sáng trí khắp'.
Này thiện nam tử, nếu các Bồ Tát gần gũi hầu hạ các thiện tri thức thì có thể tinh tấn dũng mãnh, tu tập không lùi, sinh ra Phật pháp rộng lớn, bình đẳng, vô tận. Này Phật tử, Bồ Tát lại dùng mười pháp để hầu hạ thiện tri thức, khiến các vị ấy luôn vui lòng. Mười pháp ấy là gì? Một là đối với thân mạng, của cải không chút tiếc nuối. Hai là đối với vật dụng thế gian, lòng không tham cầu. Ba là biết bản tính mọi pháp bình đẳng. Bốn là nguyện cầu nhất thiết trí luôn không lùi bỏ. Năm là thường ưa quán sát pháp giới thật tướng (chân tướng thật sự của mọi sự vật). Sáu là đối với biển các cõi hiện hữu, lòng không chán lìa. Bảy là biết pháp không chỗ trụ, như hư không. Tám là phát đại nguyện Bồ Tát không ngăn ngại. Chín là hiện thân khắp các biển cõi. Mười là tu thanh tịnh bánh xe trí không ngăn ngại của Bồ Tát. Này thiện nam tử, dùng mười pháp này hầu hạ tất cả các thiện tri thức chân chính, đều khiến các vị ấy vui lòng, việc làm không trái nghịch, đến được nhất thiết trí."
Bấy giờ người nữ dòng Thích là Cù-ba muốn nói lại ý nghĩa này, nương oai lực của Phật, quán sát mười phương rồi nói kệ rằng:
Chuyên cầu trí Phật để lợi ích mọi loài, hầu hạ khắp tất cả thiện tri thức,
ngay thẳng, lìa dối nịnh, lòng không biếng nhác — đó là hạnh lưới trời (lưới báu của trời Đế Thích, ví cho sự dung chứa lẫn nhau vô tận) ở thế gian.
Sự tin hiểu thù thắng rộng lớn, luôn thanh tịnh, như hư không đi vào khắp ba đời,
khắp cõi Phật, chư Phật và chúng sinh — đó là hạnh cờ ánh sáng trí khắp.
Chí nguyện ưa thích rộng lớn bằng hư không, lìa nhiễm ô, vắng lặng, không bờ bến,
ở chỗ chư Phật tu các công đức — đó là hạnh mây thân (thân hiện ra khắp nơi như mây) ở thế gian.
Bồ Tát tích tụ nhất thiết trí cùng biển công đức không thể nghĩ bàn,
thân phúc đức trí tuệ thanh tịnh — đó là hạnh không vướng mắc ở thế gian.
Có thể ở chỗ tất cả Như Lai nghe chánh pháp không biết chán,
tùy chỗ nghe mà sinh hiểu biết, làm đèn trí tuệ — đó là hạnh chiếu khắp ở thế gian.
Tất cả chư Phật mười phương ba đời, trong một niệm đều được gần gũi,
lòng luôn không rời, suy nghĩ kỹ càng — đó là hạnh đại nguyện hướng về Bồ-đề.
Đi khắp đến chỗ tất cả Như Lai, cùng tu biển phương tiện của Bồ Tát,
biển tam-muội, biển nguyện đều vô biên — đó là hạnh lưới trời ở thế gian.
Được tất cả chư Phật gia trì (ban sức che chở, hỗ trợ), khắp nơi tu hành đạo Phổ Hiền,
suốt vô biên kiếp cho đến tận vị lai — đó là hạnh phân thân ở thế gian.
Thấy các chúng sinh chịu nhiều khổ, khởi lòng đại từ bi mà hiện ra ở thế gian,
giảng pháp như ánh sáng trừ bóng tối mờ mịt — đó là hạnh mặt trời trí tuệ ở thế gian.
Thấy các chúng sinh rơi vào các nẻo tái sinh, vì họ mà gom vô biên bánh xe pháp mầu,
khiến họ dứt hẳn dòng sinh tử — đó là tu hành hạnh Phổ Hiền.
Bồ Tát tu hành mười pháp này thì có thể hiện khắp trước mặt chúng sinh,
luôn ở trong các nẻo của biển hữu, cứu thoát tất cả mọi loài chúng sinh.
Dùng sức phương tiện của lòng đại từ bi, hiện khắp đủ loại thân trang nghiêm,
tùy tâm họ mà chuyển bánh xe pháp mầu, khiến tất cả đều hướng về đạo Bồ-đề.
Bấy giờ Cù-ba nói kệ xong, bảo đồng tử Thiện Tài: "Này thiện nam tử, ta đã đạt được môn giải thoát 'quán sát biển cảnh giới tam-muội của tất cả Bồ Tát'." Thiện Tài thưa: "Thưa bậc đại thánh, cảnh giới của môn giải thoát này như thế nào?"
Đáp: "Này thiện nam tử, ta vào môn giải thoát này, biết rằng ở thế giới Ta-bà này, trải qua số kiếp nhiều bằng số bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết (nhiều đến mức không thể nói, rồi lại không thể nói) cõi Phật, trong từng kiếp, tất cả chúng sinh với đủ loại hình dạng, làm lành làm dữ, chết ở đây sinh ở kia, chịu các quả báo trong các nẻo; cùng việc họ tu tập thiền định, giải thoát, đẳng trì (tâm định, giữ tâm bình đẳng chuyên chú), đẳng chí (trạng thái định sâu đạt được); hoặc có người thoát ra, hoặc không thoát ra; người thuộc chánh định (nhóm chắc chắn sẽ giác ngộ), tà định (nhóm chắc chắn đi theo đường sai), hay bất định (nhóm chưa chắc chắn, tùy duyên); hoặc có căn lành đi cùng với phiền não, hoặc có căn lành không đi cùng với phiền não; hoặc có người đủ căn lành, hoặc có người không đủ căn lành; hoặc có căn lành bị căn bất thiện thu nhiếp, hoặc có căn bất thiện bị căn lành thu nhiếp. Những pháp lành và chẳng lành đã tích tụ như thế, ta đều biết rõ, không chút nghi ngờ.
Lại nữa, chư Phật ra đời trong những kiếp ấy, với đủ loại danh hiệu, nối tiếp theo thứ tự, ta đều biết rõ. Lại nữa, từng vị Phật Thế Tôn ấy, từ khi mới phát tâm cầu nhất thiết trí: biển tất cả đại thệ nguyện đã phát, biển tất cả thiện tri thức đã hầu hạ, biển tất cả chư Phật đã cúng dường, biển tất cả hạnh Bồ Tát đã thực hành, biển cõi Phật đã trang nghiêm, biển công đức Phật đã viên mãn, biển các lần xuất hiện thành chánh giác, biển các thần thông lớn đã hiện ra, biển phương tiện chuyển pháp luân, biển chúng sinh đã điều phục — ta đều biết rõ, không vướng ngại.
Ta cũng biết sự khác biệt của các hội chúng của các vị Phật ấy. Trong hội chúng có những chúng sinh nương Thanh văn thừa (cỗ xe Thanh văn, tức con đường tu để tự giải thoát nhờ nghe pháp) mà được thoát ra. Các Thanh văn ấy, mọi căn lành tu tập trong quá khứ, mọi pháp Thanh văn thừa đã thọ trì, cùng đủ loại trí tuệ đã đạt được, ta đều biết rõ. Trong hội chúng có những chúng sinh nương Độc giác thừa (cỗ xe Độc giác, tức con đường tự giác ngộ một mình qua quán nhân duyên) mà được thoát ra. Các Độc giác ấy, mọi căn lành đã tu tập, quả Độc giác thừa đã chứng ngộ, sự giải thoát tối thắng vắng lặng đang an trú, các tam-muội đã vào, các thần thông đã hiện, các chúng sinh đã giáo hóa, cho đến lúc nhập diệt (vào niết-bàn), ta đều biết rõ.
Ta cũng biết các hội chúng Bồ Tát của các vị Phật ấy tròn đầy, khắp nơi, không có bờ mé. Các Bồ Tát ấy, từ khi mới phát tâm gieo căn lành, đã khởi lên vô lượng đủ loại đại nguyện, tu hành đủ loại hạnh khó làm, viên mãn thành tựu các ba-la-mật, dùng đủ cách trang nghiêm đạo Bồ Tát, dùng sức tự tại đi vào đủ loại các địa của Bồ Tát. Đó là: địa Bồ Tát; đủ loại địa Bồ Tát trợ đạo (giúp đỡ cho việc tu đạo); đủ loại địa Bồ Tát tự tại tu hành; đủ loại địa Bồ Tát vào ra tam-muội; đủ loại địa Bồ Tát thần thông tự tại; đủ loại địa Bồ Tát xuất hiện tự tại; đủ loại địa Bồ Tát kiến lập; đủ loại địa Bồ Tát quán sát; đủ loại địa Bồ Tát làm thanh tịnh; đủ loại địa Bồ Tát nương tựa; đủ loại địa Bồ Tát về tướng; đủ loại địa Bồ Tát về thể. Đủ loại trí; trí thu nhiếp của Bồ Tát; trí thành tựu của Bồ Tát; chỗ an trú của Bồ Tát; cảnh giới hạnh rộng lớn của Bồ Tát; đại thần thông của Bồ Tát; biển tam-muội của Bồ Tát; biển phương tiện giải thoát của Bồ Tát; biển sai biệt các tam-muội mà Bồ Tát đã vào; ánh sáng của mọi trí giáo hóa đã đạt được; mây chớp sáng của mọi trí đã đạt được; mọi nhẫn (sự kham nhẫn, an nhiên chấp nhận chân lý mà không lay động) đã đạt được; mọi trí dũng mãnh đang có; biển mọi pháp đã ngộ hiểu; biển mọi cõi Phật đã vào; biển mọi chúng sinh đã độ; biển các phương tiện đã hiển bày; biển các thần thông đã khởi lên; biển các thệ nguyện rộng lớn sâu xa — ta đều biết rõ.
Này thiện nam tử, ở thế giới Ta-bà này, từ thời quá khứ cho đến hiện tại, trải qua số kiếp nhiều bằng bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật, mọi biển kiếp sai biệt, mọi chúng sinh, chư Phật và hội chúng, cho đến tận thời vị lai, mọi biển kiếp nối tiếp không dứt theo thứ tự, ta đều biết rõ. Này thiện nam tử, như biết thế giới Ta-bà này, ta cũng biết sự nối tiếp theo thứ tự của các thế giới nhiều bằng số bụi cực nhỏ của tất cả thế giới sinh ra trong thế giới Ta-bà (?); cũng biết sự nối tiếp theo thứ tự của tất cả các thế giới bên trong thế giới Ta-bà; cũng biết sự nối tiếp theo thứ tự của các thế giới nằm trong mỗi hạt bụi cực nhỏ của thế giới Ta-bà; cũng biết sự nối tiếp theo thứ tự của các thế giới được dựng lập liền nhau theo thứ tự ở mười phương bên ngoài thế giới Ta-bà; cũng biết sự nối tiếp theo thứ tự của tất cả thế giới thuộc chủng cõi (một nhóm lớn gồm nhiều thế giới chồng xếp lên nhau) "Phổ Chiếu Thập Phương Xí Nhiên Bảo Quang Minh" mà thế giới Ta-bà nương vào; cũng biết sự nối tiếp theo thứ tự của các thế giới thuộc vô lượng chủng thế giới mười phương trong biển thế giới Hoa Tạng trang nghiêm (biển thế giới chứa trong hoa sen lớn, là cõi do Phật Tỳ-lô-giá-na làm chủ) của đức Thế Tôn Tỳ-lô-giá-na; cũng biết sự nối tiếp theo thứ tự của các thế giới trong từng hạt bụi cực nhỏ của mọi thế giới trong biển thế giới Hoa Tạng.
Lại cũng biết đủ loại cách sắp đặt, đủ loại hình dạng, đủ loại kích thước, đủ loại chỗ nương, đủ loại ranh giới, đủ loại trang nghiêm, đủ loại thành tựu, đủ loại hoại diệt của tất cả các thế giới ấy; mọi quyến thuộc, mọi vành bánh xe bao quanh, mọi sự xoay chuyển, mọi hoa sen, mọi núi Tu-di, mọi sông biển, mọi cỏ cây, đủ loại danh hiệu — ta đều biết rõ. Ta cũng biết biển thế giới Hoa Tạng này, xưa kia đều do sức bổn nguyện của Như Lai Tỳ-lô-giá-na mà sinh ra đủ loại thế giới như thế, cùng mọi biển nhân duyên của chúng. Ta cũng biết tất cả thế giới trong mọi biển thế giới ở ngoài biển thế giới Hoa Tạng, khắp mười phương vô biên, cùng tận pháp giới và hư không giới.
Ta cũng biết, đức Thế Tôn Tỳ-lô-giá-na trong vô lượng biển kiếp đã trải qua ở quá khứ: biển mọi bổn sự (những việc làm của Phật trong các đời trước); biển nguyện rộng lớn đã phát trong quá khứ; biển giáo pháp các thừa đã tích tụ trong quá khứ; biển hạnh Bồ Tát đã tu trong quá khứ; biển cõi Phật đã làm thanh tịnh trong quá khứ; biển tất cả chư Phật đã hầu hạ trong quá khứ; biển chúng sinh đã giáo hóa trong quá khứ; biển thần thông đã khởi trong quá khứ; biển phương tiện đã vào trong quá khứ; biển Phật pháp đã thọ nhận trong quá khứ; biển tam-muội đã vào trong quá khứ; biển tự tại đã đạt được trong quá khứ; biển công đức đã thành tựu trong quá khứ.
Đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn) đã bố thí mọi vật dụng trong quá khứ; giới ba-la-mật (hạnh giữ giới trọn vẹn) đã giữ đủ loại phạm hạnh (hạnh trong sạch) trong quá khứ; nhẫn ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục trọn vẹn) đã chịu đựng đủ loại cảnh giới trong quá khứ; cần ba-la-mật (hạnh tinh tấn trọn vẹn) mạnh mẽ dũng mãnh đã tu trong quá khứ; thiền ba-la-mật (hạnh thiền định trọn vẹn) đã vào đủ loại tam-muội trong quá khứ; tuệ ba-la-mật (hạnh trí tuệ trọn vẹn) đã thành tựu đủ loại thanh tịnh trong quá khứ; phương tiện ba-la-mật (hạnh dùng cách khéo léo trọn vẹn) đã hiện thân bóng hình vào khắp thế gian trong quá khứ; nguyện ba-la-mật (hạnh phát nguyện trọn vẹn) là biển hạnh Phổ Hiền thanh tịnh tròn đầy đã phát trong quá khứ; lực ba-la-mật (hạnh sức mạnh trọn vẹn) là biển thần thông tự tại đủ loại của tất cả Như Lai đã đạt được trong quá khứ; trí ba-la-mật (hạnh trí biết trọn vẹn) là biển trí tự tại, ánh sáng trí chiếu đời của tất cả Như Lai đã chứng trong quá khứ.
Ngài thu nhận khắp Bồ-đề của chư Phật, đạt được khắp ánh sáng trí lớn của chư Phật, chứng nhất thiết trí tính của chư Phật, ở mọi nơi thành đẳng chánh giác (giác ngộ chân chính, bình đẳng trọn vẹn), thần thông du hý (dùng thần thông tự tại như dạo chơi), những lần chuyển pháp luân, mọi hội chúng nơi đạo tràng. Trong các hội chúng ấy, tất cả Bồ Tát: mọi căn lành đã gieo trong quá khứ; từ khi mới phát tâm, thực hành hạnh Bồ Tát, tích tụ phương tiện, làm thành thục chúng sinh; chư Phật và thiện tri thức mà các Bồ Tát ấy đã hầu hạ; từng niệm tăng trưởng, đạt các tam-muội; các cửa đà-la-ni (pháp tổng trì, năng lực ghi nhớ giữ gìn mọi điều lành, không để mất) đã vào trong từng niệm; biển biện tài đã đạt được trong từng niệm; thần thông tự tại đã khởi trong từng niệm; lưới hạnh Bồ Tát đã tu trong từng niệm; các cửa phương tiện đã tích tụ trong từng niệm; lưới căn tính (khả năng, trình độ tiếp nhận) của chúng sinh đã biết trong từng niệm; các pháp Bồ-đề phần đã tích tụ trong từng niệm; biển cửa thần thông, đẳng trì, đẳng chí đã chứng nhập trong từng niệm. Tất cả những điều như thế đều là biển tu hành mà Như Lai Tỳ-lô-giá-na đã tu trong vô lượng biển kiếp, khắp tất cả pháp giới mười phương; ta đều biết rõ.
Ta cũng biết những gì tất cả Như Lai đã tu trong các biển kiếp khắp mười phương, đầy khắp pháp giới, cùng tận hư không giới, cho đến tận các kiếp vị lai: sức thần gia trì, cảnh giới trí huyễn hóa — tất cả những điều như thế ta đều biết rõ. Vì sao vậy? Vì khi ta vào môn giải thoát 'quán sát biển cảnh giới tam-muội của tất cả Bồ Tát' này, trong một niệm có thể biết rõ trọn vẹn đủ loại tâm hành của tất cả chúng sinh — tạp nhiễm hay thanh tịnh, lưu chuyển (trôi lăn trong sinh tử) hay hoàn diệt (quay về, dứt sinh tử); đủ loại tam-muội của tất cả Thanh văn; giải thoát vắng lặng, tam-muội và thần thông của tất cả Độc giác; đủ loại tam-muội, đủ loại địa vị, đủ loại pháp môn, đủ loại cách đi vào của tất cả Bồ Tát; và có thể biết rõ biển ánh sáng giải thoát và thần thông của tất cả Như Lai."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video