Chuyện đất phúc Tam Sơn
Nguyên Tự Thực là người Sơn Đông. Ông sinh ra đã chậm chạp, không biết chữ, không đọc được sách vở. Nhà khá giàu, sống bằng nghề làm ruộng, có trang trại. Cùng làng có ông họ Mậu được bổ làm quan ở đất Mân Trung (vùng Phúc Kiến), nhưng thiếu tiền đi đường nên vay của Tự Thực hai trăm lạng bạc. Tự Thực vì tình làng nghĩa xóm thân thiết nên không đòi giấy nợ, cho vay đủ số.
Cuối niên hiệu Chí Chính (niên hiệu của vua Thuận Đế nhà Nguyên, 1341–1370), Sơn Đông loạn lớn. Tự Thực bị bọn cướp cướp sạch, gia sản không còn gì. Lúc ấy Trần Hữu Định chiếm giữ Phúc Kiến, vùng Thất Mân (tên gọi chung đất Phúc Kiến) khá yên ổn. Tự Thực bèn dắt vợ con (?) theo đường biển đến Phúc Châu, định tìm ông Mậu để nương nhờ.
Đến nơi, quả nhiên ông Mậu đang làm việc dưới trướng Trần Hữu Định, nắm quyền hành, uy thế lớn, nhà cửa rất hiển hách. Tự Thực mừng lắm, nhưng sau bao hoạn nạn, lặn lội đường xa, quần áo rách rưới, mặt mày tiều tụy, nên chưa dám đến gặp ngay. Ông thuê nhà trong thành cho vợ con ở, sửa sang mũ áo cho chỉnh tề, rồi chọn ngày tốt mà đến.
Đúng lúc ông Mậu đi ra ngoài, Tự Thực vái chào trước đầu ngựa. Ban đầu ông Mậu như không quen biết, đến khi kể chuyện quê nhà, xưng tên họ, mới giật mình cảm tạ, mời ngay vào nhà, tiếp đãi theo lễ chủ khách. Ngồi một lúc lâu, uống trà xong thì thôi. Hôm sau Tự Thực lại đến, chỉ được ba chén rượu với ít hoa quả, ông Mậu tỏ ra hờ hững, chẳng có ý quan tâm, cũng không nhắc gì đến chuyện số bạc.
Tự Thực về nhà, chỗ trọ tiêu điều, vợ con oán trách chửi mắng: "Ông đi muôn dặm đến nương nhờ người ta, để làm gì vậy? Nay bị ba chén rượu nhạt mua chuộc mà không dám nói một lời, chúng tôi còn trông mong gì nữa!"
Tự Thực bất đắc dĩ, hôm sau lại đến thăm, thì ông Mậu dường như đã chán ghét ông rồi. Tự Thực vừa định mở miệng, ông Mậu đã vội nói: "Trước kia được anh cho vay tiền đi đường, tôi ghi lòng tạc dạ không quên. Nhưng làm quan nghèo túng, bổng lộc ít ỏi. Nay bạn cũ từ xa đến, đâu dám phụ ơn. Mong anh đưa trả giấy nợ, tôi sẽ trả dần cho đủ số."
Tự Thực sửng sốt nói: "Tôi với ông cùng làng, từ nhỏ đã thân thiết, được ông nhờ giúp lúc túng gấp thì cho vay, xưa nay vốn không có giấy nợ, sao hôm nay ông lại nói vậy?" Ông Mậu nghiêm mặt nói: "Giấy nợ thì đúng là có, chỉ e sau cơn binh lửa anh đã đánh mất thôi. Nhưng có giấy hay không, tôi cũng chẳng so đo, chỉ mong anh nới cho thời hạn để tôi gắng lo liệu."
Tự Thực vâng dạ rồi ra về, lấy làm lạ vì lời lẽ ông ta gian dối, vô ơn bạc nghĩa đến thế. Ông rơi vào cảnh "dê đực húc rào" (như con dê húc vào hàng rào bị mắc sừng), tiến lui đều khó. Nửa tháng sau, ông lại đến cửa, ông Mậu chỉ tiếp bằng lời ngọt ngào, rốt cuộc không cho lấy một đồng. Cứ lần lữa thoái thác mãi, thế là đã nửa năm.
Trong chợ có một am nhỏ, nằm ngay giữa đường Tự Thực đi đến nhà ông Mậu, nên lần nào ông cũng nghỉ chân dưới cửa am. Chủ am là ông già Hiên Viên, một người tu đạo có đạo hạnh. Thấy Tự Thực qua lại đã lâu, ông trò chuyện với Tự Thực, nhân đó mà thân quen.
Bấy giờ đã là tháng cuối năm, sắp sang năm mới. Tự Thực nghèo khổ, không biết trông cậy vào đâu, bèn đến nhà ông Mậu, vừa lạy vừa khóc: "Tết đã gần kề, vợ con đói rét, túi không một đồng, vò không còn hạt thóc. Số bạc trước kia nay tôi không dám đòi, chỉ mong ông bỏ ra một đấu nước để cứu con cá sắp chết khô trong vết bánh xe cạn (ý xin chút giúp đỡ nhỏ để cứu người đang nguy khốn), cho một bát cơm để cứu kẻ đói lả dưới gốc dâu Ế Tang (điển xưa: Triệu Thuẫn thấy người đói lả dưới gốc dâu, cho ăn mà cứu sống). Đó là ơn của bạn cũ vậy. Cúi mong ông thương xót, rủ lòng cứu giúp!" Rồi ông phủ phục xuống đất.
Ông Mậu đỡ ông dậy, bấm đốt ngón tay tính ngày, rồi bảo: "Thêm mười ngày nữa là đêm giao thừa. Anh cứ ở nhà mà chờ, tôi sẽ chia hai thạch (?) gạo lương (thạch: đơn vị đong lường, mỗi thạch gần một trăm lít) và hai đĩnh bạc (đĩnh: thoi bạc đúc), sai người mang gấp đến tận nhà, làm tiền ăn Tết, mong anh đừng chê ít." Lại dặn đi dặn lại đừng đi đâu, cứ ở nhà mà đợi. Tự Thực cảm tạ lui về, đem lời ông Mậu an ủi vợ con.
Đến ngày ấy, cả nhà ngóng trông. Tự Thực ngồi ngay ngắn trên giường, sai đứa con nhỏ ra cổng làng dòm chừng. Một lát, đứa bé chạy vào báo: "Có người vác gạo đến rồi!" Ông vội ra đón thì người ấy đi qua nhà mà chẳng ngoái lại. Tự Thực còn tưởng người kia không biết nhà mình, chạy theo hỏi, thì người ấy đáp: "Đây là quà của ông viên ngoại (người giàu có trong vùng) họ Trương biếu thầy đồ dạy học trong nhà." Ông lặng lẽ quay về.
Một lúc sau, đứa con nhỏ lại vào báo: "Có người mang tiền đến!" Ông vội ra đón thì người ấy đi qua cửa mà không vào. Ông lại đuổi theo hỏi, thì người ấy nói: "Đây là tiền ông huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) họ Lý tặng làm lộ phí cho khách đi xa." Ông thẫn thờ hổ thẹn. Cứ như thế mấy lần. Đến tối thì tuyệt nhiên không còn tăm hơi gì.
Hôm sau là ngày mồng một Tết, vì bị lỡ việc như thế nên một hạt gạo, một bó củi cũng không kịp sắm, vợ con nhìn nhau mà khóc. Tự Thực không nén nổi căm giận, lén mài dao sắc, ngồi chờ trời sáng. Gà gáy, trống canh vừa dứt, ông đi thẳng đến cửa nhà ông Mậu, định chờ hắn ra thì đâm.
Lúc ấy trời còn chưa sáng, đường không người qua lại, chỉ có ông già Hiên Viên trong am nhỏ đang thắp nến tụng kinh, ngồi ngay cửa. Ông thấy Tự Thực đi qua, có mấy chục con quỷ hình thù kỳ quái đi theo, đứa cầm dao kiếm, đứa cầm búa đục, đầu tóc rũ rượi, mình mẩy trần truồng, dáng vẻ rất hung ác. Chừng khoảng thời gian một bữa cơm, Tự Thực quay về, lại có hơn trăm vị đội mũ vàng, đeo ngọc đi theo, người che tràng lọng, người giương cờ phướn, mặt mày hiền hòa, dáng vẻ rất thong thả.
Ông Hiên Viên không đoán được chuyện gì, cho rằng Tự Thực đã chết rồi. Tụng kinh xong, ông vội đến thăm thì Tự Thực vẫn bình yên vô sự. Ngồi xong, ông Hiên Viên hỏi: "Sáng nay anh định đi đâu? Sao lúc đi thì vội vàng, lúc về lại thong thả thế? Xin cho tôi được nghe."
Tự Thực không dám giấu, kể hết: "Ông Mậu bất nghĩa, làm tôi khốn đốn! Sáng nay tôi thật đã mài dao sắc giắt trong người, định đến giết hắn cho hả giận. Nhưng đến cửa nhà hắn, tôi chợt nghĩ: 'Hắn có tội với ta thật, nhưng vợ con hắn có lỗi gì? Hơn nữa hắn còn mẹ già ở nhà, nay nếu giết hắn thì cả nhà hắn biết nương tựa vào ai? Thà để người phụ ta, chứ ta không phụ người.' Thế là tôi nén nhịn mà quay về."
Ông Hiên Viên nghe vậy, cúi đầu sát đất chúc mừng: "Anh sắp có phúc lộc về sau, thần linh đã biết cả rồi." Tự Thực hỏi vì sao. Ông nói: "Anh vừa khởi một ý nghĩ ác thì quỷ dữ kéo đến; vừa khởi một ý nghĩ thiện thì thần phúc giáng lâm. Như bóng theo hình, như tiếng vang đáp lại tiếng gọi. Mới biết dù ở trong phòng tối không ai thấy, dù chỉ trong khoảnh khắc vội vàng, cũng không thể trái lương tâm (?) mà làm điều ác, không thể gây tội mà tổn hại đức."
Rồi ông kể lại hết những gì mình đã thấy để an ủi Tự Thực, lại cho một ít tiền gạo để giúp lúc túng ngặt. Nhưng Tự Thực vẫn buồn bực không vui. Đến tối, ông gieo mình xuống giếng Bát Giác (giếng tám góc) dưới chân núi Tam Thần.
Nước giếng bỗng rẽ ra, hai bên đều là vách đá dựng đứng như gọt, ở giữa có con đường hẹp chỉ vừa đủ bước chân. Tự Thực vịn vách mà đi, được chừng mấy trăm bước thì hết vách, hết đường, ra đến một đầu ngõ, thấy trời đất sáng sủa, mặt trời mặt trăng soi chiếu, rõ ràng là một thế giới khác.
Ông thấy một cung điện lớn, trên tấm biển viết chữ vàng: "Tam Sơn phúc địa" (đất phúc Tam Sơn — nơi thần tiên ở). Tự Thực ngước nhìn rồi bước vào. Hành lang dài yên tĩnh giữa ban ngày, điện cổ khói hương đã tan, ông đi qua đi lại nhìn quanh, vắng lặng không một bóng người, chỉ nghe tiếng chuông khánh văng vẳng ngoài mây.
Ông đói lả, không đi nổi nữa, mệt mỏi nằm bên cạnh một đàn đá. Bỗng có một vị đạo sĩ, mặc áo vạt dài như ráng mây xanh, đeo ngọc bội sáng như trăng, đến trước mặt gọi ông dậy, cười hỏi: "Ngài Hàn lâm (chức quan văn trong triều, chuyên soạn chiếu chỉ, văn thư cho vua) đã biết mùi vị của kẻ tha hương chưa?"
Tự Thực chắp tay đáp: "Mùi vị tha hương thì tôi đã nếm đủ cả rồi. Còn gọi là Hàn lâm thì sao nhầm đến thế?" Đạo sĩ nói: "Anh không nhớ việc thảo tờ chiếu gửi Tây Phiên (các tộc người vùng Tây Tạng, phía tây Trung Quốc) ở điện Hưng Thánh sao?"
Tự Thực nói: "Tôi là kẻ quê mùa đất Sơn Đông, người áo vải hèn mọn, sống đã bốn mươi năm, không biết chữ, cả đời chưa từng đến kinh đô, nói gì đến chuyện thảo chiếu?" Đạo sĩ nói: "Chắc anh bị cơn đói hành hạ nên không nhớ nổi chuyện trước thôi." Bèn lấy trong tay áo ra mấy quả lê, quả táo cho ông ăn, nói: "Đây gọi là giao lê hỏa táo (lê và táo của tiên trong Đạo giáo, ăn vào được sáng suốt, thông hiểu như tiên). Ăn vào sẽ biết chuyện quá khứ và tương lai."
Tự Thực ăn xong, bỗng tỉnh ngộ sáng suốt, nhớ lại lúc mình làm Học sĩ (chức quan văn cao cấp ở viện Hàn lâm), thảo tờ chiếu gửi Tây Phiên bên điện Hưng Thánh ở Đại Đô (kinh đô nhà Nguyên, nay là Bắc Kinh), rõ như chuyện hôm qua.
Ông bèn hỏi đạo sĩ: "Kiếp trước tôi gây tội gì mà kiếp này phải chịu quả báo như vậy?" Đạo sĩ nói: "Anh cũng không có tội gì, chỉ là khi còn làm quan, anh cậy văn tài mà tự cao, không chịu nâng đỡ người đi sau, nên kiếp này bắt anh ngu tối không biết chữ; anh cậy chức tước mà tự tôn, không chịu tiếp đón những kẻ sĩ đi lại cầu cạnh, nên kiếp này bắt anh trôi nổi không chỗ nương tựa."
Tự Thực nhân đó chỉ các bậc quan to đương thời mà hỏi: "Ông kia làm Thừa tướng (chức quan đứng đầu bá quan) mà tham lam không chán, công khai nhận hối lộ, sau này sẽ chịu quả báo gì?" Đạo sĩ nói: "Hắn là quỷ vương Vô Yếm (quỷ vương tham không biết chán), dưới âm phủ có mười lò đúc để đúc của phi nghĩa cho hắn. Nay phúc của hắn đã hết, sẽ phải chịu họa bị giam cầm."
Lại hỏi: "Ông kia làm Bình chương (chức quan cao cấp đứng đầu một hành tỉnh, ngang hàng tể tướng) mà không kiềm chế quân lính, để chúng giết hại dân lành, sau này sẽ chịu quả báo gì?" Đạo sĩ nói: "Hắn là quỷ vương Đa Sát (quỷ vương giết nhiều), có ba trăm âm binh đều đầu đồng trán sắt phò tá, giúp hắn làm điều tàn ác. Nay vận số hắn cũng đã suy, sẽ phải chịu tai ương bị chém cắt."
Lại hỏi: "Ông kia làm Giám tư (quan giám sát, coi việc hình án ở các địa phương) mà hình phạt không nghiêm; ông kia làm Quận thủ (quan đứng đầu một quận) mà thuế má, lao dịch chia bổ không công bằng; ông kia làm Tuyên úy (quan coi việc truyền mệnh lệnh triều đình và vỗ yên dân chúng một vùng) mà chẳng nghe tuyên bố được việc gì; ông kia làm Kinh lược (quan trấn trị, coi việc quân sự một vùng) mà chẳng nghe bình định được phương nào — vậy họ sẽ chịu quả báo gì?" Đạo sĩ nói: "Những kẻ ấy đều đã bị gông cùm vào thân, dây trói vào cổ, chỉ là thịt thối xương bẩn, những hồn tàn chờ bị giết, có đáng kể gì đâu!"
Tự Thực nhân đó kể chuyện ông Mậu quỵt nợ. Đạo sĩ nói: "Hắn là kẻ giữ kho cho Vương tướng quân, của cải ấy đâu thể tùy tiện động đến?" Đạo sĩ lại nói: "Không quá ba năm nữa, vận đời sẽ đổi thay, tai họa lớn sắp đến, đáng sợ lắm. Anh nên chọn đất mà ở, nếu không e sẽ bị vạ lây như cá trong ao (cháy cổng thành, người ta múc nước ao chữa cháy, cá trong ao chết lây)."
Tự Thực xin chỉ cho nơi tránh được binh đao. Đạo sĩ nói: "Phúc Thanh thì được." Lại nói: "Không bằng Phúc Ninh." Nói xong, bảo Tự Thực: "Anh đến đây đã lâu, người nhà đang ngóng trông, nay có thể về rồi." Tự Thực thưa rằng không có đường về, đạo sĩ chỉ một lối mòn bảo ông đi, ông bèn lạy hai lạy từ biệt.
Đi chừng hai dặm, ông tìm thấy một cái hang sau núi mà ra được. Về đến nhà thì đã nửa tháng trôi qua. Ông vội đưa vợ con đến thẳng một làng ở Phúc Ninh, khai ruộng, làm vườn mà sống. Lúc đang vung cuốc, nghe "keng" một tiếng, đào được bốn đĩnh bạc chôn giấu (?), từ đó nhà dần khá giả.
Về sau, họ Trương cướp ấn quyền, Đạt Thừa tướng bị bắt giam, đại quân kéo đến vây thành, Trần Bình chương bị bắt, các quan lại khác phần nhiều không giữ nổi mạng sống, còn ông Mậu thì bị một người làm tướng quân họ Vương giết chết, gia sản đều về tay người ấy. Tính theo năm tháng thì vừa đúng ba năm, lời đạo sĩ nói đều ứng nghiệm cả.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video