Kinh Phổ Diệu, phẩm thứ mười một: Bốn lần ra ngoài dạo xem.
Phật bảo các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới luật của đạo Phật): Khi ấy các trời và người khuyên Bồ-tát (người tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ở đây chỉ thái tử). Vua cha Bạch Tịnh ngủ mơ thấy Bồ-tát xuất gia, ưa sự vắng lặng, các vị trời vây quanh; lại thấy ngài cạo đầu, mình mặc áo cà-sa (áo của người xuất gia). Vua tỉnh mộng, liền sai người đi hỏi: "Thái tử có ở trong cung không?" Người hầu đáp: "Thái tử vẫn ở đây." Vua Bạch Tịnh vào cung thái tử (nghĩ): "Nay xem thái tử ắt sẽ xuất gia. Vì sao? Như những điềm ứng ta thấy hôm nay." Vua tự nghĩ: "Phải chăng thái tử muốn đi dạo chơi? Ta sẽ ra lệnh ở bốn ngả đường sửa sạch đường sá, tập luyện ca nhạc, khiến khắp nơi sạch sẽ. Bảy ngày nữa thái tử sẽ ra ngoài; hãy làm cho đường bằng phẳng, đừng để chỗ nào không sạch, đừng để ngài thấy điều gì xấu xa không vừa ý." Mọi người liền vâng lệnh, đều làm đúng phép. Sửa sang xong, treo lụa, cờ phướn, lọng; binh lính vây quanh, dẫn đường trước sau.
Bấy giờ Bồ-tát ra cửa thành phía đông. Do uy lực thánh thiện của Bồ-tát dựng nên, khi ấy các vị trời hóa làm một ông già, đầu bạc răng rụng, mắt mờ tai điếc, hơi thở ngắn, rên rỉ, chống gậy đi lom khom, đứng giữa đường. Bồ-tát biết rồi mà vẫn hỏi: "Đây là người gì mà đầu bạc răng rụng, gầy yếu đến thế?" Người đánh xe đáp: "Đây gọi là người già. Dung mạo đã hết, hình hài đổi, sắc mặt suy, ăn uống không tiêu, sức lực yếu ớt, mạng sống như mặt trời đã ngả về tây, tuổi thọ còn lại chẳng bao nhiêu, nên gọi là già." Bồ-tát liền nói: "Đó là lẽ thường của đời mà có cái nạn này; tất cả chúng sinh đều có tai họa ấy. Mạng người trôi nhanh như nước suối trên núi chảy xuống, đêm ngày qua vùn vụt, khó mà trở lại; tuổi già cũng thế. Chẳng khổ lắm sao!" Rồi ngài một lòng chuyên chú suy nghĩ lẽ chân chính. Người đánh xe đáp: "Không riêng gì người này gặp khổ, cả thiên hạ đều như thế; đó là lẽ thường của đời. Dù là bậc thánh tôn quý, cha mẹ, bà con, bạn quen đều đến lúc già như thế, cùng chung một nghiệp ấy." Bồ-tát bấy giờ nói: "Kẻ ngu không hiểu ý nghĩa lời nói nên tự cao, không biết tuổi già đang tới, tự chìm mình trong bụi bặm. Hãy quay về thôi. Năm thứ vui này (năm thứ ham muốn từ sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm) chẳng ích gì." Ngài tự thấy (đời) như ảo ảnh, như tia chớp giữa không trung, bèn trở về cung suy nghĩ về kinh điển, thương xót chúng sinh mười phương (tám hướng cùng trên và dưới, tức khắp mọi nơi), (nghĩ rằng) phải dùng thuốc của giáo pháp mà chữa trị cho họ.
Hôm sau Bồ-tát lại muốn ra ngoài dạo chơi. Vua ra lệnh cho các quan bên ngoài sửa sạch đường sá, dẹp bỏ mọi thứ dơ bẩn. Bồ-tát ngồi xe ra cửa thành phía nam, lại giữa đường gặp một người bệnh, bụng trướng nước, thân gầy guộc, nằm bên đường, thở hổn hển há miệng, mạng sống sắp dứt. Bồ-tát biết rồi mà vẫn hỏi, bảo người đánh xe: "Đây là người gì?" Người đánh xe đáp: "Đây gọi là người bệnh, đã gần đến chỗ chết, mạng sống chỉ trong khoảnh khắc, các khớp xương sắp rời ra, tuổi thọ còn lại mong manh như sợi tóc." Bồ-tát liền nói: "Muôn vật đều vô thường (luôn đổi thay, không bền), có thân là có khổ; sinh ra thì đều có điều này, làm sao tránh được? Thân ta chẳng bao lâu cũng sẽ như thế. Chẳng đau đớn lắm sao! Có thân thì có khổ, không có thân mới là vui." Rồi ngài liền trở về cung.
Một ngày khác, ngài lại thưa với vua xin đi dạo chơi. Vua ra lệnh cho các quan bên ngoài sửa sạch đường sá. Thái tử ngồi xe ra cửa thành phía tây, thấy một người chết đặt trên giường, người nhà vây quanh khiêng ra khỏi thành, khóc lóc thảm thiết, đấm ngực kêu than, đầu mặt lấm bụi, nước mắt rơi như mưa: "Sao lại bỏ chúng tôi mà đi một mình?" Bồ-tát biết rồi mà vẫn hỏi: "Đây là người gì?" Người đánh xe đáp: "Đây là người chết. Người ta có sinh thì có chết, như mùa xuân rồi có mùa đông; thân mất, thần thức (phần tinh thần) ra đi, họ hàng chia lìa. Người và vật cùng một lẽ, không có gì sinh ra mà không chết." Bồ-tát đáp: "Chết thật là đau đớn thay, tinh thần thật là sợ hãi thay! Sinh ra thì phải có khổ già, bệnh, chết này, không ai không nóng ruột mà bị dồn đến đó. Chẳng khổ lắm sao! Ta thấy người chết, hình hài hư hoại, thân thể tan rã mà thần thức không mất. Vì thế bậc thánh coi thân là mối họa, còn kẻ ngu thì quý nó, đến chết cũng không chán. Ta không thể lại vì chết mà nhận lấy sự sinh, qua lại trong năm nẻo (năm cõi tái sinh: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh) làm nhọc tinh thần ta." Rồi ngài quay xe trở về, suy nghĩ cách độ thoát mười phương.
Một ngày khác, ngài lại thưa với vua xin ra ngoài dạo chơi, ra cửa thành phía bắc, thấy một vị sa-môn (người xuất gia tu hành), vắng lặng, điềm tĩnh, khoan thai, tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ thân tâm không dâm dục) trong sạch, các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) lắng yên, mắt không nhìn càn, dáng vẻ và lễ tiết không sai đạo pháp, áo quần chỉnh tề, tay cầm pháp khí (đồ dùng của người tu như bình bát). Bồ-tát hỏi: "Đây là người gì?" Người đánh xe đáp: "Đây gọi là tỳ-kheo. Vị ấy đã bỏ tình dục, tâm ý vắng lặng như núi Thái Sơn, không thể lay động; khó bị vấy bẩn như hư không; co duỗi cúi ngửa đều không sai phép tắc; tâm như hoa sen, không dính mắc gì; cũng như viên ngọc sáng, sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết ý người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại, dứt sạch phiền não) trong suốt, không chút che lấp ngăn ngại; thương xót tất cả, muốn độ thoát mười phương." Bồ-tát liền nói: "Lành thay! Chỉ có điều này là sướng, là điều ta ưa thích. Tâm ý vắng lặng, tự thương thân mình mà độ cho người khác; nghiệp lành lợi ích, thành quả cam lộ (ví sự giải thoát, như thứ nước ngọt khiến không còn chết)."
Phật bảo các tỳ-kheo: Vua cha Bạch Tịnh xem việc làm của Bồ-tát, thấy nghe như thế, (biết ngài) không ham vinh hoa của đời, tâm như hư không, nên trong lòng lo sợ, sợ ngài xuất gia, đêm ngày canh giữ: xây tường cao, đào hào sâu, dựng thêm cửa thành, tiếng đóng mở cửa vang xa bốn mươi dặm; đặt lính canh dũng mãnh mặc áo giáp, cầm vũ khí ở bốn cửa thành; ra lệnh cho binh lính chớ để sơ hở, e rằng thái tử bỏ ta mà xuất gia. Trong cung cũng canh giữ; thêm nhiều kỹ nữ, cung nữ vui chơi, khiến thái tử vui vẻ không buồn rầu. Lại nữa, Bồ-tát đã tích chứa trí tuệ và đức hạnh từ lâu; lúc còn trong thai đã có uy thần và điềm lành; những điều thấy trong mộng là công đức và phúc lớn: (ngài thấy) mười phương tự nhiên có cái lọng che phủ khắp ba cõi (cõi Dục: chúng sinh còn ham muốn; cõi Sắc: còn thân hình nhưng hết ham muốn thô; cõi Vô sắc: không còn thân hình), (chúng sinh) lại được an ổn; ngài khai hóa tất cả, dập tắt các đường ác. Ở bốn ngả đường có chim bốn màu biến thành một màu. Ngài thấy những chỗ dơ bẩn, đi qua trên đó mà chân không bị dơ. Lại có nước lớn tràn ngập, chúng sinh muốn qua mà không qua được, trong lòng sợ hãi, ngài liền đưa họ qua. Ngài thấy vô số người mắc bệnh mà không có thuốc, liền chữa trị vô số bệnh, khiến họ hết đau. Ngài tự thấy thân mình ngồi trên giường sư tử, trời và người ở trên chắp mười ngón tay cúi đầu. Lại thấy mình chiến đấu hàng phục kẻ thù, vô số vị trời hầu hạ trên không. Bậc thánh chân chính trong mộng thấy những điều này, thanh tịnh, điềm lành, hạnh chân chính đầy đủ. Trời và người nghe được, trong lòng vui mừng: không bao lâu ngài sẽ thành đạo, làm bậc tôn quý của trời và người.
Rồi Bồ-tát nghĩ: "Nếu ta không từ biệt vua cha mà xuất gia thì không phải lẽ." Liền lúc đêm khuya, ngài tự ra khỏi cung mình, vào cung điện của vua, đi xem khắp điện đường mà không sợ hãi. Ánh sáng chiếu khắp gần xa. Vua tỉnh dậy thấy ánh sáng, liền sai người đi xem bốn cửa thành: "Phải chăng thái tử đã ra đi? Vì sao có ánh sáng lớn chiếu khắp gần xa thế này?" Người hầu về thưa: "Trời chưa sáng, mặt trời cũng chưa mọc, tự nhiên có ánh sáng chiếu lên các tường vách, cây cối; chim chóc, vịt trời, ngỗng trời, chim công, uyên ương cùng hòa tiếng hót như lúc sắp rạng đông. Ánh sáng này bậc nhất, êm dịu, an ổn, mát mẻ, hòa nhã; tường vách cây cối hoàn toàn không có bóng." Bậc chí đức lúc ấy ở đó suy nghĩ, nhìn ra bốn phương, ngồi trông qua cửa sổ (?).
Bấy giờ có các vị trời và người (?), (thái tử) liền đứng dậy muốn đi mà không được tự do (?). Ngài ngoảnh nhìn cha, biết cha đã thức dậy, liền đứng thưa với vua cha: "Xin cha đừng buồn rầu, đừng lo xa. Các vị trời khuyên con nay nên xuất gia. Xin cha tha lỗi cho con, giữ gìn thân mình và bảo vệ đất nước." Cha mẹ nghe vậy buồn khóc rơi lệ, hỏi: "Con có chí nguyện gì? Bao giờ con có thể trở về? Hãy hẹn thề với ta, ta sẽ ban cho con mọi điều mong ước. Ta tuổi đã già, nhà và nước không có người nối dõi." Bồ-tát liền dùng lời êm dịu thưa với vua: "Con muốn được bốn điều nguyện. Nếu cha cho con được tự tại như thế, được các nguyện ấy rồi thì con không xuất gia nữa. Bốn điều là gì? Một là muốn không già, hai là mãi mãi không bệnh, ba là không chết, bốn là không chia lìa. Thần tiên có năm thần thông (năm năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biết ý người, biết đời trước, bay đi tự tại) dù sống lâu đến một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) cũng không thoát khỏi cái chết. Nếu cha ban cho con bốn điều nguyện ấy, con sẽ không xuất gia." Vua nghe càng thêm buồn: "Bốn điều nguyện ấy xưa nay không ai được cả. Ai có thể trừ được bốn nạn này?" (Rồi vua nói:) "Con như sư tử, khuyến khích giúp đỡ, thương xót mọi người, độ khắp chúng sinh được đầy đủ như ý; điều con nguyện ắt sẽ được (?)." Thế rồi Bồ-tát tự ra khỏi cung điện, một lòng đứng yên, không ai thấy ngài đi lại (?).
Sáng hôm sau vua cha thức dậy, họp những người họ Thích mà báo rằng: "Thái tử ắt sẽ bỏ nước ra đi học đạo, nên tính kế gì đây?" Những người họ Thích đáp: "Nên siêng năng canh giữ. Vì sao? Họ Thích bè đảng rất đông, ngài dù sức mạnh cũng làm sao đi một mình được." Bấy giờ vua Bạch Tịnh ra lệnh cho năm trăm người họ Thích dũng mãnh nhiều sức, có mưu kế, cho năm trăm binh lính học khắp các thuật, sai các đại lực sĩ giữ cửa thành phía đông để canh Bồ-tát; mỗi người họ Thích có năm trăm lính theo; mỗi cỗ xe có năm trăm người theo, canh giữ Bồ-tát. Bốn cửa thành đều như thế; các ngả đường, ngõ xóm và các cửa cũng đều như thế. Vua cha tự thân cùng năm trăm người họ Thích vây quanh trước sau, voi, ngựa, xe cộ đứng ở cửa cung của mình, ngày đêm không ngủ.
Bấy giờ bà Đại Ái Đạo (dì và cũng là mẹ nuôi của thái tử) bảo những người hầu: "Đêm ngày hãy thắp đèn, đốt hương, chớ được ngủ. Nay bậc Ly Cấu (bậc lìa nhơ bẩn, chỉ thái tử) không ưa ở trong cung, ắt muốn xuất gia; hãy cùng nhau ngăn giữ, chớ để ngài đi. Hãy bày các trò ca nhạc cho lòng ngài vui thích. Đóng chặt cửa ngõ, chớ để mở bừa. Trang hoàng lụa, cờ phướn, chạm trổ cửa sổ, cây rừng và trái quả đều cho ngài thấy cả. Nếu ngài muốn đi mà ham vui với những thứ cung phụng này thì có lẽ sẽ không ra đi."
Phật bảo các tỳ-kheo: Khi ấy hai mươi lăm vị tướng quân quỷ thần, cùng tướng quân quỷ Bát-xà, Quỷ Tử Mẫu (nữ thần quỷ có nhiều con, sau quy y Phật) và năm trăm người con, đều cùng họp lại, mỗi người bàn rằng: "Hôm nay Bồ-tát bỏ nước, bỏ nhà, chúng ta hãy cùng nhau hầu theo, cúng dường." Bốn vị Thiên vương (bốn vua trời giữ bốn phương) cũng cùng lúc bảo khắp các quỷ thần: "Hôm nay Bồ-tát bỏ nước, bỏ ngôi vua, các ngươi hãy ân cần hầu theo, cúng dường." Đám quỷ thần đều mang đủ năm thứ binh khí, sức mạnh vững chắc như kim cương, không thể phá hoại; tinh tấn (siêng năng không lùi) dũng mãnh, che chở chúng sinh; thân cao lớn như núi Tu-di (ngọn núi khổng lồ ở giữa thế giới theo quan niệm Phật giáo); (canh giữ) e có vật dữ xâm phạm đến bậc chí đức. Trời Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), trời Phạm (vua cõi trời thanh tịnh), trời Diễm, trời Đâu-thuật (cõi trời nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần), trời Vô Mạn, trời Hóa Tự Tại, mỗi vị ra lệnh cho vô số trăm nghìn quyến thuộc đi trước sau dẫn đường, mang hoa, hương, ca nhạc, lấy nước thơm rưới đất, hầu theo Bồ-tát; vua trời Đế Thích và Phạm thiên hầu hai bên. Khi ấy có một thiên tử tên là Tịch Ý (nói): "Ta sẽ che chở nước Ca-duy-việt, khuyên tất cả nam nữ lớn nhỏ được yên ổn hòa thuận." Lại có một thiên tử tên là Quang Âm tự nói: "Ta sẽ hóa phép khiến mọi tiếng động của voi, ngựa, xe cộ, nam nữ đều chìm mất, không ai nghe thấy, khiến lòng người vắng lặng, không nghĩ ngợi gì." Lại có một thiên tử tên là Thanh Tịnh (nói): "Ta sẽ ở trên không dựng bảy cỗ xe báu (?), treo rủ mọi thứ ngọc sáng như mặt trời mặt trăng, chiếu rực rỡ; bày lụa, cờ phướn, lọng, rải hoa đốt hương, sửa sạch đường sá, hầu theo Bồ-tát." Long vương Y-la-mạt nói: "Ta sẽ hóa ra một cỗ xe giao lộ (xe có màn lưới kết bằng ngọc) rộng ba vạn tám nghìn dặm, cho các ngọc nữ ngồi trên đó, tấu các thứ nhạc hầu theo Bồ-tát và cúng dường ngài."
Thiên đế Thích nói: "Ta sẽ dẫn quyến thuộc đi trước dẫn đường cho Bồ-tát." Bồ-tát Pháp Hạnh nói: "Ta sẽ dấy lên mây vàng tử ma (thứ vàng ròng ánh tía, quý nhất), mưa hương chiên-đàn (hương gỗ đàn hương) khắp thiên hạ." Các long vương Hòa-lân, Ma-na-tư, Tán-câu, A-nậu-đạt, Nan-đầu-hòa-nan, mỗi vị đều tự nói: "Chúng ta cũng sẽ dấy lên mây vàng tử ma, mưa xuống hương chiên-đàn quý lạ." Như thế, này các tỳ-kheo, trời, rồng, quỷ thần, Kiền-đạp-hòa (loài thần âm nhạc hầu hạ trời Đế Thích)... trong lòng thường mong được nghe biết con đường chân chính của Bồ-tát, những giáo pháp ngài đang suy nghĩ.
(Bồ-tát) ưa sự an ổn, vào trong cung, nhớ lại những việc làm của chư Phật đời quá khứ, thương xót chúng sinh. Lúc xưa hành đạo, ngài không bỏ bốn điều nguyện cho đến khi thuần thục. Bốn điều ấy là gì? Lúc xưa học đạo, (ngài nguyện:) "Nếu ta thành chánh giác (giác ngộ hoàn toàn, tức thành Phật), đạt nhất thiết trí (trí tuệ biết hết thảy mọi điều), mặc áo giáp của lời thề nguyện lớn, thì chúng sinh khốn khổ, ta sẽ cứu mọi khổ não; ta sẽ cứu thoát họ khỏi sự trói buộc của sinh, già, bệnh, chết trong ba cõi; những ai nương ở thế tục, quay vòng trong mọi nạn khổ, ta sẽ khiến họ đến chỗ vắng lặng, không còn ân ái ràng buộc. Đó là nguyện thứ nhất. Chúng sinh chìm trong vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) tối tăm, không biết gì cả, ngu si tối tăm, sinh ra cây nhơ bẩn; ta sẽ chỉ bày cho họ như trao con mắt trong sáng, thấy trong ngoài không giới hạn. Đó là nguyện thứ hai. Chúng sinh ở đời dựng cờ tự cao, thường chấp vào cái 'ta', lòng tham đắm thân mình, trọng mình khinh người, lòng điên đảo, ở trong các tà kiến (cái thấy sai lầm) về vô thường, không ham đạo thánh, rơi vào ba nghiệp ác (?) (việc làm xấu của thân, miệng, ý); ta sẽ đều khai hóa, khiến họ vào đạo chân chính. Đó là nguyện thứ ba. Chúng sinh chìm trong tai họa sống chết, xoay vần không bờ bến, dập tắt gốc trí tuệ, mê lầm trong năm nẻo, không tự cứu được; ta sẽ vì họ giảng giáo pháp khiến được độ thoát. Đó là nguyện thứ tư." (Ngài nghĩ:) "Ta thời xưa đã lập bốn nguyện ấy, nay đã đến lúc, không thể trái bỏ; vì thế ta xuất gia, thành tựu chánh giác, độ thoát mười phương."
Bấy giờ thiên tử Pháp Hạnh và các thiên tử cõi Tịnh Cư (cõi trời của các bậc thánh đã dứt sạch ham muốn) vào cung điện, tự hiện ra hình tượng, (hiện cho thấy) cảnh vui chơi biến đổi thành vô thường (?), đứng trên không, liền vì Bồ-tát nói bài kệ (bài thơ trong kinh Phật) này:
Thiên tử trên không cất lời khen: bậc giác ngộ như hoa sen, vắng lặng sáng ngời,
Sao còn ở trong năm dục? Bậc đại thánh nên bỏ nhà ra đi.
Xin nhận lời chúng tôi khuyên, hãy nhìn khắp hậu cung kia,
Thấy những người mê lầm ấy, như đang ở giữa đám người chết.
Kinh Phổ Diệu, quyển thứ ba (hết).
Kinh Phổ Diệu, quyển thứ tư.
Đời Tây Tấn, ngài Tam tạng (bậc thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ người nước Nguyệt Chi dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video