Phẩm Nhẫn thứ mười một, thuộc phần Phương tiện xứ (phần bàn về các cách thực hành tu tập) trong sách Bồ Tát Địa Trì (Bồ tát: người tu hành phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh).
Thế nào là Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục ba-la-mật: hạnh nhẫn chịu được thực hành đến viên mãn, đưa từ bờ mê sang bờ giác ngộ) của Bồ tát? Nói tóm lược có chín loại: một là nhẫn tự tính; hai là nhẫn toàn diện; ba là nhẫn khó làm; bốn là nhẫn về mọi phương diện; năm là nhẫn của người lành; sáu là nhẫn về mọi hạnh; bảy là nhẫn trừ sự quấy nhiễu; tám là nhẫn đem lại an vui cho đời này và đời sau; chín là nhẫn thanh tịnh.
Thế nào là nhẫn tự tính? Bồ tát nương vào sức suy xét, hoặc tính vốn có thể chịu đựng những việc không lợi ích (những việc làm hại) mà người khác gây ra cho mình. Mọi sự nhẫn đều nương vào tâm không tham, thuần một lòng thương xót. Đó là nói tóm lược về nhẫn tự tính.
Thế nào là nhẫn toàn diện của Bồ tát? Nói tóm lược có hai loại: một là nương vào đời sống tại gia (sống ở nhà, có gia đình); hai là nương vào đời sống xuất gia (rời nhà đi tu). Mỗi loại lại có ba thứ: một là nhẫn chịu sự làm hại của người khác; hai là an nhiên chịu khổ; ba là nhẫn do suy xét pháp mà hiểu rõ.
Nhẫn chịu sự làm hại của người khác: khi sự làm hại của người khác dồn ép ngay trước mặt, Bồ tát học suy nghĩ thế này: "Từ lâu xa đến nay ta đã chịu khổ lớn không gián đoạn. Đây là do lỗi lầm của nghiệp chính ta chiêu cảm, vốn đã làm nghiệp tội nên ngày nay chịu khổ. Nay nếu không nhẫn, lại gây nhân duyên cho khổ lớn ở đời vị lai; như vậy là chính ta lại tự gây thêm khổ cho mình, không phải do người khác." "Lại nữa, thân ta và thân người kia đều là hành khổ của mọi pháp hữu vi (khổ vì mọi sự do nhân duyên tạo thành đều luôn biến đổi, không yên ổn). Người kia vì không có trí nên đối với thân ta vốn đã là khổ lại thêm khổ cho ta; nay ta có trí, sao lại muốn thêm khổ cho người ấy?" "Lại nữa, hàng Thanh văn (người tu theo lời Phật dạy để tự giải thoát) chỉ cầu lợi mình mà còn không đem khổ gây cho người khác, huống là Bồ tát làm lợi rộng khắp cho chúng sinh."
Suy nghĩ như vậy rồi, tu tập năm thứ ý tưởng, nên đối với kẻ thù, người thân, người dưng, người bậc dưới, bậc vừa, bậc trên, dù khổ hay vui, có đức hay không đức, đối với tất cả chúng sinh như vậy đều nhẫn được. Năm thứ ý tưởng là gì? Một là ý tưởng vốn là người thân; hai là ý tưởng chỉ là các pháp; ba là ý tưởng vô thường; bốn là ý tưởng về khổ; năm là ý tưởng thu nhận che chở.
Ý tưởng vốn là người thân: Bồ tát học suy nghĩ thế này: "Chúng sinh từ lâu xa đến nay, ít ai không từng là người thân của ta: hoặc là cha, là mẹ, anh em, chị em, hòa thượng (thầy truyền giới cho mình), a-xà-lê (thầy dạy bảo, làm khuôn phép cho mình), hoặc là thầy, hoặc ngang hàng thầy, hoặc những bậc đáng tôn kính." Đối với người mình thù ghét, khi suy nghĩ đúng đắn như vậy, liền bỏ ý tưởng thù ghét, làm hại, mà giữ ý tưởng vốn là người thân. Nương vào ý tưởng vốn là người thân rồi thì đối với sự làm hại của người khác đều nhẫn chịu được.
Ý tưởng chỉ là các pháp: Bồ tát học suy nghĩ thế này: "Đây chỉ là các pháp, các thành phần do nhân duyên tạo tác hợp lại, không có ngã (cái tôi thật có), không có chúng sinh, không có thọ mạng; không có kẻ sinh ra, kẻ chửi, kẻ đánh, kẻ tranh cãi." Khi suy nghĩ đúng đắn như vậy, liền lìa ý tưởng về chúng sinh, giữ ý tưởng chỉ là các pháp. Nương vào ý tưởng chỉ là các pháp rồi thì đối với sự làm hại của người khác đều nhẫn chịu được.
Ý tưởng vô thường: Bồ tát học suy nghĩ thế này: "Tất cả chúng sinh hễ có sinh ra thì tất cả đều là vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi), là pháp phải chết. Trên cái đó lại còn thêm việc làm hại, muốn dứt mạng họ. Chúng sinh vô thường như vậy, tính vốn là pháp phải chết, người trí đối với họ còn không khởi tâm không trong sạch, huống là dùng tay, đá, dao, gậy muốn dứt mạng họ." Khi suy nghĩ đúng đắn như vậy, liền lìa ý tưởng thường còn vững chắc, giữ ý tưởng vô thường không vững chắc. Nương vào ý tưởng vô thường rồi thì đối với sự làm hại của người khác đều nhẫn chịu được.
Ý tưởng về khổ: Bồ tát quán xét rằng người có đầy đủ sức mạnh lớn còn không lìa được ba tướng khổ, tức là hành khổ (khổ vì mọi sự luôn biến chuyển không yên), hoại khổ (khổ vì cái vui đổi thành mất), khổ khổ (khổ vì chính những đau đớn khổ sở), huống là người không đầy đủ sức mạnh. Khi Bồ tát học suy nghĩ như vậy thì đối với chúng sinh luôn chịu khổ, chỉ muốn khiến họ lìa khổ, sao lại trả đũa làm khổ thêm cho họ? Khi suy nghĩ đúng đắn như vậy, liền lìa ý tưởng về vui, giữ ý tưởng về khổ. Nương vào ý tưởng về khổ rồi thì đối với sự làm hại của người khác đều nhẫn chịu được.
Ý tưởng thu nhận che chở: Bồ tát học suy nghĩ thế này: "Ta vì tất cả chúng sinh mà phát tâm bồ đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật), đối với tất cả chúng sinh coi như người thân. Ta phải thu nhận che chở, khiến khắp cả đều được an vui; không nên đối với chúng sinh là người thân, ở chỗ đáng làm lợi ích cho họ, lại thêm việc làm hại họ." Khi suy nghĩ đúng đắn như vậy, liền diệt trừ ý tưởng người kia là kẻ khác, giữ ý tưởng thu nhận che chở. Nương vào ý tưởng thu nhận che chở rồi thì đối với sự làm hại của người khác đều nhẫn chịu được. Thế nào là nhẫn? Không giận, không trả đũa, lòng không ôm hận: đó gọi là nhẫn.
An nhiên chịu khổ: Bồ tát học suy nghĩ thế này: "Ta từ xưa đến nay luôn đi tìm cầu dục lạc, vì những nhân gây khổ ấy mà sinh ra vô lượng khổ lớn, như kinh doanh làm ăn ở đời, làm nghề, trồng trọt, phục vụ nhà vua; những nỗi khổ như vậy không thứ gì chưa trải qua, đều do lỗi mê muội không hiểu biết. Nay ta nên tu tập đầy đủ các pháp lành là nhân của an vui; vô lượng khổ lớn còn phải an nhiên chịu đựng, huống là khổ nhỏ." Khi suy nghĩ đúng đắn như vậy, sự hiểu biết và trí tuệ được đầy đủ, mọi việc khổ đều an nhiên chịu đựng được.
Mọi việc khổ, nói tóm lược có tám loại: một là chỗ nương tựa; hai là chỗ các pháp thế gian; ba là chỗ oai nghi; bốn là chỗ thu giữ pháp; năm là chỗ theo giới tỳ kheo; sáu là chỗ siêng năng ra sức; bảy là chỗ làm lợi ích chúng sinh; tám là chỗ các việc phải làm.
Chỗ nương tựa là bốn pháp nương tựa (tứ y: bốn điều người xuất gia nương vào để sống về mặc, ăn, ở, thuốc men một cách giản dị nhất). Nương chánh pháp mà xuất gia, được dự vào hàng tỳ kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới). Bồ tát nếu nhận được những thứ thô xấu tồi tệ, người cho không cung kính, gây trở ngại, cho không đúng lúc, lòng vẫn không buồn phiền. Bồ tát đối với những nỗi khổ ấy không bỏ sự tinh tấn: đó gọi là an nhiên chịu khổ về chỗ nương tựa.
Pháp thế gian có chín loại: một là không được lợi; hai là không được khen; ba là bị chê bai; bốn là khổ; năm là cái gì có tính hư hoại thì hư hoại; sáu là cái gì có tính hết thì hết; bảy là cái gì có tính già thì già; tám là cái gì có tính bệnh thì bệnh; chín là cái gì có tính chết thì chết. Những pháp thế gian này, hoặc lìa xa, hoặc gặp phải, đều có thể sinh ra các nỗi khổ: đó gọi là chỗ các pháp thế gian. Bồ tát đối với những nỗi khổ ấy không bỏ sự tinh tấn: đó gọi là an nhiên chịu khổ về pháp thế gian.
Oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép của người tu) có bốn: đi, đứng, ngồi, nằm. Vị Bồ tát này hoặc đi hoặc ngồi, cả ban ngày lẫn ban đêm đều trừ bỏ những thứ che chướng để tâm được trong sạch, không nằm không đúng lúc; nằm trên giường nằm, ngồi trên giường ngồi, trải cỏ, trải lá; vì những điều ấy mà mệt mỏi rã rời, sinh ra các nỗi khổ, đều chịu đựng được. Bồ tát đối với những nỗi khổ ấy không bỏ sự tinh tấn: đó gọi là an nhiên chịu khổ về oai nghi.
Thu giữ pháp có bảy loại: cúng dường Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) và cúng dường bậc có đức; thưa hỏi nhận lãnh chánh pháp; giảng rộng cho người khác; dùng âm thanh hay mà khen ngợi; một mình lặng lẽ suy nghĩ; cân nhắc quán xét; ghi nhớ thu giữ, tu tập chỉ quán (chỉ: lắng tâm định vào một chỗ; quán: dùng trí tuệ soi xét sự thật). Bồ tát thu giữ bảy pháp này, ra sức tu tập; những nỗi khổ sinh ra đều chịu đựng được, không bao giờ vì thế mà bỏ sự cố gắng đúng đắn.
Theo giới tỳ kheo có bảy loại: một là hủy bỏ hình dáng đẹp, cạo bỏ râu tóc, bỏ dáng vẻ người đời; hai là mặc áo màu hoại sắc (màu nhuộm cho xấu, không phải màu đẹp); ba là bỏ những việc làm thế tục không đúng pháp, giữ tâm chánh niệm (tâm tỉnh thức đúng đắn); bốn là nương vào người khác mà sống, bỏ việc làm ăn ở đời; năm là trọn đời xin áo nơi người khác, không tích chứa; sáu là trọn đời ngăn năm dục (năm thứ ham muốn do mắt, tai, mũi, lưỡi, thân đem lại), thu giữ các căn (giác quan), bỏ việc dâm dục; bảy là trọn đời bỏ ca hát, nhảy múa, trò diễn và các thứ vui chơi. Những việc làm khó khăn như vậy, thực hành giới tỳ kheo, do đó sinh khổ; Bồ tát an nhiên chịu đựng, không bỏ sự tinh tấn.
Siêng năng ra sức: Bồ tát siêng năng cúng dường Tam bảo, nhận giữ đọc tụng kho kinh của Bồ tát, chép viết, giảng giải, suy nghĩ ý nghĩa, càng thêm tinh tấn tu tập thánh đạo; do đó sinh khổ, Bồ tát an nhiên chịu đựng, không vì thế mà bỏ chúng sinh. Chỗ làm lợi ích chúng sinh, nói tóm lược có mười một việc, như đã nói ở trước; do đó sinh khổ, Bồ tát an nhiên chịu đựng, không vì thế mà bỏ sự tinh tấn. Các việc phải làm: của người xuất gia như việc về áo, bát v.v…; của người tại gia như việc làm ăn sinh sống v.v…; do đó sinh khổ, Bồ tát an nhiên chịu đựng, không vì thế mà bỏ sự tinh tấn. Bồ tát tuy chịu các nỗi khổ, quyết phải an nhiên chịu đựng mà tu vô thượng bồ đề (sự giác ngộ cao nhất, tức quả Phật), không phải là không tu; tu rồi thì không bao giờ thoái lui, lòng luôn vui mừng, không sinh nhiễm ô (sự ô nhiễm do phiền não). Đó gọi là pháp an nhiên chịu khổ.
Nhẫn do suy xét pháp mà hiểu rõ: vị Bồ tát này đối với các pháp lựa chọn đúng đắn, khéo quán xét mà tỏ ngộ, đối với tám chỗ cần hiểu thì đi sâu vào và chú tâm ghi nhớ, tức là: công đức của Tam bảo; nghĩa chân thật; thần thông lực lớn của chư Phật, Bồ tát; nhân; quả; điều nghĩa lợi cần đạt được; phương cách để đạt được điều nghĩa lợi ấy; cảnh giới cần biết và cần thực hành. Lại nữa, sự hiểu rõ ấy có hai nhân duyên: một là tu tập đã lâu xa; hai là được trí tuệ nhanh nhạy trong sạch. Đó gọi là nhẫn toàn diện của Bồ tát, nương vào ba loại ấy mà phân biệt; nói rộng ra thì thành nhẫn khó làm v.v…
Thế nào là nhẫn khó làm? Nói tóm lược có ba loại. Nếu Bồ tát đối với chúng sinh thấp kém làm hại mình mà đều chịu đựng được: đó là nhẫn khó làm thứ nhất. Nếu đối với tôi tớ người hầu mà tự mình chịu đựng được: đó là nhẫn khó làm thứ hai. Người thuộc dòng dõi thấp kém gây lỗi lớn mà vẫn chịu đựng được: đó là nhẫn khó làm thứ ba.
Thế nào là nhẫn về mọi phương diện của Bồ tát? Nói tóm lược có bốn loại: một là chịu đựng việc làm hại của người thân; hai là chịu đựng việc làm hại của kẻ thù; ba là chịu đựng việc làm hại của người dưng; bốn là chịu đựng việc làm hại của người bậc dưới, bậc vừa, bậc trên.
Thế nào là nhẫn của người lành? Nói tóm lược có năm loại. Vị Bồ tát này trước hết thấy việc thực hành nhẫn có phước lợi lớn: người tu hạnh nhẫn thì ở đời vị lai không kết nhiều oán thù, không nhiều chia lìa, lòng nhiều vui vẻ, lúc chết không hối hận, khi thân hoại mạng chung thì sinh vào cõi lành, hóa sinh (tự nhiên sinh ra, không qua cha mẹ) trên cõi trời. Thấy những công đức phước lợi như vậy, nên tự mình chịu đựng được, dạy người khác thực hành nhẫn, thường khen ngợi công đức của nhẫn cho người khác nghe, thấy người khác thực hành nhẫn thì lòng tùy hỷ (vui theo).
Thế nào là nhẫn về mọi hạnh của Bồ tát? Tức là sáu loại, bảy loại, nói tóm lược là mười ba loại. Bồ tát thấy người không nhẫn phải chịu quả báo khổ lớn, vì sợ hãi nên nhẫn. Đối với tất cả chúng sinh có lòng từ (thương, muốn cho vui), lòng bi (xót, muốn cứu khổ), lòng thân thiết, vì thương yêu nên nhẫn. Tha thiết mong cầu vô thượng bồ đề, muốn làm trọn Sằn-đề ba-la-mật, vì gây nhân nên nhẫn. Nhờ sức nhẫn mà xuất gia, như Thế Tôn (Đấng được đời tôn kính, tức Phật) đã nói: "Phải thường đầy đủ, bình đẳng nhận giữ giới"; đó là nhẫn của người xuất gia, gọi là nhẫn do nhận pháp. Dòng giống căn tính đầy đủ và đã tu tập từ trước, nay vẫn an trụ: đó gọi là nhẫn tự tính. Biết tất cả các pháp không có chúng sinh, thấy rõ các pháp số (các thành phần cấu tạo nên sự vật) lìa ngoài lời nói: đó gọi là nhẫn chánh niệm về pháp. Nhẫn đối với mọi sự làm hại, nhẫn đối với mọi người, nhẫn ở mọi nơi — tức là khi một mình và khi ở giữa hội chúng đông người; nhẫn ở mọi lúc — tức là sáng sớm, giữa trưa, chiều tối, ngày và đêm, quá khứ, vị lai, hiện tại, khi bệnh hay không bệnh, khi nằm hay khi dậy. Thân luôn thực hành nhẫn, không đụng chạm quấy nhiễu người kia; miệng luôn thực hành nhẫn, lìa những lời không ưa nghe; ý luôn thực hành nhẫn, không nổi giận dữ, cũng không khởi những mong cầu không trong sạch.
Thế nào là nhẫn trừ sự quấy nhiễu của Bồ tát? Nói tóm lược có tám loại. Một là Bồ tát đối với người đang khổ mà đến cầu xin, chịu đựng được, không làm họ phiền não. Hai là đối với kẻ hung bạo, cực ác, nương vào lòng đại bi mà chịu đựng, không làm họ phiền não. Ba là đối với người xuất gia phạm giới, nương vào lòng đại bi mà chịu đựng, không làm họ phiền não. Năm loại còn lại là tinh tấn chịu đựng, không làm phiền não các chúng sinh đang khổ não (?): muốn trừ khổ cho họ; cầu pháp và pháp tùy pháp hành (thực hành theo đúng thứ lớp của pháp, hướng về giải thoát); những pháp như vậy thì giảng nói rộng ra; những việc chúng sinh làm thì đều giúp đỡ, tinh tấn đảm đương được (?). Đó gọi là tám loại nhẫn trừ sự quấy nhiễu. Những gì chúng sinh lo khổ thì chịu đựng mà trừ cho họ; những gì họ thiếu thốn thì chịu đựng mà làm lợi ích cho họ.
Thế nào là nhẫn đem lại an vui cho đời này và đời sau của Bồ tát? Nói tóm lược có chín loại. Vị Bồ tát này an trụ trong pháp lành không buông lung, chịu đựng được lạnh, nóng, đói, khát, muỗi mòng chích đốt, gió nắng và các thứ độc hại; mọi sự mệt nhọc khổ sở của thân và tâm đều chịu đựng được. Thấy chúng sinh rơi vào biển sinh tử, chịu các nỗi khổ sinh, già, bệnh, chết v.v…, lòng thương xót luôn đặt lên trước. Nhẫn như vậy thì Bồ tát ngay trong đời hiện tại tự mình được sống an vui, xa lìa hết mọi điều ác, lại tạo nhân duyên an vui cho đời sau, cũng khiến người khác hướng đến sự an ổn vui vẻ ở đời này và đời sau. Vì vậy gọi là nhẫn đem lại an vui cho đời này và đời sau.
Thế nào là nhẫn thanh tịnh của Bồ tát? Nói tóm lược có mười loại. Một là bị người khác làm hại mà không có lòng muốn trả đũa. Hai là không khởi giận hờn. Ba là không có ý tưởng oán ghét. Bốn là luôn làm lợi ích, trước kia lòng thế nào thì về sau cũng làm như vậy; làm lợi ích rồi thì bỏ qua những điều người kia làm hại mình. Năm là đối với người làm hại mình thì dùng lời dịu dàng mà xin lỗi. Sáu là nếu người kia xin lỗi thì mau chóng chấp nhận. Bảy là thấy người kia không nhẫn được thì càng thêm lòng thương xót. Tám là thấy người kia tu nhẫn thì càng thêm kính trọng (?). Chín là thấy chúng sinh sợ hãi thì khởi lòng thương xót sâu xa. Mười là dứt trừ mọi lỗi như không nhẫn v.v…, lìa dục mà trong sạch. Mười loại như vậy gọi là nhẫn thanh tịnh của Bồ tát. Như vậy, từ nhẫn tự tính cho đến nhẫn thanh tịnh, rộng lớn vô lượng, là nhân của quả đại bồ đề. Nương vào nhẫn này, ắt sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video