Thiên 19 — Phẩm 19: Hành đạo thiền tư, thành chính giác

 Kinh Phổ Diệu, Phẩm Tu Đạo và Thiền Định, thứ mười chín

 Phật bảo các tỳ-kheo (những người đàn ông xuất gia theo Phật): Bồ-tát (bậc tu hành cầu thành Phật, ở đây chỉ Thái tử sắp thành Phật) ngồi dưới cây Phật (cây Bồ-đề, nơi Phật thành đạo), nhờ đã hàng phục ma oán mà thành chính chân giác (giác ngộ chân thật, đúng đắn); tiêu trừ gốc rễ gai góc, nguồn của ba độc (tham, sân, si: lòng tham, lòng giận, sự si mê); không còn các duyên khởi (?), không còn ấm cái (những thứ che lấp tâm) và mầm suy hoại; mãi mãi không còn chút mờ tối nào. Các ý tưởng đã định, trong sạch như hư không; dũng mãnh không gặp trở ngại; dựng ngọn cờ lớn, chỉ bày cho tất cả, mời gọi mười phương, độ thoát ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới chúng sinh). Ngài lặng ngồi dưới cây, thị hiện bốn thiền (bốn bậc thiền định từ thấp đến cao), để chỉ đường lối cho người học đời sau. Trói buộc cái ngã, thần thông vi diệu. Ngài bỏ dục và các pháp ác, không còn năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, mê ngủ uể oải, xao động hối hận, nghi ngờ), không nhận năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm), các điều ác tự diệt; niệm xét rõ ràng, suy nghĩ quán vô vi (cảnh giới không tạo tác, không sinh diệt); ví như người khỏe mạnh thắng được kẻ thù; ý nhờ thanh tịnh mà thành hạnh thiền thứ nhất. Tâm tự khai mở, dẹp bỏ ý tình dục; không còn điều ác nào để công phá, không còn tính toán quán xét nữa; lặng yên điềm đạm như hạnh của thánh hiền, niệm suy đã diệt; ví như suối trên đỉnh núi, nước tự trong lòng tuôn ra tràn ra ngoài, nước mưa nơi khe suối không cách nào vào được; lặng yên giữ một, chuyên tâm không dời, thành hạnh thiền thứ hai. Lại bỏ ý mừng vui, chỉ thấy sự không ham muốn; mọi tốt xấu bên ngoài một chút cũng không vào được, bên trong cũng không khởi lên; tâm ngay, thân yên; ví như hoa sen, rễ ở trong đất, hoa khép chưa nở, rễ, thân, hoa, lá đều thấm trong nước; nhờ cái thấy trong sạch mà thấy chân thật, thành hạnh thiền thứ ba. Bỏ ý khổ vui, không còn tưởng lo hay vui; tâm không nương vào thiện cũng không dính vào ác; không có chí khổ vui, đứng ngay chính ở giữa; như người tắm gội sạch sẽ, khoác tấm lụa trắng tươi đẹp, trong ngoài đều sạch, không chút cấu bẩn; hơi thở tự dứt, lặng yên không đổi, thành hạnh thiền thứ tư.

 Ví như người thợ gốm nhồi đất sét cho mềm, bên trong không có sỏi cát, muốn làm đồ gì cũng được. (Bồ-tát) tinh tấn khai phát, không gì không làm được. Đã được định ý, Ngài lập đại từ, không bỏ đại bi; trí tuệ và thiện quyền (khéo léo dùng phương cách thích hợp để giáo hóa) thấu suốt chỗ cốt yếu nhiệm mầu; thông suốt hạnh ba mươi bảy đạo phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), tức là: bốn ý chỉ (bốn chỗ đặt tâm quán xét: thân, cảm thọ, tâm, các pháp), bốn ý đoạn (bốn sự siêng năng: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng điều thiện đã có), bốn thần túc (bốn nền tảng của thần thông) (?), năm căn và năm lực (năm điều gốc là lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định, trí tuệ; khi vững mạnh thì gọi là năm sức), bảy giác (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám đạo (tám con đường chính); hết rồi lại bắt đầu. Nhờ thấu ba cửa giải thoát (thấy mọi pháp là không, không bám vào hình tướng, không còn mong cầu), Ngài được ba đạt trí (ba thứ trí sáng suốt: biết các đời trước, thấy sự chết đi sinh lại của chúng sinh, dứt sạch phiền não), việc quá khứ, vị lai, hiện tại đều không vướng ngại. Ngài biến hóa hiện pháp, muốn gì được nấy. Không cần suy nghĩ mà thân bay đi được; có thể chia một thân làm trăm, làm nghìn, đến ức vạn vô số thân, rồi lại hợp làm một; có thể xuyên vào đất, đá, vách tường đều qua được, hiện ra ở một phương; chìm xuống trồi lên như ra vào trong nước; trong thân phát ra nước và lửa; đi trên nước, đi trong không trung mà thân không chìm, không rơi; ngồi nằm giữa hư không như chim bay lượn; ngồi mà với tới trời, tay sờ được mặt trời mặt trăng; thân đứng thẳng có thể lên tới cõi Phạm thiên (cõi trời của vua trời Phạm thiên, thuộc cõi Sắc); ra vào tự tại. Mắt thấy suốt mọi nơi, tai nghe thấu mọi tiếng; biết trước việc thân làm, miệng nói của chư thiên, người, rồng, quỷ thần và các loài bò bay máy cựa; điều chúng nghĩ đều thấy, nghe, biết: ai có tham dâm, ai không tham dâm; ai có giận dữ, ai không giận dữ; ai có ngu si, ai không ngu si; ai có ái dục, ai không ái dục; ai có chí hạnh lớn, ai không có chí hạnh lớn; ai có hạnh trong ngoài, ai không có hạnh trong ngoài; ai có niệm thiện, ai không có niệm thiện; ai có nhất tâm, ai không nhất tâm; ai có ý giải thoát, ai không có ý giải thoát — tất cả đều biết. Bồ-tát quán xét chúng sinh trên trời, trong loài người, địa ngục, súc sinh, quỷ thần — tức năm đường — cha mẹ, anh em, vợ con đời trước, họ tên bên nội bên ngoại, phân biệt từng người. Việc một đời, mười đời, trăm nghìn ức, vô số đời; cho đến lúc trời đất thành rồi hoại, trống vắng hoang vu, rồi lại thành; Ngài biết được trong một kiếp, mười kiếp, đến nghìn ức kiếp, vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài), họ tên trong ngoài, áo cơm, khổ vui, thọ mạng dài ngắn, chết ở đây sinh ở kia, lần lượt đi về đâu; từ đầu trở đi, những thân đã trải qua: sinh ra, lớn lên, già, chết, hình sắc đẹp xấu, khôn ngu, khổ vui — tất cả trong ba cõi đều phân biệt biết rõ. Ngài thấy hồn thần của người, mỗi người tùy theo việc làm của mình mà sinh vào năm đường: hoặc đọa làm ngạ quỷ (quỷ đói), hoặc đọa làm súc sinh, hoặc làm quỷ thần, hoặc sinh lên trời, hoặc vào thân người; có kẻ sinh vào nhà hào quý giàu sướng, có kẻ sinh vào nhà hèn mọn nghèo khó. Ngài biết chúng sinh mê lầm, bị năm ấm (năm nhóm tạo nên con người: sắc là thân thể; thống là cảm giác khổ vui; tưởng là sự nhận biết hình ảnh; hành là các tâm ý tạo tác; thức là sự hiểu biết phân biệt) tự che lấp mình; sắc, thống, tưởng, hành, thức đều quen theo năm dục; mắt với sắc, tai với tiếng, mũi với hương, lưỡi với vị, thân với xúc chạm, tâm với các pháp, bị ái dục lôi kéo, mê đắm của cải sắc đẹp, mong cầu an lạc.

 Từ đó sinh ra các gốc ác; từ điều ác dẫn đến khổ. Nếu dứt được thói quen ái dục, không theo lòng dâm dù nhỏ như sợi lông, vâng làm theo tám đạo, thì mọi khổ đều diệt. Thế nào là tám? Chính kiến (thấy biết đúng), chính niệm (nhớ nghĩ đúng), chính ngôn (nói năng đúng), chính nghiệp (hành động đúng), chính trị (sống bằng nghề nghiệp chân chính) (?), chính phương tiện (siêng năng đúng), chính ý (suy nghĩ đúng), chính định (thiền định đúng). Ví như không có củi thì không có lửa, chẳng cháy cũng chẳng tắt. Đó gọi là đạo vô vi cứu đời.

 Bồ-tát tự biết mình đã bỏ được gốc ác, không còn dâm, nộ, si (tham dục, giận dữ, si mê), sinh tử đã trừ, gốc giống đã dứt, không còn tai họa nào (?), việc cần làm đã xong, trí tuệ đã thấu suốt. Lúc sao mai mọc, Ngài bừng tỏ đại ngộ, được đạo vô thượng chính chân (giác ngộ cao nhất, chân thật, đúng đắn), thành bậc Tối chính giác (giác ngộ chân chính cao tột).

 Bấy giờ Ngài được mười thần lực của Phật (mười thứ sức trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi giảng pháp trước mọi người) và mười tám pháp (bất cộng). Mười thần lực của Phật là:

 Phật thấy biết hết thảy những điều sâu kín xa xôi, điều hợp lẽ và điều không hợp lẽ, cái có hạn và cái không hạn, rõ ràng đúng như thật — đó là sức thứ nhất.

 Phật biết rõ những việc làm trong quá khứ, hiện tại, vị lai và nơi phải nhận quả báo — đó là sức thứ hai.

 Phật có thể hiện hóa các thiền định, giải thoát môn (các cửa dẫn vào giải thoát) và chính thụ (nhập vào định một cách đúng đắn) — đó là sức thứ ba.

 Phật phân biệt được từng ý niệm khác nhau của trời, người và chúng sinh — đó là sức thứ tư.

 Phật biết các thứ ngôn ngữ của chúng sinh và lời lẽ cứu đời — đó là sức thứ năm.

 Phật biết rõ vô lượng tình thái của các loài trong thế gian — đó là sức thứ sáu.

 Phật biết sự trói buộc của dục, biết chỗ cốt yếu để cởi trói, tùy chỗ nên làm — đó là sức thứ bảy.

 Trí Phật như biển, lời lành vô lượng, nhớ biết tất cả những đời trước đã trải qua — đó là sức thứ tám.

 Thiên nhãn (con mắt nhìn thấu mọi nơi, mọi việc như mắt của chư thiên) của Phật trong sạch, thấy người vừa chết thì thần thức sinh về đâu, thiện ác họa phúc theo việc làm mà nhận quả báo — đó là sức thứ chín.

 Lậu (phiền não rỉ chảy khiến chúng sinh sa vào sinh tử) của Phật đã hết, không còn trói buộc, vướng mắc; trí sáng suốt thần diệu chân thật, tự biết, tự thấy, tự chứng; thấu suốt đạo hạnh, việc cần làm đã làm xong, không còn sinh tử, trí ấy rõ ràng — đó là sức thứ mười. Đó là mười thần lực của Phật.

 Bốn vô sở úy của Phật là: Trí thần diệu của Phật ngay chính, không gì không biết, không gì không thấy; kẻ ngu mê lại nói: "Phật chưa biết hết." Cho đến Phạm thiên, ma và các bậc thánh cũng không ai bác bỏ được trí của Phật, nên Ngài một mình bước đi không sợ hãi — đó là điều không sợ thứ nhất.

 Phật đã dứt hết lậu, trí biết tất cả; kẻ ngu mê bảo nhau: "Lậu của Phật chưa hết." Cho đến Phạm thiên, ma và các bậc thánh cũng không ai bác bỏ được trí của Phật, nên Ngài một mình bước đi không sợ hãi — đó là điều không sợ thứ hai.

 Phật nói kinh và giới, thiên hạ tụng đọc học tập; kẻ ngu mê bảo nhau: "Kinh Phật có thể bị lệch lạc (?)." Cho đến Phạm thiên, ma và các bậc thánh cũng không ai bàn luận chê bai được kinh chân chính của Phật, nên Ngài một mình bước đi không sợ hãi — đó là điều không sợ thứ ba.

 Phật chỉ bày nghĩa của đạo, lời chân thật mà cốt yếu, có thể đưa người qua khổ ách; kẻ ngu mê bảo nhau: "Không thể qua khổ được." Cho đến Phạm thiên, ma và các bậc thánh cũng không ai bác bỏ được sự chân chính của Phật, nên Ngài đi khắp nơi không sợ hãi — đó là điều không sợ thứ tư.

 Mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác): từ khi thành Phật cho đến khi nê-hoàn (niết-bàn: nhập diệt, dứt hẳn sinh tử), một là không lỗi lầm; hai là không nói lời suông; ba là không quên chí; bốn là không có lúc nào ý không tĩnh lặng; năm là không có các ý tưởng phân biệt khác nhau; sáu là không có điều gì không xét đến; bảy là chí nguyện không giảm; tám là tinh tấn không giảm; chín là định ý không giảm; mười là trí tuệ không giảm; mười một là giải thoát không giảm; mười hai là sự biết thấy về giải thoát không giảm; mười ba là việc đời quá khứ đều biết thấy; mười bốn là việc vị lai đều biết thấy; mười lăm là việc đời hiện tại đều biết thấy; mười sáu là thâu nắm mọi việc làm nơi thân, giáo hóa theo cội gốc chân thật (?); mười bảy là thâu nắm mọi lời nói, giáo hóa theo cội gốc chân thật; mười tám là thâu nắm mọi ý nghĩ, giáo hóa theo cội gốc chân thật. Đó là mười tám pháp bất cộng. Phật được đạo ý, biết thấy tất cả, ngồi tự nghĩ: "Đạo này thật vi diệu, khó biết, khó hiểu, rất khó đạt được. Cao mà không có gì ở trên, rộng không thể tới cùng; sâu mà không có đáy, sâu không thể lường; lớn thì bao trùm trời đất, nhỏ thì vào được chỗ không có kẽ hở. Xưa vào thời Phật Đĩnh Quang (vị Phật thời quá khứ, còn gọi là Phật Nhiên Đăng), Ngài đã thọ ký (báo trước) cho ta sẽ làm Phật hiệu là Thích-ca Văn, nay quả nhiên đã được. Từ vô số kiếp khổ nhọc tìm cầu, nay mới thành tựu." Ngài tự nhớ lại những việc đã làm trong các đời trước: đạo đức, từ ái, hiếu thảo, nhân nghĩa, lễ, tín, trung chính, giữ sự chân thật, lòng rỗng rang học theo thánh hiền, nhu hòa, ý trong sạch, thực hành sáu độ vô cực (sáu pháp tu đưa đến bờ giác ngộ): bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ; thực hành bốn tâm bình đẳng: từ, bi, hỷ, hộ (thương yêu, xót thương, vui theo điều lành của người, buông xả che chở); bốn tâm này tùy lúc mà dùng; nuôi dưỡng chúng sinh như thương con đỏ; phụng sự chư Phật, tích đức vô lượng, bao kiếp khổ nhọc, công lao không uổng; nay đều đạt được cả. Ngài vui mừng tự khen rằng:

 Nay giác ngộ, Phật tôn quý tột bậc, bỏ dâm dục, trong sạch, hết lậu,

 Dẫn dắt được tất cả, ai theo ắt vui mừng.

 Quả báo phúc trời sướng, nguyện mầu đều đã thành,

 Mau chóng được tịch lặng cao nhất, ta sẽ vào nê-hoàn.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video