Kinh Phổ Diệu, phẩm thứ chín: Vua tìm vợ cho thái tử.
Phật bảo các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới luật của đạo Phật): Khi ấy vua Bạch Tịnh (vua cha của thái tử) cùng thái tử và những người dòng họ Thích ở tại nơi đó. Các lực sĩ, người họ Thích và các trưởng giả tâu vua: "Xin vua biết cho: lời các phạm chí (thầy tu dòng Bà-la-môn, chuyên lo tế lễ và đoán tướng) chưa đến chỗ rốt ráo. Giả sử thái tử bỏ nước, bỏ ngôi vua, thành Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật) thì mới là rốt ráo. Nếu không xuất gia thì làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ), cai trị bằng chánh pháp (đạo lý đúng đắn), gọi là Pháp vương (vua theo đạo pháp), và có bảy báu: một là bánh xe vàng báu, hai là ngựa màu xanh biếc, ba là voi trắng, bốn là ngọc minh nguyệt (ngọc sáng như trăng), năm là người vợ ngọc nữ, sáu là quan giữ kho tàng, bảy là quan giữ binh quyền. Lại có một nghìn người con đẹp đẽ, dũng mãnh kiệt xuất, một người địch nổi nghìn người, hàng phục được kẻ thù. Nếu ngài làm Phật thì dòng thánh vương bị dứt, chỉ còn các vua nhỏ rời rạc, mỗi người tự xưng danh hiệu." Vua Bạch Tịnh nói: "Hãy xem xét xem có ngọc nữ nào xứng làm vợ thái tử." Năm trăm người họ Thích mỗi người đều nói: "Tôi sẽ tìm người xứng làm vợ thái tử." Vua Bạch Tịnh bảo những người họ Thích: "Nay vợ cho thái tử rất khó tìm, không biết người con gái nào vừa ý ngài." Mọi người bèn họp lại bàn việc này, rồi nói với thái tử. (Thái tử đáp:) "Nay con sẽ suy nghĩ, bảy ngày nữa sẽ trả lời."
Bồ-tát (người tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ở đây chỉ thái tử) trong lòng nghĩ: "Ta không tham dục, không nên ở nhà. Ta đã bỏ cõi trời Đâu-thuật (cõi trời nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần) đến cõi người này; tâm không ham muốn, vắng lặng trong tam-muội (trạng thái tâm lắng yên, tập trung trọn vẹn). Ta hãy dùng quyền phương tiện (cách khéo léo tùy hoàn cảnh để dẫn dắt người) mà thử nhận việc này, siêng năng gần gũi đạo tràng (nơi tu đạo), lấy lòng thương xót không bờ bến mà khuyến khích giúp đỡ (mọi người)." Rồi ngài nói bài kệ (bài thơ trong kinh Phật):
Dòng vua dấy lòng cung kính, lửa sinh ra nuôi lớn hoa sen (?);
Bồ-tát nuôi dưỡng sức mạnh, ức năm hóa thành cam lộ (ví giáo pháp đưa đến giải thoát, như thứ nước ngọt khiến không còn chết).
Không bỏ, dấy lên hương vị dẫn dắt; không sợ hãi, đức chân thật được thành tựu.
Điều lòng ta ưa thích, là chí không buông lung, trong sạch.
Bồ-tát vốn ở trong cõi dục, khéo hóa độ nên đều thấy có vợ (?);
Không vui với ái dục, bỏ điều tổn hại, học công đức.
Bấy giờ Bồ-tát sai người thợ giỏi đúc một pho tượng vàng đẹp, rồi viết chữ lên đó: "Nếu người nữ có đức hạnh, nghĩa khí, thân hình, mặt mày như thế này thì ta mới chịu, không cần người tầm thường. Đúng như lời ta nói thì mới nên hỏi cưới. Sắc mặt như vàng tử ma (thứ vàng ròng ánh tía, quý nhất); trong ngoài như một, thân và miệng không trái nhau; tâm trong sạch như hư không, điềm tĩnh, rạng rỡ; không buông lung, ít nói mà nói đúng; lòng từ, không làm hại ai, kính trọng đạo nghĩa; đối với sa-môn (người xuất gia tu hành) và phạm chí thì bố thí, tự mình giữ giới — có người như vậy mới tìm cho ta. Không ghen ghét, không tham chẳng biết chán; tính tình nhân hậu hiền lành, không lỡ thời giờ; chất phác ngay thẳng, không xu nịnh, một lòng kính chồng, không có ý với người khác, luôn không phóng túng; không vội có thai, không vội mang con (?); bỏ tính cao ngạo tự đại, thờ chồng như người tớ gái. Không ham rượu, không tham món ngon, không mê âm thanh, không ngu tối; trừ được gốc vô minh (sự mê muội không thấy chân lý), hiểu giáo pháp, đứng vững trên chân đế (chân lý tối hậu). Không khinh suất, không dùng tà thuật; thường biết hổ thẹn; không nói lời độc ác, không nguyền rủa; thường vâng làm theo giáo pháp. Thân, miệng, ý trong sạch, lời nói và việc làm khớp nhau; lòng khiêm hạ như người hầu, tu nhiều lòng từ thương. Không lắc đầu nguẩy cổ đùa cợt (?), không ngu đần; không giận hờn; ở giữa đám đông vẫn yên ổn, không mê loạn; việc làm đều thiện; kính trọng người thân, bạn bè như kính Thế Tôn (bậc được cả đời tôn kính, tức Phật); nghĩ đến người khác như nghĩ đến mình; tiếng tốt lan xa; tu khắp mọi điều lành; thường cung kính. Vợ được như thế thì ta mới chịu."
Bấy giờ vua Bạch Tịnh nghe lời Bồ-tát, bảo một vị phạm chí lâu năm vào thành Ca-di-vệ (kinh đô nước của thái tử), đi khắp các nhà xem xét ngọc nữ nào có đức như thế: "Dù là nhà quý tộc, trưởng giả, thợ thuyền hay dân thường, ai có đủ công đức như thế, nếu thái tử ưng thì đón về. Vì sao? Thái tử không chuộng dòng dõi, chỉ ưa đức hạnh." Rồi vua nói bài tụng rằng:
Dù nhà quý tộc, dòng phạm chí, thợ thuyền hay dân thường,
Ai có được đức ấy, thì mới đáng cưới về.
Không chuộng dòng dõi sang, thái tử là bậc khác thường, thanh nhã;
Người có công đức chí thành, lòng ngài mới ưa thích như thế.
Bấy giờ vị phạm chí nghe bài kệ dặn dò ấy, đi khắp thành Ca-duy-la-vệ, xem xét từng nhà. Vừa vào một nhà thì thấy một ngọc nữ đẹp đẽ đặc biệt như tiên nữ trên trời, dung sắc bậc nhất, trong sạch như hoa sen, không cao không thấp, không trắng không đen, không béo không gầy, đúng dáng người nữ, giống hệt báu ngọc nữ. Khi ấy cô gái lạy vị phạm chí già rồi hỏi: "Thưa phạm chí, ngài tìm gì?" Phạm chí đáp: "Vua Bạch Tịnh sinh được thái tử chân thật, đẹp không ai bằng, có ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm trên thân của bậc vĩ nhân), công đức và uy thần. Ngài tự tay viết bài kệ, (rằng) người nữ có hình dáng, tướng mạo bậc nhất trong trời người thì mới cưới." Khi ấy cô gái nói bài tụng này:
Bài kệ phạm chí đọc ra, bày rõ dung sắc người muốn thấy;
Phạm chí muốn biết chăng, tôi có đủ các đức ấy.
Ngài đáng làm chồng tôi, đẹp đẽ khó ai sánh;
Xin thưa với thái tử việc này, chớ để ngài kết duyên cùng kẻ tầm thường.
Phạm chí nghe xong, trở về chỗ vua tâu lại như thế. Vua xét: "Chẳng phải là xứng làm vợ thái tử sao?" Rồi hỏi: "Con gái nhà ai?" Phạm chí đáp: "Sinh ra trong nhà ông Chấp Trượng họ Thích." Vua tự nghĩ: "Thái tử hình dáng vượt hẳn người đời, sắc mặt thanh tịnh, e rằng không vừa ý; hãy để ngài tự chọn." Bèn cho tập họp các cô gái ở điện Vô Ưu, để thái tử tự mình xem xét; Bồ-tát tự xét, ưng người nào thì mắt hướng về người ấy.
Bấy giờ vua Bạch Tịnh dùng các thứ châu báu quý lạ làm một giảng đường đẹp, gọi tất cả những cô gái tốt đẹp nhất trong thành La-vệ đến họp ở giảng đường ấy. Phật bảo các tỳ-kheo: Khi ấy Bồ-tát đến giảng đường, ngồi trên giường Nhân Hiền. Vua sai sứ giả (dặn rằng): "Bồ-tát nhìn ngắm, ưng ý ai thì về báo ngay cho ta." Bấy giờ Bồ-tát gặp gỡ các cô gái. Có cô gái họ Thích tên là Câu-di, cùng các cô gái đến chỗ Bồ-tát, lui đứng một bên nhìn kỹ Bồ-tát, mắt không hề chớp. Bồ-tát nhìn khắp lượt, liền mỉm cười, cầm vật trang sức quý trao cho Câu-di. Câu-di đáp: "Tôi không ham chuỗi ngọc châu báu, tôi sẽ lấy công đức để trang điểm thân mình." Thái tử về cung, khen là chưa từng có: "Cô Câu-di này hiểu đời là vô thường (đổi thay, không bền), không tham vinh hoa thế tục."
Khi ấy sứ giả về chỗ vua tâu lại đầu đuôi: "Vừa rồi thái tử để ý đến cô Câu-di họ Thích." Vua nghe vậy, sai phạm chí đi làm mối, xin cô gái ấy làm vợ thái tử. Ông Chấp Trượng họ Thích nói: "Lệ nhà chúng tôi, ai có tài nghề mới gả con gái cho. Thái tử có tài, giỏi bắn cung, đánh xe, đấu vật, viết chữ, tính toán, lễ nghi, âm nhạc, đủ cả sáu nghề thì mới gả con." Phạm chí liền về tâu đủ với vua. Vua tự suy nghĩ, rồi đem lệ ấy nói với Bồ-tát. Bồ-tát thưa vua: "Xin hãy thôi, dùng cách ấy để cầu hôn làm gì (?)." Vua nói: "Sao lại bảo thôi? Phải chăng con không có tài nghề? Bàn đến lẽ phải mà lại nói hãy thôi." Thái tử đáp: "Những gì cần làm, con đều làm được cả." Vua hỏi Bồ-tát: "Tài nghề thế nào?" Bồ-tát nói: "Ở đây có ai có tài lạ bằng con chăng? Xin đưa đến mà xem." Vua liền cười: "Con hiện tài được sao?" Bồ-tát đáp: "Được. Xin mời họp tất cả thân tộc họ Thích, cùng nhau hiện tài."
Vua sai người hầu đi khắp trong nước đánh chuông, đánh trống (báo rằng): "Bảy ngày nữa thái tử sẽ hiện tài, ai có tài nghề đều đến họp." Trong bảy ngày, thân tộc họ Thích có năm trăm người đến họp. Ai thắng về tài nghề thì sẽ được gả con gái ông Chấp Trượng; ai giỏi nhất về thi bắn, đấu vật sẽ được cô gái ấy. Mọi người đều ra khỏi cổng thành. Khi ấy Điều-đạt (em họ của thái tử) tay dắt một con voi đi vào cổng thành, thấy người họ Thích họp đông muốn hiện tài, liền lấy tay phải nắm đầu voi, tay trái nắm vòi, quật xuống vặn giết chết.
Lúc ấy Nan-đà (em khác mẹ của thái tử) cùng bạn bè ra cổng thành, thấy con voi lớn chết nằm giữa đường, hỏi: "Ai giết vậy?" Đáp: "Điều-đạt giết đấy." Nan-đà liền kéo dời nó ra bên đường. Bồ-tát tiếp đó ra cổng thành, thấy con voi chết, liền hỏi: "Ai giết con voi này?" Người hầu đáp: "Điều-đạt giết." Bồ-tát lại hỏi: "Ai dời nó ra bên đường?" Đáp: "Hiền giả Nan-đà." Ngài nói: "Tốt lắm. Thân voi to lớn thế này, thối rữa ra sẽ bốc mùi khắp trong thành." Liền lấy tay phải nhấc lên ném ra ngoài thành, rơi cách hào thành rất xa. Khi ấy vô số trăm nghìn trời và người cất tiếng lớn khen: "Hay thay, hay thay!" Các vị trời trên không khen ngợi bằng bài tụng rằng:
Tay nắm con voi trắng lớn, đã chết, thân lại rất nặng,
Ném bỏ ra ngoài thành, cách hào thành thật xa.
Ắt đây là bậc chí thánh, lòng bình đẳng, thân đã lìa thế tục;
Sẽ thành nhất thiết trí (trí tuệ biết hết thảy mọi điều, tức trí của Phật), nhờ sức thánh mà mãi còn.
Bấy giờ năm trăm người trong tông tộc họ Thích đều đến cổng thành, họp ở chỗ rộng rãi muốn hiện tài nghề. Vua Bạch Tịnh cùng các người họ Thích có sức mạnh lớn đến chỗ hiện tài. Vô số người theo hầu Bồ-tát muốn xem tài nghề của ngài. Trước đây những người tông tộc họ Thích này đã thấy Bồ-tát ở học đường, khen ngợi kể ra sáu mươi bốn thứ chữ; thầy Tuyển Hữu thấy vậy rất lạ, cho là chưa từng có, trên trời dưới đời không ai có tài ấy; quỷ thần, rồng, a-tu-luân (loài thần hiếu chiến hay đánh nhau với trời) đều không ai bằng; ai thấy tài nghề ấy đều nói đây thật là thánh nhân, đã vượt đến chỗ không cùng; ngài giải từng chữ, nghĩa lý gốc ngọn không chút ngờ vướng. Người nghe thấy đức ấy (đều cho rằng) vượt hơn cả trời Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), trời Phạm (vua cõi trời thanh tịnh), mặt trời mặt trăng và các vị trời: "Chúng tôi tận mắt thấy đạo thuật như thế, ai hơn được?" Những người tông tộc họ Thích bảo mọi người: "Bồ-tát tuy vào học đường, biết hết chữ nghĩa, tính toán và các thuật, nhưng người được thấy thì ít. Nay hội đại chúng một lúc đến họp đông đủ, ai thật hơn thì ở đây sẽ hiện rõ; mọi người hãy xem để biết ai hơn."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video