Thiên 10 — Chuyện kỳ ngộ ở Vị Đường

 Chuyện gặp gỡ lạ lùng ở Vị Đường

 Trong khoảng niên hiệu Chí Thuận (niên hiệu của vua Văn Tông nhà Nguyên, khoảng năm 1330–1333), có chàng Vương sinh (chàng trai họ Vương; "sinh" là tiếng gọi người học trò trẻ), vốn là con nhà dòng dõi sĩ phu (tầng lớp người có học, làm quan), sống ở Kim Lăng (nay là Nam Kinh). Mặt chàng sáng trong như ngọc lạnh, ánh mắt trong như nước mùa thu, dáng vẻ rất đẹp, mọi người gọi chàng là "cậu nhà họ Vương tuấn tú lạ thường". Chàng hai mươi tuổi mà chưa lấy vợ.

 Chàng có ruộng ở Tùng Giang, nhân đi thu tô (tiền, thóc người thuê ruộng nộp cho chủ) vụ thu. Khi thuyền về đi qua Vị Đường (tên một vùng đất ven nước), chàng thấy một quán rượu, lá cờ xanh của quán thò ra ngoài mái hiên; lan can sơn đỏ uốn khúc, mờ ảo như trong tranh; liễu cao, hòe già, lá vàng rơi đan xen; mười mấy cây phù dung, hoa màu đậm màu nhạt, cánh hoa đỏ với nước xanh soi bóng vào nhau; một đàn ngỗng trắng bơi lội ở giữa. Chàng neo thuyền bên bờ, lên quán mua rượu uống. Chàng cho chặt cua càng to, nấu cá vược vảy nhỏ; trái cây thì có quýt xanh, cam vàng, ngó sen từ ao sen, hạt dẻ từ đồi thông; chàng dùng chén sứ vẽ hoa rót rượu Chân châu hồng mà uống.

 Chủ quán cũng là nhà giàu, có cô con gái mười tám tuổi, hiểu âm nhạc, biết chữ, dáng vẻ khác thường. Thấy chàng ngồi trong quán, nàng nhiều lần đứng sau tấm màn nhìn trộm, khi ló nửa mặt, khi lộ cả người, đi rồi lại quay lại, rốt cuộc không nỡ rời đi. Chàng cũng để tâm chú ý, hai người đưa mắt trao tình với nhau rất lâu. Rồi rượu hết, chàng rời quán, buồn bã xuống thuyền, như mất đi điều gì.

 Đêm ấy chàng nằm mơ thấy mình đến trong quán, qua mấy lớp cửa, đi thẳng ra sau nhà, mới tới phòng của cô gái, đó là một gian nhà nhỏ. Trước gian nhà có giàn nho, dưới giàn đào một cái ao, vuông tròn chừng hơn một trượng (đơn vị đo dài, khoảng hơn ba mét), lát bằng đá có vân, trong nuôi cá diếc vàng. Hai bên ao trồng hai cây cối rủ tơ, bóng xanh rợp đung đưa; sát tường kết một bức bình phong bằng cây bách xanh, dưới bình phong đặt hòn non bộ ba ngọn, cao vút đua đẹp. Cỏ thì có các loại như kim tiền, tú đôn (tên các loài cỏ cảnh), gặp sương giá cũng không đổi màu. Bên cửa sổ treo một cái lồng chạm hoa, trong lồng nuôi một con vẹt xanh, thấy người thì biết nói. Dưới mái treo hai con hạc gỗ nhỏ, mỏ ngậm nén hương đang cháy. Trên bàn đặt một chiếc bình đồng cổ, cắm mấy cọng lông đuôi chim công; bên cạnh bày bút, nghiên mực và những thứ tương tự, đều rất ngăn nắp sạch sẽ. Trên giá đặt ngang một ống tiêu bằng ngọc biếc, là thứ cô gái vẫn thổi. Trên vách dán bốn tờ giấy hoa vàng, có đề thơ; lối thơ phỏng theo bài "Tứ thời từ" (bài ca bốn mùa) của Đông Pha (tức Tô Thức, nhà thơ đời Tống), nét chữ thì học theo Triệu Tùng Tuyết (tức Triệu Mạnh Phủ, nhà thư pháp nổi tiếng đời Nguyên), không biết là do ai làm.

 Tờ thứ nhất viết:

 Gió xuân thổi hoa rụng như tuyết đỏ, bóng liễu rợp dày, chim bách thiệt (loài chim hót được nhiều giọng) kêu ríu rít.

 Bướm nhà phía đông bay sang nhà phía tây, cây anh đào trồng năm trước năm nay đã kết trái.

 Đánh đu xong tóc mai rối bời, mồ hôi lẫn phấn đọng hương thấm vào áo the xanh.

 Người hầu gái cũng hiểu chuyện trong lòng, lấy bình bạc múc nước nấu trà mới.

 Tờ thứ hai viết:

 Lá chuối mở ra như đuôi chim loan xanh, hoa huyên chúm chím như mỏ chim phượng vàng.

 Một đôi én non bay ra từ xà nhà chạm trổ, vài lá sen mới nổi trên mặt nước xanh.

 Trời oi khiến người uể oải, ngày lại dài, lười cầm kim chỉ, giọt nước đồng hồ (dụng cụ đo thời gian bằng nước nhỏ giọt) buổi trưa sao mà chậm.

 Đứng dậy ra đứng bên bóng cây lựu, đùa ném quả mơ đuổi chim oanh.

 Tờ thứ ba viết:

 Tiếng thiết mã (những miếng sắt treo dưới mái, gió thổi thì kêu leng keng) vang dồn, sức gió mạnh, bên cửa sổ giấc mộng tan, chăn uyên ương lạnh lẽo.

 Lò ngọc đốt xạ hương còn vương hương, quạt lụa đập đom đóm, bóng đom đóm chập chờn không định.

 Một khúc động tiêu (ống tiêu thổi dọc) là của nhà ai? Sông Ngân trôi về tây, trăng đã xế nửa.

 Muốn nhuộm đỏ móng tay thon nhỏ, đêm khuya giã hoa phượng tiên (loài hoa dùng nhuộm móng tay) trong chậu vàng.

 Tờ thứ tư viết:

 Hoa sơn trà chưa nở, hoa mai mới hé một nửa, gió lay rèm cửa, hoa tuyết bay múa.

 Trên mâm vàng phủ hơi lạnh, nặn hình con sư tử bằng tuyết (?); màn thêu vây giữ hơi ấm mùa xuân, che chở cho chim vẹt.

 Nhờ người hà hơi cho bút mềm để kẻ đôi mày, nước son phấn đọng lạnh nên thoa lên mặt mãi mới đều.

 Trang điểm xong, vịn đầu soi gương lần nữa, chiếc thoa hình phượng cài nghiêng đè lên cành hoa thụy hương.

 Cô gái thấy chàng đến, ra đón tiếp, nắm tay dắt vào phòng, vui đùa hết mực, rồi cùng ngủ với nhau. Đến khi gà gáy chàng mới tỉnh, thì ra mình đang nằm ngủ mệt dưới cửa sổ mui thuyền.

 Từ đó về nhà, không đêm nào chàng không mơ thấy nàng. Một đêm, chàng thấy ống tiêu ngọc trên giá, bèn xin nàng thổi. Nàng thổi mấy đoạn khúc "Lạc mai phong" (Gió làm rụng hoa mai), âm điệu trong vang, vọng tận mây trời. Một đêm, nàng ngồi dưới đèn thêu đôi giày lụa đỏ, chàng khêu tàn bấc đèn, lỡ làm rơi lên giày, thành một vết dầu loang. Một đêm, nàng tặng chàng chiếc nhẫn bằng vàng tía nạm ngọc biếc, chàng cởi chiếc dây đeo quạt bằng thủy tinh hình đôi cá để đáp lại. Khi tỉnh dậy, chiếc nhẫn rõ ràng vẫn ở trong tay, còn nhìn lại dây đeo quạt thì không thấy đâu nữa. Chàng hết sức lấy làm lạ, bèn phỏng theo lối thơ của Nguyên Chẩn (nhà thơ đời Đường, tác giả bài "Hội chân thi" kể cuộc tình với nàng Oanh Oanh), làm bài "Hội chân thi" (thơ kể cuộc gặp gỡ với tiên nữ) dài ba mươi vần để ghi lại việc ấy. Thơ rằng:

 Có người đẹp, tinh hoa chốn phòng khuê, như tiên trên trời bị đày xuống trần. Nét phong lưu vốn có dòng giống, lại thông minh lanh lợi, nhiều tài.

 Mài ngọc mà thành cốt cách tiên, pha son phấn mà nên thân hình kiều diễm. Lưng eo như liễu trước gió, phong thái như mai trong tuyết.

 Đáng được giữ trong ngôi nhà nghìn vàng (ý nói đáng được nâng niu như vua Hán Vũ Đế muốn xây nhà vàng cho nàng A Kiều), nên được bước lên đài thất bảo (đài trang trí bảy thứ báu vật). Dáng yêu kiều hẳn nàng tự biết, tư chất tuyệt vời ai sánh được cùng?

 Như Tô Tiểu Tiểu (danh kỹ đất Tiền Đường thời Nam Tề) ngồi chiếc xe vách sơn dầu, như nàng Chân Chân (người đẹp trong bức tranh, theo truyện đời Đường, được gọi tên đủ trăm ngày rồi rót rượu hòa tro màu của trăm nhà thì sống dậy) say men rượu tro màu. Bụi nhẹ dấy trên bến sông Lạc (theo bài phú của Tào Thực, thần nữ sông Lạc bước trên sóng, tất lụa tung bụi), đường xa nối tới núi Thiên Thai (nơi Lưu Thần, Nguyễn Triệu lạc vào gặp tiên nữ).

 Thả én bay, rèm cuốn cao; đón người, cửa hé nửa (như nàng Oanh Oanh hẹn người yêu, để cửa hé đón gió). Như hoa xương bồ hiếm nở, khó được thấy mặt; như hoa đậu khấu (ví thiếu nữ tuổi xuân thì) dễ đâm nụ.

 Chẳng cần đợi bắn trúng bình phong vàng (điển: Đậu Nghị vẽ chim công lên bình phong, ai bắn trúng mắt chim thì gả con gái cho), cần gì phiền tay ngọc gieo trồng (?) (có lẽ ám chỉ điển Dương Ung Bá trồng ngọc mà cưới được vợ). Trộm hương hệt như nàng họ Giả (con gái Giả Sung đời Tấn, lấy trộm hương quý tặng người yêu là Hàn Thọ), đợi trăng lại như nàng họ Thôi (Thôi Oanh Oanh hẹn người yêu "đợi trăng dưới mái tây").

 Đàn tranh để cho Tần Cung giành lấy (?) (Tần Cung là kẻ hầu nhà Lương Ký đời Hán, tư tình với vợ chủ), tiếng đàn cầm để nàng họ Trác đoán ý (Tư Mã Tương Như gảy đàn, Trác Văn Quân hiểu lòng mà theo). Tiếng tiêu vọng xa mờ mịt, bóng nến soi người đi lại bồi hồi.

 Cửa sổ mỏng lắp bằng ngư thẩm (xương đầu cá trong suốt, dùng làm cửa sổ), lò hương sâu phả khói xạ hương. Mày ngang như núi biếc xa xa, tóc mai buông rủ như mây xanh chất đống.

 Thoa ngọc chế tác nhẹ nhàng, áo lụa may bó sát người. Uyên ương có vân bơi lội thênh thang, chim phượng lành múa xòe bộ lông.

 Nỗi hận chất đầy chiếc khăn giao tiêu (thứ lụa mỏng tương truyền do người cá dệt), niềm vui chuyền qua chén hổ phách. Ngủ một mình, thương cho chị Hằng trên cung trăng; nhiều kiêng kỵ, cười chuyện sợ Hà Khôi (tên một hung thần trong lịch pháp, gặp ngày ấy người ta kiêng cưới gả).

 Hóa bướm mà thông được giấc mộng (như Trang Chu nằm mơ hóa bướm), ong bay rong ruổi làm mối. Đi thì cùng tựa lan can chạm trổ, ngồi thì nép nhau trên nệm thêu.

 Như ăn mía dần tới đoạn ngọt (điển Cố Khải Chi ăn mía từ ngọn xuống gốc, ví càng về sau càng hay), để lại chiếc nhẫn mà được của lạ. Dưới bóng cây xanh chim oanh ngủ có đôi, khí tía bốc lên nơi đôi kiếm cùng chôn (điển Lôi Hoán thấy khí tía, đào được đôi kiếm báu, về sau đôi kiếm hóa rồng hợp lại; ví đôi lứa sum họp).

 Đêm đẹp khó để trôi qua uổng phí, tấm lòng thơm thảo chưa chịu tan nát. Vết son phấn còn vương trên cánh tay, nước mắt chia tay đã đọng trên má.

 Giọt đồng hồ hà tất phải gấp gáp, tiếng chuông xin hãy chớ giục giã. Mưa trong khe núi đã qua (điển thần nữ núi Vu "sớm làm mây, chiều làm mưa", chỉ cuộc ân ái), ngắm hoa trên đường rồi trở về.

 Bậc tài tử mới hiểu được điều này, kẻ ngu sao có thể nói cùng! Kẻ hèn mọn này hẳn đã từng gieo phúc, nên được tự mình đến tận Bồng Lai (núi tiên trong truyền thuyết).

 Thơ làm xong, những người thích chuyện lạ nhiều người truyền nhau ngâm đọc. Năm sau, chàng lại đi thu tô, lại đi qua chỗ cũ, thì ông chủ quán rất mừng, mời chàng vào trong nhà. Chàng không hiểu ý, ngần ngừ từ chối. Ngồi xong, ông lão thành thật kể với chàng rằng: "Lão chỉ có một đứa con gái, chưa từng gả cho ai. Năm ngoái, khi ngài đến đây uống rượu, nó tình cờ trông thấy, không yên được lòng, rồi nhuốm bệnh, cứ nằm mãi, nói một mình, như say như dại, uống thuốc không hiệu nghiệm. Tối qua nó bỗng nói: 'Ngày mai chàng đến đấy, nên ra chờ đón.' Lúc đầu lão cho là nói càn, nên chẳng tin, nay ngài quả nhiên đến đất nhà lão, ấy là trời mượn sự linh ứng mà ban cho dịp thuận tiện vậy."

 Ông nhân đó hỏi chàng đã cưới vợ chưa, lại hỏi về dòng họ, gia thế, rồi rất mừng. Ông chủ quán liền nắm tay chàng, dẫn vào phòng trong, đến dưới gian nhà nàng ở: cửa nẻo, cửa sổ đều là những nơi chàng đã đi qua trong mộng; cây cỏ, đài, ao, đồ dùng vật dụng lại đều là những thứ chàng đã thấy trong mộng. Cô gái nghe chàng đến, trang điểm lộng lẫy bước ra; quần áo đẹp đẽ, trâm cài hoa tai lộng lẫy, cũng đều là những thứ chàng đã thấy trong mộng.

 Nàng nói: "Năm ngoái, từ khi chàng đi rồi, thiếp nhớ nhung da diết, đêm nào cũng gặp chàng trong mộng, chẳng biết vì cớ gì." Chàng nói: "Giấc mộng của ta cũng như thế." Nàng lần lượt kể lại những khúc tiêu đã thổi, chuyện chiếc giày thêu, không điều gì là không khớp. Nàng lại lấy chiếc dây đeo quạt thủy tinh hình đôi cá ra cho chàng xem, chàng cũng giơ chiếc nhẫn vàng tía nạm ngọc biếc lên để hỏi nàng. Hai người đều hết sức kinh ngạc, cho là duyên kết bằng sự giao cảm thần linh. Thế rồi nàng cùng chàng thành vợ chồng, sánh đôi như đôi chim phượng cùng bay mà trở về, cuối cùng sống với nhau đến bạc đầu. Thật có thể gọi là cuộc gặp gỡ lạ lùng vậy!

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video