Thiên 8 — Chuyện Đằng Mục say rượu dạo vườn Tụ Cảnh

 Chuyện Đằng Mục say rượu dạo vườn Tụ Cảnh

 Đầu niên hiệu Diên Hựu (niên hiệu của vua Nhân Tông nhà Nguyên, 1314–1320), ở Vĩnh Gia (nay thuộc vùng Ôn Châu, tỉnh Chiết Giang) có một thư sinh họ Đằng tên Mục, hai mươi sáu tuổi. Chàng phong thái đẹp đẽ, giỏi ngâm thơ, được mọi người khen ngợi. Từ lâu chàng nghe nói non nước Lâm An (kinh đô cũ của nhà Nam Tống, nay là Hàng Châu) rất đẹp, nên mong được đến chơi một chuyến.

 Năm Giáp Dần (1314), triều đình xuống chiếu mở lại khoa cử (chế độ thi cử để chọn người làm quan). Chàng bèn cầm giấy tiến cử của quê nhà lên đường đi thi. Đến nơi, chàng ở trọ ngoài cửa Dũng Kim (cửa phía tây thành Hàng Châu, trông ra Tây Hồ). Không ngày nào chàng không đi chơi núi Nam, núi Bắc và các chùa quanh hồ như Linh Ẩn, Thiên Trúc, Tịnh Từ, Bảo Thạch, cho đến Ngọc Tuyền, Hổ Bào, Thiên Long, Linh Thứu. Từ động Thạch Ốc, đình Lãnh Tuyền, đến khe vắng rừng sâu, vách núi cheo leo dựng đứng, gần như chỗ nào cũng in dấu chân chàng.

 Rằm tháng bảy, chàng đến Khúc Viện ngắm sen, rồi ngủ lại trên hồ, đậu thuyền dưới chân tháp Lôi Phong.

 Đêm ấy trăng sáng như ban ngày, hương sen thấm đầy người. Thỉnh thoảng lại nghe tiếng cá lớn quẫy trên sóng, tiếng chim đậu đêm vừa bay vừa kêu bên bờ. Chàng đã say khướt, nằm mà không ngủ được, bèn khoác áo trở dậy, đi dọc đê ngắm cảnh. Đến vườn Tụ Cảnh (vườn ngự uyển của vua nhà Tống bên Tây Hồ), chàng thả bước đi vào. Lúc ấy nhà Tống mất đã bốn mươi năm, các đài quán trong vườn như điện Hội Phương, gác Thanh Huy, đình Thúy Quang đều đã đổ nát. Chỉ còn hiên tây Dao Tân sừng sững một mình.

 Chàng đến dưới hiên, tựa lan can nghỉ một lát. Chợt thấy một người đẹp đi trước, một thị nữ theo sau, từ ngoài đi vào. Tóc mai mềm như gió, bồng như sương, dáng điệu thướt tha yêu kiều, trông chẳng khác gì thần tiên. Chàng nín thở đứng dưới hiên xem nàng làm gì. Người đẹp nói: "Hồ núi vẫn như xưa, phong cảnh chẳng khác, nhưng thời thế đổi thay, khiến người ta mang nỗi buồn 'Thử ly' (tên một bài trong Kinh Thi, tả người đi qua kinh đô cũ thấy cung điện đã thành ruộng lúa; chỉ nỗi đau nước mất nhà tan)!" Nàng đi đến bên hòn đá Thái Hồ (loại đá có nhiều lỗ hổng kỳ lạ, dùng bày trong vườn) ở phía bắc vườn, rồi ngâm thơ rằng:

 Vườn bên hồ đẹp lắm thay, trở lại đây nhớ những cuộc vui ngày xưa.

 Gọi người ca, hát điệu "Ngọc thụ" (khúc "Ngọc thụ hậu đình hoa" của Trần Hậu Chủ, ông vua mải ăn chơi đến mất nước); xem múa, theo nhịp khúc "Lương Châu".

 Lối nhỏ, hoa nghiêng đón xe vua; ao sâu, liễu rủ quệt mạn thuyền.

 Người xưa nay đã mất cả, còn ai cùng ta kể chuyện phong lưu ngày trước!

 Chàng vốn là người phóng khoáng, mới thấy dung nhan nàng đã không giữ nổi lòng. Đến khi nghe bài thơ này, chàng ngứa nghề không nén được nữa, liền đứng dưới hiên ngâm nối theo rằng:

 Vườn đình bên hồ đẹp lắm thay, lại được gặp người đẹp có một không hai.

 Như Hằng Nga từ biệt cung trăng, như Chức Nữ xuống khỏi bến sông Ngân.

 Chưa hiểu được ý trong lòng nàng, ngờ mình đang ở trong giấc mộng.

 Mong được thổi ống luật của Trâu Tử (Trâu Diễn đời Chiến Quốc thổi ống sáo định âm, làm hang núi lạnh ở đất Yên ấm lên, lúa mọc được), cho hang vắng bừng lên mùa xuân ấm áp.

 Ngâm xong, chàng rảo bước ra đón nàng. Người đẹp cũng không kinh ngạc, chỉ thong thả nói: "Thiếp vốn biết chàng ở đây, nên mới đặc biệt đến tìm." Chàng hỏi họ tên, người đẹp đáp: "Thiếp đã lìa cõi người từ lâu, muốn tự kể ra, lại sợ làm chàng kinh hãi." Chàng nghe vậy, biết nàng là ma, nhưng cũng không sợ. Chàng cố gặng hỏi, nàng mới nói: "Thiếp là Phương Hoa họ Vệ, vốn là cung nữ triều vua Lý Tông nhà Tống. Năm hai mươi ba tuổi thì mất, được chôn cạnh khu vườn này. Tối nay thiếp đến chùa Diễn Phúc thăm Giả quý phi (phi tần được vua Lý Tông sủng ái), được bà giữ lại ngồi lâu, không ngờ về muộn, khiến chàng phải chờ ở đây lâu."

 Nàng liền bảo thị nữ: "Kiều Kiều, về nhà lấy đệm chiếu, rượu và hoa quả đến đây. Đêm nay trăng đẹp thế này, chàng lại đến, không thể bỏ phí, ta ngắm trăng ngay tại đây." Kiều Kiều vâng lệnh đi. Chốc lát mang đến một tấm thảm len màu tía, bày chén ngọc trắng chạm hoa, chén lưu ly xanh biếc; rượu thơm ngào ngạt, không phải thứ có ở trần gian. Nàng cùng chàng cười đùa ngâm vịnh, lời lẽ trong trẻo dịu dàng. Nàng lại bảo Kiều Kiều hát để mời rượu. Kiều Kiều xin hát bài từ "Vọng hải triều" của Liễu Kỳ Khanh (tức Liễu Vĩnh, nhà làm từ nổi tiếng đời Tống; bài này tả cảnh phồn hoa Hàng Châu). Người đẹp nói: "Trước mặt người mới không nên hát khúc cũ." Rồi ngay trên tiệc, nàng tự làm một bài theo điệu "Mộc lan hoa mạn" (tên một điệu từ, tức thể thơ để hát theo nhạc), bảo Kiều Kiều hát rằng:

 Nhớ chuyện cũ triều trước, từng ở nơi này hội họp cùng thần tiên. Trên thềm trăng bậc mây, lại cùng nắm tay áo biếc, đến nhặt những hoa trang sức rơi trên đất. Phồn hoa đều trôi theo dòng nước, than một giấc mộng xuân xa vời khó trọn. Cảng bỏ hoang, sen nhỏ giọt sương; đê gãy, liễu rủ trong khói. Hai đỉnh núi nam bắc vẫn như cũ, đường xe vua cỏ mọc xanh um. Hận cho cung riêng điện lẻ, lọng phượng tan trong khói, thuyền rồng chìm dưới sóng. Thuở thường ngày bình phong bạc nhà vàng, nay đối ngọn đèn trong mộ không lửa, một đêm dài như một năm. Bóng chiều, trâu dê trên gò ruộng; gió tây, chim sẻ chim én bên rừng.

 Hát xong, người đẹp lặng lẽ rơi lệ. Chàng nói lời an ủi, lại khéo dùng lời bóng gió trêu ghẹo để dò ý nàng. Nàng liền đứng dậy tạ rằng: "Kẻ đã chết từ lâu thành cát bụi, nếu được hầu hạ khăn lược (tức được làm vợ chàng), thì dẫu chết cũng không tiếc. Vả lại câu thơ chàng vừa ngâm đã hứa với thiếp rồi: mong thổi ống luật của Trâu Tử, làm bừng lên mùa xuân nơi hang vắng." Chàng nói: "Bài thơ lúc nãy là buột miệng mà thành, thật lòng vốn không có ý gì, nào ngờ lại thành lời sấm (lời nói vô tình mà ứng nghiệm thật)."

 Hồi lâu, trăng khuất sau tường tây, sông Ngân nghiêng xuống núi đông, nàng liền bảo Kiều Kiều dọn tiệc. Người đẹp nói: "Nhà thiếp hẻo lánh tồi tàn, không phải chỗ chàng ở được, chỉ hiên tây này là được thôi." Rồi hai người nắm tay đi vào, nằm nghỉ dưới hiên. Chuyện ân ái chẳng khác gì người trần. Gần sáng, nàng gạt lệ từ biệt.

 Đến ban ngày, chàng đi tìm quanh bên vườn, quả nhiên có mộ cung nhân nhà Tống là Vệ Phương Hoa. Bên trái mộ có một gò nhỏ, chính là chỗ chôn Kiều Kiều. Chàng cảm thán hồi lâu. Đến chiều tối, chàng lại đến hiên tây thì người đẹp đã đến trước rồi. Nàng ra đón, nói với chàng: "Ban ngày cảm ơn chàng đến thăm, nhưng thiếp mới chỉ được hẹn gặp ban đêm, chưa được hẹn gặp ban ngày (ý nói hồn ma chỉ được phép hiện ra lúc đêm), nên không dám ra gặp. Vài ngày nữa thì sẽ không còn ngăn trở gì nữa." Từ đó, không đêm nào hai người không gặp nhau. Hơn mười ngày sau, ban ngày cũng gặp được. Chàng bèn đưa nàng về chỗ trọ ở cùng.

 Ít lâu sau, chàng thi trượt, về quê ở phía đông, người đẹp xin theo chàng. Chàng hỏi: "Sao Kiều Kiều không theo?" Nàng đáp: "Thiếp đã theo hầu chàng, nhà cũ không có ai, để nó ở lại trông coi." Chàng cùng nàng về quê, gặp người thân quen thì nói dối rằng: "Tôi cưới vợ con nhà tử tế ở quận Hàng." Mọi người thấy nàng cử chỉ dịu dàng, ăn nói thông minh lanh lợi, đều tin và quý nàng. Người đẹp ở nhà chàng, đối với bề trên giữ đúng lễ, đối với tôi tớ thì ân cần, hàng xóm láng giềng ai cũng mến. Nàng lại siêng năng lo việc nhà, giữ mình trong sạch, ngay cả ra khỏi cửa giữa (cửa ngăn nhà trong với nhà ngoài) cũng chưa từng tùy tiện. Mọi người đều chúc mừng chàng có được người vợ hiền đảm đang.

 Thấm thoắt ba năm, vào đầu thu năm Đinh Tỵ (1317), chàng lại sửa soạn hành trang đi dự thi Hương (kỳ thi cấp tỉnh) ở tỉnh Chiết. Sắp đến ngày lên đường, người đẹp xin với chàng: "Lâm An là quê thiếp. Theo chàng về đây đã qua ba mùa thu, nay xin được đi cùng để thăm Kiều Kiều." Chàng nhận lời, bèn thuê thuyền cùng đi, thẳng tới Tiền Đường (tức Hàng Châu), thuê nhà ở. Hôm sau ngày đến, vừa đúng rằm tháng bảy, người đẹp nói với chàng: "Ba năm trước, chính đêm nay thiếp gặp chàng, nay vừa đúng ngày ấy, thiếp muốn cùng chàng đến vườn Tụ Cảnh, nối lại cuộc vui cũ, có được không?" Chàng làm theo lời, mang rượu đi.

 Đến tối, trăng lên trên tường đông, sen nở ở bến nam, liễu đẫm sương, trúc phủ khói lay động bên bờ đê, giống hệt cảnh năm xưa. Đến trước vườn thì Kiều Kiều đã đón lạy ở đầu đường mà nói: "Nương tử theo hầu lang quân, rong chơi chốn thành thị, tính ra đã ba năm, hưởng hết niềm vui cõi người, lẽ nào không nhớ đến nhà cũ sao?" Ba người vào vườn, cùng đến ngồi ở hiên tây.

 Người đẹp bỗng khóc mà nói với chàng: "Cảm ơn chàng không chê bỏ, cho thiếp được hầu hạ nơi phòng the, chưa trọn niềm vui sâu đậm, lại đến lúc phải vĩnh biệt." Chàng hỏi: "Vì sao?" Nàng đáp: "Thiếp vốn là thân của cõi âm, ở lâu trong cõi dương sáng sủa là điều rất không nên. Chỉ vì cùng chàng có duyên từ kiếp trước, nên mới liều phạm luật lệ để theo chàng. Nay duyên đã hết, tự nhiên phải từ biệt." Chàng kinh hãi hỏi: "Vậy thì bao giờ?" Nàng đáp: "Chính là đêm nay." Chàng đau đớn hoảng hốt, không nỡ.

 Người đẹp nói: "Không phải thiếp không muốn hầu hạ chàng trọn đời, mãi mãi cùng chàng vui vầy. Nhưng kỳ hạn số mệnh có giới hạn, không thể trái vượt. Nếu còn nấn ná ở lại, ắt sẽ mắc tội. Không chỉ thiệt cho thiếp, mà cũng sẽ bất lợi cho chàng. Chàng không thấy chuyện Việt Nương (một truyện cũ kể về hồn ma cô gái tên Việt Nương kết duyên với người sống) đó sao?" Chàng phần nào hiểu ra, nhưng vẫn đau buồn thương xót, thức suốt đến sáng. Khi chuông chùa trên núi ngân vang, gà ở xóm ven sông gáy, nàng vội đứng dậy từ biệt chàng, tháo chiếc nhẫn ngọc đang đeo buộc vào dải áo chàng, nói: "Ngày sau thấy vật này, xin đừng quên tình cũ." Rồi chia tay mà đi, nhưng vẫn ngoảnh lại nhìn mãi, hồi lâu mới biến mất. Chàng khóc lớn mà trở về.

 Hôm sau, chàng sửa soạn cỗ rượu, đốt tiền vàng mã trước mộ, làm bài văn tế nàng rằng:

 Kính nghĩ hương hồn: lúc sống hiền thục xinh đẹp, vượt hẳn mọi người. Nhận dáng vẻ kỳ lạ từ tiên thánh, hội tụ khí thiêng tốt đẹp của trời đất. Rực rỡ như vẻ đẹp của hoa, thuần khiết như sự ấm áp của ngọc. Lúc hiển đạt thì ở nhà vàng trên trời (chỉ cung điện nhà vua, nơi vua cho người đẹp ở), lúc cùng khốn thì nằm nấm mồ hoang bên đường. Nương nhờ cây thông cây thu (những cây trồng ở mộ) mà ở cùng, nhìn bầy cáo thỏ chạy nhảy. Như hoa rơi theo dòng nước, như mưa tạnh mây tan; Trung Nguyên lắm biến cố, nước cũ chẳng còn vua.

 Ngẫm thời gian trôi nhanh như bóng ngựa qua khe cửa, nhìn ngày tháng chạy như bánh xe lăn. Thế nhưng hồn thiêng không mất, tâm thức còn mãi. Chẳng cần nhờ phép lạ của Thiếu Ông (thầy phương thuật đời Hán, từng gọi hồn phi tần đã chết cho Hán Vũ Đế gặp lại), tự có thể đưa hồn thơm của Thiến Nữ trở về (điển cô gái tên Thiến Nữ hồn lìa khỏi xác để đi theo người yêu). Hộp ngọc đựng chiếc quạt vẽ người cưỡi chim loan, váy thếp vàng thêu bướm từng chùm. Tiếng ngọc đeo lanh lảnh, hương lan thơm ngào ngạt.

 Đang muốn cùng vui đến bạc đầu, cớ sao đã hợp rồi lại tan! Nàng bước theo đôi tất lướt sóng của thần nữ sông Lạc, đến dự chén rượu ở ao Dao Trì của Tây Vương Mẫu (ý nói nàng đã về cõi tiên, cõi thần). Đến gần thì chẳng thấy gì, gọi hỏi thì không còn nghe tiếng. Buồn vì không nối được cuộc gặp sau, đau vì chuyện cũ biết kể cùng ai. Khóa chặt khu vườn gió xuân thổi qua hàng liễu, đóng kín cánh cửa mưa đêm rơi trên hoa lê. Ân tình dứt rồi, trời mờ mịt; oán sầu kết lại, mây u ám. Giọng nói dung nhan xa vời không gặp được, lòng dạ rối bời ngổn ngang. Kính cẩn ngậm ngùi dâng lời viếng, mong nàng có cảm động với bài văn này. Than ôi, thương thay, xin hãy về hưởng lễ!

 Từ đó thì bặt hẳn. Chàng ở một mình nơi quán trọ, như người mất vợ. Kỳ thi đã đến gần, chàng cũng chẳng còn lòng dạ nào vào trường thi, buồn bã trở về.

 Họ hàng hỏi duyên cớ, chàng mới kể lại đầy đủ, ai nấy đều than là chuyện lạ. Về sau chàng suốt đời không lấy vợ, vào núi Nhạn Đãng (núi nổi tiếng ở Chiết Giang, gần Vĩnh Gia) hái thuốc, rồi không trở về nữa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video