Kinh Bồ Tát Địa Trì, phần Phương tiện xứ (phần nói về các phương pháp tu tập), phẩm thứ mười ba: Thiền (sự định tâm, giữ tâm lắng yên chuyên nhất).
Thế nào là thiền ba-la-mật (sự hoàn hảo của thiền định; ba-la-mật là pháp tu đạt đến mức trọn vẹn, đưa người từ bờ khổ sang bờ giải thoát) của Bồ Tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh)? Nói gọn có chín loại. Một là tự tánh thiền (thiền xét theo bản chất). Hai là nhất thiết thiền (thiền bao gồm mọi loại). Ba là nan thiền (thiền khó làm). Bốn là nhất thiết môn thiền (thiền ở mọi phương diện). Năm là thiện nhân thiền (thiền của bậc người lành). Sáu là nhất thiết hành thiền (thiền trong mọi hạnh). Bảy là trừ não thiền (thiền dứt trừ khổ não). Tám là thử thế tha thế lạc thiền (thiền đem lại an vui đời này và đời sau). Chín là thanh tịnh thiền (thiền trong sạch).
Thế nào là tự tánh thiền? Đối với Bồ Tát tạng (kho giáo pháp dành cho Bồ Tát), lấy sự nghe và suy ngẫm làm bước đi trước, tâm chuyên nhất an trụ vào điều thiện thuộc thế gian và xuất thế gian (vượt khỏi thế gian, đưa đến giải thoát); hoặc thuộc phần chỉ (dừng lắng tâm), hoặc thuộc phần quán (quán xét bằng trí tuệ), hoặc cùng loại với cả hai, hoặc gồm cả hai phần. Đó gọi là tự tánh thiền.
Thế nào là nhất thiết thiền của Bồ Tát? Nói gọn có hai loại: một là thế gian, hai là xuất thế gian. Lại tùy chỗ thích hợp mà mỗi loại có ba thứ: một là hiện pháp lạc trụ thiền (thiền giúp an trú trong niềm vui ngay ở đời này), hai là thiền sinh ra công đức tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một đối tượng), ba là thiền làm lợi ích chúng sinh.
Thiền định của Bồ Tát lìa mọi (?) vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư vọng), thân tâm lắng dừng, vắng lặng bậc nhất, tâm tự cao lắng xuống, bỏ lìa sự đắm say mùi vị của thiền và mọi hình tướng. Đó gọi là hiện pháp lạc trụ thiền.
Thiền định của Bồ Tát sinh ra đủ loại tam-muội không thể nghĩ bàn, vô lượng vô biên, thuộc về dòng dõi thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có). Các tam-muội ấy, tất cả Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà tự giải thoát cho mình) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy) đều không biết đến tên gọi, huống gì có thể khởi lên và sinh ra được. Cùng với những công đức thù thắng vi diệu mà hai thừa (hai hàng Thanh văn và Bích-chi Phật) có được như: giải thoát, trừ nhập (các phép quán chế ngự cảnh vật), nhất thiết nhập (các phép quán thấy một yếu tố trùm khắp mọi nơi), vô ngại tuệ (trí tuệ thông suốt không ngăn ngại trong việc hiểu và nói pháp), vô tránh (không gây tranh cãi, không khởi phiền não nơi người khác), nguyện trí (trí biết được điều mình nguyện biết). Đó gọi là thiền sinh ra công đức tam-muội của Bồ Tát.
Thiền làm lợi ích chúng sinh có mười một thứ như đã nói ở trước. Bồ Tát nương vào thiền (?): đối với việc chúng sinh làm thì giúp đỡ đem lại lợi ích, đều cùng làm chung với họ; để trừ các nỗi khổ thì nói những điều thích đáng; biết ơn và đáp ơn; che chở những ai sợ hãi; với các tai nạn, lo âu, khổ sở thì có thể gỡ rối cho họ; ai thiếu thốn của cải sinh sống thì cấp cho những thứ cần dùng; nuôi dạy đồ chúng đúng theo pháp và khéo tùy thuận họ; thấy công đức thật thì vui mừng khen ngợi; ai có lỗi lầm thì với tâm bình đẳng mà uốn nắn chế phục; dùng thần lực khiến họ sợ hãi hoặc khiến họ vui mừng. Đó là nói gọn về nhất thiết thiền, không gì sót, không gì hơn.
Thế nào là nan thiền của Bồ Tát? Nói gọn có ba loại. Bồ Tát đã lâu tập luyện thiền định thù thắng vi diệu, tâm được tự tại trong các tam-muội, nhưng vì thương xót chúng sinh, muốn giúp họ thành thục, nên bỏ niềm vui thiền định bậc nhất mà sinh vào Dục giới (cõi của chúng sinh còn tham muốn dục lạc, như cõi người). Đó gọi là nan thiền thứ nhất của Bồ Tát. Bồ Tát nương thiền mà sinh ra vô lượng, vô số, không thể nghĩ bàn các tam-muội sâu xa, vượt hơn tất cả Thanh văn và Bích-chi Phật. Đó gọi là nan thiền thứ hai. Bồ Tát nương thiền mà đạt được vô thượng bồ đề (sự giác ngộ cao nhất, không gì hơn). Đó gọi là nan thiền thứ ba.
Thế nào là nhất thiết môn thiền của Bồ Tát? Nói gọn có bốn loại: một là thiền có giác có quán (thiền còn tâm tìm xét thô và quán xét tế), hai là thiền đi cùng hỷ (niềm hoan hỷ), ba là thiền đi cùng lạc (cảm giác an vui), bốn là thiền đi cùng xả (tâm buông thả, quân bình, không vui không khổ).
Thế nào là thiện nhân thiền của Bồ Tát? Nói gọn có năm loại: một là không đắm say mùi vị thiền; hai là đi cùng tâm từ (lòng thương yêu, muốn đem vui cho người); ba là đi cùng tâm bi (lòng thương xót, muốn cứu khổ cho người); bốn là đi cùng tâm hỷ (vui mừng khi người khác được an vui); năm là đi cùng tâm xả (tâm bình đẳng, không thiên vị, không vướng mắc).
Thế nào là nhất thiết hành thiền của Bồ Tát? Đó là sáu loại và bảy loại, nói gọn là mười ba loại: thiền thiện; thiền biến hóa thuộc vô ký (không thiện không ác); thiền thuộc phần chỉ, thiền thuộc phần quán; thiền lợi mình lợi người; thiền chánh niệm (ghi nhớ, tỉnh thức đúng đắn); thiền sinh ra công đức của sức thần thông; thiền duyên vào danh (tên gọi, lời văn); thiền duyên vào nghĩa; thiền duyên vào tướng chỉ (dừng lắng tâm); thiền duyên vào tướng cử (nâng tâm lên khi tâm trì trệ); thiền duyên vào tướng xả (giữ tâm quân bình); thiền đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao) an trú trong niềm vui ngay đời này. Đó gọi là mười ba loại nhất thiết hành thiền của Bồ Tát.
Thế nào là trừ não thiền của Bồ Tát? Nói gọn có tám loại. Một là Bồ Tát nhập định, trừ được các khổ hoạn, chất độc làm hại, sương giá mưa đá, bệnh sốt nóng, bệnh do quỷ gây ra; đó gọi là thiền làm chỗ dựa cho chú thuật. Hai là Bồ Tát nhập định, trừ được các bệnh do tứ đại (bốn yếu tố cấu thành thân thể: đất, nước, lửa, gió) mất điều hòa gây ra; đó gọi là thiền trừ khổ não. Ba là Bồ Tát nhập định làm cho mưa lành đổ xuống, tiêu trừ tai họa hạn hán, cứu các nạn đói kém; đó gọi là thiền mây mưa. Bốn là Bồ Tát nhập định, cứu các nạn sợ hãi, mọi nỗi khiếp sợ trên nước, trên cạn, do người hay do phi nhân (loài không phải người như quỷ thần) gây ra; đó gọi là thiền cứu độ khắp cả. Năm là Bồ Tát nhập định, có thể dùng đồ ăn thức uống giúp đỡ chúng sinh đói khát nơi đồng hoang; đó gọi là thiền làm lợi ích. Sáu là Bồ Tát nhập định, có thể dùng của cải để điều phục chúng sinh; đó gọi là thiền điều phục. Bảy là Bồ Tát nhập định làm tỉnh những kẻ mê say, những ai lạc lối mười phương đều được làm cho tỉnh biết; đó gọi là thiền khai giác (mở cho tỉnh ngộ). Tám là Bồ Tát nhập định, những việc chúng sinh làm đều giúp cho thành tựu; đó gọi là thiền cùng làm khắp cả.
Thế nào là thử thế tha thế lạc thiền của Bồ Tát? Nói gọn có chín loại. Một là thiền dùng thần túc (phép thần thông đi lại, biến hóa tự tại) biến hiện để điều phục chúng sinh. Hai là thiền dùng sự nói ra (điều trong tâm người khác) để thị hiện mà điều phục chúng sinh. Ba là thiền dùng lời dạy răn và biến hiện để điều phục chúng sinh. Bốn là thiền chỉ bày các ác thú (những cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) cho chúng sinh làm ác. Năm là thiền giúp chúng sinh mất tài ăn nói bằng cách ban cho tài ăn nói. Sáu là thiền giúp chúng sinh mất trí nhớ bằng cách ban cho trí nhớ. Bảy là thiền soạn ra những bộ luận không sai lệch, những bài tán tụng vi diệu, và ma-đắc-lặc-già (phiên âm tiếng Phạn, chỉ các bản luận giải tóm lược nghĩa lý giáo pháp), để chánh pháp được tồn tại lâu dài ở đời. Tám là thiền dùng các kỹ thuật thế gian để đem lợi ích và thu phục chúng sinh, tức là chữ viết, số học, tính toán, các phương cách mưu sinh, và đủ loại khí cụ như thế. Chín là thiền phóng ánh sáng làm tạm ngưng nỗi khổ ở các ác thú.
Thế nào là thanh tịnh thiền của Bồ Tát? Nói gọn có mười loại. Một là thiền thanh tịnh của thế gian, không đắm mùi vị, không nhiễm ô. Hai là thiền thanh tịnh xuất thế gian. Ba là thiền thanh tịnh trong phương pháp tu. Bốn là thiền thanh tịnh do đạt được căn bản định (các tầng thiền định chính). Năm là thiền thanh tịnh tiến vượt lên trên căn bản định. Sáu là thiền thanh tịnh có sức tự tại vào định, trụ định, xuất định. Bảy là thiền thanh tịnh có sức bỏ định rồi vào lại. Tám là thiền thanh tịnh có sức làm các việc thần thông. Chín là thiền thanh tịnh lìa mọi kiến chấp (quan điểm sai lầm). Mười là thiền thanh tịnh đoạn trừ phiền não chướng và trí chướng (chướng ngại do các phiền não như tham, giận, si gây ra, và chướng ngại che lấp sự hiểu biết đối với mọi điều cần biết).
Như thế, vô lượng thiền của Bồ Tát đạt được quả đại bồ đề (giác ngộ lớn). Bồ Tát nương vào đó mà đã đạt và sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao nhất của Phật).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video