Thiên 11 — Chuyện ty Phú quý phát tích ở âm phủ

 TIỄN ĐĂNG TÂN THOẠI, QUYỂN BA

 CHUYỆN TY PHÁT TÍCH LO VIỆC GIÀU SANG

 Năm Bính Tuất, niên hiệu Chí Chính (năm 1346, đời nhà Nguyên), có người học trò ở Thái Châu tên là Hà Hữu Nhân, bị cái nghèo túng dồn ép, sống không nổi. Nhân đó ông lên miếu Thành hoàng (vị thần coi giữ một thành, theo tín ngưỡng dân gian cai quản cả việc ở cõi âm trong vùng). Đi qua dãy nhà phía đông, ông thấy một gian có bàn án, treo bảng đề: "Ty Phát tích lo việc giàu sang" (ty: một ban, một sở ở cõi âm; phát tích: từ chỗ hèn mọn mà vươn lên hiển đạt).

 Hữu Nhân khấn trước tượng thần rằng: "Kẻ hèn này sống trên đời đã bốn mươi lăm năm. Rét chỉ có một tấm áo da, nóng chỉ có một tấm áo vải gai, sáng và chiều mỗi bữa một bát cơm cháo, xưa nay chưa từng tiêu xài quá mức hay làm điều càn bậy. Thế mà lúc nào cũng tất tả, vội vàng, luôn lo thiếu thốn: mùa đông người ta ấm mà mình lo rét, năm được mùa mà mình vẫn khổ vì đói. Ra ngoài không có người tri kỷ để nương nhờ, ở nhà không có của cải dành dụm để giữ. Vợ con khinh rẻ, ruồng bỏ; làng xóm cắt đứt giao du; khốn đốn gian nan mà không biết kêu với ai.

 Trộm nghe đại thần coi bàn án giàu sang, nắm quyền cho người ta phát đạt, ai khấn thì thần nghe, ai cầu thì không gì không được. Vì vậy kẻ này không dám tránh lời quở trách, liều mạo phạm uy nghiêm, nín thở trước sân, cúi mình dưới cửa. Cúi mong thần bảo cho biết những việc sẽ bất chợt đến, chỉ cho thấy thời cơ chưa tới, chỉ lối cho kẻ lạc đường, nâng đỡ kẻ đang lận đận chìm khuất, khiến con cá khô được một đấu nước mà sống, con chim khốn đốn được nương một cành mà yên (ý nói chỉ cần một chút giúp đỡ là thoát cảnh nguy khốn). Được như thế, kẻ này đâu dám không bái tạ ơn ban, mãi ngưỡng mộ ơn tạo dựng lớn lao của thần! Còn nếu việc trước đã định sẵn, việc sau không có lối nào, vận số lớn đã khó dời đổi, phận mỏng rốt cuộc không gặp thời, thì cũng mong thần tỏ rõ sự báo ứng, để kẻ này được biết trước."

 Khấn xong, ông thu mình nằm nép dưới tấm màn che bàn án. Đêm ấy, ở hai dãy hành lang đông tây, các tào (các ban, các sở giúp việc của thần) bên trái bên phải đều đèn đuốc sáng rực, người qua kẻ lại đông đúc lẫn lộn; riêng ty mà Hữu Nhân vừa khấn thì không thấy một ai, cũng không có đèn lửa. Ông ngồi một mình trong bóng tối, đến gần hết đêm, bỗng nghe tiếng quát dẹp đường của đoàn hộ tống, mới đầu ở xa, dần dần đến gần. Sắp tới cửa miếu thì các phán quan (quan giúp việc tra xét, xử đoán ở cõi âm) của các ty đều rảo bước ra đón. Khi vào trong, đèn lồng lụa xếp hai hàng, nghi vệ rất nghiêm. Phủ quân (tức thần Thành hoàng) mặc triều phục, tay cầm hốt (thẻ cầm tay khi chầu) ngay ngắn, lên chính điện ngồi. Các phán quan vào bái kiến xong, đều trở về sở mình làm việc.

 Vị chủ ty Phát tích cũng từ trên điện đi xuống, vì ông vừa theo Phủ quân lên chầu trời trở về. Ngồi yên chỗ rồi, có mấy vị phán quan, đều đội khăn phốc đầu (loại khăn quan), thắt đai sừng, mặc áo màu đỏ, màu lục (màu phẩm phục của quan lại), vào cửa gặp nhau, mỗi người kể lại việc mình đang lo liệu.

 Một người nói: "Có nhà nọ ở huyện nọ chứa hai nghìn thạch gạo (thạch: đơn vị đong lường lớn). Gần đây hạn hán và nạn châu chấu nối nhau, giá gạo tăng gấp đôi, các vùng lân cận đóng kho không cho mua gạo, ngoài đồng có người chết đói. Thế mà nhà ấy lại mở kho phát chẩn, chỉ lấy theo giá gốc, không cầu lời to, lại nấu cháo để cứu người nghèo thiếu, người được sống nhờ rất đông. Hôm qua thần huyện đã trình lên ty ta, ty đã trình lên Phủ quân; nghe nói đã tâu lên thiên đình, được thêm thọ ba kỷ (mỗi kỷ mười hai năm, tức ba mươi sáu năm), ban bổng lộc muôn chung (chung: đơn vị đong lường; ý nói bổng lộc rất hậu) rồi."

 Một người nói: "Có người đàn bà họ nọ ở thôn nọ thờ mẹ chồng rất hiếu thảo. Chồng đi xa, mẹ chồng mắc bệnh nặng lâu ngày, thầy thuốc, thầy cúng đều vô hiệu. Người ấy bèn ăn chay, tắm gội, đốt hương khấn trời, xin được chết thay, rồi cắt thịt đùi mình nấu dâng mẹ chồng, nhờ vậy bà khỏi bệnh. Hôm qua có bùa lệnh của trời ban xuống rằng: người đàn bà ấy lòng hiếu thông cả trời đất, lòng thành cảm được quỷ thần, cho sinh hai con trai quý hiển, đều được ăn lộc vua, làm vẻ vang rạng rỡ gia môn, cuối cùng được làm mệnh phụ (người đàn bà được triều đình ban tước phong) để đền đáp. Phủ quân đã giao xuống ty ta, nay đã ghi vào sổ phúc rồi."

 Một người nói: "Có viên quan họ nọ, tước vị đã cao, bổng lộc cũng hậu, mà không nghĩ đến việc báo đền nợ nước, chỉ chăm chăm tham lam vơ vét: nhận ba trăm đĩnh tiền giấy (đĩnh: đơn vị tính tiền bạc, tiền giấy) mà làm sai phép nước để xử việc công; lấy năm trăm lạng bạc mà vô cớ hại dân lành. Phủ quân đã tâu lên thiên đình, định trị tội ngay, nhưng vì người ấy còn chút phúc dày khó tiêu hết, nên phải dời lại vài năm, rồi sẽ cho mắc họa cả họ bị diệt. Sáng nay vâng lệnh, đã ghi vào sổ ác, chỉ còn chờ đến lúc mà thôi."

 Một người nói: "Có tên Giáp ở làng nọ, có mấy chục khoảnh ruộng (khoảnh: đơn vị đo ruộng, mỗi khoảnh một trăm mẫu), mà tham lam buông thả không biết chán, chỉ lo thâu tóm ruộng đất của người khác. Có người hàng xóm có ruộng giáp mộ nhà hắn, hắn ức hiếp người ấy thân cô thế cô không ai giúp, ép bán rẻ cho hắn, rồi lại không trả tiền, khiến người ấy ôm uất ức mà chết. Âm phủ đã có giấy giao cho ty ta bắt hắn vào ngục; nghe nói hắn đã hóa thân làm trâu (?), đầu thai vào nhà hàng xóm để trả món nợ đã thiếu."

 Mọi người kể xong, viên phán quan ty Phát tích bỗng nhướng mày trợn mắt, chép miệng thở dài, bảo các vị khách rằng: "Các ông ai nấy giữ chức của mình, lo việc của mình, khen người lành, phạt kẻ có tội, có thể nói là đến nơi đến chốn rồi. Thế nhưng vận số xoay vần của trời đất, kỳ hạn gặp tai ách của muôn dân, thì vận nước đang dần suy, đại nạn sắp nổ ra; dù các ông lo liệu khéo đến đâu, cũng biết làm sao được!"

 Mọi người hỏi: "Nói thế là ý gì?" Ông đáp: "Tôi vừa theo Phủ quân lên chầu ở cửa trời, nghe các vị thánh bàn luận những việc sắp tới, rằng vài năm nữa, binh đao sẽ nổi lên lớn, từ phía nam sông lớn (Hoàng Hà) đến phía bắc Trường Giang, cộng lại sẽ có hơn ba mươi vạn người bị giết. Đến lúc ấy, nếu không phải người tích nhiều điều thiện, chồng chất điều nhân, trung hiếu trọn vẹn, thì không ai tránh khỏi. Phải chăng muôn dân ít phúc, nên phải chịu cảnh lầm than như rơi vào bùn lửa? Hay vận số đã định, không ai trốn được?" Mọi người đều cau mày nhìn nhau, nói: "Việc ấy chúng tôi không biết được." Rồi ai nấy tản đi.

 Bấy giờ Hữu Nhân mới từ dưới gầm bàn bò ra, lạy và trình bày đầu đuôi. Phán quan nhìn kỹ ông hồi lâu, sai viên lại nhỏ mang sổ sách đến, tự tay xem xét, rồi bảo Hữu Nhân: "Về sau ông có phúc lộc lớn, không phải người nghèo khốn mãi. Từ nay trở đi, mỗi ngày sẽ hơn một ngày, thoát chỗ tối tăm mà đến chỗ sáng sủa."

 Hữu Nhân xin được chỉ bảo cho tường tận, phán quan bèn cầm bút son viết to mười sáu chữ trao cho ông, rằng: "Gặp Nhật (mặt trời) thì yên ổn, gặp Nguyệt (mặt trăng) thì phát đạt, gặp Vân (mây) thì suy, gặp Điện (chớp) thì mất." Hữu Nhân nghe xong, đặt tờ giấy được trao vào trong ngực áo, rồi lạy hai lạy từ biệt đi ra. Đi đến ngoài cửa miếu thì trời đã rạng sáng. Ông vội sờ vào ngực áo thì tờ giấy không còn nữa. Về nhà, ông kể lại với vợ con để tự an ủi.

 Chưa được mấy ngày, trong quận có nhà họ lớn tên là Phó Nhật Anh mời ông về dạy con em, mỗi tháng trả tiền công dạy học năm đĩnh, nhà ông nhờ đó dần dần khá lên. Ông ở nhà ấy dạy học mấy năm.

 Ít lâu sau, họ Trương (tức Trương Sĩ Thành) dấy binh ở Cao Bưu. Triều Nguyên sai thừa tướng Thoát Thoát cầm quân đi đánh. Thái sư Đạt Lý Nguyệt Sa khá thông hiểu sách vở, ưa chuộng kẻ sĩ. Hữu Nhân chặn trước đầu ngựa dâng kế sách, được vừa ý, Thái sư tiến cử ông với Thoát công, ông được cử làm tham mưu theo quân; xe ngựa, kẻ hầu người hạ, một sớm bỗng rực rỡ hẳn lên. Đến khi Thoát công đánh xong trở về, Hữu Nhân bèn làm quan ở triều, trải qua các chức ở quán các (các cơ quan lo việc văn thư, sách vở của triều đình), rồi tung hoành ở các tỉnh, các bộ (các cơ quan trung ương), có thể gọi là sang trọng lắm rồi.

 Chẳng bao lâu, ông được phong Văn lâm lang (một bậc tước hàm của quan văn) và làm Nội đài ngự sử (quan ở Ngự sử đài trung ương, chuyên can gián và đàn hặc quan lại). Có người cùng hàng tên là Vân Thạch Bất Hoa không hợp với ông, đặt điều gièm pha ông với quan lớn, khiến ông bị giáng làm Lục sự (viên quan nhỏ coi giấy tờ, sổ sách) ở Lôi Châu. Hữu Nhân nhớ lại lời phán quan: ba chữ Nhật, Nguyệt, Vân đều đã ứng nghiệm cả rồi, nên hết sức tự răn giữ, lo sợ, không dám làm điều sai trái.

 Đến nhậm chức được hai năm, có việc cần trình lên Tổng phủ (cơ quan cấp trên), viên lại soạn công văn đưa lên. Hữu Nhân tự ký chức danh: "Lục sự lộ Lôi Châu (lộ: đơn vị hành chính đời Nguyên), Hà mỗ." Đúng lúc vung bút, gió thổi tờ giấy bay lên, làm phía dưới chữ Lôi (sấm) kéo ra thành một cái đuôi, trông y hệt chữ Điện (chớp) (hai chữ này phần trên giống nhau, chữ Điện chỉ khác ở chỗ nét dưới kéo dài thành đuôi). Ông rất ghét điều ấy, vội sai thay tờ khác. Đêm ấy ông mắc bệnh, tự biết không qua khỏi, bèn thu xếp việc nhà, từ biệt vợ con rồi mất.

 Nhân đó xét kỹ lời các vị thánh, những việc sắp tới mà phán quan đã kể: thì ra sau năm Tân Mão niên hiệu Chí Chính (năm 1351), họ Trương dấy binh ở Hoài Đông, bản triều (tức nhà Minh) gây dựng cơ nghiệp ở Hoài Tây, đánh nhau tranh giành, binh đao nối tiếp không dứt; các quận dọc sông Hoài phần nhiều bị họa, người chết vì binh lửa đâu chỉ ba mươi vạn.

 Vì thế mới biết: khắp dưới gầm trời, đến tận bờ cõi đất đai, nhỏ thì sự vinh hay héo, thông suốt hay bế tắc của một thân người, lớn thì sự hưng hay suy, yên hay loạn của một nước, đều có số định sẵn, không thể dời đổi; vậy mà kẻ ngông cuồng tầm thường lại muốn đem mưu trí, thủ đoạn ra xoay xở ở trong đó, chỉ tự chuốc lấy khốn đốn mà thôi.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video