Phẩm thứ hai mươi mốt: Quán sát cây.
Phật bảo các tỳ-kheo (người xuất gia, sống bằng khất thực để tu đạo): Khi ta đã thành Chánh giác (giác ngộ chân chính, trọn vẹn), chư thiên (các vị trời) đều đến khen ngợi Phật xong, Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc từ chân lý mà đến) ngồi ngay ngắn, một lòng nhìn ngắm cây, mắt chưa từng chớp. Ngài lấy niềm vui thiền định làm thức ăn, lấy trí tuệ hiểu biết làm nước uống, mãi yên ổn không tai họa. Suốt bảy ngày đêm Ngài nhìn cây ở đạo tràng (nơi thành đạo) để đền ơn cây. Qua bảy ngày, người cõi Dục hành thiên (các cõi trời thuộc Dục giới, nơi chúng sinh còn ham muốn) mỗi vị cùng mang một vạn vò nước thơm; người cõi Sắc hành thiên (các cõi trời thuộc Sắc giới, nơi đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình) cũng vậy, đến chỗ Phật dùng nước thơm tắm cho Ngài. Bao loại hương lần đầu tắm cho Phật. Nước thơm mà Như Lai dùng tắm thân tràn chảy ra, rưới khắp lên chư thiên, rồng, thần, Kiền-đạp-hòa (thần âm nhạc của cõi trời), A-tu-luân (loài thần nóng giận, thường giao chiến với chư thiên), Ca-lưu-la (loài chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần ca hát, hình giống người, đầu có sừng), Ma-hưu-lặc (thần rắn lớn). Nhờ ơn hương thơm, họ đều phát tâm đạo vô thượng chánh chân (tâm cầu đạo giác ngộ cao nhất, chân chính tuyệt đối, tức quả vị Phật). Khi ấy chúng sinh đều được hương xông, hương không rời khỏi thân. Bấy giờ các thiên tử trở về cung điện, không còn ngửi thấy hương nào khác.
Phật bảo các tỳ-kheo: Có một thiên tử tên là Phổ Hóa, gieo mình dưới chân Phật, rồi đứng dậy chắp tay, tiến lên bạch Phật: "Trong bảy ngày Phật ngồi dưới cây, Ngài ngồi trong tam-muội định (trạng thái tâm tập trung chuyên nhất, lặng yên), định ấy tên là gì?" Thế Tôn (bậc được cả đời tôn kính, danh hiệu Phật) đáp: "Định ấy tên là Duyệt thực (lấy niềm vui thiền định làm thức ăn). Như Lai nhờ định Duyệt thực này mà suốt bảy ngày đêm nhìn cây không chớp mắt." Khi ấy thiên tử Phổ Hóa nói kệ (bài tụng bằng thơ) khen Phật:
Ngài thường vâng làm mọi hạnh, với sức uy của lời lặng lẽ an vui (?);
khiến ma lạc mất đường lối, tự gieo mình cúi đầu lạy Phật.
Con quy mạng dưới chân Phật với tấm lòng vui mừng.
Bấy giờ các thiên tử nói lời này để giải tỏa các ý nghĩ (?):
"Chư thiên và người đời đã lặng yên trong định, nếu biết được dòng giống (của Phật) này,
thì dứt hết dâm dục, giận dữ, si mê, trí tuệ sâu không đáy.
Xin giải nỗi nghi của trời người: vì sao Ngài có mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có),
hiểu rõ mười phương, các pháp độ vô cực (các pháp tu đưa sang bờ giải thoát)?
Ngài thương xót suốt bảy ngày, tâm ý trọn vẹn như hư không,
ngồi vững không dời đổi, nhìn cây mắt không chớp.
Bậc tôn quý như sư tử ấy, vì sao ngồi bảy ngày
mà quán sát cây này? Vì sao có dấu vết lặng lẽ ấy?"
(Phổ Hóa đáp:) "Vốn do lời nguyện đã lập xưa kia, bậc Sư tử vì tất cả mọi loài;
do bản nguyện đưa đến, nên ngồi dưới cây chưa đứng dậy.
Ngài ban tâm của Thế Tôn, hiện ra chỗ an trú yên ổn.
Bậc Mười lực như thế, vâng làm mọi lời dạy bảo,
biết gốc ngọn của trời người, những điều họ nguyện ở đời trước.
Nghe lời dạy của kinh điển, thường vâng làm lời răn dạy.
Bậc Mười lực như thế, không sợ hãi, ước nguyện trọn đủ;
vì thế ngồi bảy ngày mà không đứng dậy khỏi tòa.
Bậc dũng mãnh quán xét được, hàng phục tất cả;
ngồi bình đẳng ở đạo tràng, diệt trừ mọi trần lao (phiền não làm nhơ bẩn và mỏi mệt tâm).
Trong sạch và vô cùng xa vời, nhờ đó an ổn chúng sinh.
Do đó nên xuất gia, vâng làm pháp chân chính.
Được lìa mọi tì vết nhơ bẩn, mãi không còn sợ hãi;
vì thế thành bậc thánh, không làm việc trái pháp.
Ngài nhẫn chịu được (để vượt qua) ân ái, hữu (sự tồn tại trong vòng luân hồi) và mọi hành vi do vô minh;
cắt đứt gốc rễ của các kết (dây trói buộc của phiền não), xem chúng như bụi đất.
Ngài thấy những thời xa xưa, vì những điều ấy mà người ta chấp có cái ta;
khắp nơi chìm trong ấm cái (các phiền não che lấp tâm), ta biết và đã cắt trừ sạch."
(Phật nói:) "Ta đã lâu đời tích chứa hạnh này, (vượt qua) quy luật của nghiệp mê lầm (?);
rốt ráo đối với các ấm cái, lấy trí tuệ trừ bỏ cái ta.
Ta dứt ham muốn, giận hờn; chúng sinh ở trong ngu tối,
(những thứ ấy) như bóng trăng trong nước, ta hàng phục khiến không còn sót.
Hạnh này không rối loạn, chỉ trong ý tự hiểu mà thôi.
Từ xưa đến nay đã hàng phục, tất cả đều dứt diệt.
Các ngươi hiện nay vì tà kiến, si mê mà rơi vào ngục lửa;
Phật nhổ bật lên khiến không còn sót, không phải trải qua đó nữa.
Đã trừ các ấm cái, ban cho cách diệt tận gốc sự che lấp;
tiêu diệt tứ điên đảo (bốn cái thấy sai: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch), chữa trị không còn sót.
Những cấu nhơ của tưởng niệm nơi chúng sinh này, ai biết được gốc của kinh pháp,
thì bậc Thầy như cha khiến diệt hết, xoay chuyển không còn sót.
Khổ nơi thân có sáu mươi lăm thứ, thời quá khứ có ba mươi thứ cấu nhơ,
hiện tại có bốn mươi thứ; nơi đạo tràng ta dứt hết những thứ ấy (?).
Nơi sinh ra có mười sáu, hiện ở trong mười tám giáo (?);
ấy là hai mươi lăm, nơi đạo tràng ta dứt hết những thứ ấy (?).
Của báu của bậc hiền thánh có mười hai, nỗi sợ của loài người có hai mươi tám (?);
ta đã vượt qua nghiệp này, nhờ sức tinh tấn mà vượt thoát.
Nhờ giác ngộ nên không trở lại (?), phân biệt rõ năm trăm việc;
ta đã thông suốt hết trăm nghìn pháp thời xưa.
Các kết ấy dứt hẳn, cùng chín mươi tám cội nguồn (chín mươi tám thứ phiền não căn bản trói buộc chúng sinh);
mọi nơi có thể có, chỗ chúng sinh nương dựa và thọ nhận;
ta dứt nghi ngờ và những thói quen đã tập, lưới ngu tối và tà kiến;
làm khô cạn bốn dòng sông trần lao, khiến chúng không còn tự do lộng hành."
Thế Tôn thuyết pháp, tuyên bày lời dạy: hãy bỏ thói dua nịnh, bỏ cái ta và lòng tham. Chí Ngài rộng thoáng, thương xót người bị trần lao, lấy giới luật và giáo pháp chân chính nhổ sạch mọi lòng tham. Những người dưới chân Ngài (?) đều trừ bỏ hạnh tà, vâng làm điều chân chính, dứt mọi tiếng ồn ào (?), tinh tấn đến diệt độ (dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), đạt tới bờ tận cùng. Nay không còn cái ta. Nhờ công đức thiền định mà đem lại tâm định; vượt qua tứ bộc lưu (bốn dòng thác cuốn trôi chúng sinh: ham muốn, chấp vào sự tồn tại, thấy biết sai lầm, vô minh). Những nghiệp lo buồn, kết buộc, tự cao, buông lung — Ngài hàng phục các việc ấy, khiến dứt hẳn.
Vì chân chính nên đem lại tâm định, chế ngự mọi trần lao, tiêu trừ các vọng tưởng như nhổ rễ cây. Ý vượt sang bờ bên kia, khiến không còn sót, cắt đứt chỗ nương của chúng. Ngài liền rống tiếng sư tử (lời tuyên bố chân lý dõng dạc, không sợ hãi), sức rất lớn; tự tại trong tam giới (ba cõi luân hồi: Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới) mà không ai làm chủ được Ngài; diệt hết mọi cảnh giới. Lấy trí sáng của thiền định cắt trừ oán nạn, như Thiên Đế (vua trời Đế Thích), khiến lưới tội lỗi đều sạch hết. Dùng ba mươi sáu hạnh tinh tấn, ở giữa mặt đất (?), dùng sức binh trí tuệ cắt đứt ái dục (?). Những cội nguồn trần lao, kết buộc, bám víu, gốc rễ của khổ độc, Ngài muốn dùng sức sáng của trí tuệ khiến dứt hẳn.
Lấy con mắt trí tuệ ấy khéo sửa trị cho trở về gốc trong sạch. Người chân chính dùng sức uy của thuốc sáng chữa bệnh vô minh, khiến cây si mê rộng lớn sâu xa không còn gốc rễ. Ở trong cõi này mà làm điều chí thành vậy. Dùng tâm phá tan con rắn độc giận dữ; tâm ý mà lệch lạc (?) thì thành giặc thù. Ta đã làm khô cạn mười hai biển (?), dập tắt khói lửa của tư tưởng về cảnh giới, làm sáng tỏ tam đạt (ba trí thông suốt: biết các đời trước, thấy chúng sinh chết đây sinh kia, biết mình đã dứt sạch phiền não), diệt ngọn lửa hừng hực của mọi bụi nhơ, vui nơi cửa giải thoát, tiêu trừ mọi tì vết. Vì thế mà dạy bảo vậy.
Ngài an ủi tất cả, khiến bỏ ý nghĩ gai góc; trống rỗng không tiếng động; hiểu rõ sự tinh tấn, cầu điều trong sạch, như dùi gỗ mà phát ra lửa sáng, lại như nguồn suối, tâm Ngài lặng lẽ. Dùng sức binh trí tuệ đánh cướp bụi nhơ của tâm; đem lại tâm định, ấy gọi là cầm cờ. Vâng giữ lời dạy bảo thì tự mình hiểu rõ. Hàng phục những việc tranh biện, đem lại lòng từ. Nhờ (bỏ) năm dục (ham muốn đối với sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm) này mà biết thế nào là giàu sang thật. Ở trong mọi hạnh, bỏ thói dua nịnh. Từ gốc khởi lên bụi nhơ, ấy là chỗ vướng mắc của mọi kết buộc, gây tranh đấu bất hòa. Ta đã xét thấu tất cả, đạt được tam-muội định.
Ta biết hết mọi việc bên trong, dựng lập lòng hổ thẹn; có tưởng hay không tưởng, từ đó mà đạt đến, đều có được hạnh này, thông suốt mọi thứ đang có, giảm trừ mọi tư tưởng và mọi dây trói buộc. Người tu như thế bỏ sạch không còn sót, dùng sức tinh tấn mà hàng phục, đến được tam đạt và cửa giải thoát. Vì thế, không vì những ý nghĩ không duyên cớ mà nghĩ tới điều thấp kém. Khổ, vui, vô thường mà chỉ cho là "ta", rồi tạo ra ý tưởng, tìm cầu gốc của sáu suy (sáu trần cảnh: sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm, pháp, làm suy hao thiện tâm). Ở dưới cây Phật, Ta đã cắt trừ hết thảy những điều vô thường ấy, những việc rộng lớn, hoang vu, nhơ đục.
Nhờ sự thông đạt sáng suốt của bậc thánh mà tiêu hết mọi ái dục; sáng hơn mặt trời mặt trăng; (lìa bỏ) lòng ôm ái dục (?), như ở giữa hư không; hiểu thấu tam đạt; dung mạo vô lượng; vượt qua sinh tử, cứu người qua khỏi biển lớn. Nhờ sức tinh tấn mà vượt khỏi dâm dục, giận dữ, si mê; dùng hạnh vi diệu cắt đứt cái ta; nhờ lục độ vô cực (sáu pháp tu đưa sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) mà tiêu trừ ức trần lao. Thương xót nỗi khổ trên con đường tắt (?) sinh tử mà khiến lòng người lắng yên.
Bấy giờ mong cầu dứt bỏ trước sau, không còn hai hố sâu (?); bình đẳng trong sự bình đẳng, độ người vô cùng. Những kẻ học theo tà đạo, ngoại đạo cũng đạt được cam lộ (nước ngọt bất tử, ví Niết-bàn), dứt sạch gốc sinh tử không còn sót. Ở đó không có tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió), cũng không có các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng). Cầu các của báu trí tuệ, được vô số kể; ánh sáng của báu đạo khiến không còn sợ hãi.
Vô lượng đức Phật này ở bên trong được an ổn; ít cầu mong, thấy mọi thứ như huyễn hóa, phân biệt rõ cội nguồn. Những việc làm ở đời trước, ta đều hiểu rõ. Vì thế suốt ức năm kiếp, ta xét kỹ mà bố thí châu báu, vì vô số cam lộ mà thông suốt môn học này. Ta ưa hạnh mềm mỏng, nghe lời dạy của ức cai pháp trên đời; lại phân tích sự duyên khởi (mọi vật đều do nhân duyên hợp lại mà sinh), thấy mọi thứ đều khởi lên và đều là không. Trong khoảnh khắc tâm phát ý, ta thấy rõ mọi thứ như ảo ảnh sóng nắng (ví những thứ không thật). Đó là sự trong sạch của ta, mắt ta sáng đẹp, vượt hơn tất cả chúng sinh mười phương; xem xét mọi việc như nhìn bàn tay, như cây mình trồng sinh ra quả. Những gì đã trải qua ở các đời trước, ta đều hiểu rõ.
Trong ức năm kiếp tu các độ vô cực, ta đều hiểu mọi niệm, mọi giấc mộng, bao loại giác biết, và những nghiệp điên đảo mà chư thiên thời quá khứ từng tranh cãi, suy nghĩ. Bên kia như thế, bên này cũng như thế. Bấy giờ ta đi đến nghiệp của thuốc bất tử. Sở dĩ bậc Mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) thực hành lòng từ, là vì thương nghĩ chúng sinh nên thực hành sức từ; nay ấy như cha ta ở trong cam lộ (?). Sở dĩ bậc Mười lực thực hành sức thương xót là để hàng phục, cảm hóa tất cả; vì thế khiến ta ở trong cam lộ. Thường thực hành sức che chở để hàng phục tất cả, do đó cảm hóa họ vào cõi bất tử. Sở dĩ thực hành hỷ (niềm vui khi thấy người khác được an lạc) là để khắp nơi đều vui; nhờ sức hỷ ấy mà hàng phục tất cả; vì thế được an lập ở trong cam lộ. Nhớ lại bậc Mười lực trải qua số kiếp nhiều như cát sông Hằng, đã gặp và cúng dường các đức Phật quá khứ; vì thế được ở trong cam lộ.
Ta vốn đã thề, tâm và miệng đã nói rằng: không hàng phục ma, không cảm hóa kẻ tà kiến, thì không đứng dậy khỏi chỗ ngồi; không buông lung; phải vượt sang bờ bên kia, phá lưới si mê. Từ vô số kiếp, ta an trú trong trí tuệ kim cương (trí tuệ vững chắc, phá được mọi thứ), đạt mười lực, không còn chấp trước, hàng phục các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm) không còn sót; không bỏ sức ấy, mới đứng dậy khỏi chỗ ngồi. Được tắm gội đầy đủ, cấu nhơ đều sạch.
Bấy giờ bậc Hộ thế (đấng che chở thế gian, chỉ Phật) có mười lực tự tại, độ khắp vô cùng ba nghìn thế giới, như kim cương, thường tu hạnh bình đẳng. Ức nghìn cai chư thiên cúng dường vô lượng, cùng các ngọc nữ nhiều không kể xiết. Này các con Phật, mọi việc như thế đều có nhân duyên. Ngài ngồi tòa bậc hiền thánh, được sự tự tại lớn. Nghìn vò báu với bao thứ nước thơm tắm gội cho bậc Hộ thế; ba nghìn thế giới do đó được tự tại. Này các con Phật, mọi việc như thế đều có nhân duyên. Vì thế suốt bảy ngày đêm Ngài không đứng dậy khỏi tòa, thường quán sát cây. Trong bảy ngày đêm nhìn cây Phật ấy, Ngài cảm hóa bảy nghìn ức người, khiến họ phát tâm cầu đạo. Ngài suy nghĩ lặng lẽ, mặt đất sáu lần chấn động. Bấy giờ Phật mới đứng dậy khỏi tòa sư tử (tòa ngồi của Phật), tâm hòa nhã an ổn, thân mềm mại; việc làm đều biết đúng thời. Ở đạo tràng của Phật, Ngài nhìn cây đạo như sư tử, không chút sợ hãi; đó là hạnh của bậc hiền thánh trong thiền định và cửa giải thoát.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video