Thiên 4 — Chuyện chiếc thoa phượng vàng

 Chuyện chiếc thoa vàng hình chim phượng

 Trong khoảng niên hiệu Đại Đức (niên hiệu của vua Thành Tông nhà Nguyên, khoảng năm 1297–1307), ở Dương Châu có một nhà giàu là Ngô Phòng ngự (Phòng ngự vốn là tên một chức quan võ, ở đây dùng làm cách gọi tôn xưng ông Ngô). Ông ở cạnh lầu Xuân Phong, làm láng giềng với ông Thôi, người thuộc dòng họ làm quan, hai nhà thân thiết với nhau lắm. Ông Thôi có con trai tên Hưng Ca, ông Ngô có con gái tên Hưng Nương, cả hai đều còn đang bọc tã. Ông Thôi bèn xin cưới cô gái cho Hưng Ca, ông Ngô bằng lòng, lấy một chiếc thoa vàng hình chim phượng làm vật đính ước.

 Ít lâu sau, ông Thôi đi làm quan ở phương xa, tất cả mười lăm năm, không hề có lấy một chữ tin tức. Cô gái ở trong phòng kín, đã mười chín tuổi. Mẹ cô nói với ông Ngô: “Cậu con nhà họ Thôi đi biệt mười lăm năm, không có tin tức gì, Hưng Nương đã lớn rồi, không thể cứ giữ khư khư lời hứa trước mà để con lỡ mất thì con gái.” Ông Ngô nói: “Tôi đã hứa với bạn cũ rồi, huống chi hôn ước đã định, lẽ nào tôi lại là kẻ nuốt lời.” Cô gái cũng mỏi mắt trông chàng trai mà chàng không đến, vì thế sinh bệnh, nằm liệt giường triền miên, nửa năm thì mất. Cha mẹ khóc thương đứt ruột. Lúc khâm liệm, bà mẹ cầm chiếc thoa vàng hình phượng vuốt thi hài con mà khóc: “Đây là vật của nhà chồng con, nay con đã mất rồi, mẹ giữ lại làm gì nữa!” Rồi cài thoa lên búi tóc của cô mà quàn ở nơi tạm táng.

 Quàn được hai tháng thì chàng Thôi đến. Ông Ngô đón tiếp, hỏi duyên cớ thì chàng thưa: “Cha cháu làm lý quan (quan coi việc xét xử án hình) ở phủ Tuyên Đức rồi mất, mẹ cháu cũng đã qua đời trước đó mấy năm. Nay cháu đã mãn tang, nên chẳng quản nghìn dặm mà tìm đến đây.” Ông Ngô rơi nước mắt nói: “Hưng Nương phận bạc, vì nhớ mong cháu mà sinh bệnh, đã ôm hận qua đời từ hai tháng trước, nay đã quàn rồi.” Rồi dẫn chàng vào nhà, đến trước bàn thờ linh vị của cô, đốt tiền giấy để khấn báo, cả nhà gào khóc thảm thiết. Ông Ngô bảo chàng: “Cha mẹ cháu đều đã mất, đường về lại xa, nay đã đến đây thì cứ ở lại ăn ngủ trong nhà ta. Con của bạn cũ tức là con ta, đừng vì Hưng Nương mất rồi mà tự coi mình như người ngoài.”

 Ông liền sai người khuân hành lý, cho chàng ở trong căn phòng học nhỏ cạnh cổng. Được gần nửa tháng thì gặp tiết Thanh minh (tiết đầu tháng ba âm lịch, người ta đi sửa sang, cúng viếng mộ phần), vì con gái mới mất nên ông Ngô cho cả nhà đi tảo mộ. Hưng Nương có em gái tên Khánh Nương, mười bảy tuổi, hôm ấy cũng đi theo. Chỉ để chàng Thôi ở nhà trông coi. Đến chiều tối mới về, trời đã nhá nhem tối, chàng ra đón ở bên trái cổng. Có hai cỗ kiệu, kiệu trước đã vào, kiệu sau đến trước mặt chàng thì hình như có vật gì rơi xuống đất, kêu leng keng. Đợi kiệu đi qua, chàng vội đến nhặt lên, thì ra là một chiếc thoa vàng hình phượng. Chàng muốn đem trả vào nhà trong, nhưng cửa giữa (cửa ngăn gian ngoài với khu nhà trong của gia đình) đã đóng, không vào được. Chàng bèn trở về phòng nhỏ, thắp đèn ngồi một mình. Tự nghĩ việc hôn nhân không thành, thân mình một mình cô khổ, nương nhờ cửa nhà người khác (?) cũng chẳng phải kế lâu dài, chàng thở dài mấy tiếng.

 Vừa định đi ngủ, bỗng nghe tiếng gõ cửa cốc cốc, hỏi thì không đáp, giây lát lại gõ, như thế đến ba lần. Chàng bèn mở then ra xem, thì thấy một cô gái xinh đẹp đứng ngoài cửa, thấy cửa mở liền vén váy bước vào. Chàng giật mình kinh hãi. Cô gái cúi mặt, nín hơi, nói khẽ với chàng: “Chàng không nhận ra thiếp sao? Thiếp chính là Khánh Nương, em gái Hưng Nương đây. Lúc nãy thiếp ném chiếc thoa xuống dưới kiệu, chàng có nhặt được không?” Rồi kéo chàng lên giường. Chàng nghĩ cha nàng đối đãi mình hậu, nên từ chối: “Tôi không dám.” Chàng cự tuyệt rất gay gắt, đến hai ba lần. Cô gái bỗng đỏ mặt giận dữ nói: “Cha ta đối đãi với ngươi theo lễ như con cháu, cho ngươi ở trong nhà, thế mà ngươi lại nửa đêm dụ dỗ ta đến đây, định làm gì? Ta sẽ mách cha ta, kiện ngươi lên quan, nhất định không tha cho ngươi đâu.” Chàng sợ, bất đắc dĩ phải nghe theo. Đến sáng nàng mới đi. Từ đó, tối thì nàng lén vào, sáng thì lén ra, đi lại nơi căn phòng nhỏ cạnh cổng, tất cả được một tháng rưỡi.

 Một tối, nàng bảo chàng: “Thiếp ở phòng kín trong nhà, chàng ở nhà khách bên ngoài, chuyện ngày nay may mà chưa ai hay biết. Nhưng thật sợ việc tốt thì lắm trắc trở, ngày vui dễ bị ngăn cách. Một mai dấu vết lộ ra, cha mẹ trách phạt, thì như nhốt lồng mà khóa con vẹt, đánh con vịt mà làm kinh động đôi uyên ương (ý nói sẽ bị giam giữ, chia lìa, liên lụy cả đôi lứa). Phần thiếp thì cam lòng chịu, nhưng với chàng thật sợ làm hại thanh danh. Chi bằng đi trước khi việc vỡ lở, mang theo của báu mà trốn đi, hoặc giấu tung tích ở xóm làng hẻo lánh, hoặc ẩn mình ở quận khác, may ra được thong dong sống bên nhau đến già, không đến nỗi phải chia lìa.” Chàng cho kế ấy là phải, nói: “Nàng nói cũng có lý, để ta suy nghĩ đã.” Rồi tự nghĩ mình lẻ loi cô khổ, xưa nay không có người thân quen (?), dù muốn bỏ trốn thì rốt cuộc đi đâu? Từng nghe cha kể có người đầy tớ cũ tên Kim Vinh, là người trọng chữ tín, giữ nghĩa, ở Lã Thành thuộc Trấn Giang, làm nghề cày cấy. Nay đến nương nhờ, chắc không bị từ chối.

 Đến canh năm (khoảng 3 đến 5 giờ sáng) đêm hôm sau, chàng cùng nàng gọn nhẹ hành trang ra đi, thuê thuyền qua Qua Châu, chạy đến Đan Dương, hỏi thăm dân trong làng, quả có người tên Kim Vinh, nhà rất giàu có, hiện làm bảo chính (người đứng đầu một đơn vị dân cư trong thôn) của làng. Chàng mừng lắm, đến thẳng cửa nhà. Đến nơi thì lúc đầu Kim Vinh không nhận ra, chàng nói họ tên, chức tước, quê quán của cha và tên tục của mình lúc nhỏ, ông mới nhớ ra, liền lập bài vị khóc chủ cũ, đỡ chàng lên ghế mà lạy, nói: “Đây là cậu chủ nhà ta.” Chàng kể hết duyên cớ, ông bèn dọn trống gian nhà chính cho chàng ở, hầu hạ chàng như hầu chủ cũ, mọi thứ cần dùng về ăn mặc đều cung cấp rất chu đáo.

 Chàng ở nhà Kim Vinh được gần một năm. Nàng bảo chàng: “Lúc đầu sợ cha mẹ trách phạt nên mới cùng chàng bỏ trốn như Trác Văn Quân (người con gái đời Hán bỏ nhà theo Tư Mã Tương Như), ấy là việc bất đắc dĩ. Nay lúa cũ đã hết, lúa mới đã lên, năm tháng trôi như nước, đã tròn một năm rồi. Vả lại lòng thương con thì ai cũng có, nay mình tự về, cha mẹ mừng được gặp lại, chắc không bắt tội. Huống chi cha mẹ sinh ra ta, ơn không gì lớn bằng, lẽ nào lại cắt đứt hẳn? Sao ta không về thăm?” Chàng nghe lời, cùng nàng qua sông vào thành. Sắp đến nhà, nàng bảo chàng: “Thiếp bỏ trốn một năm, nay bỗng cùng chàng về, e gặp lúc cha mẹ nổi giận. Chàng nên đến trước dò xem, thiếp ghé thuyền ở đây đợi.” Lúc chàng sắp đi, nàng lại gọi lại, đưa chiếc thoa vàng hình phượng cho chàng, nói: “Nếu cha mẹ nghi ngờ không chịu nhận, thì đưa vật này ra cho xem là được.”

 Chàng đến cửa, ông Ngô nghe tin, vui vẻ ra gặp, lại còn xin lỗi: “Hôm trước tiếp đãi không chu đáo, khiến cháu không yên chỗ ở mà phải đi nơi khác, ấy là lỗi của lão. Mong cháu đừng trách!” Chàng quỳ rạp xuống đất, không dám ngẩng nhìn, chỉ luôn miệng xưng “tội đáng chết”. Ông Ngô nói: “Có tội lỗi gì mà cháu bỗng nói thế? Mong cháu nói rõ để giải nỗi ngờ vực cho ta.” Chàng bèn đứng dậy thưa: “Trước đây chuyện phòng the kín đáo, tình trai gái đậm sâu, cháu đã mang tiếng bất nghĩa, phạm luật tư thông, không thưa mà lấy vợ, lén đưa nhau trốn đi, náu mình nơi thôn xóm, dây dưa năm tháng, lâu không được thấy mặt nghe tiếng, thư từ chẳng gửi được. Tình vợ chồng tuy sâu nặng, nhưng ơn cha mẹ đâu dám quên! Nay cháu kính cẩn đưa con gái của ông cùng về thăm nhà, cúi mong ông xét tấm tình sâu, tha tội nặng, cho chúng cháu được sống bên nhau đến già, mãi mãi như đôi chim phượng cùng bay (ý nói vợ chồng hòa hợp) (?). Ông có ơn thương con, cháu có niềm vui gia đình êm ấm, ấy là điều mong mỏi, chỉ xin ông rủ lòng thương.” Ông Ngô nghe xong kinh ngạc nói: “Con gái ta ốm nằm trên giường đến nay đã một năm, cháo cũng không ăn được, trở mình cũng phải có người đỡ, làm gì có chuyện ấy?”

 Chàng cho rằng ông sợ nhục nhã cho gia môn nên nói dối để chối, bèn nói: “Hiện giờ Khánh Nương đang ở dưới thuyền, ông có thể sai người khiêng về.” Ông Ngô tuy không tin nhưng cũng sai đầy tớ chạy đến xem, đến nơi thì chẳng thấy gì. Ông đang giận dữ gặng hỏi chàng Thôi, trách chàng nói càn chuyện quái gở, thì chàng lấy trong tay áo ra chiếc thoa vàng hình phượng dâng lên. Ông Ngô trông thấy mới kinh hãi nói: “Đây là vật chôn theo đứa con gái đã mất của ta là Hưng Nương, sao lại đến được đây?” Đang lúc nghi hoặc, Khánh Nương bỗng vụt dậy trên giường, đi thẳng đến trước nhà khách, lạy cha mà nói: “Hưng Nương bất hạnh, sớm từ biệt cha mẹ, bị bỏ nơi đồng hoang xa xôi, nhưng duyên phận với cậu nhà họ Thôi chưa dứt. Nay con đến đây cũng chẳng có ý gì khác, chỉ muốn đem em gái yêu là Khánh Nương nối mối nhân duyên ấy mà thôi. Nếu cha bằng lòng điều con xin thì bệnh của em sẽ khỏi ngay; nếu không nghe lời con thì em sẽ hết số ở đây.” Cả nhà kinh hãi, nhìn thân hình thì là Khánh Nương, mà lời nói cử chỉ lại là Hưng Nương. Người cha gặng hỏi: “Con đã chết rồi, sao lại còn về cõi người làm rối loạn mê hoặc thế này?” Nàng đáp: “Khi con chết, âm ty (cơ quan cai quản cõi người chết) xét con không có tội nên không giam giữ, cho con được làm việc dưới trướng Hậu Thổ phu nhân (?) (vị nữ thần cai quản đất đai), giữ việc chuyển đưa văn thư tấu trình. Vì duyên ở trần gian chưa hết, nên con được đặc biệt cho nghỉ phép một năm, về cùng chàng Thôi trọn một đoạn nhân duyên này.”

 Người cha nghe lời lẽ thiết tha, bèn bằng lòng. Nàng liền nghiêm nét mặt lạy tạ, lại nắm tay chàng Thôi nức nở từ biệt, và dặn: “Cha mẹ đã bằng lòng cho em rồi! Chàng hãy làm chàng rể cho tốt, đừng vì có người mới mà quên người cũ.” Nói xong, khóc ngất rồi ngã vật xuống đất, xem ra thì đã chết. Vội đổ thuốc thang vào, một lúc sau mới tỉnh, bệnh tật đã khỏi, đi lại như thường. Hỏi chuyện trước, nàng đều không biết gì, như vừa tỉnh giấc mộng. Ông bèn chọn ngày lành cho chàng Thôi nối duyên.

 Chàng cảm tình nghĩa của Hưng Nương, đem chiếc thoa ra chợ bán, được hai mươi đĩnh tiền giấy (tiền giấy do triều đình phát hành thời ấy), mua hết hương, nến và tiền vàng mã, mang đến quán Quỳnh Hoa (một đạo quán ở Dương Châu), nhờ đạo sĩ lập đàn chay cúng tế ba ngày ba đêm để báo đáp. Hưng Nương lại hiện về trong mộng nói với chàng: “Nhờ chàng làm lễ cầu siêu, lại còn giữ tình xưa, tuy cách biệt cõi âm cõi dương, em thật cảm kích sâu sắc. Em gái em hiền hòa, chàng nên đối xử tử tế.” Chàng giật mình xót thương mà tỉnh dậy. Từ đó về sau không còn thấy nữa. Ôi, lạ thay!

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video