Thiên 1 — Chuyện dự hội ở thuỷ cung

 Tiễn đăng tân thoại (tên sách, nghĩa là "Chuyện mới kể bên ngọn đèn khêu bấc"), quyển một

 Thủy cung khánh hội lục (Chuyện dự hội mừng ở cung điện dưới nước)

 Năm Giáp Thân, niên hiệu Chí Chính (niên hiệu của vua Thuận Đế nhà Nguyên; năm ấy tức năm 1344), có người học trò đất Triều Châu (nay thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc) tên là Dư Thiện Văn đang ngồi nhàn giữa ban ngày trong nhà. Bỗng có hai lực sĩ chít khăn vàng, mặc áo thêu, từ ngoài bước vào, cúi chào trước mặt rồi nói: "Quảng Lợi vương (thần biển Nam Hải) kính mời ngài."

 Thiện Văn kinh ngạc nói: "Quảng Lợi là thần biển cả, còn Thiện Văn chỉ là kẻ học trò ở cõi trần. Cõi thần linh và cõi người đường lối khác nhau, làm sao gặp được nhau?" Hai người đáp: "Ngài cứ đi, xin đừng từ chối."

 Thiện Văn bèn theo họ ra ngoài cửa nam, thấy một chiếc thuyền lớn sơn đỏ đậu ở bến sông. Lên thuyền, có hai con rồng vàng kèm hai bên kéo đi, nhanh như gió như mưa (?), chỉ trong chớp mắt đã tới nơi. Thuyền dừng trước cổng, hai người vào báo. Lát sau, họ mời Thiện Văn vào.

 Quảng Lợi bước xuống thềm đón, nói: "Đã lâu ngưỡng mộ tiếng tăm, nay phải phiền ngài hạ cố đến đây, mong ngài chớ lấy làm lạ." Rồi mời lên thềm, ngồi đối diện với mình.

 Thiện Văn khúm núm lùi lại nhường. Quảng Lợi nói: "Ngài ở cõi dương, quả nhân (tiếng vua tự xưng một cách khiêm tốn) ở phủ dưới nước, chẳng ai cai quản ai, xin chớ từ chối."

 Thiện Văn đáp: "Đại vương là bậc cao quý, tôi chỉ là một nhà nho nghèo, đâu dám nhận lễ trọng như thế!" rồi một mực từ chối.

 Bên cạnh Quảng Lợi có hai bề tôi là Nguyên tham quân (con rùa lớn giữ chức tham quân, tức quan giúp bàn việc quân và mưu tính) và Miết chủ bạ (con ba ba giữ chức chủ bạ, tức quan coi sổ sách giấy tờ), rảo bước ra tâu: "Lời khách nói phải lắm. Đại vương nên nghe theo lời xin của khách, không nên tự hạ uy đức của mình, làm mất vẻ tôn nghiêm trước mắt mọi người."

 Quảng Lợi bèn ngồi chính giữa, đặt riêng một chiếc sập ở bên phải, mời Thiện Văn ngồi. Rồi nói: "Chỗ ở của ta hẻo lánh quê mùa, láng giềng là thuồng luồng cá sấu, sống chung với cá cua, chẳng có gì để tỏ rõ uy thần, phô bày mệnh lệnh của Thượng đế. Nay ta muốn dựng riêng một tòa điện, đặt tên là Linh Đức. Thợ thuyền đã tập hợp, gỗ đá đều đủ cả, chỉ còn thiếu bài văn thượng lương (bài văn đọc trong lễ cất nóc, tức lễ đặt cây xà chính lên mái nhà) mà thôi.

 Ta nghe nói ngài có tài hiếm đời mới có, ôm mưu lược giúp đời, nên đặc biệt mời đến đây, mong ngài làm giúp quả nhân bài văn ấy."

 Rồi sai người hầu cận đem nghiên bằng ngọc trắng, dâng cây bút cán sừng tê có vân, cùng một tấm lụa giao tiêu (thứ lụa mỏng nhẹ tương truyền do người cá dưới biển dệt) dài hơn một trượng (khoảng hơn ba mét), đặt trước mặt Thiện Văn. Thiện Văn cúi đầu vâng lệnh, đưa bút viết một mạch là xong, không phải sửa một chữ. Bài văn rằng:

 Cúi nghĩ: giữa trời đất, biển là lớn nhất; trong muôn loài, thần là thiêng nhất. Đã là nơi hương khói nương về, lẽ nào thiếu được đền đài tráng lệ? Vì thế dựng lại điện báu, mới treo tên đẹp. Lấy xương rồng làm xà, ánh thiêng chói cả mặt trời; ghép vảy cá làm ngói, khí lành cuộn khắp không trung.

 Rèm cửa kết bằng ngọc sáng và ngọc bích trắng; nối liền những chiếc thuyền lớn có mũi tạc hình chim sẻ xanh, rồng vàng. Cửa sổ chạm hoa mở ra thì sắc biển hiện ngay trước cửa; cửa thêu mở ra thì bóng mây kề sát hiên.

 Mưa thuận gió hòa, trấn giữ biển Nam hơn tám nghìn dặm; trời cao đất dày, truyền lại đời sau muôn vạn năm. Thông suốt sông Giang, sông Hán đổ về như chư hầu về chầu vua; nhận lễ vật dâng lên của khe suối ao hồ.

 Thiên Ngô (thần nước có tám đầu mặt người, thân hổ, theo truyền thuyết) và phượng tía lũ lượt kéo đến; các nước quỷ cùng loài La-sát (loài quỷ dữ trong truyền thuyết nhà Phật) lần lượt tìm về. Sừng sững rực rỡ như điện Linh Quang của nước Lỗ, đẹp thay như điện Cảnh Phúc của nhà Hán (hai cung điện nổi tiếng thời xưa, từng có bài phú ca ngợi).

 Nắm giữ đất Man Kinh, dẫn tới đất Âu Việt (những vùng xa xôi ở phương nam), mãi mãi làm cảnh lớn thêm hùng tráng; gọi mở cửa trời mà dâng ngọc lang can (thứ đá quý như ngọc), nên dấy lời ca tụng tốt lành. Bèn làm khúc hát ngắn, giúp nâng cây xà dài.

 Tung lễ vật trên xà về phía đông (tục trong lễ cất nóc: vừa hát vừa tung bánh trái từ trên xà về các hướng): núi tiên Phương Trượng, Bồng Lai chỉ trong tầm tay chỉ mắt nhìn. Cười ngắm cây Phù Tang (cây thần nơi mặt trời mọc) cao ba trăm thước, gà vàng gáy xong, vầng mặt trời đỏ rực.

 Tung lễ vật trên xà về phía tây: qua Nhược Thủy, Lưu Sa (dòng sông nước nhẹ không nổi nổi sợi lông và vùng cát chảy ở phương tây xa xôi trong truyền thuyết) đường không lạc. Rồi đến (?) lúc Vương Mẫu ở Dao Trì (Tây Vương Mẫu, bà tiên chúa ở ao ngọc trên núi Côn Lôn) giáng xuống, một đôi chim xanh (chim sứ giả của Tây Vương Mẫu) kêu hót với người.

 Tung lễ vật trên xà về phía nam: biển lớn mênh mông chứa muôn loài. Muốn biết bờ cõi rộng bao nhiêu ư? Chim đại bàng (chim Bằng trong truyền thuyết, bay một lần chín vạn dặm) bay hết sức mà nước vẫn còn xanh như chàm.

 Tung lễ vật trên xà về phía bắc: muôn sao rực rỡ vây quanh sao Bắc Cực (ngôi sao đứng yên giữa trời phương bắc, các sao khác xoay quanh). Xa trông đâu là Trung Nguyên (vùng đất trung tâm của Trung Quốc)? Chỉ thấy dải núi xanh nhỏ như sợi tóc, nổi lên màu biếc.

 Tung lễ vật trên xà lên trên: cưỡi rồng ban đêm đi hầu đoàn nghi trượng của trời. Tâu xong một phong thư giấu trong tay áo, xin trừ hết tai họa, dịch bệnh cho muôn dân.

 Tung lễ vật trên xà xuống dưới: các loài dưới nước đông đúc đều chịu ơn đức giáo hóa. Sáng sớm thường nghe tiếng chúc tụng lạy chào, thần sông (?) cùng Hà Bá (thần sông Hoàng Hà) đến chầu xa giá thiêng.

 Cúi mong sau khi cất nóc, muôn loài quy về đức nhân, trăm thần ngưỡng vọng ân đức. Cung bằng ngọc trai, lầu bằng vỏ sò, ứng với tam quang (ba nguồn sáng: mặt trời, mặt trăng và các vì sao) cao tột bậc; áo cổn xiêm thêu (lễ phục của bậc vua chúa), hưởng đủ ngũ phúc (năm điều phúc: sống lâu, giàu có, khỏe mạnh bình yên, có đức tốt, chết được yên lành) của nhân gian.

 Viết xong, Thiện Văn dâng lên. Quảng Lợi rất mừng. Chọn ngày làm lễ khánh thành, sai sứ đến ba biển Đông, Tây, Bắc mời các vua biển đến dự hội mừng điện mới.

 Hôm sau, ba vị thần đều đến. Người theo hầu có nghìn xe vạn ngựa; thuồng luồng thần, sò thận độc (loài sò lớn tương truyền thở hơi ra thành lâu đài ảo trên biển) nhảy nhót trước sau; cá voi dài, cá côn lớn chạy hai bên; lính đầu cá mặt quỷ cầm cờ xí, mang giáo mác thì không biết bao nhiêu mà kể.

 Hôm ấy, Quảng Lợi đội mũ Thông thiên (loại mũ cao dành cho bậc vua), mặc áo bào bằng sa đỏ thẫm, cầm hốt ngọc biếc (hốt: tấm thẻ dài cầm tay khi hành lễ), rảo bước ra cổng đón, lễ nghi rất nghiêm trang. Ba vị thần cũng mũ miện chỉnh tề, kiếm và ngọc đeo nghiêm cẩn, dáng vẻ hết sức uy nghi trang trọng, chỉ có áo bào là mỗi vị một màu, tùy theo phương của mình. Hỏi han ấm lạnh xong, các vị vái nhường nhau rồi ngồi.

 Thiện Văn cũng mặc áo trắng (áo của người thường chưa có chức tước) ngồi ở góc điện. Vừa định chào hỏi ba vị thần, bỗng sau ghế của Quảng Uyên vương, thần biển Đông, có một bề tôi theo hầu đội mũ sắt, râu dài, hiệu là Xích Hồn công, nhảy ra trước mặt Quảng Lợi thưa:

 "Nay quý điện khánh thành, đặc biệt mở hội này vì ba vị vua. Đến như bậc đứng đầu sông Giang sông Hán, các vua sông ngòi đầm hồ cũng đều không được dự tiệc, lễ có thể nói là nghiêm lắm. Kẻ mặc áo trắng ngồi cuối kia là người nào? Sao dám đường đột ở chốn này!"

 Quảng Lợi đáp: "Đây là tú sĩ (người học trò tài giỏi) đất Triều Dương, ông Dư Thiện Văn. Ta dựng điện Linh Đức, mời ông làm bài văn cất nóc, nên giữ ông ở lại đây."

 Quảng Uyên vội nói: "Có văn sĩ ngồi đây, ngươi sao được lắm lời? Hãy lui ra!" Xích Hồn công bèn đỏ mặt xấu hổ lui xuống.

 Rồi rượu dâng lên, nhạc tấu lên. Có hai mươi mỹ nữ, lắc lư hoa tai ngọc sáng, kéo vạt áo nhẹ tênh, múa đội "Lăng ba" (múa bước nhẹ trên sóng) trước tiệc, hát bài "Lăng ba" rằng:

 Như có người giữa sóng nước, bẻ cành dương liễu, hái hoa sen. Rung vòng ngọc cùng ngọc đeo, tiếng leng keng lanh lảnh. Áo phấp phới như chim hồng giật mình bay, thân uyển chuyển như rồng đang lượn. Bụi nhẹ dấy lên dưới đôi tất lụa, nắng xiên soi dung nhan thơm ngát. Ngập ngừng đứng một mình, sang tây rồi lại sang đông, có thể trông thấy (?) mà không thể theo. Chợt phơi phới đi mãi không về, cưỡi làn gió nhẹ mát lạnh.

 Múa xong, lại có bốn mươi ca đồng, trang điểm mới, tay áo thơm phất phới, múa đội "Hái sen" dưới sân, hát khúc "Hái sen" rằng:

 Mái chèo gỗ quế, thuyền gỗ lan, lướt trên sóng sáng đi chơi xa. Vứt vòng ngọc khuyết của ta ở bến khác, cởi ngọc đeo của ta trên bãi cỏ thơm. Sóng lắc lư, thuyền chẳng yên, bẻ hoa sen gãy luôn cả cuống. Sương sao lại làm ướt xiêm áo? Gió sao lại thổi rối tóc mai?

 Câu hò chèo cất lên, tay áo màu vẫy vẫy, chim trả tản ra, uyên ương bay lên. Giương lá sen làm lọng, kết tơ ngó sen làm áo. Mặt trời sắp lặn, gió càng thổi gấp; khói mỏng lan ra, trăng nhạt hiện lên. Sớm quay về thôi, khó mà ở lâu; trước cảnh hoa thơm, niềm vui chẳng thể kéo dài đến tận cùng.

 Hai điệu múa xong, liền đánh trống da cá sấu thiêng, thổi sáo ngọc khắc hình rồng, các thứ nhạc đều bày ra, chén rượu và thẻ đếm chén qua lại tới lui.

 Bấy giờ ba vị thần Đông, Tây, Bắc cùng nâng một chén rượu đến trước mặt Thiện Văn nói: "Chúng tôi ở nơi hẻo lánh xa xôi, chưa từng biết đến điển lễ. Hội hôm nay được thấy nghi lễ long trọng, lại may gặp bậc đại quân tử ngồi đây, vẻ rạng rỡ càng tăng gấp bội. Xin ngài làm một bài thơ ghi lại, để truyền ở cung rồng phủ nước, cũng là một chuyện hay. Không biết có được chăng?"

 Thiện Văn không thể từ chối, bèn dâng bài thơ "Thủy cung khánh hội" hai mươi vần (tức bài thơ dài bốn mươi câu, cứ hai câu một vần):

 Đức Thượng đế lớn như trời đất, công của thần giữ yên vùng Lĩnh Hải (miền núi Ngũ Lĩnh và ven biển phía nam Trung Quốc).

 Cung dưới vực đổi mới (?) nhà cửa, đường thủy lặng yên sóng gió.

 Được phong tước vương hầu cao quý, được chia phù (thẻ làm tin khi được phong đất) cai quản bờ cõi rộng.

 Uy linh vang dội khắp nơi, sự nghiệp giữ được vẹn toàn.

 Từ cõi Nam Cực thường dâng sớ tâu lên trời, nơi phương nóng mãi được trao chức quan.

 Lên điện chầu, dâng ngọc lụa; mở tiệc lớn, hội các bậc áo mũ quyền quý.

 Phượng múa bên chén rượu dưới mái ba tầng, rồng chở yên ngựa thất bảo (bảy thứ báu như vàng, bạc, lưu ly, mã não…).

 Đưa thư thì đôi cá chép nhảy lên (điển xưa: thư được giấu trong bụng cá chép gửi đi), đỡ xe thì sáu con ngao (rùa biển khổng lồ đội núi tiên trong truyền thuyết) cuộn mình.

 Vương Mẫu nêm nếm vạc vàng, Thiên phi (nữ thần biển) bưng mâm ngọc.

 Trong chén đọng sắc hổ phách đỏ, tay áo phất qua ngọc lang can xanh biếc.

 Trên tiệc, Tương linh (nữ thần sông Tương) múa, luôn tay gảy đàn sắt (loại đàn nhiều dây) gấm.

 Khúc nhạc dứt, Hán nữ (nữ thần sông Hán) đến, vội ngắm lá cờ lông chim trả.

 Sương lành phủ mờ rèm ngọc trai, khói lành quấn quanh lan can chạm vẽ.

 Bình phong mở ra, đá vân mẫu (loại khoáng vật trong, lóng lánh) sáng ngời; rèm cuốn lên, thủy tinh lạnh ngắt.

 Cùng uống sương núi Tam Nguy (núi tiên, uống sương ở đó thì thành tiên), cùng ăn đan cửu chuyển (thuốc tiên luyện đi luyện lại chín lần).

 Giờ đẹp nên say túy lúy, việc vui đáng nấn ná lâu.

 Vị lạ đầy cổ họng đầu lưỡi, ánh thiêng soi thấu gan ruột.

 Hệt như lên cõi trời Đâu Suất (một tầng trời trong đạo Phật), lại như giấc mộng Hàm Đan (giấc mộng kê vàng: chàng Lư nằm mộng thấy cả đời vinh hoa, tỉnh dậy nồi kê nấu còn chưa chín).

 Mời rượu đáp rượu, hầu bên đài cao (?); hát hò được vui hết cỡ.

 Đề thơ truyền lại chuyện hay, sắc xuân tràn đầy ngọn bút.

 Thơ dâng lên, mọi người trong tiệc đều rất vui. Rồi mặt trời lặn xuống Hàm Trì (ao nơi mặt trời lặn trong truyền thuyết), trăng mọc ở hang phía đông, các thần say mềm, dìu nhau ra về, ai về nước nấy. Tiếng xe ngựa nườm nượp qua hồi lâu vẫn chưa dứt.

 Hôm sau, Quảng Lợi đặc biệt bày một bữa tiệc để tạ ơn Thiện Văn. Tiệc xong, đem mâm pha lê đựng mười viên ngọc chiếu sáng ban đêm và hai chiếc sừng tê thông thiên (loại sừng tê quý có đường vân chạy suốt từ gốc đến ngọn) làm tiền nhuận bút, rồi lại sai hai sứ giả đưa ông về quận.

 Thiện Văn về đến nhà, mang những thứ được tặng đến hiệu châu báu của người Ba Tư bán, thu được tiền của tính đến hàng trăm vạn, từ đó trở thành nhà giàu. Về sau, ông cũng chẳng để tâm đến công danh, bỏ nhà đi tu đạo, đi khắp các núi nổi tiếng, không ai biết kết cục ra sao.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video