Bồ-tát địa trì (bộ luận về các bậc tu và hạnh tu của Bồ-tát — người phát nguyện tu đến thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh), phần Thứ pháp phương tiện xứ, phẩm Tịnh tâm (tâm trong sạch), thứ ba.
Bồ-tát đối với chúng sinh có bảy loại lòng thương xót, gọi là chân thật bậc nhất: một là không vì sợ hãi, hai là khéo léo, ba là không chán mỏi, bốn là không mong cầu, năm là không tham, sáu là rộng lớn, bảy là bình đẳng. Bồ-tát không vì sợ hãi mà khởi lòng thương xót chúng sinh, rồi tu nghiệp thân, miệng, ý để chúng sinh được an vui; đó gọi là không vì sợ hãi. Bồ-tát dùng trí tuệ khéo léo mà khởi lòng thương xót chúng sinh, không dạy những gì trái pháp, trái luật, trái chân lý, không đặt họ vào chỗ không thích hợp; đó gọi là khéo léo. Bồ-tát đối với chúng sinh, dùng mọi phương tiện mà không mệt mỏi chán nản; đó gọi là không chán mỏi. Bồ-tát khởi lòng thương xót chúng sinh mà không vì sợ hãi hay mong cầu gì; đó gọi là không mong cầu. Bồ-tát khởi lòng thương xót chúng sinh mà không mong được đền ơn; đó gọi là không tham. Bồ-tát khởi lòng thương xót chúng sinh không giới hạn số chúng sinh; dù được chúng sinh làm lợi hay làm hại đều không bỏ rơi; đó gọi là rộng lớn. Bồ-tát khởi lòng thương xót chúng sinh bằng khắp cõi chúng sinh, không có giới hạn phương hướng; đó gọi là bình đẳng. Bồ-tát thành tựu bảy loại lòng thương xót như vậy, gọi là chân thật bậc nhất.
Bồ-tát đối với Phật, Pháp, Tăng (ba ngôi báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể tu hành) dùng phương tiện quan sát mà có được sự hiểu biết quyết định; đó gọi là tịnh tâm. Nói tóm có mười lăm loại: một là tâm vô thượng, hai là tâm giới, ba là tâm ba-la-mật (tâm thực hành sáu hạnh đưa đến bờ giác ngộ), bốn là tâm nghĩa chân thật, năm là tâm thần lực, sáu là tâm an ổn, bảy là tâm vui, tám là tâm giải thoát, chín là tâm vững chắc, mười là tâm không luống uổng, mười một là tâm chưa thanh tịnh, mười hai là tâm thanh tịnh, mười ba là tâm thanh tịnh hoàn toàn, mười bốn là tâm điều phục, mười lăm là tâm câu sinh (tâm sinh ra cùng lúc, tự nhiên sẵn có).
Tâm thanh tịnh chuyên ưa thích ba ngôi báu Phật, Pháp, Tăng gọi là vô thượng. Tâm thanh tịnh thọ trì giới luật Bồ-tát gọi là giới. Tâm thanh tịnh thực hành bố thí, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ gọi là ba-la-mật. Tâm thanh tịnh đối với nghĩa rất sâu xa của nhân vô ngã (con người không có cái “ta” thường hằng), pháp vô ngã (sự vật không có tự thể thường hằng), và đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) về nhân và pháp đều vô ngã, gọi là nghĩa chân thật. Tâm thanh tịnh đối với sức thần thông không thể nghĩ bàn và năng lực bẩm sinh của chư Phật và Bồ-tát gọi là thần lực (?). Đối với chúng sinh muốn dùng điều thiện làm lợi ích cho họ, gọi là an ổn. Đối với chúng sinh muốn thu nhận để làm lợi ích cho họ, gọi là vui. Đối với chúng sinh lìa tâm tham và lìa sự mong nhận quả báo, gọi là giải thoát. Đối với vô thượng bồ-đề (giác ngộ cao nhất) mà tâm vững chắc, gọi là vững chắc. Phương tiện làm lợi ích chúng sinh, phương tiện khai mở giác ngộ, trí không lầm lẫn, cùng với giải thoát, gọi là không luống uổng. Tâm của Bồ-tát ở giải hành địa (bậc hiểu và thực hành theo hiểu biết, chưa chứng chân lý) gọi là chưa thanh tịnh. Tâm của Bồ-tát từ tịnh tâm địa (bậc tâm thanh tịnh, đã thấy chân lý) cho đến quyết định hành địa (bậc thực hành đã chắc chắn không thoái lui) gọi là thanh tịnh. Tâm của Bồ-tát ở cứu cánh địa (bậc rốt ráo, cao nhất) gọi là thanh tịnh hoàn toàn. Tâm chưa thanh tịnh ấy gọi là điều phục. Sự suy nghĩ của tâm thanh tịnh và tâm thanh tịnh hoàn toàn gọi là câu sinh; vì bản tánh tự chân thật, thân tâm thanh tịnh, nên gọi là câu sinh. Đó gọi là mười lăm tâm thanh tịnh.
Mười lăm tâm thanh tịnh này, tùy theo tất cả các địa (bậc tu), nói tóm làm mười việc. Tâm vô thượng: cúng dường thanh tịnh Tam bảo (ba ngôi báu), làm lợi ích bằng mọi hạnh, tu tất cả pháp bồ-đề, đầy đủ sự chân thật bậc nhất. Tâm giới: thọ trì giới luật Bồ-tát, cho đến mất mạng cũng không hủy phạm; nếu có phạm thì liền trừ bỏ được. Tâm ba-la-mật: các pháp thiện căn thường siêng năng tu tập, an trú không buông lung. Tâm nghĩa chân thật: dùng tâm không nhiễm ô, vì chúng sinh mà chịu sinh tử, không bỏ tâm thanh tịnh của Niết-bàn giải thoát. Tâm thần lực: lòng tin thanh tịnh thuần hậu, khai mở giác ngộ, và tu tưởng niệm về sinh tử, thường an trú trong nghe học và suy nghĩ, biết chừng mực, biết đủ. Tâm an ổn, tâm vui, tâm giải thoát: dùng mọi cách làm lợi ích chúng sinh mà không mệt mỏi chán nản. Tâm vững chắc: tinh tấn hừng hực, tinh tấn rộng lớn, phương tiện bình đẳng, phương tiện không lơi lỏng, phương tiện không gián đoạn. Tâm không luống uổng: mau đạt thần thông, đối với mỗi pháp lành không vì tâm nhỏ, tâm thấp kém mà sinh ý nghĩ cho là đủ. Tâm điều phục sinh ra tâm câu sinh. Tâm câu sinh thì mau đạt a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn, tức quả vị Phật), làm lợi ích an vui cho trời và người ở thế gian. Tâm điều phục bao gồm tâm chưa thanh tịnh; tâm câu sinh bao gồm tâm thanh tịnh và tâm thanh tịnh hoàn toàn.
Những gì Thế Tôn (danh hiệu của Phật) nói về tâm thanh tịnh của Bồ-tát, mọi sự đặt bày chỉ rõ, đều được bao gồm trong mười lăm tâm thanh tịnh này. Các Bồ-tát quá khứ, vị lai, hiện tại đạt vô thượng bồ-đề, đã đạt, sẽ đạt và đang đạt, tất cả đều do mười lăm tâm thanh tịnh này, trọn vẹn, không gì hơn. Mười lăm tâm thanh tịnh như vậy có quả phước lợi lớn; nương vào đó mà đạt vô thượng bồ-đề.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video