Phần còn lại của phẩm Giới (giới: những điều răn cấm người tu phải giữ), thuộc phần Phương tiện xứ (phần bàn về các cách thực hành tu tập) trong sách Bồ Tát Địa Trì (Bồ tát: người tu hành phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh).
Vị Bồ tát muốn học luật nghi giới (giới ngăn giữ, không làm các điều ác), nhiếp thiện pháp giới (giới thu gom, làm mọi điều lành) và nhiêu ích hữu tình giới, ở đây gọi là nhiếp chúng sinh giới (giới làm lợi ích cho chúng sinh). Người ấy, dù tại gia (người sống ở nhà, có gia đình) hay xuất gia (người rời nhà đi tu), sau khi đã phát nguyện cầu vô thượng bồ đề (sự giác ngộ cao nhất, tức quả Phật), thì phải tìm đến một vị Bồ tát cùng theo một pháp, cũng đã phát nguyện ấy, có trí tuệ, có sức lực, lời nói khéo, hiểu nghĩa khéo, tụng đọc được, ghi nhớ giữ gìn được. Đến chỗ vị Bồ tát như thế, trước hết lễ dưới chân, rồi thưa: "Con xin được nhận giới Bồ tát nơi Đại đức (tiếng tôn xưng bậc tu hành có đức lớn). Nếu Đại đức không ngại khó nhọc vì con, xin thương xót mà nhận lời."
Thưa xong, người ấy để trần vai phải, đứng trước chư Phật trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) ở mười phương (khắp mọi hướng) và các vị Bồ tát đã vào các địa cao (các bậc tu chứng lớn), cung kính lễ lạy, nhớ nghĩ đến công đức của các Ngài, khởi lên tấm lòng thuần hậu trong sạch ở mức nhẹ, vừa hoặc cao (tùy sức mình). Rồi trước vị trí giả (người có trí, tức vị truyền giới), khiêm nhường cung kính, quỳ thẳng, cúi mình, trước tượng Phật mà nói: "Cúi xin Đại đức truyền giới Bồ tát cho con." Nói xong, một lòng chú tâm, nuôi lớn tâm trong sạch, nghĩ rằng: "Chẳng bao lâu nữa ta sẽ được một kho công đức lớn lao không cùng, không lường, không gì cao hơn." Nghĩ như vậy rồi, im lặng mà đứng.
Lúc ấy vị trí giả, đối với người nhận giới, không để tâm rối loạn, hoặc ngồi hoặc đứng mà nói: "Thiện nam tử (người nam lành, tiếng gọi người tu tại gia hay xuất gia) tên là… kia, hãy lắng nghe. Này em trong đạo pháp, em có phải là Bồ tát không?" Đáp: "Phải." "Đã phát nguyện cầu bồ đề chưa?" Đáp: "Đã phát."
Hỏi xong, lại nói: "Này thiện nam tử, em muốn nhận nơi ta tất cả giới Bồ tát: luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, nhiếp chúng sinh giới. Những giới này là giới mà tất cả Bồ tát trong quá khứ, vị lai, hiện tại đều nương giữ. Tất cả Bồ tát quá khứ đã học, tất cả Bồ tát vị lai sẽ học, tất cả Bồ tát hiện tại đang học. Em có giữ được không?" Đáp: "Giữ được." Lần thứ hai, lần thứ ba cũng hỏi đáp như thế.
Vị trí giả nói ba lần, truyền giới cho người kia xong, người nhận giới vẫn chưa đứng dậy. Lúc ấy vị trí giả, trước tượng Phật, kính lễ chúng Bồ tát ở các thế giới mười phương, rồi bạch rằng: "Bồ tát tên… đã ở trước tôi tên… ba lần nói lời nhận giới Bồ tát. Tôi làm chứng cho việc ấy." Đối với vô lượng chư Phật mười phương (?) — bậc Đại sư cao nhất, không ai hơn, hiện đang biết, thấy, hiểu rõ, đối với tất cả chúng sinh và tất cả các pháp đều hiện đang biết, thấy, hiểu rõ — cũng bạch như vậy: "Bồ tát tên… đã ở trước tôi tên… ba lần nói lời nhận giới Bồ tát. Tôi làm chứng cho việc ấy." Lần thứ hai, lần thứ ba cũng bạch như thế.
Nhận giới Bồ tát xong như vậy, theo thứ lớp, trước vô lượng chư Phật ở tất cả thế giới mười phương và các vị Bồ tát ở các địa cao, theo lẽ tự nhiên của pháp, có điềm tướng hiện ra. Lúc ấy chư Phật, Bồ tát ở các thế giới mười phương nhớ đến vị Bồ tát này, biết thấy đúng như thật rằng: "Ở thế giới kia có Bồ tát tên… đã nhận giới Bồ tát từ Bồ tát tên…". Thế rồi đối với vị Bồ tát ấy, các Ngài khởi ý nghĩ như đối với con, như đối với em, đem lòng thương yêu mà nhớ đến. Vì lòng thương yêu nhớ đến ấy, khiến cho điều lành của vị Bồ tát này tăng trưởng, không bao giờ lui sụt. Bạch như thế, biết như thế. Nhận giới Bồ tát xong như vậy, người trí và người nhận giới hướng về chư Phật và chúng Bồ tát mười phương kính lễ rồi lui ra.
Luật nghi giới mà Bồ tát đã nhận như thế là hơn hết, cao nhất trong tất cả các loại luật nghi giới khác, thu gồm vô lượng vô biên công đức, phát khởi từ tấm lòng chân thật cao nhất, không gì hơn, là phương thuốc đối trị mọi thứ việc ác của tất cả chúng sinh. Giới Ba-la-đề-mộc-xoa (bộ giới luật cụ thể của người xuất gia và tại gia thuộc hàng Thanh văn, mỗi điều giữ được thì thoát được một lỗi tương ứng) so với luật nghi giới này thì một trăm phần không bằng một, trăm nghìn vạn phần cho đến tột cùng của mọi phép đếm, mọi thí dụ cũng không bằng một, vì giới Bồ tát thu gồm tất cả công đức.
Người giữ giới Bồ tát nên suy nghĩ thế này: việc đúng pháp thì làm, việc trái pháp thì không làm, công đức sẽ càng thêm lớn. Vị Bồ tát học giới, nghe những điều đã nói trong Tu-đa-la tạng (kho kinh điển, lời Phật giảng) và trong Bồ tát Ma-đắc-lặc-già tạng (kho luận bàn, giải thích có hệ thống giáo nghĩa của Bồ tát), phải siêng năng giữ gìn.
Bồ tát có trí không nhận giới Bồ tát nơi bất cứ Bồ tát nào. Nếu là người không tin thì không nhận giới nơi người ấy; tức là người mới nghe giới Bồ tát mà không tin, không thuận theo, không biết suy xét. Những người keo kiệt, tham lam, ham muốn nhiều, không biết đủ, phá giới, chậm chạp lơ là, không giữ gìn giới, hay giận, hay hờn oán, không biết nhẫn chịu, lười biếng, biếng nhác, mê ngủ, thích nói chuyện thế gian — những người như vậy đều không nhận giới nơi họ. Nếu có vị Bồ tát tu tập tâm lành, dù chỉ trong khoảng thời gian vắt một lần sữa bò, không uống rượu, không ngu si, không nhút nhát yếu đuối, không phải ít học, không phỉ báng kinh điển thuộc Bồ tát tạng (kho giáo pháp dành cho Bồ tát), thì nhận giới Bồ tát nơi những người như thế.
Bồ tát truyền giới Bồ tát, đối với người phỉ báng, chống trái Bồ tát tạng thì không giảng cho họ nghe, cũng không dạy nghĩa cho họ. Vì sao? Vì họ nghe rồi không tin, do sự không hiểu biết che lấp nên sinh ra phỉ báng. Người phỉ báng như thế: cũng như người nhận giới Bồ tát được một kho công đức vô lượng, thì tội báo của người phỉ báng cũng lớn như vậy; chừng nào họ chưa bỏ lời nói ác, cái thấy ác, ý nghĩ ác thì tội ấy không bao giờ rời họ. Nghiệp tội là như thế.
Khi vị Bồ tát muốn nhận giới Bồ tát, người trí trước hết phải giảng cho nghe Bồ tát Ma-đắc-lặc-già tạng, nói về giới Bồ tát và những trường hợp phạm giới, khiến người nhận giới tự xét lòng mình, dùng trí tuệ suy nghĩ: "Ta đủ sức nhận giới, chứ không phải bắt chước người khác mà nhận." Đó gọi là Bồ tát vững chắc; người như vậy nên nhận giới Bồ tát.
Vị Bồ tát giữ luật nghi giới như thế có bốn pháp thuộc loại ba-la-di (những tội nặng nhất, như kẻ bị đánh bại hoàn toàn, phạm vào thì có thể mất giới). Bốn pháp ấy là gì? Bồ tát vì tham lợi lộc mà tự khen đức của mình, chê bai người khác: đó là pháp ba-la-di thứ nhất. Bồ tát tự có của cải, vì tính keo kiệt tiếc của, khi chúng sinh nghèo khổ không nơi nương tựa đến xin thì không khởi lòng thương mà cho điều họ cầu; có người muốn nghe pháp thì giữ khư khư không chịu giảng: đó là pháp ba-la-di thứ hai.
Bồ tát giận dữ, buông lời thô ác mà lòng vẫn chưa nguôi, lại còn lấy tay đánh hoặc dùng gậy, đá, làm hại, khiến người sợ hãi, cơn giận hờn càng tăng; người lỡ xúc phạm đến xin lỗi mà không nhận sám hối (sự tỏ bày lỗi lầm và hối cải) của họ, ôm mối hận không chịu bỏ: đó là pháp ba-la-di thứ ba. Bồ tát phỉ báng giáo pháp của Bồ tát tạng, lại ra sức tuyên dương và lập ra những pháp nhìn giống chánh pháp mà thật ra không phải, hoặc do lòng mình tự hiểu như vậy, hoặc do tiếp nhận từ người khác: đó là pháp ba-la-di thứ tư. Đó là bốn pháp ba-la-di của Bồ tát.
Bồ tát này chỉ cần phạm một trong bốn pháp ba-la-di đã gọi là phạm pháp ba-la-di, huống là phạm cả bốn. Người ấy trong đời này không thể làm cho rộng lớn thêm và trang nghiêm hạnh bồ đề, cũng không thể làm tăng trưởng tâm trong sạch hiện tại; đó gọi là Bồ tát giả mạo, không phải Bồ tát thật. Nếu Bồ tát phạm bốn pháp ấy do phiền não (những thứ làm rối loạn, ô nhiễm tâm như tham, giận, si) ở mức nhẹ hoặc vừa thì không gọi là mất luật nghi giới; nếu phạm do phiền não ở mức nặng thì gọi là mất. Nếu đối với bốn pháp ấy mà nhiều lần vi phạm, không sinh lòng hổ thẹn, lại còn vui mừng ưa thích, cho đó là công đức, thì gọi là phạm do phiền não mức nặng. Bồ tát không có chuyện hễ phạm vào pháp ba-la-di một lần là mất ngay luật nghi giới Bồ tát, như tỳ kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới) mất luật nghi giới. Bồ tát đã mất luật nghi giới thì vẫn có thể nhận lại, không như tỳ kheo phạm giới Ba-la-đề-mộc-xoa thì không được nhận lại.
Có hai nguyên nhân làm mất luật nghi giới Bồ tát: một là bỏ nguyện cầu vô thượng bồ đề; hai là phạm do phiền não mức nặng. Không có chuyện bỏ thân này nhận thân khác mà mất giới Bồ tát; cho đến sinh ra ở bất cứ nơi nào trong mười phương cũng không mất. Nếu Bồ tát không bỏ đại nguyện, cũng không phạm do phiền não mức nặng, thì dù bỏ thân này nhận thân khác, tuy không còn nhớ, theo thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt mình trên đường tu) mà nhiều lần nhận lại, thì vẫn là giới cũ, không gọi là mới được.
Vị Bồ tát giữ luật nghi giới này phải biết thế nào là phạm, thế nào là không phạm; thế nào là nhiễm ô (phạm do tâm bị phiền não làm ô nhiễm mà khởi), thế nào là không nhiễm ô; thế nào là nhẹ, vừa, nặng.
Nếu Bồ tát giữ luật nghi giới, trong một ngày một đêm, đối với Phật đang tại thế hay tháp miếu thờ Phật, đối với Pháp hay quyển kinh, đối với kho kinh Tu-đa-la của Bồ tát hay Bồ tát Ma-đắc-lặc-già tạng, đối với chúng tỳ kheo Tăng (đoàn thể người xuất gia), hay đối với chúng đại Bồ tát ở thế giới mười phương, mà không cúng dường dù ít dù nhiều, cho đến một lạy cũng không, cho đến không dùng một bài kệ (bài thơ ngắn trong kinh) mà khen ngợi công đức Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), cho đến không có được một niệm tâm trong sạch, thì gọi là phạm vào loại "chúng đa phạm" (những lỗi nhỏ nhiều loại, khác với bốn tội nặng ba-la-di). Nếu phạm do không cung kính, do lười biếng, do biếng nhác, thì đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu phạm do quên lãng, sơ suất, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: vị Bồ tát đã vào Tịnh tâm địa (bậc tâm thanh tịnh, tức đã chứng thánh vị của Bồ tát), giống như vị tỳ kheo đã được lòng tin trong sạch không thể phá hoại, theo lẽ thường tự nhiên luôn cúng dường Phật, Pháp, Tăng bảo.
Nếu Bồ tát ham muốn nhiều, không biết đủ, tham đắm của cải, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: vì muốn dứt bỏ những điều ấy mà khởi ý chí, ra sức tìm cách thu giữ và đối trị, nhưng vì phiền não vốn có tính mạnh nên vẫn nhiều lần khởi lên.
Nếu Bồ tát thấy bậc thượng tọa (người tu lâu năm, ngồi hàng trên), người có đức đáng kính, người cùng theo một pháp, mà vì kiêu mạn, giận hờn, không đứng dậy cung kính, không nhường chỗ ngồi; người ta thăm hỏi, thỉnh hỏi pháp mà đều không đáp lại, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác, do tâm vô ký (tâm trung tính, không thiện không ác), do quên lãng sơ suất mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu bị điên, bị bệnh nặng, tâm rối loạn, hoặc mình đang ngủ mà người kia tưởng là đang thức (?), nên người ta thăm hỏi, thỉnh pháp mà không đáp, thì gọi là không phạm. Khi bậc thượng tọa đang thuyết pháp hoặc đang luận nghị để quyết định nghĩa lý; khi mình đang thuyết pháp, đang nghe pháp, hoặc mình đang luận nghị quyết định; khi đang ở trong chúng nghe thuyết pháp, hoặc trong chúng luận nghị — không lễ thì không phạm. Hoặc để giữ gìn tâm người thuyết pháp; hoặc dùng phương tiện (cách khéo léo) khiến người kia được điều phục (thuần hóa), bỏ điều không lành, tu tập điều lành; hoặc để giữ gìn phép tắc của Tăng; hoặc để giữ gìn ý của nhiều người — cũng không phạm.
Nếu có đàn việt (thí chủ, người đem của cúng dường) đến mời Bồ tát, hoặc đến nhà mình, hoặc đến trong chùa, hoặc đến nhà khác, hoặc dâng áo mặc, đồ ăn và các thứ vật dụng, mà Bồ tát vì lòng giận hờn kiêu mạn, không nhận không đến, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu bị bệnh, không có sức, bị điên, chỗ ấy quá xa, đường đi nguy hiểm khó khăn; nếu biết rằng không nhận sẽ khiến người kia được điều phục, bỏ ác theo lành; nếu đã nhận lời mời người khác trước; nếu đang tu pháp lành không muốn bỏ dở chốc lát; vì muốn được nghe pháp chưa từng nghe, có nghĩa lợi ích, hoặc nghe luận nghị quyết định; nếu biết người mời là để lừa gạt, quấy phá; nếu để tránh cho nhiều người khỏi sinh lòng hiềm hận; nếu để giữ gìn phép tắc của Tăng.
Nếu Bồ tát có đàn việt đem vàng bạc, ngọc trai, ngọc ma-ni (một loại ngọc báu quý), lưu ly (đá quý màu xanh) cùng nhiều thứ báu vật dâng cho Bồ tát, mà Bồ tát vì lòng giận hờn kiêu mạn chống lại không nhận, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô, vì đã bỏ rơi chúng sinh. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu bị điên; nếu biết nhận rồi ắt sinh tham đắm; nếu biết nhận rồi thí chủ sẽ hối tiếc; nếu biết nhận rồi thí chủ sẽ sinh ngờ vực; nếu biết nhận rồi thí chủ sẽ nghèo khốn phiền não; nếu biết vật ấy là vật của Tam bảo; nếu biết vật ấy do cướp trộm mà có; nếu biết nhận rồi sẽ gặp nhiều khổ não, như bị giết, bị trói, bị trách phạt, bị tịch thu của, bị quở mắng.
Nếu có chúng sinh đến chỗ Bồ tát muốn được nghe pháp, mà Bồ tát vì giận hờn, keo kiệt, ganh ghét không giảng cho họ, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu là người ngoại đạo (người theo đạo khác ngoài Phật giáo) đến dò tìm chỗ sơ hở; nếu mình bị bệnh nặng, bị điên; nếu biết rằng không giảng sẽ khiến người kia được điều phục; nếu pháp mình tu chưa thông thạo; nếu biết người kia không cung kính thuận theo, dáng vẻ cử chỉ không đoan chính (?); nếu người kia căn tính chậm lụt, nghe pháp sâu mầu thì sinh sợ hãi; nếu biết họ nghe rồi sẽ tăng thêm tà kiến (cái thấy sai lệch); nếu biết họ nghe rồi sẽ chê bai và thoái lui; nếu họ nghe rồi sẽ nói lại với kẻ ác để phá hoại chánh pháp.
Nếu Bồ tát đối với những chúng sinh hung ác, phạm giới mà đem lòng giận hờn, hoặc tự mình bỏ rơi, hoặc ngăn người khác khiến họ bỏ rơi, không chịu giáo hóa, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác, hoặc vì quên mà ngăn người khác, thì phạm nhưng không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Vì sao? Vì Bồ tát đối với người ác càng phải khởi lòng từ bi sâu hơn đối với người lành. Không phạm: nếu bị điên; nếu biết rằng không giảng sẽ khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trước; nếu để giữ gìn tâm người khác; nếu để giữ gìn phép tắc của Tăng.
Đối với những già tội (những lỗi do Phật chế ra để ngăn ngừa, việc làm ấy tự nó chưa hẳn là ác) mà Như Lai (một danh hiệu của Phật) đã lập ra trong Tỳ-ni (luật lệ) của Ba-la-đề-mộc-xoa nhằm giữ gìn tâm chúng sinh, khiến người chưa tin thì sinh lòng tin, người đã tin thì lòng tin càng tăng, Bồ tát học giữ giống như hàng Thanh văn (người tu theo lời Phật dạy để tự giải thoát khỏi sinh tử). Vì sao? Hàng Thanh văn chỉ cốt tự độ mình mà còn không rời việc giữ gìn tâm người khác, học giới để người chưa tin thì tin, người đã tin thì thêm tin, huống là Bồ tát lấy việc độ người làm mục đích cao nhất.
Lại có những già tội mà Thế Tôn (Đấng được đời tôn kính, tức Phật) lập ra cho hàng Thanh văn, khiến họ sống ít lợi, ít việc, ít bận rộn lo toan; Bồ tát không học giống giới ấy. Vì sao? Thanh văn tự độ mình, bỏ việc người khác, nên sống ít lợi, ít việc, ít lo toan. Bồ tát không phải chỉ tự độ mà còn độ người khác, nên không nên sống ít lợi, ít việc, ít lo toan. Bồ tát vì chúng sinh, có thể xin nơi những người Bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, tư tế ở Ấn Độ) và cư sĩ (người tại gia, thường là người giàu có) không phải bà con, đến trăm nghìn tấm áo; khi họ tùy ý dâng tặng thì phải xem thí chủ có kham nổi hay không, rồi tùy theo sự bố thí mà nhận. Áo như vậy, bát cũng như vậy. Như áo bát, cũng thế, tự mình xin sợi chỉ rồi nhờ thợ dệt không phải bà con dệt cho. Vì chúng sinh, Bồ tát nên tích chứa đồ nằm, đồ ngồi bằng lụa kiều-xa-da (loại lụa tơ tằm quý), cho đến trăm nghìn tấm, cho đến vàng bạc trăm nghìn, cũng nên nhận.
Những già tội như thế, khiến sống ít lợi, ít việc, ít lo toan, là của hàng Thanh văn; Bồ tát không cùng học theo. Bồ tát giữ luật nghi giới mà đối với chúng sinh, vì lòng hiềm hận, lại sống ít lợi, ít việc, ít lo toan, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà sống ít lợi, ít việc, ít lo toan, thì phạm nhưng không phải khởi từ tâm nhiễm ô.
Nếu Bồ tát thân và miệng dối trá quanh co, hoặc làm ra vẻ (để được cúng dường), hoặc chê bai (để khích người cho), hoặc lấy lợi cầu lợi, sống theo lối tà mạng (cách kiếm sống không chân chính của người tu), không có lòng hổ thẹn, không bỏ được, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: vì muốn dứt bỏ điều ấy mà khởi ý chí, ra sức tìm cách, nhưng phiền não quá mạnh nên vẫn nhiều lần khởi lên.
Nếu Bồ tát tâm xao động, không ưa yên tĩnh, nói lớn tiếng đùa giỡn, làm cho người khác vui cười, lấy đó làm nguyên cớ, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do quên lãng sơ suất mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: vì muốn dứt bỏ điều ấy mà khởi ý chí, ra sức tìm cách, như đã nói ở trước. Lại không phạm: khi người khác nổi lòng hiềm hận, muốn làm cho họ thôi; khi người khác buồn rầu lo lắng, muốn làm cho họ nguôi; khi người khác tính ưa đùa vui, vì để thu phục họ, vì muốn dứt bỏ cái tật ấy cho họ, vì để che chở giữ gìn họ; khi người khác nghi ngờ Bồ tát, hiềm hận chống trái, thì Bồ tát vui vẻ cười đùa để tỏ rằng lòng mình trong sạch.
Nếu Bồ tát có cái thấy như thế, nói như thế: "Bồ tát không nên ưa thích Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, thoát hẳn vòng sinh tử), mà nên quay lưng với Niết-bàn; không nên sợ phiền não, không nên một mực chán lìa. Vì sao? Vì Bồ tát phải trải qua ba a-tăng-kỳ kiếp (ba khoảng thời gian dài lâu không thể đếm được), lâu dài chịu sinh tử để cầu đại bồ đề" — người nói như vậy thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Vì sao? Vì hàng Thanh văn rất ưa thích Niết-bàn, sợ hãi và chán ghét phiền não, nhưng so với Bồ tát rất ưa thích Niết-bàn, sợ hãi và chán ghét phiền não thì trăm nghìn vạn lần không bằng. Vì hàng Thanh văn chỉ vì lợi ích cho mình, Bồ tát không như vậy, mà vì khắp mọi chúng sinh. Bồ tát tập luyện tâm không nhiễm ô còn hơn cả A-la-hán (bậc thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não); tuy còn ở trong hữu lậu (còn trong vòng sinh tử, chưa hoàn toàn ra khỏi) mà đã lìa các phiền não (?).
Nếu Bồ tát không giữ gìn để tránh những lời khiến người ta không tin, không phòng ngừa những lời chê bai, cũng không làm cho dứt đi; nếu thật có lỗi lầm mà không dứt bỏ, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu thật không có lỗi lầm mà không dập tắt lời chê, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu là ngoại đạo phỉ báng và những kẻ ác khác; nếu vì xuất gia, đi khất thực (đi xin ăn), vì tu việc lành mà bị người khác chê bai; nếu người kia vì giận dữ hoặc vì điên mà sinh lời chê bai.
Nếu Bồ tát xét thấy chúng sinh cần phải dùng lời lẽ gay gắt thống thiết mới làm lợi ích cho họ được, mà vì sợ họ buồn phiền nên không làm, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu xét thấy hiện tại người ấy được lợi ích ít mà sinh buồn phiền nhiều.
Nếu Bồ tát bị chửi thì chửi lại, bị giận thì giận lại, bị đánh thì đánh lại, bị bêu xấu thì bêu xấu lại, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô.
Nếu Bồ tát xúc phạm người khác, hoặc tuy không xúc phạm nhưng khiến người ta nghi là mình xúc phạm, thì phải xin lỗi ngay; nếu vì hiềm hận khinh mạn mà không xin lỗi đúng phép, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu dùng phương tiện để khiến người kia được điều phục; nếu người kia muốn mình làm việc bất tịnh rồi mới chịu nhận lời xin lỗi, thì không xin lỗi không có tội; nếu biết người ấy tính ưa đấu tranh kiện cáo, xin lỗi lại càng làm họ thêm giận; nếu biết người ấy hiền hòa nhẫn nại, không có lòng hiềm hận, sợ họ ngượng ngùng hổ thẹn, thì không xin lỗi không có tội.
Nếu người khác xúc phạm Bồ tát rồi đến xin lỗi đúng phép, mà Bồ tát vì lòng hiềm hận, muốn làm khổ họ, không nhận lời sám hối của họ, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu không hiềm hận, chỉ vì tính tình không chịu nhận lời xin lỗi, thì phạm nhưng không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu dùng phương tiện để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trước; nếu người kia xin lỗi không đúng phép, lòng còn bất bình, thì không nhận lời sám hối của họ cũng không có tội.
Nếu Bồ tát đối với người khác khởi lòng hiềm hận, ôm giữ không bỏ, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: vì muốn dứt bỏ điều ấy mà khởi ý chí, ra sức tìm cách, như đã nói ở trước.
Nếu Bồ tát vì tham được người phụng sự mà thu nuôi đồ chúng, người theo hầu, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nuôi mà không có lòng tham.
Nếu Bồ tát lười biếng, biếng nhác, ham mê ngủ nghỉ, ngủ không đúng lúc, không biết chừng mực, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu bị bệnh, không có sức, đi xa mệt lả; hoặc vì muốn dứt bỏ điều ấy mà khởi ý chí, ra sức tìm cách, như đã nói ở trước.
Nếu Bồ tát với tâm nhiễm ô bàn chuyện thế gian lâu giờ, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu vì quên lãng sơ suất mà để lâu giờ, thì phạm nhưng không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: thấy người khác tụ họp nói chuyện, vì giữ gìn ý họ mà tạm nghe chốc lát; hoặc tạm trả lời người khác hỏi về những việc chưa từng nghe.
Nếu Bồ tát muốn cầu tâm định (tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ), mà vì hiềm hận kiêu mạn không chịu nhận lời thầy dạy, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu bị bệnh tật, không có sức; nếu biết người kia nói điều điên đảo sai lạc; nếu tự mình học rộng, có sức; nếu trước đã nhận pháp ấy rồi.
Nếu Bồ tát khởi tâm bị năm thứ che lấp (ngũ cái: tham dục, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ) mà không tỉnh ra để trừ bỏ, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: vì muốn dứt bỏ điều ấy mà khởi ý chí, ra sức tìm cách, như đã nói ở trước.
Nếu Bồ tát thấy sự đắm vị thiền (ham thích cảm giác an vui của thiền định) mà cho là công đức, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: vì muốn dứt bỏ điều ấy mà khởi ý chí, ra sức tìm cách, như đã nói ở trước.
Nếu Bồ tát có cái thấy như thế, nói như thế: "Bồ tát không nên nghe kinh pháp của Thanh văn, không nên nhận, không nên học; Bồ tát dùng pháp Thanh văn làm gì?" — thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Vì sao? Vì Bồ tát còn nghe cả những luận thuyết khác lạ của ngoại đạo, huống là lời Phật. Không phạm: đang chuyên học Bồ tát tạng mà chưa thể học khắp được. Nếu Bồ tát đối với Bồ tát tạng không chịu cố gắng, bỏ không học, chỉ một mực tu tập kinh pháp Thanh văn, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm không phải khởi từ tâm nhiễm ô.
Nếu Bồ tát bỏ những điều Phật dạy không học, lại tập theo những luận thuyết sai lệch của ngoại đạo và sách vở thế tục, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu là người rất thông minh, có thể học nhanh; nếu học lâu không quên; nếu suy nghĩ mà hiểu được nghĩa; nếu đối với Phật pháp đã quán xét đầy đủ, được trí tuệ không lay động; nếu mỗi ngày thường lấy hai phần thời gian học kinh Phật, một phần học sách ngoài — như vậy gọi là không phạm. Vị Bồ tát như thế giỏi sách đời và luận thuyết sai lệch của ngoại đạo, mà lại ưa thích không bỏ, không coi chúng như thuốc độc, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô.
Nếu Bồ tát nghe những nghĩa rất sâu, nghĩa chân thật trong kho pháp Bồ tát, nghe về thần lực vô lượng của chư Phật, Bồ tát, mà phỉ báng không chịu nhận, nói rằng: "Điều ấy không có lợi ích, không phải Như Lai nói, cũng không thể làm chúng sinh an vui", thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô — hoặc do tự mình suy nghĩ không đúng mà phỉ báng, hoặc do nghe theo người khác mà phỉ báng. Vị Bồ tát này nghe nghĩa sâu xa bậc nhất mà không hiểu được, thì nên khởi lòng tin, lòng không dối trá quanh co, mà học như thế này: "Ta thật như kẻ mù, không có mắt trí tuệ; Như Lai với mắt trí tuệ đã tùy thuận mà nói như vậy, Như Lai có những điều nói còn chứa ý sâu chưa bày hết, sao ta lại phỉ báng?" Vị Bồ tát này tự đặt mình vào chỗ không biết, đối với pháp mà Như Lai hiện biết hiện thấy như vậy thì quán xét đúng đắn, hướng về đúng đắn; như vậy thì không phạm, vì không phải không hiểu mà phỉ báng (?).
Nếu Bồ tát vì lòng tham và giận mà tự khen đức mình, chê bai người khác, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu chê ngoại đạo để đề cao Phật pháp; nếu dùng phương tiện để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trước. Lại không phạm: nếu để khiến người chưa tin thì tin, người đã tin thì thêm tin.
Nếu Bồ tát nghe nơi nào thuyết pháp, nơi nào luận nghị quyết định nghĩa lý, mà vì lòng kiêu mạn, giận hờn không đến nghe, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác, thì phạm nhưng không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu không biết; nếu bị bệnh, không có sức; nếu người kia thuyết pháp điên đảo sai lạc; nếu để giữ gìn tâm người thuyết pháp; nếu đã nhiều lần nghe, đã nhận giữ, đã hiểu nghĩa; nếu đã học rộng; nếu nghe rồi nhớ giữ được; nếu đã làm đúng như lời dạy; nếu đang tu thiền định không muốn bỏ dở chốc lát; nếu căn tính chậm lụt, khó hiểu, khó nhận, khó nhớ — những trường hợp không đến ấy đều không phạm. Nếu Bồ tát khinh thường người thuyết pháp, không sinh lòng cung kính, chê cười bêu xấu, chỉ bám vào câu chữ mà không nương theo nghĩa thật, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô.
Nếu Bồ tát giữ luật nghi giới, thấy việc chúng sinh đang làm mà vì lòng giận hờn không cùng làm với họ — như việc bàn tính các chuyện, việc đi đường, việc làm ra lợi lộc đúng pháp, việc ruộng nương, việc chăn bò, việc hòa giải tranh chấp, việc hội họp vui mừng, việc làm phước — không cùng làm với họ, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu bị bệnh, không có sức; nếu người kia tự làm được; nếu người kia tự có nhiều bạn giúp; nếu việc người kia làm là trái pháp, trái lẽ; nếu dùng phương tiện để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trước; nếu đã hứa với người khác trước; nếu người kia có thù oán (với mình); nếu mình đang tu việc lành không muốn bỏ dở chốc lát; nếu tính mình tối tăm chậm lụt; nếu để giữ gìn ý của nhiều người; nếu để giữ gìn phép tắc của Tăng — những trường hợp không cùng làm ấy đều không phạm.
Nếu Bồ tát thấy người ốm yếu bệnh tật mà vì lòng giận hờn không đến thăm nom săn sóc, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu tự mình bị bệnh; nếu không có sức; nếu đã bảo người có sức đến chăm sóc theo ý người bệnh; nếu biết người ấy tự có quyến thuộc (người thân, người nhà); nếu người ấy có sức tự lo liệu được; nếu bệnh tái phát nhiều lần, hoặc bệnh lâu dài; nếu đang tu việc lành cao quý không muốn bỏ dở chốc lát; nếu tối tăm chậm lụt, khó hiểu, khó nhận, khó nhớ; nếu đang ở trong hoàn cảnh hoạn nạn; nếu đang săn sóc bệnh cho người khác trước. Đối với người bệnh như vậy, đối với người nghèo khổ cũng như vậy.
Nếu Bồ tát thấy chúng sinh tạo nghiệp ác cho đời này và đời sau, mà vì lòng hiềm hận không chịu nói lẽ phải cho họ nghe, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu tự mình không có trí; nếu không có sức; nếu đã nhờ người có sức nói thay; nếu người ấy tự có sức; nếu người ấy tự có thiện tri thức; nếu dùng phương tiện để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trước; nếu nói lẽ phải thì người kia càng thêm hận mình; nếu họ sẽ buông lời ác; nếu họ sẽ hiểu sai; nếu họ không có lòng thương mến kính trọng mình; hoặc nếu người ấy tính tình xấu xa, ngang bướng.
Nếu Bồ tát nhận ơn huệ của người khác, mà vì lòng hiềm hận không đền đáp lại họ bằng hay hơn, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu đã cố gắng mà không đủ sức; nếu dùng phương tiện để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trước; nếu muốn đền ơn mà người kia không nhận.
Nếu Bồ tát thấy chúng sinh gặp nạn về người thân, nạn về của cải, mà vì lòng hiềm hận không an ủi khuyên giải, trừ bỏ nỗi lo buồn cho họ, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: như đã nói ở phần không cùng làm việc ở trước.
Nếu có người đến xin đồ ăn uống, áo quần, mà Bồ tát vì lòng giận hờn không chịu cho, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu tự mình không có; nếu người kia xin vật trái pháp; nếu là vật không có ích cho người kia; nếu dùng phương tiện để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trước; nếu người kia phạm phép vua, vì giữ ý vua; nếu để giữ gìn phép tắc của Tăng.
Nếu Bồ tát thu nhận đồ chúng mà vì lòng giận hờn không dạy bảo họ đúng pháp, không biết tùy lúc đến chỗ các Bà-la-môn, cư sĩ xin áo mặc, đồ ăn, đồ nằm, thuốc men, phòng ốc để tùy lúc cung cấp cho họ, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác, buông lung mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu dùng phương tiện để khiến người kia được điều phục, như đã nói ở trước; nếu để giữ gìn phép tắc của Tăng; nếu bị bệnh, không có sức, đã nhờ người có sức dạy thay; nếu người kia có sức, quen biết nhiều bậc đại đức, tự cầu được các vật dụng; nếu người kia đã từng được dạy, tự mình đã hiểu pháp; nếu là kẻ ngoại đạo trà trộn vào để trộm pháp, không thể điều phục được.
Nếu Bồ tát vì lòng hiềm hận mà không chịu thuận theo người khác, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu người kia muốn làm việc không đúng pháp; nếu bị bệnh, không có sức; nếu để giữ gìn phép tắc của Tăng; nếu việc người kia tuy đúng pháp nhưng có thể khiến nhiều người làm việc trái pháp; nếu để hàng phục ngoại đạo; nếu dùng phương tiện để khiến người kia được điều phục.
Nếu Bồ tát biết chúng sinh khác có công đức thật, mà vì lòng hiềm hận không nói cho người khác biết, cũng không khen ngợi; có ai khen ngợi thì không xướng lên "lành thay", thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác, buông lung mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: biết người ấy ít ham muốn, vì giữ ý họ; nếu bị bệnh, không có sức; nếu dùng phương tiện để khiến người kia được điều phục; nếu để giữ gìn phép tắc của Tăng; nếu (lời khen) sẽ khiến người kia khởi phiền não, khởi vui mừng quá độ, khởi kiêu mạn, khởi điều trái lẽ, vì để trừ những tai hại ấy; nếu công đức thật mà nhìn giống như không phải công đức thật; nếu lời nói hay thật mà nhìn giống như không phải lời hay; nếu để dẹp tà kiến của ngoại đạo; nếu đợi người ta nói xong (rồi mới khen).
Nếu Bồ tát thấy có chúng sinh đáng quở trách, đáng chế ngự, đáng trách phạt đuổi ra, mà vì tâm nhiễm ô không quở trách; hoặc quở trách mà không chế ngự; hoặc chế ngự mà không trách phạt đuổi ra, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Nếu do lười biếng, biếng nhác, buông lung mà phạm, thì không phải khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: người kia không thể chữa trị, không thể nói chuyện được, khó dạy bảo, hay sinh hiềm hận; nếu đang xem xét thời cơ; nếu sợ vì người ấy mà sinh đấu tranh chống đối nhau, cãi cọ kiện tụng, Tăng chúng tranh chấp, Tăng chúng chia rẽ; nếu người kia không dối trá quanh co, có lòng hổ thẹn, đang dần tự sửa đổi ăn năn.
Nếu Bồ tát đã thành tựu các thứ thần lực (năng lực siêu phàm do tu tập), đối với người đáng làm cho sợ thì làm cho họ sợ, đối với người đáng dẫn dắt thì dẫn dắt họ, để khiến chúng sinh sinh lòng tin mà bố thí (?); nếu không dùng thần lực để làm cho sợ, để dẫn dắt, thì gọi là phạm vào chúng đa phạm; đó là phạm khởi từ tâm nhiễm ô. Không phạm: nếu chúng sinh kia vì thế mà càng thêm đắm nhiễm; nếu ngoại đạo phỉ báng bậc thánh, thành tựu tà kiến — đều không phạm; nếu người kia sẽ phát điên; nếu sẽ làm họ thêm đau khổ.
Những điều thuộc giới Bồ tát như thế (?), Phật đã nói rải rác ở nhiều kinh Tu-đa-la: luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, nhiếp chúng sinh giới, những gì luật nghi giới thu gồm; ở đây gom lại mà nói trong Ma-đắc-lặc-già của Bồ tát tạng. Bồ tát phải siêng năng nhận giữ, khởi lòng cung kính cao nhất, chuyên tâm tu học, nhận giới đúng phép nơi người khác, với tấm lòng muốn học đã hết sức trong sạch, tâm bồ đề, tâm làm lợi ích chúng sinh; từ lúc mới nhận giới đã chuyên cần giữ gìn. Nếu có phạm thì phải sám hối ngay đúng phép. Tất cả những lỗi phạm này của Bồ tát, nên biết đều thuộc về tội đột-cát-la (tội nhẹ, lỗi về hành động và lời nói không đúng). Phải đến với người thuộc Đại thừa (giáo pháp lớn, hướng đến cứu độ mọi người, thành Phật) hay Tiểu thừa (giáo pháp nhỏ, hướng đến tự giải thoát) mà hiểu được lời nói, có thể nhận lời sám hối, để sám hối đúng phép.
Nếu Bồ tát phạm pháp ba-la-di do phiền não mức nặng thì mất luật nghi giới, phải nhận lại. Nếu phạm pháp ba-la-di do phiền não mức vừa thì phải đến với ba người hoặc hơn ba người, quỳ thẳng chắp tay, làm phép sám hối tội đột-cát-la, nói ra tên tội đã phạm trước kia, mà nói như vầy: "Xin Đại đức ghi nhớ cho, tôi tên… đã bỏ Tỳ-ni (luật) của Bồ tát, làm những việc như đã nói ở trước, phạm tội đột-cát-la." Phần còn lại thì như phép sám hối tội đột-cát-la của tỳ kheo. Nếu phạm pháp ba-la-di do phiền não mức nhẹ, và các lỗi phạm khác, thì đến với một người mà sám hối. Nếu không có người đủ tư cách đúng pháp, thì phải khởi tâm trong sạch mà nghĩ rằng: "Ta quyết không bao giờ phạm lại tội này nữa; trong đời vị lai luôn giữ gìn luật nghi giới." Nếu làm được như vậy thì lỗi đã phạm liền được trừ.
Nếu không có người đầy đủ công đức như thế để nhận giới Bồ tát, thì vị Bồ tát này nên tự nhận giới trước tượng Phật, nhận như sau: sửa ngay ngắn y phục, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, cúi mình chắp tay, nói như vầy: "Tôi tên… xin bạch với tất cả chư Phật ở các thế giới mười phương và chúng Bồ tát đã vào các địa cao: nay tôi ở trước chư Phật, Bồ tát nhận tất cả giới Bồ tát — luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, nhiếp chúng sinh giới. Những giới này tất cả Bồ tát quá khứ đã học, tất cả Bồ tát vị lai sẽ học, tất cả Bồ tát hiện tại đang học." Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy. Nói xong thì đứng dậy. Phần còn lại như đã nói ở trước.
Những lỗi phạm của Bồ tát không có lỗi nào là không còn cứu vãn được (?). Như Thế Tôn đã nói: Bồ tát phạm do khởi phiền não giận dữ thì phải nhận lại, không phải do tham dục mà khởi. Phải hiểu ý này: Bồ tát lấy lòng yêu thương chúng sinh làm chủ, phàm những gì làm ra đều là việc Bồ tát nên làm, không phải làm điều không nên làm (?); phạm thì phải nhận lại (?). Bồ tát giận chúng sinh thì không thể tự độ mình và độ người, cũng không thể làm những việc Bồ tát nên làm; không làm những việc nên làm như thế thì phạm, phải nhận lại. Phải biết những lỗi phạm nhẹ, vừa, nặng của Bồ tát, như đã nói trong phẩm Tứ nhiếp (bốn cách thu phục người: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ).
Nếu Bồ tát đối với luật nghi giới này thành tựu đầy đủ ba chánh pháp (ba điều đúng đắn) thì được sống an vui. Một là đầy đủ phương tiện; hai là đầy đủ tâm trong sạch; ba là đầy đủ nhân duyên từ trước. Bồ tát giữ giới không để thủng rỉ, giữ nghiệp thân, miệng, ý trong sạch, không phạm đi phạm lại, có điều ác thì bày tỏ ra: đó là đầy đủ phương tiện. Bồ tát vì pháp mà xuất gia, không vì thân mạng; vì nghĩa lý, vì thiền định, không vì tiền của lợi lộc; vì làm sa-môn (người tu hành xuất gia), vì Niết-bàn, không vì điều trái lẽ, không để biếng nhác; tinh tấn không lui sụt, không xen lẫn các pháp ác, bất thiện — tức phiền não, sự phải chịu tái sinh, quả báo khổ nóng đốt, và sinh, già, bệnh, chết của đời sau: đó là đầy đủ tâm trong sạch. Bồ tát trong những đời trước đã tu rộng các điều lành, nên ngày nay không thiếu áo mặc, đồ ăn, giường nằm, thuốc thang và các vật dụng, lại có thể làm việc bố thí: đó là đầy đủ nhân duyên từ trước. Bồ tát giữ luật nghi giới mà đầy đủ ba chánh pháp ấy thì gọi là sống an vui. Trái với điều này, gọi là giới đầy đủ ba điều không đúng đắn; nên biết là sống khổ.
Trên đây là nói tóm lược. Nói rộng ra thì tất cả giới của người tại gia và xuất gia; tất cả các giới này nên biết phân biệt thành giới khó giữ và các loại khác.
Giới khó giữ, nói tóm lược có ba loại. Bồ tát có đầy đủ của cải lớn, thế lực lớn, mà bỏ được để xuất gia nhận giới Bồ tát: đó là giới khó giữ thứ nhất. Bồ tát gặp hoạn nạn gấp, cho đến mất mạng, mà đối với giới đã nhận vẫn không để thiếu sót, huống là phạm toàn bộ: đó là giới khó giữ thứ hai. Bồ tát trong mọi sự tu hành, mọi sự nhận giữ đúng đắn, mọi sự ghi nhớ, tâm đều an trụ không rối loạn, cho đến hết đời, đối với giới nhỏ nhặt cũng không bao giờ để thiếu sót, huống là giới nặng: đó là giới khó giữ thứ ba.
Giới về mọi phương diện có bốn loại: một là giới nhận đúng phép; hai là giới tự tính; ba là giới do tập luyện; bốn là giới do phương tiện mà thành. Giới nhận đúng phép: Bồ tát đã nhận ba loại luật nghi giới, tức là luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, nhiếp chúng sinh giới. Giới tự tính: Bồ tát tính vốn hiền lành, thân miệng ý trong sạch. Giới do tập luyện: Bồ tát trong những đời trước, như đã nói, đã từng tu tập ba loại giới; do nhân duyên từ trước ấy nên không thích làm mọi điều ác, lòng luôn chán ghét, ưa tu hạnh lành. Giới do phương tiện mà thành: Bồ tát nương vào Tứ nhiếp sự, đối với chúng sinh làm các nghiệp lành của thân và miệng.
Giới của người lành có năm loại: một là tự mình giữ giới trong sạch; hai là truyền cho người khác; ba là khen ngợi giới trong sạch; bốn là thấy người cùng theo pháp thì lòng sinh vui mừng; năm là nếu có vi phạm thì sám hối trừ bỏ đúng phép.
Giới về mọi hạnh: gồm sáu loại, bảy loại, tóm lại là mười ba loại, đều hồi hướng (đem công đức hướng về) đại bồ đề. Vì thu gồm rộng rãi các giới nên gọi là rộng. Vì lìa hai cực đoan — ham đắm dục lạc và tự hành khổ thân mình — nên gọi là chỗ vui mừng không có tội lỗi. Hết đời không bao giờ trả lại giới; mọi lợi dưỡng, mọi luận thuyết sai lệch của ngoại đạo, các thứ phiền não trói buộc đều không thể xâm phạm lừa dối, cũng không thể cướp mất, nên gọi là giới vững chắc. Vì thành tựu trang nghiêm, nên biết là giới trang nghiêm. Tức là như trong phần Thanh văn địa (?): lìa giết hại sinh mạng v.v…, luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, nhiếp chúng sinh giới, giới thuận và giới không thuận, giới giữ gìn và tùy theo mà giữ gìn, quả báo tướng của bậc đại nhân, quả báo ý chí cao vượt, quả báo sinh vào cõi lành, quả báo làm lợi ích chúng sinh (?).
Giới trừ sự quấy nhiễu có tám loại. Bồ tát trước hết suy nghĩ thế này: "Cũng như ta không muốn người khác giết hại, trộm cắp, tà dâm (quan hệ dâm dục sai trái), nói dối, nói hai lưỡi (đâm thọc chia rẽ), nói lời ác, nói lời thêu dệt, dùng tay, đá, gậy v.v… đánh chạm quấy nhiễu ta; ta không muốn, không thích, thì người kia cũng như vậy. Sao ta lại đem những điều ấy làm cho người khác?" Vì vậy không quấy nhiễu họ, cho đến không dùng tay, đá, gậy v.v… đánh chạm. Suy nghĩ như vậy rồi, không dùng tám việc ấy để quấy nhiễu chúng sinh. Đó gọi là giới trừ sự quấy nhiễu của Bồ tát.
Giới đem lại an vui cho đời này và đời sau có chín loại. Bồ tát chỗ đáng ngăn thì ngăn, chỗ đáng mở thì mở, chỗ đáng thu nhận thì thu nhận, kẻ đáng hàng phục thì hàng phục; Bồ tát đối với những nghiệp thân và miệng ấy — đó là bốn loại giới. Lại có giới đi chung với Đàn ba-la-mật (sự bố thí; ba-la-mật là hạnh tu được thực hành đến viên mãn, đưa từ bờ mê sang bờ giác ngộ), giới đi chung với Sằn-đề ba-la-mật (sự nhẫn nhục), Tỳ-lê-da ba-la-mật (sự tinh tấn, siêng năng), Thiền ba-la-mật (sự thiền định), Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt chân lý): đó là năm loại giới. Như vậy nói tóm lược là chín loại giới. Bồ tát này, cho mình và cho người khác, được sống an vui ngay trong đời hiện tại và được an vui ở đời sau; vì vậy gọi là giới đem lại an vui cho đời này và đời sau.
Giới thanh tịnh có mười loại. Một là ngay từ đầu đã khéo nhận giới, vì làm sa-môn, vì bồ đề, không vì thân mạng. Hai là không bao giờ lui sụt, không sinh nghi ngờ hối hận. Ba là giữ giới không quá mức, vì để khỏi sinh nghi ngờ hối hận ở chỗ không đáng. Bốn là lìa các sự biếng nhác, không ham ngủ nghỉ, ngày đêm siêng năng thành tựu pháp lành. Năm là thu giữ tâm không để buông lung, như đã nói về sự không buông lung ở trước. Sáu là tu tập chánh nguyện, không cầu tiền của lợi lộc và sinh lên cõi trời, thường tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, không dâm dục). Bảy là giữ gìn oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép của người tu), khéo léo trong mọi việc làm thuộc oai nghi, ra sức tu tập điều lành, thân miệng làm đúng pháp, đầy đủ chánh mạng (cách sống chân chính), lìa xa hết mọi lỗi lầm của sự dối trá quanh co và tà mạng. Tám là lìa hai cực đoan, vì lìa sự chiều theo dục lạc và các lối khổ hạnh. Chín là tu tập pháp thoát ly ra khỏi sinh tử, lìa xa hết các kiến giải của những phái tu khác. Mười là đối với giới đã nhận không để thiếu, không để giảm. Mười loại này gọi là giới thanh tịnh.
Đó gọi là khối giới lớn của Bồ tát, đạt đến quả bồ đề. Bồ tát nương vào giới này rồi thì làm trọn Thi-la ba-la-mật (sự giữ giới đến viên mãn), đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật). Cho đến khi chưa thành vô thượng chánh giác, được năm điều phước lợi: một là thường được tất cả chư Phật nhớ đến; hai là lúc lâm chung lòng vui mừng; ba là bỏ thân này, sinh ra ở bất cứ nơi nào cũng thường được các chúng Bồ tát giữ giới trong sạch làm thiện tri thức; bốn là thành tựu khối công đức vô lượng và giới độ (hạnh giữ giới đưa sang bờ giác); năm là đời này và đời sau đều thành tựu giới tự tính.
Chín loại giới đã nói ở trước, từ giới tự tính v.v…, nên biết đều do ba giới thu gồm, tức là luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, nhiếp chúng sinh giới. Lại nữa, ba loại giới ấy, nói tóm lược, có thể làm được ba việc cho Bồ tát: một là luật nghi giới khiến tâm an trụ; hai là nhiếp thiện pháp giới giúp tự mình thành tựu Phật pháp; ba là nhiếp chúng sinh giới giúp thành tựu cho chúng sinh. Đó là tất cả các việc của Bồ tát: tức là trong đời hiện tại, tâm được an vui, thân tâm không mỏi mệt, có thể làm đầy đủ Phật pháp và thành tựu cho chúng sinh. Đó gọi là giới Bồ tát, gọi là phước của giới. Đó là việc làm của Bồ tát, không còn gì sót lại, không gì cao hơn. Tất cả các Bồ tát quá khứ cầu đại bồ đề đã học trong đó, vị lai sẽ học, hiện tại đang học.
Kinh Bồ Tát Địa Trì, quyển thứ năm (hết).
Kinh Bồ Tát Địa Trì, quyển thứ sáu.
Do ngài Đàm-vô-sấm, vị Tam tạng (pháp sư thông suốt cả ba kho kinh, luật, luận) người Trung Ấn Độ, dịch tại Cô Tạng, thời Bắc Lương.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video