Bồ-tát địa trì (bộ luận về các bậc tu và hạnh tu của Bồ-tát — người phát nguyện tu đến thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh), phần Thứ pháp phương tiện xứ, phẩm Cánh (phẩm nói về những pháp trợ lực như đôi cánh), thứ hai.
Bồ-tát tại gia và xuất gia có bốn pháp làm đôi cánh; Bồ-tát tu học những pháp này thì mau đạt a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn, tức quả vị Phật). Một là khéo tu nghiệp lành, hai là khéo léo phương tiện, ba là thu nhận chúng sinh, bốn là hồi hướng (đem công đức hướng về mục đích giác ngộ).
Thế nào là khéo tu nghiệp lành? Bồ-tát đối với sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) thì tu một cách quyết định, tu một cách chuyên tâm, tu thường xuyên, tu không có tội lỗi. Thế nào là tu quyết định? Về đàn ba-la-mật (hạnh bố thí): Bồ-tát đối với người đến xin, dù có lợi hay không có lợi, dù họ có đức hay có lỗi, đều nhất định bố thí; đối với việc bố thí, tâm không lay động, không bị người hay phi nhân (các loài quỷ thần), sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tu sĩ Ấn Độ) hay người đồng đạo ở thế gian phá hoại được. Thế nào là tu chuyên tâm? Bồ-tát đối với người đến xin, bỏ cả vật trong thân và ngoài thân, cho hết tất cả mà không keo tiếc. Thế nào là tu thường xuyên? Bồ-tát bố thí không biết chán mỏi, mọi lúc đều bình đẳng, có được gì thì bố thí nấy. Thế nào là tu không có tội lỗi? Như đã nói trong phẩm Thí: bố thí lìa phiền não. Đó gọi là Bồ-tát khéo tu đàn ba-la-mật. Như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ cũng như vậy, nên tùy chỗ thích hợp mà biết.
Thế nào là khéo léo phương tiện? Nói tóm có mười loại: phương tiện khéo léo trừ sự tàn hại cho chúng sinh phá hoại pháp; phương tiện khéo léo khiến người đứng giữa bước vào, người đã vào được thuần thục, người đã thuần thục được giải thoát; sự khéo léo về các luận thuyết thế gian; sự khéo léo quan sát việc giữ hay phạm giới luật Bồ-tát; sự khéo léo về chánh nguyện; sự khéo léo về Thanh văn thừa (lối tu của người nghe lời Phật dạy để tự giải thoát); sự khéo léo về Duyên giác thừa (lối tu của người tự quán nhân duyên mà giác ngộ); sự khéo léo về Đại thừa (lối tu “cỗ xe lớn”, cứu độ mọi chúng sinh). Tất cả những sự khéo léo như vậy, tùy chỗ thích hợp ở mỗi địa (bậc tu) của Bồ-tát mà phân biệt, nên biết. Mười sự khéo léo này nhằm năm việc. Bốn sự khéo léo đầu là để làm lợi ích chúng sinh. Sự khéo léo về luận thuyết thế gian là để chế phục các luận thuyết khác. Sự khéo léo quan sát việc giữ hay phạm giới luật Bồ-tát là để không phạm giới; người đã phạm thì khiến sám hối đúng pháp, thọ trì giới luật thanh tịnh. Sự khéo léo về chánh nguyện là để Bồ-tát ở đời sau được tất cả những gì mình mong muốn. Sự khéo léo về ba thừa là để Bồ-tát tùy theo chủng tánh, căn cơ, sự hiểu biết của người mà dùng thí dụ, tùy thuận nói pháp, nói pháp đầy đủ. Như vậy mười sự khéo léo nhằm năm việc. Năm việc này làm cho mọi việc làm đều đầy đủ, là phương tiện làm lợi ích ở đời này và đời sau.
Thế nào là Bồ-tát thu nhận chúng sinh? Bồ-tát nương vào bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục người): bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc chung. Có chúng sinh được làm lợi ích bằng sự an ổn, có chúng sinh được làm lợi ích bằng niềm vui, có chúng sinh được làm lợi ích bằng cả an ổn lẫn niềm vui, như đã nói rộng trong phẩm Tự tha lợi (lợi mình lợi người) ở trước. Thế nào là Bồ-tát hồi hướng? Bồ-tát tu tập thiện căn (gốc lành) theo ba cửa, tức là khéo tu nghiệp lành, khéo léo phương tiện và thu nhận chúng sinh; tất cả những gì trong quá khứ, vị lai, hiện tại, đều dùng tâm thuần tịnh mà hồi hướng về a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không dùng thiện căn để cầu quả báo nào khác.
Những pháp mà Thế Tôn (danh hiệu của Phật) nói cho Bồ-tát tại gia và xuất gia học, nên biết tất cả đều được bao gồm trong bốn pháp: khéo tu nghiệp lành, khéo léo phương tiện, thu nhận chúng sinh và hồi hướng. Bồ-tát khéo tu nghiệp lành, khéo léo phương tiện, thu nhận, tích tụ và hồi hướng, thì nên biết là đã gần tòa Bồ-đề (chỗ ngồi thành Phật). Tất cả Bồ-tát tại gia và xuất gia trong quá khứ, vị lai, hiện tại học a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đã học, sẽ học và đang học, đều là bốn pháp như vậy, trọn vẹn, không gì hơn.
Bốn pháp như vậy, Bồ-tát tại gia và xuất gia đều thành tựu được; nhưng người xuất gia so với người tại gia có sự khác biệt lớn. Bồ-tát xuất gia thoát khỏi cái lụy phải lo toan cho cha mẹ, vợ con, quyến thuộc v.v. Bồ-tát xuất gia thoát khỏi nỗi khổ phải lo ruộng nương, làm ăn sinh sống, phục dịch nhà vua v.v. Bồ-tát xuất gia tu đầy đủ phạm hạnh (đời sống trong sạch, không dâm dục) và tất cả các pháp trợ giúp giác ngộ, mau được thần thông; nếu tu pháp lành thì mau đến chỗ rốt ráo. Bồ-tát xuất gia hễ nói pháp điều gì thì được người tin nhận. Đó gọi là sự khác biệt lớn giữa tại gia và xuất gia.
Kinh Bồ-tát địa trì, quyển thứ tám.
Kinh Bồ-tát địa trì, quyển thứ chín.
Đời Bắc Lương (một triều đại nhỏ ở vùng tây bắc Trung Quốc, thế kỷ thứ năm), Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị thầy tinh thông ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Đàm-vô-sấm, người miền Trung Ấn Độ, dịch tại Cô Tạng (kinh đô nước Bắc Lương).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video