Thiên 12 — Phẩm 12: Xuất gia

 Phẩm thứ mười hai: Xuất gia.

 Bấy giờ Bồ-tát (người tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ở đây chỉ thái tử) nhìn khắp quyến thuộc, thấy các kỹ nữ như người gỗ, trăm đốt xương rỗng không, ví như cây chuối, bên trong không có lõi. Người thì đầu tóc rối bời dựa vào trống, người thì buông bỏ đồ, nằm úp trên đàn, người thì gối đầu lên nhau, tay chân buông dưới đất; mũi chảy nước, mắt chảy lệ, miệng chảy dãi; đàn sắt, đàn tranh, ống sáo, các nhạc khí nằm ngổn ngang; như đám chim giao tinh, chim uyên ương bị kinh sợ (?), tất cả đều ngủ say nằm vật ra. Bồ-tát nhìn khắp lượt, ngoảnh nhìn vợ mình, thấy rõ cả hình thể: tóc, móng, óc, tủy, xương, răng, sọ, da, thịt, gân, mạch, mỡ, máu, tim, phổi, lá lách, thận, gan, mật, ruột, dạ dày, phân, nước tiểu, nước mũi, nước bọt; bên ngoài là cái túi da, bên trong chứa đầy đồ hôi thối, không có thứ gì đáng quý. Gắng xông hương, cài hoa, tô điểm màu sắc, cũng như đồ vay mượn rồi phải trả, chẳng giữ được lâu. Đời người trăm năm thì nằm ngủ mất một nửa, lại nhiều lo âu, niềm vui chẳng được bao nhiêu. Dâm dật làm hư hỏng đức hạnh, khiến người ta ngu si, không phải là điều mà chư Phật, các bậc Duyên giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy dạy) và các bậc Chân nhân (bậc A-la-hán, đã dứt sạch phiền não) khen ngợi. Cho nên nói: tham dâm đưa đến già, giận dữ đưa đến bệnh, ngu si đưa đến chết; trừ được ba điều này mới đắc đạo. Mọi thứ đều như ảo ảnh huyễn hóa; ba cõi (cõi Dục: chúng sinh còn ham muốn; cõi Sắc: còn thân hình nhưng hết ham muốn thô; cõi Vô sắc: không còn thân hình) không có chỗ nương tựa, chỉ có đạo là đáng cậy. Có bài tụng rằng:

 Thấy họ, ngài khởi lòng từ thương xót, than thở phát lòng đại bi;

 Đời này độc hại, khổ đau, gian nan, sao lại ham ái dục?

 Ôm lòng lo, thương kẻ ngu tối, khổ của dục mà lại cho là an vui;

 Hãy bỏ tham, ưa trí tuệ; không bỏ thì không được an.

 Thế rồi Bồ-tát dùng pháp môn (cửa ngõ vào giáo pháp) ấy xem xét hậu cung, khởi lòng đại bi mà rơi lệ, trong lòng rất thương xót: (lòng dục) đối với người ngu có ba mươi hai điều làm hại chúng sinh. Kẻ ngu mê lầm, bị nó làm hại mà sinh vào tám nạn (tám hoàn cảnh khiến không gặp được Phật, không nghe được pháp). Những thứ thấy được đều nhiễm điều ác, như cái bình vẽ đẹp mà chứa đầy thuốc độc, kẻ ngu không hiểu lại cho là cam lộ (thứ nước ngọt khiến không còn chết). Kẻ ngu bị nó cuốn đi (?) như nước xiết cuốn trôi con voi. Kẻ ngu ưa thích nó như uống nước độc. Kẻ ngu ở trong nó như chó gặm xương. Kẻ ngu rơi vào nó như người đi vào đám khói. Kẻ ngu tham điều ác như lấy mực bôi lên áo. Kẻ ngu bị nó vây khốn như chim sa lưới. Kẻ ngu bị nó lôi đi như súc vật bị dắt vào lò mổ (?). Kẻ ngu gần nó mà không thấy tai họa sắp tới. Kẻ ngu chìm trong nó như con bò già sa xuống bùn. Kẻ ngu lao vào nó như thuyền vỡ chìm giữa biển lớn. Kẻ ngu rơi vào nó như người mù ngã xuống hang. Kẻ ngu không biết giới hạn như vực sâu không đáy. Kẻ ngu bị nó thiêu đốt như lửa cuối kiếp thiêu cháy cả trời đất (ngọn lửa lớn hủy diệt thế giới vào cuối một chu kỳ vũ trụ). Kẻ ngu mê đắm nó như bánh xe quay không ngừng. Kẻ ngu lăn lộn trong nó như người mù từ lúc sinh đi vào núi. Kẻ ngu chạy cuồng theo nó như con chó bị buộc đầu. Kẻ ngu bị nó tiêu mòn như cỏ cây bị đốt vào mùa đông. Kẻ ngu hao mòn mỗi ngày như trăng sau ngày rằm. Kẻ ngu bị nó khuất phục như những con rồng nhỏ gặp chim kim-sí (chim thần cánh vàng chuyên bắt rồng ăn thịt). Kẻ ngu gặp nó như thuyền lớn bị cá ma-kiệt (loài cá kình khổng lồ trong biển) nuốt chửng. Kẻ ngu bị nó quấy phá như người lái buôn gặp giặc cướp. Kẻ ngu sợ nó như cây lớn bị chặt. Kẻ ngu lo vì nó như gặp rắn độc. Kẻ ngu ưa nó như đứa trẻ liếm mật bôi trên lưỡi dao. Kẻ ngu mê nó như lửa đốt cây khô. Kẻ ngu gặp nó như trẻ con nghịch phân. Kẻ ngu vì nó mà bị xoay chuyển như con voi bị móc sắt điều khiển. Kẻ ngu tiêu hết gốc rễ phúc đức như kẻ cờ bạc mất hết của, phúc lộc tan biến. Kẻ ngu bị nó vứt bỏ như người lái buôn buông lung rơi vào tay quỷ dâm. Đó là ba mươi hai điều. (Bồ-tát) xem hậu cung, xét các cung nữ, khởi lên tưởng bất tịnh (cách quán xét thân người là nhơ nhớp để dứt lòng ham muốn), tự trách thân mình: "Vì thân mà có tai họa, chớ tham thân nữa, chớ nghĩ đến ý ấy." Ngài vào chỗ không, trong sạch, tâm không dính mắc gì. Có bài tụng rằng:

 Từ đầu nhìn xuống chân, xét không chỗ nào sạch;

 Chớ có tham thân ấy, đó là mảnh ruộng gieo tội và phúc.

 Vì thế nên xa lìa thân, nước mắt, nước mũi, nước bọt, đồ nhơ chảy ra;

 Bởi vậy chớ luyến tiếc nó, hãy sống trong sạch như hoa sen.

 Bỏ mọi thứ không sạch, khởi tâm định bình đẳng điều hòa;

 Biết các lỗ chân lông, như sâu bọ không đáng ham.

 Thân ấy như con voi (?), xương, tủy, thịt, máu hợp lại,

 Gân, mạch, da bọc lấy, cùng tóc, lông, móng, răng;

 Có tám vạn loài trùng, đêm ngày ăn thân thể ấy.

 Nếu là người sáng trí, trọn không chấp có thân.

 Phật bảo các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới luật của đạo Phật): Bồ-tát quán xét tâm và thân, suy nghĩ như thế. Các vị trời cõi Dục đứng trên không đều thấy những điều Bồ-tát suy nghĩ. Thiên tử Pháp Hạnh từ xa thưa với Bồ-tát: "Thưa bậc đại thánh, sao còn chần chừ? Đã đến lúc rồi." Khi ấy Bồ-tát xem xét hậu cung, thấy tâm ý và các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) đều vô thường (luôn đổi thay, không bền), biết thân chẳng được lâu, như nước chảy đi không trở lại. Người đời làm gì cũng chấp có cái "ta"; nào có cái "ta" nào mà chấp giữ sâu xa; con mắt đạo không cùng mới là bậc nhất; quán xét cảnh giới chân chính, ham sự an vui của bậc thánh. Kẻ chấp cái "ta" thì tự cho mình tôn quý; tâm không nương tựa vào đâu mới nên hành đạo. Thiên tử Pháp Hạnh lại thưa: "Không phải nhờ hạnh ấy mà thành Phật được; hiện nay hành đạo, việc tu tập rất khó; hãy xét thân mình như núi như hang (?), đó mới là rốt ráo. Bồ-tát đại sĩ là bậc nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời này nữa là thành Phật)."

 Bấy giờ việc làm của Bồ-tát đã thông suốt, tâm đứng vững, ý giác ngộ đã sáng tỏ, suy nghĩ mà lòng vui. (Chư thiên) đều đến phụng sự. Ngài bỏ mọi bụi nhơ, mãi không còn ràng buộc lễ nghi (?); thuận theo lời dạy của đạo, mỗi ý niệm đều an ổn, thanh đạm như nước trong. Ngài liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trong lòng vui mừng, nhìn đám người trước mặt, rồi lấy tay phải vén màn giao lộ báu (màn lưới kết bằng ngọc), lên giảng đường, chắp mười ngón tay, niệm chư Phật mười phương (tám hướng cùng trên và dưới, tức khắp mọi nơi) mà lễ từ xa. Ngài nhìn lên không trung thấy hàng trăm nghìn vị trời đều đến vây quanh, rải hoa đốt hương, hương trộn, hương bột, áo quần, cờ phướn, lụa màu, tay cầm tràng phan, lọng che và các đồ cúng dường, cúi mình làm lễ. Ngài thấy bốn vị Thiên vương (bốn vua trời giữ bốn phương), quỷ thần, la-sát (loài quỷ dữ), Kiền-đạp-hòa (loài thần âm nhạc hầu hạ trời Đế Thích) và các long vương đều mặc áo giáp, bỏ điều không lành, dứt sạch hạnh ác, rủ chuỗi ngọc, cúi đầu lễ Bồ-tát. Các thiên tử ở cung mặt trời, mặt trăng đứng hai bên, mỗi vị cầm hoa, hương, cờ phướn, lụa màu, tràng phan, lọng. Đêm đã gần nửa.

 Bấy giờ Bồ-tát bảo Xa-nặc (người hầu đánh xe của thái tử): "Xa-nặc, mau dậy thắng yên cho ngựa trắng. Hôm nay là giờ lành của bậc tôn quý trong loài người, ta nên ra đi." Xa-nặc nghe vậy trong lòng buồn rầu, nước mắt rơi như mưa: "Ngài đi đứng bình thản, sáng sạch như sư tử; nay ngài muốn đi đâu, xin cho tôi biết. Mặt mày đoan chính như trăng tròn mùa thu, dung mạo hòa vui không chút tì vết, sự giác ngộ trong sạch như hoa sen, tiếng nói hòa nhã, như ngọc sáng, như ánh lửa, các ánh sáng rực rỡ, chuỗi ngọc báu trên thân; tâm như hư không, như vua loài nai; đi như vua loài ngỗng, một mình bước đi không gì trở ngại, mọi người đều theo ngài — nay ngài muốn đi đâu?" Bồ-tát lại bảo Xa-nặc: "Ta cần ngựa trắng. Việc làm từ đời trước nay sẽ đưa ta đến bậc tôn quý cao nhất. Ân ái vợ con, của cải sự nghiệp nặng nề, đó là ngục tù; từ xưa ta đã xa lìa, thân không ưa thích. Ta chỉ muốn giữ giới, làm hạnh nhẫn nhục, tu sức tinh tấn (siêng năng không lùi), thiền định và trí tuệ; đó là điều lòng ta ưa. Từ vô số ức trăm nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) ta đã vâng làm như thế, chí muốn thành đạo, dứt nguồn sống chết, dùng trí tuệ cao vời mà khai hóa chúng sinh. Từ đó đến nay ta không ưa vinh hoa bổng lộc, chỉ hướng về đạo lớn."

 Bấy giờ Xa-nặc nghe lời bậc đại thánh (nhớ lại): lúc ngài mới sinh, trời Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên (vua cõi trời thanh tịnh) và các vị trời trên cao tự xuống, hiện ra cúi đầu lễ; ngay lúc ấy đã đoán việc này. Vua hỏi thế nào, ông A-di (vị tiên nhân xem tướng cho thái tử lúc mới sinh) đáp: "Nay thái tử này mỗi tướng có trăm phúc, uy thần và ánh sáng không ai bằng. Nếu ở nhà thì làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp), làm chủ bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di). Nếu không ưa đời, bỏ nước làm sa-môn (người xuất gia tu hành) thì sẽ thành Phật đạo, dứt sinh, già, chết, lấy giáo pháp mà giáo hóa, không buông lung." Xa-nặc thưa: "Đúng như lời thánh dạy. Lúc ấy ngài có nghe nói đến cái vui của năm dục (năm thứ ham muốn từ sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm) chăng?" Đáp: "Không." (Xa-nặc nói:) "Theo ý bậc Thiên Tôn (bậc được trời tôn kính), ngài làm vô lượng hạnh; còn tôi sinh ra ngu tối, không hiểu biết gì; (người xuất gia thì) để râu tóc làm khổ thân mình, thêm tội lỗi che lấp, gắng chịu nhọc nhằn (?)." Bồ-tát bảo: "Các vị trời và người đời đều cầm hoa hương, hiện ra trước mắt, đến họp đông đủ, dùng sức thần túc (phép thần thông đi lại tự tại) để hầu ta." Xa-nặc thưa: "Nay vườn này thường có hoa trái, nhiều loài chim hòa tiếng hót; trong ao tắm có sen xanh, phù dung, hoa sen trong sạch; đường sá bằng phẳng, cây báu được sửa sang trang hoàng; tám hàng đường đi giao nhau, có màn giao lộ báu; mùa hè vui chơi trong đó; nhạc lạ khéo léo, ca hát cùng vui; mọi người đều giữ phép cấm, lời nói chân thành; từ khi thái tử sinh ra luôn thuận theo ý ngài, không trái lời ngài dạy. Tuổi ngài còn trẻ, mặt mày tươi sáng, tóc đen nhánh, đẹp lòng người; chỉ nên vui với những điều này. Sinh ở đời được như thế, sao lại bỏ đi?"

 Bồ-tát lại bảo Xa-nặc: "Xa-nặc, hãy thôi. Dục lạc này vô thường, không giữ lâu được; sự chia lìa như dòng sông chảy đi không trở lại. Nó không giữ lâu được, là thứ lừa dối, như nắm tay không mà dỗ trẻ nhỏ; yếu ớt không bền như đồ gốm đất hỏng, không thể nương cậy; như tia chớp giữa trời, chốc lát đã tắt. Cảnh giới này không có gì chân thật; kẻ ngu tối cho đó là an vui nên bị lừa gạt. Nó như bọt nước vừa nổi lên đã tan, ở trong sự điên đảo; cũng như đám bọt, như ảo ảnh, như giấc mơ. Năm thứ vui không bao giờ biết đủ, như biển nuốt mãi các dòng sông, như người khát uống nước mặn càng thêm bệnh. Dục lạc là vô thường, chỉ người trí mới biết; kẻ ngu không hiểu như người mù ngã xuống hang. Xa-nặc nên biết: bùn dục không sạch; (đọa làm) ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh đều do hạnh bất thiện; (dục) làm mất phẩm hạnh trong trắng, làm tăng thêm cõi ma; gây oán kết, đấu tranh, lo buồn, khổ họa, gặp gỡ quỷ dâm. Người giác ngộ bỏ dứt nó, người sáng suốt xa lìa nó, người thông đạt tiêu trừ nó, chỉ kẻ không có trí mới quen theo nó, như ăn đồ ăn tẩm thuốc độc; chư Phật đều chê bai nó. Người trí thì học theo lời dạy của bậc thánh." Có bài tụng rằng:

 Bỏ nó như vứt bỏ mụn nhọt độc, cắt nó như dọn bỏ phân dơ;

 Thấy như thế nên khởi ý muốn (lìa) (?), bỏ đi thì thường được an vui.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video