Thiên 26 — Phần Thứ pháp phương tiện – Phẩm 4: Các trụ

 Bồ Tát Địa Trì (sách bàn về các bậc tu của Bồ Tát; Bồ Tát là người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài) — phần Thứ pháp phương tiện xứ (phần thứ hai của sách, nói về các pháp tu tiếp theo làm phương tiện) — Phẩm thứ tư: Trụ (các bậc, các chặng mà Bồ Tát lần lượt an trú trên đường tu).

 Trước đã nói về chủng tính của Bồ Tát (căn tính sẵn có, như hạt giống bẩm sinh để thành Bồ Tát) cho đến những điều Bồ Tát phải học. Còn những điều Bồ Tát học, tướng của Bồ Tát (dấu hiệu nhận ra một Bồ Tát), cánh của Bồ Tát (những phần trợ giúp đường tu, ví như đôi cánh giúp chim bay) và tâm thanh tịnh của Bồ Tát thì nay sẽ nói vắn tắt.

 Mười hai trụ của Bồ Tát gồm thâu mọi trụ và mọi hạnh của Bồ Tát. Thứ mười ba là Như Lai trụ (bậc của Phật; Như Lai là một danh hiệu của Phật), là trụ cao nhất, không gì hơn.

 Mười hai trụ của Bồ Tát là gì? Một là chủng tính trụ (bậc có sẵn hạt giống Bồ Tát). Hai là giải hành trụ (bậc hiểu giáo pháp và thực hành theo sự hiểu, nhưng chưa tự chứng). Ba là hoan hỷ trụ (bậc vui mừng, vì lần đầu chứng được tâm thanh tịnh). Bốn là tăng thượng giới trụ (bậc giới hạnh vượt trội; giới là các điều răn giữ gìn thân, miệng, ý). Năm là tăng thượng ý trụ (bậc tâm ý, tức thiền định, vượt trội). Sáu là tăng thượng tuệ trụ (bậc trí tuệ vượt trội).

 Tăng thượng tuệ trụ có ba thứ: một là tương ứng với các pháp bồ đề phần (các phép tu dẫn đến giác ngộ); hai là tương ứng với các đế (các chân lý); ba là tương ứng với duyên khởi sinh diệt (lẽ mọi sự sinh ra và mất đi đều do nhân duyên nương nhau). Bồ Tát quán xét chân thật, có trí chân thật, tức là biết chúng sinh do đâu sinh khổ và do đâu diệt khổ. Vì vậy Bồ Tát ở ba cửa này có ba thứ tuệ, ba thứ trụ.

 Thứ chín là hữu hành hữu khai phát vô tướng trụ (bậc tu vô tướng — không còn bám vào hình tướng của sự vật — nhưng còn phải dụng công và còn phải gắng sức khơi dậy). Thứ mười là vô hành vô khai phát vô tướng trụ (bậc tu vô tướng một cách tự nhiên, không còn phải dụng công, không còn phải gắng sức). Thứ mười một là vô ngại trụ (bậc trí tuệ và tài thuyết pháp không gì ngăn trở). Thứ mười hai là tối thượng Bồ Tát trụ (bậc cao nhất của Bồ Tát). Mười hai trụ như vậy gồm thâu mọi trụ và mọi hạnh của Bồ Tát.

 Như Lai trụ thì vượt trên mọi trụ của Bồ Tát. A-duy-tam-Phật trụ (bậc của người đã giác ngộ trọn vẹn) chính là Như Lai trụ; về sau phẩm An Lập sẽ nói rộng.

 Nay sẽ nói về mười hai trụ mà Bồ Tát dựng lập. Thế nào là chủng tính trụ? Bồ Tát này bản tính tự hiền lành, bản tính tự có thể làm các việc công đức và các pháp lành. Vì bản tính hiền lành nên làm việc gì cũng tự nhiên theo ý, các pháp lành sinh ra không cần đợi suy tính. Như vậy mới được gọi là Bồ Tát có chủng tính. Đó là hạt giống của mọi Phật pháp (giáo pháp và phẩm chất của Phật). Hạt giống mọi Phật pháp ấy có sẵn trong thân, lìa được các phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê) thô nặng.

 Bồ Tát ở chủng tính trụ, dù có lúc khởi lên những phiền não trói buộc mạnh mẽ, rốt cuộc cũng không bao giờ làm năm nghiệp vô gián (năm tội cực nặng khiến phải đọa ngay vào địa ngục Vô Gián: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn), và không đoạn mất thiện căn (gốc rễ của điều lành). Nghĩa của chủng tính như phẩm Chủng Tính đã nói. Đó gọi là chủng tính trụ.

 Thế nào là giải hành trụ? Bồ Tát này mới phát tâm (mới khởi chí nguyện cầu thành Phật), chưa được tịnh tâm địa (bậc chứng được tâm thanh tịnh). Mọi hạnh của Bồ Tát chưa được tịnh tâm địa gọi là giải hành trụ.

 Bồ Tát ở chủng tính trụ, đối với các trụ Bồ Tát khác và đối với Như Lai trụ, chỉ là cái nhân sinh ra và cái nhân gom giữ, chứ chưa phải là phương tiện, cũng chưa phải là đạt được, cũng chưa phải là thanh tịnh, huống gì đối với Như Lai trụ. Bồ Tát ở giải hành trụ, đối với các trụ Bồ Tát khác và Như Lai trụ, là phương tiện, nhưng chưa phải là đạt được, cũng chưa phải là thanh tịnh; chỉ đạt được giải hành và hướng tới thanh tịnh.

 Bồ Tát ở giải hành trụ tu tập cho thanh tịnh hoan hỷ trụ, đạt được phương tiện đi trước và hướng tới thanh tịnh. Bồ Tát ở hoan hỷ trụ tu tập cho thanh tịnh tăng thượng giới trụ, đạt được phương tiện đi trước và hướng tới thanh tịnh. Nói rộng ra như vậy cho đến tối thượng Bồ Tát trụ, nên biết đều như thế. Bồ Tát ở tối thượng Bồ Tát trụ lần lượt tu tập cho thanh tịnh Như Lai trụ; đó là phương tiện đi trước của Như Lai trụ. Còn Như Lai trụ thì đạt được và thanh tịnh cùng một lúc. Đó là chỗ khác nhau giữa trụ của Bồ Tát và trụ của Như Lai.

 Thế nào là hoan hỷ trụ? Bồ Tát an trú nơi tâm thanh tịnh, gọi là hoan hỷ trụ. Thế nào là tăng thượng giới trụ? Bồ Tát nhờ tâm thanh tịnh mà an trú trong tính giới (giới tự nhiên, không phải gắng gượng mà tự không làm điều sai) đầy đủ. Thế nào là tăng thượng ý trụ? Bồ Tát nhờ tăng thượng giới mà an trú trong thiền (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú), tam muội (định, tâm an trụ vững vàng vào một đối tượng) và chánh thọ (sự nhập định đúng đắn) thanh tịnh của thế gian.

 Thế nào là tuệ trụ tương ứng với pháp bồ đề phần? Bồ Tát nhờ trí thanh tịnh của thế gian, nhờ tam muội chân thật và sự giác biết chân đế (chân lý tuyệt đối), mà an trú trong sự quán sát ba mươi bảy pháp bồ đề phần (ba mươi bảy phép tu dẫn đến giác ngộ, gồm bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo) như chánh niệm xứ (phép quán đúng đắn về thân, cảm thọ, tâm và các pháp).

 Thế nào là tuệ trụ tương ứng với đế? Bồ Tát nhờ các pháp bồ đề phần mà an trú trong trí tuệ quán sát chân đế. Thế nào là tuệ trụ tương ứng với duyên khởi sinh diệt? Bồ Tát lấy sự giác biết chân đế làm chỗ dựa vượt trội rồi, an trú trong sự quán sát bản tính: khổ sinh ra là có nhân duyên, khổ diệt đi cũng có nhân duyên.

 Thế nào là hữu hành hữu khai phát vô tướng trụ? Bồ Tát lấy ba thứ tăng thượng tuệ làm chỗ dựa vượt trội rồi, còn dụng công, còn gắng sức khơi dậy, không đứt quãng, không gián đoạn, nơi chân như (thực tính như thế, không đổi khác) của mọi pháp, lìa các vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối), an trú cùng với sự tu tuệ. Thế nào là vô hành vô khai phát vô tướng trụ? Chính trụ vô tướng ấy được tu nhiều, thuần thục, không đứt quãng, không gián đoạn, đạo tăng trưởng, an trú một cách thuận theo tự nhiên.

 Thế nào là vô ngại trụ? Bồ Tát nương trí tuệ và tam muội trong sạch, nhanh nhạy, không lay động, an trú trong sự phân biệt quán sát chương cú, ý nghĩa và lời lẽ của giáo pháp phương quảng (giáo pháp Đại thừa rộng lớn) vô thượng mà Phật đã nói.

 Thế nào là tối thượng Bồ Tát trụ? Bồ Tát an trú nơi đạo Bồ Tát rốt ráo, được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối cao, chân chính, trọn khắp của Phật), được quán đảnh đại pháp (nghi thức rưới nước lên đỉnh đầu, ví như lễ lập thái tử, ở đây chỉ việc được chư Phật thừa nhận sắp nối ngôi Phật), chỉ còn một đời nối tiếp; hoặc là thân cuối cùng, ở trụ này theo thứ lớp đạt được bồ đề (sự giác ngộ) vô thượng, an trú mà làm mọi Phật sự (mọi việc giáo hóa, cứu độ của Phật).

 Bồ Tát ở giải hành trụ tu hạnh còn ít, hạnh còn gián đoạn, hạnh chưa nhất định, nên những gì đạt được còn có thể thoái lui. Bồ Tát từ hoan hỷ trụ cho đến ba tuệ trụ thì tu hạnh rộng, hạnh không gián đoạn, hạnh nhất định, nên những gì đạt được không thoái lui. Bồ Tát từ hữu hành hữu khai phát vô tướng trụ cho đến tối thượng Bồ Tát trụ thì tu vô lượng hạnh, hạnh không gián đoạn, hạnh nhất định, nên những gì đạt được không thoái lui.

 Bồ Tát ở giải hành trụ là giai đoạn phương tiện chuẩn bị cho sự tu vô tướng. Bồ Tát từ hoan hỷ trụ cho đến tăng thượng tuệ trụ thì đạt được sự tu vô tướng. Bồ Tát ở vô tướng trụ thứ nhất và vô tướng trụ thứ hai thì sự tu vô tướng được thanh tịnh. Bồ Tát ở vô ngại trụ và tối thượng Bồ Tát trụ là quả của sự tu vô tướng.

 Bồ Tát ở giải hành trụ, khi thực hành giải hành, có những hành tướng (biểu hiện của sự tu) gì? Bồ Tát ở giải hành trụ, khi thực hành giải hành, phải dùng sức suy nghĩ mà suy xét, tu tập những phương tiện Bồ Tát cần làm, chứ chưa thể tự nhiên mà chân thật, vững chắc, không thoái lui. Chưa được sự tu không thoái lui của Bồ Tát đúng như cách tu; các quả của sự tu ấy như thần thông, giải thoát, tam muội, chánh thọ vô ngại đều chưa đạt được.

 Cũng chưa lìa năm nỗi sợ, đó là: sợ không sống nổi, sợ tiếng xấu, sợ chết, sợ rơi vào đường ác, sợ đứng trước đám đông. Phải suy nghĩ tu tập việc làm lợi cho chúng sinh, chứ chưa thể tự nhiên thương xót. Có lúc khởi những việc làm sai trái nơi thân, miệng, ý; có lúc tham đắm cảnh năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, sự êm ái); có lúc keo kiệt các đồ vật mình có.

 Nhờ Phật, Bồ Tát mà sinh lòng tin trong sạch, chứ chưa tự mình khởi được trí tuệ chân thật, tức là về nghĩa chân thật của công đức Tam Bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu), về sức thần thông của chư Phật, Bồ Tát — hoặc về nhân, hoặc về quả, hoặc về nghĩa đạt được, phương tiện đạt được, hoặc về cảnh giới. Vì nghe ít, nghĩ ít, nên trí tuệ thành tựu chưa thể vô lượng.

 Có lúc quên mất, thành ra con đường Bồ Tát chậm chạp, khổ nhọc; chưa thể chuyên tâm thực hành đại bồ đề, hăng hái làm phương tiện, ưa sâu lòng tin trong sạch. Đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm vào, và những điều tâm nghĩ tới) đáng ưa hay không đáng ưa, có lúc tiếp nhận một cách điên đảo; hoặc khi thọ sinh, ở khoảng giữa hai thân (thân đời trước và thân đời sau) mà mê lầm (?). Có lúc đối với pháp đã thọ nhận tụng giữ, việc đã làm lâu, điều đã tu lâu — ba việc ấy bị quên mất chánh niệm (sự nhớ biết đúng đắn).

 Có lúc khôn khéo thọ trì chánh pháp, hiểu rõ nghĩa lý; có lúc không hiểu, hoặc không biết rõ cách thuận theo mà điều phục (rèn luyện, chế ngự). Hoặc lại không biết Phật pháp tự sinh nơi mình (?), tùy tiện thuyết pháp, dạy bảo, răn nhắc; vì tùy tiện nên không biết đúng như thật. Có lúc nói sai, như bắn tên trong bóng tối, khi trúng khi trật. Có lúc thoái bỏ tâm đại bồ đề; có lúc thọ giới Bồ Tát rồi lại vi phạm. Có lúc làm được phương tiện lợi ích chúng sinh, có lúc lại chán mỏi; vì vậy lui bỏ phương tiện, chỉ ưa niềm vui riêng mình.

 Có lúc suy xét biết điều làm chúng sinh an vui, nhưng có chỗ thiếu sót mà không dứt bỏ được; có khi dứt bỏ được rồi lại nhiều lần thiếu sót (?). Có lúc giảng được kho giáo pháp Bồ Tát; có lúc nghe nói pháp sâu xa mầu nhiệm thì sinh sợ hãi, dao động, nghi ngờ hỏi han. Đối với mọi chúng sinh còn xa lòng đại bi (lòng thương lớn muốn cứu khổ cho mọi loài), làm cho họ an vui được ít, không thể rộng lớn.

 Chưa thể học những điều Bồ Tát phải học như đã nói ở trên, chưa làm đầy đủ tướng Bồ Tát, cánh Bồ Tát, tâm thanh tịnh của Bồ Tát; còn cách xa A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Chưa thể có tâm thanh tịnh ưa sâu Niết Bàn (cảnh giới tắt hết phiền não, thoát khỏi khổ đau), xả lìa sinh tử (vòng sống chết luân hồi), thiện căn không lay động; các pháp bồ đề phần đều chưa thành tựu. Những điều như thế gọi là hành tướng của Bồ Tát ở giải hành trụ.

 Bồ Tát ở giải hành trụ, khi ở bậc hạ nhẫn (bậc thấp của sự nhẫn — sự an nhận và thấm dần chân lý trong giai đoạn chuẩn bị), thì những hành tướng nói trên còn nhiều; khi ở bậc trung nhẫn thì vừa; khi ở bậc thượng nhẫn thì ít. Khi ở bậc thượng nhẫn như vậy thì dứt hẳn các hành tướng ấy, theo thứ lớp vào hoan hỷ trụ. Nhờ phương tiện mà được hoan hỷ trụ thì mọi điều ấy không còn nữa. Thành tựu mọi phần pháp không nhiễm ô (không vướng bẩn phiền não), trái với những điều đã nói ở giải hành trụ, gọi là tịnh tâm trụ.

 Bồ Tát ở giải hành trụ có phương tiện yếu, vừa, mạnh, lần lượt thanh tịnh và giải thoát, nhưng chưa phải là sự thanh tịnh không lỗi. Vì sao? Vì sự giải thoát ấy còn sinh ra các phiền não trói buộc mạnh. Bồ Tát ở hoan hỷ trụ thì giải thoát khỏi phiền não trói buộc mạnh, đoạn lìa phiền não, sinh ra sự giải thoát thanh tịnh.

 Thế nào là hành tướng của Bồ Tát ở hoan hỷ trụ? Bồ Tát này từ giải hành trụ vào hoan hỷ trụ, trước hết khéo đi vào vô thượng bồ đề; nguyện khéo đi vào phương tiện bồ đề, tu tập một cách quyết định. Sự quyết định có sáu thứ:

 Một là tự mình tu tập mà khởi nguyện bồ đề, vượt trên mọi nguyện thanh tịnh khác. Hai là quả không gì sánh bằng, không chung với ai, vượt trên mọi cảnh giới thế gian. Ba là tùy theo mà cứu khổ cho chúng sinh, không chung với hàng Thanh Văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên Giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Bốn là phát nguyện trong một niệm, bản tính tự nhiên ưa thích vô lượng pháp thanh tịnh và những hạnh không biết chán. Năm là được nguyện vô tận, thường không thoái lui. Sáu là tăng trưởng phần thù thắng, rốt ráo đến đại bồ đề. Đó gọi là chân nguyện (nguyện chân thật).

 Chân nguyện của Bồ Tát có bốn việc: một là người nào phát tâm; hai là vì duyên gì mà phát tâm; ba là phát tâm có tướng gì; bốn là phát tâm có lợi ích gì. Bồ Tát ở giải hành trụ tu tập mọi thứ thiện căn, sinh ra chánh hạnh bồ đề mà phát tâm; đó là nói tóm về người phát tâm. Để trong đời vị lai mau làm đầy đủ mọi thứ tư lương bồ đề (vốn liếng, hành trang cho sự giác ngộ), đầy đủ việc làm lợi ích chúng sinh của Bồ Tát, đầy đủ mọi hạnh của vô thượng bồ đề, đầy đủ mọi Phật sự mà phát tâm; đó là nói tóm về duyên phát tâm.

 Bồ Tát phát tâm để mau làm đầy đủ mọi thứ tư lương bồ đề, việc lợi ích chúng sinh của Bồ Tát, mọi hạnh của vô thượng bồ đề và mọi Phật sự, thì vượt qua bậc phàm phu, vào ngôi vị Bồ Tát, sinh vào nhà Như Lai, được gọi là Phật tử (con của Phật), quyết định rốt ráo đến vô thượng bồ đề; được lòng tin trong sạch không hoại, sinh tâm vui mừng, lìa những tâm trái luật nghi (khuôn phép giới luật), lìa tâm tham, giận...

 Mọi thứ lợi ích chúng sinh, mọi thứ tư lương bồ đề, Phật pháp, Phật sự, sức thần đều được đầy đủ. Tâm thanh tịnh nương theo, ý hiểu theo thứ lớp, tự thấy pháp ấy mà mau thực hành thuận theo, sinh tâm vui mừng, giữ gìn các thiện căn; xuất gia, làm lợi ích, bình đẳng, lìa dục; thân tâm gom giữ, niềm vui bừng cháy; thành tựu pháp lành, gần vô thượng bồ đề, tâm thanh tịnh trong sạch; đối với đại bồ đề sinh tâm vui mừng.

 Khi tâm quyết định của Bồ Tát sinh ra thì lìa được năm nỗi sợ. Vì tu trí vô ngã (trí thấy rằng không có một cái "ta" thường còn), ý tưởng về "ta" không sinh, thì làm sao còn yêu "ta", yêu đồ dùng? Vì vậy lìa được nỗi sợ không sống nổi. Không mong cầu gì nơi người khác, thường muốn làm lợi ích mọi chúng sinh, vì vậy lìa được nỗi sợ tiếng xấu. Lìa ngã kiến (cái thấy chấp có "ta"), ý tưởng về "ta" không sinh, vì vậy lìa được nỗi sợ chết. Thân này khi hết mạng, đời sau ắt được cùng hội họp với chư Phật, Bồ Tát, vì vậy lìa được nỗi sợ đường ác. Xét trong thế gian không ai bằng mình, huống gì hơn mình, vì vậy lìa được nỗi sợ đám đông.

 Lìa năm nỗi sợ như vậy rồi, cũng xa lìa được nỗi sợ khi nghe pháp sâu xa. Kiêu mạn, tự cao, không làm lợi cho người, giận hờn, tham lam, ham vui đều xa lìa hết; không nhiễm ô, không tu hạnh lẫn tạp; mọi pháp lành, mọi thứ tinh tấn, phương tiện, lòng tin trong sạch đều hiện đang tu hành.

 Đối với việc đời vị lai, sinh mười đại nguyện. Mười đại nguyện như đã nói ở phẩm Bồ Đề Phần. Hoan hỷ trụ này nhờ đó được tu cho thanh tịnh mà sinh ra: Một là dùng tâm thanh tịnh thường nguyện cúng dường tất cả chư Phật. Hai là thọ trì, giữ gìn chánh pháp của chư Phật. Ba là khuyến thỉnh chư Phật chuyển (giảng nói) pháp chưa từng có. Bốn là thuận theo mà thực hành chánh hạnh của Bồ Tát. Năm là mọi người đủ căn cơ đều được thành thục. Sáu là có thể hiện thân thọ sinh ở mọi thế giới. Bảy là tự làm thanh tịnh cõi Phật. Tám là cùng tất cả Bồ Tát chung một phương tiện, dùng Đại thừa (cỗ xe lớn — giáo pháp cứu độ mọi chúng sinh) mà giáo hóa. Chín là làm lợi ích chúng sinh, mọi việc đều không luống uổng. Mười là ở mọi thế giới đều được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, làm mọi Phật sự.

 Đại nguyện như vậy có thể sinh ra vô lượng trăm nghìn đại nguyện, không lìa cõi chúng sinh, không lìa sự thuận theo thế gian. Các đại nguyện này đời đời thường thực hành, không bao giờ quên mất; ngay đời này dùng phương tiện tinh tấn tu cho thanh tịnh.

 An trú trong mười pháp thì hoan hỷ trụ được tu cho thanh tịnh mà sinh ra: Một là lòng tin không hoại đối với mọi Phật pháp. Hai là dùng phương tiện quán xét duyên khởi, thấy chúng sinh mang thân năm ấm (thân tâm do năm nhóm yếu tố hợp thành: hình thể, cảm thọ, tưởng, hành, thức) đầy khổ, mà sinh tâm đại bi. Ba là quán xét chúng sinh đang khổ, muốn cho họ được giải thoát, mà sinh tâm đại từ (lòng thương lớn muốn đem vui cho mọi loài). Bốn là dùng đại từ đại bi, muốn cứu độ mọi chúng sinh đang chịu khổ, tự bỏ thân mình chứ không bỏ chúng sinh, bỏ cả vật trong thân lẫn vật ngoài thân mà bố thí. Năm là vì cứu độ chúng sinh mà siêng năng cầu học pháp thế gian và pháp xuất thế gian (pháp vượt khỏi thế gian), tâm không chán mỏi.

 Sáu là vì tâm không chán mỏi nên biết mọi luận thuyết. Bảy là vì biết mọi luận thuyết nên biết chúng sinh có căn cơ yếu, vừa, mạnh, tùy chỗ thích hợp mà hiểu biết thế gian. Tám là tùy chỗ thích hợp rồi, biết thời, biết lượng, sinh lòng hổ thẹn. Chín là nhờ phương tiện như vậy mà được sức mạnh dũng mãnh. Mười là được của cải lợi lộc thế gian thì đem cúng dường Như Lai.

 Mười pháp như vậy làm thanh tịnh hoan hỷ trụ, đó là: tin, bi, từ, bố thí, không chán, biết luận thuyết, biết thế gian, hổ thẹn, dũng mãnh, cúng dường Như Lai. Bồ Tát tu mười pháp này; đối với chín trụ còn lại như tăng thượng giới trụ…, quán xét công đức và lỗi lầm của mọi thứ đạo; cầu thần thông của Phật, Bồ Tát; ưa thích đạo không hoại; khéo gom giữ các hạnh, được chỗ nương vượt mọi trụ (?); được đại bồ đề, làm bậc dẫn đường lớn, cứu chúng sinh ra khỏi đồng hoang sinh tử, dạy cho họ vào hạnh; vào hạnh rồi thì chứng được, chứng được rồi thì quả và lợi ích thành tựu. Đó gọi là y trụ (trụ làm chỗ nương) (?).

 Trụ này có hai nhân duyên. Thấy vô lượng Phật, nghe giảng Bồ Tát tạng (kho giáo pháp dành cho Bồ Tát) thì hiểu biết được; biết danh hiệu Phật của vô lượng thế giới khắp mười phương — gọi là cái thấy do lòng tin trong sạch còn thô — cho đến được cái thấy chân thật; đó là một nhân duyên. Lại phát nguyện rằng: "Phật ấy ra đời, ta sẽ sinh đến đó", rồi tùy nguyện mà sinh đến.

 Như vậy, nhờ cái thấy của lòng tin trong sạch còn thô và nhờ sức nguyện, được thấy các Như Lai, dùng mọi thứ cúng dường, đồ vui, làm lợi ích tùy theo khả năng; tùy sức mình cúng dường Pháp và Tăng; ở chỗ Như Lai nghe nhận chánh pháp, nghe rồi thọ trì, tu theo pháp đúng thứ lớp, hướng về pháp. Dùng bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục và gần gũi người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) mà làm cho chúng sinh thành thục. Mọi thiện căn đều hồi hướng (đem công đức hướng về) bồ đề.

 Nhờ ba điều thanh tịnh ấy — cúng dường và được nhiếp thọ nơi Như Lai, Pháp, Tăng; dùng bốn nhiếp sự làm chúng sinh thành thục; mọi thiện căn hồi hướng bồ đề — các thiện căn càng thêm thanh tịnh, trong vô lượng ức trăm nghìn kiếp (kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài) làm sạch thân tâm. Ví như vàng thật bỏ vào lửa, người thợ luyện đến đâu thì vàng càng sáng sạch đến đó; thiện căn của Bồ Tát càng thêm thanh tịnh cũng như vậy.

 Nếu lại thọ sinh thì làm Chuyển Luân Vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường), làm vua cõi Diêm Phù Đề (cõi đất loài người chúng ta ở) tự tại theo ý muốn; xa lìa keo kiệt tham lam, cũng giáo hóa chúng sinh lìa thói keo kiệt nhơ bẩn; dùng bốn nhiếp sự thu phục chúng sinh, khiến khắp chúng sinh được đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất).

 Nếu muốn tinh tấn, bỏ nhà cửa của cải, xuất gia học đạo trong chánh pháp của Phật, thì trong khoảng một niệm có thể đủ một trăm tam muội của Bồ Tát; dùng tam muội thấy được một trăm thế giới Phật; dùng sức trí thần thông làm chấn động một trăm thế giới Phật; thân cũng có thể đi qua, ánh sáng chiếu khắp; có thể hóa một thân thành một trăm thân; làm chúng sinh thành thục; có thể sống một trăm kiếp; có thể biết việc của một trăm kiếp quá khứ; có thể biết một trăm pháp môn về ấm, giới, nhập (ba cách phân loại thân tâm và thế giới: năm ấm, mười tám giới, mười hai nhập); hóa ra một trăm Bồ Tát làm quyến thuộc. Nếu do sức nguyện, sức thần mà làm thì vô lượng ức trăm nghìn kiếp không thể đếm biết được.

 Đó là nói tóm về hoan hỷ trụ, tức là: sự quyết định, bốn việc, đại nguyện sinh ra, phương tiện tinh tấn sinh ra, tu các pháp làm thanh tịnh trụ, mỗi trụ được tu cho thanh tịnh, thấy Phật, thiện căn, thọ sinh và sức thần. Nói rộng thì như phần Hoan Hỷ Địa trong kinh Thập Địa. Kinh (tu-đa-la, tức kinh điển ghi lời Phật dạy) nói mười địa, chính là Bồ Tát tạng này; Ma-đắc-lặc-già (tạng luận, phần giải thích và phân tích giáo lý) nói mười trụ. Vì gom giữ, nâng đỡ chúng sinh nên gọi là địa (đất, nơi nâng đỡ); vì tự mình thọ nhận, thực hành, an trú nên gọi là trụ.

 Thế nào là hành tướng của Bồ Tát ở tăng thượng giới trụ? Bồ Tát này ở hoan hỷ trụ được mười thứ tâm thanh tịnh: Một là tâm đối với phước điền (ruộng phước — những bậc đáng cúng dường, cúng dường thì sinh phước như gieo hạt vào ruộng) thì mọi cách cúng dường, tôn trọng, chào hỏi trước. Hai là tâm thân cận, ưa ở cùng các Bồ Tát đồng pháp. Ba là tâm thắng được mọi phiền não trói buộc và việc làm của ma. Bốn là tâm thấy lỗi lầm của mọi hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo tác). Năm là tâm thấy lợi ích của Niết Bàn.

 Sáu là tâm thường tu thiện căn của các pháp bồ đề phần. Bảy là tâm thuận theo việc tu bồ đề ở nơi vắng vẻ trong sạch. Tám là tâm không nghĩ đến tham ái, tự cao, lợi lộc của thế gian. Chín là tâm lìa Thanh Văn thừa (cỗ xe của hàng Thanh Văn) mà hướng về Đại thừa. Mười là tâm làm lợi ích chúng sinh mọi cách. Mười thứ tâm như vậy sinh ra gọi là được tâm thanh tịnh. Tâm thanh tịnh như vậy đầy đủ rồi thì theo thứ lớp vào tăng thượng giới trụ.

 Vào tăng thượng giới trụ rồi, tính giới đầy đủ, xoay chuyển các nẻo nghiệp tà; những giới xấu thuộc về đó, dù nhỏ cũng không làm, huống gì vừa và lớn. Tính giới đầy đủ như vậy, biết đúng như thật về nghiệp nhiễm ô và nghiệp không nhiễm ô, về các nẻo nghiệp dẫn tới đường lành, đường ác, chỗ của nhân và chỗ của quả; biết đúng như thật về quả báo (quả trả lại nơi thân tâm), y quả (quả nơi hoàn cảnh sống) và nghiệp tạo ra chúng.

 Tự mình dứt mười điều ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến), làm mười nghiệp lành (ngược lại mười điều ác ấy); lại dùng pháp này dạy bảo chúng sinh. Thấy tai họa của nghiệp độc ác, cõi chúng sinh xấu ác… không khác nhau (?); thấy nghiệp lành, nghiệp ác, nỗi khổ thật sự (?), các tai nạn, mà được lòng thương xót rộng lớn. Thấy Phật, thiện căn thanh tịnh như trước đã nói. Ví như vàng thật được thêm thuốc gia-tư (một loại khoáng chất dùng khi luyện vàng) (?) rồi bỏ vào lửa, càng thêm sáng sạch; thiện căn của Bồ Tát thanh tịnh cũng như vậy.

 Trụ này thành tựu tâm thanh tịnh; khi thọ sinh thì làm Chuyển Luân Vương cai trị bốn châu thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu Di, tức toàn cõi thế gian), dùng sức tự tại khiến các chúng sinh lìa giới xấu, làm theo các nẻo nghiệp lành. Mười việc về sức thần như kinh đã nói.

 Đó là nói tóm về tăng thượng giới trụ, tức là: tâm thanh tịnh, tính giới đầy đủ, lìa mọi giới xấu, lìa mọi nẻo nghiệp ác, biết đúng như thật mọi nhân quả, phân biệt bốn thứ nghiệp để dạy chúng sinh; thấy cõi chúng sinh do nghiệp lành ác mà sinh khổ và các tai nạn, được lòng thương xót rộng lớn; thấy Phật, thiện căn thanh tịnh, thọ sinh và sức thần. Nói rộng thì như phần Ly Cấu Địa trong kinh Thập Địa. Lìa cấu bẩn của giới xấu nên gọi là Ly Cấu (lìa nhơ). Ly Cấu Địa ấy chính là tăng thượng giới trụ.

 Thế nào là hành tướng của Bồ Tát ở tăng thượng ý trụ? Bồ Tát này ở tăng thượng giới trụ được mười thứ suy nghĩ; mười thứ suy nghĩ đầy đủ rồi thì vượt qua tăng thượng giới trụ mà vào tăng thượng ý trụ. Một là làm thanh tịnh mười thứ tâm thanh tịnh. Hai là lìa mười thứ tâm không thanh tịnh. Ba là đối với mọi pháp hữu lậu (những gì còn rỉ chảy phiền não, còn dẫn tới luân hồi) có thể sinh lòng chán lìa. Bốn là biết tu pháp đối trị (pháp dùng để chế ngự, hóa giải phiền não). Năm là tu pháp đối trị không thoái lui.

 Sáu là đối trị vững chắc, thắng được mọi pháp hữu lậu và mọi việc làm của ma. Bảy là đối với các Phật pháp không thoái lui, không yếu nhụt. Tám là đối với các khổ hạnh không cho là khó. Chín là tin hiểu Đại thừa, không ưa Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ — đường tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Mười là làm lợi ích chúng sinh mọi cách.

 Bồ Tát ở tăng thượng ý trụ quán thấy mọi hành có vô lượng lỗi lầm mà sinh chán lìa; quán công đức, lợi ích của trí tuệ Phật mà sinh chánh niệm và lòng tin thuần khiết trong sạch; quán thấy cõi chúng sinh chịu đủ thứ khổ, thương xót chúng sinh mà nương theo lẽ phải; đối với các hành hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) không buông lung; đối với đại bồ đề tinh tấn hừng hực; đối với các chúng sinh sinh tâm đại bi, khiến chúng sinh rốt ráo thoát khổ.

 Quán xét chánh trí giải thoát khỏi chướng ngại của mọi phiền não; quán xét mọi vọng tưởng trong pháp giới (toàn thể mọi pháp), và trí tuệ đối trị chỗ phiền não khởi lên; thành tựu trí tuệ, tam muội và sự quán xét bình đẳng. Lấy việc nghe Bồ Tát tạng làm phương tiện; nhân phương tiện nghe mà siêng năng tinh tấn.

 Vì nghe chánh pháp nên không tiếc thân mạng: không có vật gì trong thân hay ngoài thân mà không bố thí; không có bậc đáng tôn trọng nào mà không cung kính; không có lời dạy đúng nào mà không vâng làm; không có nỗi khổ nơi thân nào khiến mình thôi cầu pháp. Với lòng yêu quý, nghe được một bài kệ bốn câu còn hơn yêu quý đống châu báu lớn trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp thành một cõi lớn).

 Nếu nghe được một bài kệ giúp hướng đúng về Phật đạo, tu hạnh Bồ Tát cho thanh tịnh, thì hơn được làm mọi Chuyển Luân Thánh Vương, Hộ Thế (các vị thần giữ gìn thế gian), Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi), Ma vương (vua cõi ma), Phạm vương (vua cõi trời Phạm Thiên). Nếu có người nói: "Ta có pháp này giúp hướng đúng về Phật đạo, tu hạnh Bồ Tát cho thanh tịnh; nếu ông có thể nhảy vào hố lửa lớn chịu khổ lớn, ta sẽ nói cho ông", thì Bồ Tát nghe rồi vui mừng nhận lời, nghĩ rằng: "Nếu được nghe chánh pháp giúp hướng đúng về Phật đạo, tu hạnh Bồ Tát cho thanh tịnh, thì dù cho tam thiên đại thiên thế giới lửa lớn bừng cháy lên đến tận cõi Phạm Thiên, ta còn vào trong đó, huống gì lửa nhỏ; trải qua khổ địa ngục còn cầu Phật pháp, huống gì khổ nhỏ."

 Tinh tấn, dùng phương tiện suy nghĩ như vậy, cầu pháp đúng như pháp, tu pháp theo thứ lớp hướng về pháp, thuận theo Phật pháp, không cho rằng văn tự âm thanh là thanh tịnh. Nghĩ như vậy rồi, nhân tướng pháp đã nghe làm duyên đúng đắn, lìa dục và các pháp ác bất thiện, được bốn thiền thế tục (bốn bậc định của cõi Sắc), bốn định vô sắc (bốn bậc định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc), bốn tâm vô lượng (từ, bi, hỷ, xả trải khắp vô lượng chúng sinh), năm thần thông (thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tự tại); rồi bỏ các thiền, tam muội, chánh thọ, do sức nguyện mà sinh về cõi Dục (cõi còn ham muốn, gồm loài người và các cõi thấp hơn); xem chúng sinh nào có thể làm đầy đủ các pháp bồ đề phần thì sinh vào chỗ ấy.

 Vì lìa dục nên trói buộc của dục được dứt bỏ; vì các thiền, chánh thọ nên trói buộc của cõi hữu (cõi Sắc và Vô Sắc) được dứt (?); còn trói buộc của kiến chấp thì ở giải hành trụ trước kia đã dứt theo pháp giải thoát như vậy rồi chăng (?). Tham, giận, si rốt ráo không khởi. Thấy Phật, thiện căn thanh tịnh như trước đã nói. Ví như vàng thật nhiều lần được luyện, lìa nhơ, sáng sạch; thiện căn của Bồ Tát càng thêm thanh tịnh cũng như vậy. Nếu lại thọ sinh thì được thân Đế Thích, dùng pháp lành lìa dục mà điều phục chúng sinh; sức thần hơn các trụ trước trăm nghìn vạn lần.

 Đó là nói tóm về tăng thượng ý trụ, tức là: thành tựu mười thứ suy nghĩ; đi vào mọi hành, cõi chúng sinh, đại bồ đề; phân biệt đúng nỗi khổ chân thật; phương tiện giải thoát; chân chánh cầu pháp với sự cung kính lớn, tu pháp theo thứ lớp hướng về pháp; khéo léo sinh ra các thiền, tam muội, chánh thọ, thần thông, rồi bỏ các thiền, do sức nguyện mà tùy ý thọ sinh; thấy Phật, thiện căn thanh tịnh, thọ sinh và sức thần. Nói rộng thì như phần Minh Địa trong kinh Thập Địa. Nghe pháp hành, pháp hành sáng soi, tam muội sáng soi, nên gọi là Minh Địa (bậc sáng). Nội tâm thanh tịnh nên gọi là tăng thượng ý trụ. Minh Địa ấy chính là tăng thượng ý trụ này.

 Thế nào là tăng thượng tuệ trụ tương ứng với các pháp bồ đề phần của Bồ Tát? Bồ Tát này ở tăng thượng ý trụ được mười pháp minh (mười cửa ánh sáng của pháp), làm cho vượt trội đầy đủ rồi thì vào tăng thượng tuệ trụ thứ nhất. Mười pháp minh như kinh đã nói, tức là bình đẳng theo đệ nhất nghĩa: phiền não thì làm não loạn, thanh tịnh thì trong sạch; phiền não trói buộc làm não loạn, thanh tịnh vô thượng thì trong sạch (?). Đó là nói tóm nghĩa của pháp minh.

 Người an trú trong trụ này thì mười trí thành thục, lấy lòng tin trong sạch không hoại làm đầu, như kinh đã nói. Mười trí thành thục thì sinh vào nhà Như Lai, được tự tại, dùng mười trí quán xét. Lấy đó làm chỗ dựa vượt trội rồi tu ba mươi bảy pháp bồ đề phần như niệm xứ. Như kinh đã nói: vì tu tập các pháp ấy nên thân kiến (cái thấy chấp thân này là "ta") v.v. được lìa; đối với ấm, giới, nhập, sự yêu đắm vi tế rốt ráo không sinh.

 Những nghiệp Như Lai không khen ngợi thì đều không làm; những nghiệp được khen ngợi thì đều thuận theo. Thuận theo chân như chân thật, tâm càng mềm mại hòa nhã; tu các hạnh, tâm trong sạch nhanh nhạy; biết ơn, đền ơn, thuận theo công đức; các pháp thanh tịnh đều thành tựu. Tu nghiệp của các địa trên, được đại tinh tấn; nhờ tinh tấn ấy mà tâm thanh tịnh, thâm tâm (tâm sâu xa) và tín giải (lòng tin hiểu) đều đầy đủ; nhờ chánh pháp ấy mà ngoại đạo (người theo giáo thuyết ngoài Phật pháp) và ma oán (ma quân thù địch) không thể làm lay động.

 Thấy Phật, thiện căn thanh tịnh như trước đã nói. Ví như vàng thật làm thành đồ trang sức, các loại vàng khác không bằng; thiện căn của Bồ Tát cũng như vậy, hơn công đức của Bồ Tát các địa dưới. Như ngọc ma-ni (ngọc báu như ý) dục-đa-ma (?) ánh sáng trong sạch, các ngọc khác không bằng, mọi gió mưa không thể dập tắt; Bồ Tát này cũng vậy, ánh sáng trí tuệ của Bồ Tát địa dưới, của Thanh Văn, Duyên Giác không thể sánh kịp, ma oán và phiền não đều không phá hoại được.

 Nếu lại thọ sinh thì làm Diễm Ma thiên vương (vua cõi trời Dạ Ma), dùng các pháp lành giáo hóa chúng sinh, phá thân kiến v.v.; sức thần thông hơn trụ trước trăm nghìn vạn lần.

 Đó là nói tóm về tăng thượng tuệ trụ của các pháp bồ đề phần, tức là: thành tựu mười pháp minh; đi vào mười thứ thành thục; tu các pháp bồ đề phần; mọi sự chấp trước như thân kiến v.v. đều dứt; những nghiệp bị ngăn cấm và những nghiệp được cho phép, hoặc lìa bỏ hoặc tu tập; nhờ đó tâm mềm mại hòa nhã, thuận theo công đức, đều thành tựu; tu nghiệp của các địa trên, được đại tinh tấn; nhờ tinh tấn ấy mà tâm thanh tịnh, thâm tâm và tín giải thanh tịnh; nhờ chánh pháp ấy mà ma oán không lay động; thấy Phật, thiện căn thanh tịnh, thọ sinh và sức thần. Nói rộng thì như phần Diễm Địa trong kinh Thập Địa. Địa ấy là hạt giống của ngọn lửa trí tuệ về các pháp bồ đề phần, trí chánh thuyết pháp sáng soi thế gian, vì vậy địa ấy gọi là Diễm (ngọn lửa). Diễm Địa ấy chính là tăng thượng tuệ trụ tương ứng với các pháp bồ đề phần này.

 Thế nào là tăng thượng tuệ trụ tương ứng với đế của Bồ Tát? Bồ Tát này ở tăng thượng tuệ trụ thứ nhất được mười thứ tâm thanh tịnh bình đẳng, làm cho vượt trội đầy đủ rồi thì vào tăng thượng tuệ trụ thứ hai. Mười thứ tâm thanh tịnh bình đẳng như kinh đã nói, tức là sự giác ngộ không gì sánh bằng, vượt trên các chúng sinh khác, đối với các pháp thì như như bình đẳng. Đó là nói tóm nghĩa của tâm thanh tịnh bình đẳng.

 Người an trú trong trụ này thì trí tuệ tăng tiến, đối với bốn thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) có mười thứ biết đúng như thật, như kinh đã nói: hoặc nương nơi người khác mà biết, hoặc tự mình biết, hoặc cả hai cùng biết, như Tu-đa-la, Tỳ-ni (tạng luật, các giới điều) và Ma-đắc-lặc-già đã nói; khổ hiện tại, nguyên nhân của khổ, sự diệt nguyên nhân của khổ, con đường phương tiện diệt nguyên nhân của khổ. Đó là nói tóm mười thứ bốn thánh đế.

 Biết phương tiện của các đế ấy, phá bỏ mọi hành hữu vi; đối với các chúng sinh lòng đại bi tăng trưởng; chúng sinh từ quá khứ đến vị lai đối với bốn chân đế còn ngu mê, hướng theo đường tà, thì khiến cho họ đi vào giải thoát; tư lương công đức và trí tuệ thành thục; tu hành chánh nguyện, chánh niệm, chánh trí, chánh thuyết… các thứ công đức chân thật tăng trưởng không sót; suy nghĩ mọi cách thành thục phương tiện, làm chúng sinh thành thục.

 Vì gom giữ chúng sinh nên học sách vở, luận thuyết thế tục, như kinh đã nói: dùng mọi việc nghề nghiệp kỹ xảo, sinh lòng thương, dẫn dắt khuyến khích, an lập họ vào bồ đề; thuận theo thế gian, dùng phương tiện mà ban cho; người bị bốn đại (đất, nước, lửa, gió — bốn yếu tố cấu thành thân thể) rối loạn sinh bệnh, hoặc bị phi nhân (quỷ thần, loài không phải người) ám nhập, thì làm cho được yên ổn; dùng các trò vui không tội lỗi để làm lợi ích, nhân lợi ích ấy mà dẫn dắt cho họ ưa thích pháp; dùng chỗ ở, nơi dừng nghỉ để làm lợi ích; người bị vua, giặc làm khổ thì cứu cho được an ổn; về điều hợp lẽ và không hợp lẽ, dùng phương tiện cho phép hoặc ngăn cấm; về việc tốt lành hay không tốt lành, ban cho được thành tựu; ngay đời này lần lượt làm lợi ích thanh tịnh; người điên đảo thì nói cho họ chánh đạo. Đó gọi là nghĩa gom giữ chúng sinh bằng nghề nghiệp kỹ xảo thế tục một cách bình đẳng.

 Thấy Phật, thiện căn thanh tịnh như trước đã nói. Ví như vàng thật được nạm các thứ báu, ánh sáng trong sạch hơn các loại vàng khác; trí tuệ và phương tiện của Bồ Tát cũng vậy, hơn các Bồ Tát khác, hơn Thanh Văn, Duyên Giác. Ví như cung điện của mặt trời, mặt trăng, mọi phong luân (vòng gió lớn nâng đỡ thế giới) không thể làm cho rơi mất; trí tuệ và phương tiện của Bồ Tát này cũng không bị pháp thế gian hủy hoại.

 Nếu lại thọ sinh thì làm Đâu Suất thiên vương (vua cõi trời Đâu Suất), dùng các pháp lành phá bỏ mọi pháp tà của ngoại đạo; sức thần thông hơn trụ trước ức trăm nghìn lần.

 Đó là nói tóm về tăng thượng tuệ trụ tương ứng với đế, tức là: thành tựu tâm thanh tịnh bình đẳng; đi vào sự quán xét các đế, tăng trưởng, phá bỏ các hành; đối với các chúng sinh lòng đại bi tăng trưởng; tư lương công đức và trí tuệ thành thục; chánh nguyện, chánh niệm, chánh trí, chánh thuyết v.v. công đức tăng trưởng không sót; suy nghĩ mọi cách thành thục phương tiện; thành tựu chúng sinh, sinh ra nghề nghiệp kỹ xảo; thấy Phật, thiện căn thanh tịnh, thọ sinh và sức thần. Nói rộng thì như phần Nan Thắng Địa trong kinh Thập Địa. Trí tuệ quyết định khó ai thắng được, vì vậy địa ấy gọi là Nan Thắng (khó thắng). Nan Thắng Địa ấy chính là tăng thượng tuệ trụ tương ứng với đế này.

 Thế nào là tăng thượng tuệ trụ tương ứng với duyên khởi của Bồ Tát? Bồ Tát này ở tăng thượng tuệ trụ tương ứng với đế được mười pháp bình đẳng, làm cho vượt trội đầy đủ rồi thì vào trụ thứ sáu. Một là mọi pháp bình đẳng về tự tính theo đệ nhất nghĩa. Hai là bình đẳng về chỗ không nói năng được, không có tướng. Ba là bình đẳng về không sinh. Bốn là bình đẳng về nhân duyên không khởi. Năm là bình đẳng về rốt ráo vắng lặng. Sáu là bình đẳng về lìa mọi hư dối. Bảy là mọi hành bình đẳng về không lấy không bỏ. Tám là mọi pháp bình đẳng về sự lìa. Chín là cảnh giới vọng tưởng bình đẳng như huyễn như hóa. Mười là cảnh giới vọng tưởng bình đẳng về có và không, không phải hai. Đó là nói tóm mười pháp bình đẳng.

 Người an trú trong trụ này thì đối với các chúng sinh lòng đại bi tăng trưởng, chuyên ưa thích bồ đề; biết các thế gian hợp tan, sinh diệt; chánh hạnh về duyên khởi; hiểu rõ trí tuệ sinh ra từ chỗ nương nhân duyên, và ba môn giải thoát (ba cửa dẫn tới giải thoát): không (thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có tự tính), vô tướng (không bám vào hình tướng), vô nguyện (không mong cầu gì); nương ba tam muội mà lìa ngã và ngã sở (cái "ta" và cái "của ta"); biết tướng người biết, người làm, có tự tính và không có tự tính.

 Phương tiện đệ nhất nghĩa như vậy; suy nghĩ thấy chúng sinh bị phiền não trói buộc, do nhân duyên hòa hợp, các pháp hữu vi mong manh dễ vỡ, chấp ngã và ngã sở mà sinh ra các lỗi ác. Lìa nhân duyên phiền não trói buộc; vì hòa hợp tự giữ gìn nên không diệt mọi pháp hữu vi, vì để gom giữ chúng sinh (?). Trí tuệ và từ bi thuận theo nhau như vậy, an trú trong bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa người qua bờ giác ngộ) giải thoát không chướng ngại. An trú trong trí vô ngại giải thoát rồi thì đi lại trong mọi thế gian không chướng ngại.

 Người an trú như vậy gọi là Bồ Tát địa thứ bảy (?): phương tiện hành nhẫn, thuộc về tùy thuận nhẫn (sự an nhận chân lý một cách thuận theo, chưa phải chứng hẳn); an trú trong bát-nhã ba-la-mật giải thoát không chướng ngại, tu nhân duyên bồ đề không thoái lui; mọi pháp hữu vi thế tục đều không an trú vào, cũng không an trú vào sự ngưng nghỉ vắng lặng ấy. Phương tiện và trí tuệ thuận theo như vậy mà vào cửa tam muội không; trăm vạn cửa tam muội không hiện ra trước mắt. Như tam muội không, các cửa tam muội vô tướng, vô nguyện cũng như vậy.

 Các cửa tam muội ấy hiện ra trước mắt rồi thì được tâm không hoại; mọi thứ Phật pháp thù thắng, ngoại đạo và ma oán không phá hoại được. Phần còn lại như trước đã nói. Ví như vàng thật nạm các thứ báu, hơn các loại vàng khác; thiện căn thanh tịnh của Bồ Tát này cũng hơn tất cả. Ví như ánh trăng làm dịu phiền nóng của chúng sinh, mọi phong luân không che lấp được; ánh sáng trí tuệ của Bồ Tát dập tắt lửa phiền não cho chúng sinh, mọi ma oán không cắt đứt được.

 Nếu lại thọ sinh thì làm Thiện Hóa Tự Tại thiên vương (vua cõi trời Hóa Lạc, nơi chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui), thường dùng pháp lành diệt trừ mọi kiêu mạn của chúng sinh; sức thần thông hơn trụ trước ức trăm nghìn lần.

 Đó là nói tóm về tăng thượng tuệ trụ tương ứng với duyên khởi, tức là: thành tựu các pháp bình đẳng; đi vào sự giác biết các duyên khởi, sinh ra các môn giải thoát; lìa các tưởng tà, dùng phương tiện gom giữ; an trú trong bát-nhã ba-la-mật giải thoát không chướng ngại; được vô lượng tam muội, được tâm không hoại; Phật pháp thù thắng; thấy Phật, thiện căn thanh tịnh, thọ sinh và sức thần. Nói rộng thì như phần Hiện Tiền Địa trong kinh Thập Địa. Trí vô ngại hiện ra trước mắt, vì vậy địa ấy gọi là Hiện Tiền (hiện ra trước mắt). Chính địa ấy gọi là tăng thượng tuệ trụ tương ứng với duyên khởi.

 Thế nào là hữu hành hữu khai phát vô tướng trụ của Bồ Tát? Bồ Tát này ở tăng thượng tuệ trụ tương ứng với duyên khởi, đầy đủ mười thứ tuệ phương tiện, theo thứ lớp sinh ra đạo tiến lên thù thắng, chung và không chung với thế gian; làm cho vượt trội đầy đủ rồi thì vào trụ thứ bảy.

 Mười thứ tuệ phương tiện như kinh đã nói, tức là: sinh ra các pháp lành của thế gian; gom giữ phúc đức, làm an vui chúng sinh; tư lương phúc đức và các pháp bồ đề phần đều được tăng trưởng; không chung với mọi Thanh Văn, Duyên Giác; biết cõi chúng sinh, pháp giới, thế giới, và thân, miệng, ý của Như Lai. Đó là nói tóm con đường sinh ra tuệ phương tiện.

 Công đức như vậy theo thứ lớp tiến lên thù thắng, đi vào nơi khởi sinh của vô lượng vô số cảnh giới Như Lai mà không có tưởng khai phát (?), vô tướng; thấy nơi khởi sinh của cảnh giới vô lượng Phật; không gián đoạn, không đứt quãng tu tập mọi oai nghi (dáng vẻ cử chỉ đúng phép); khi đi, khi đứng, khi suy nghĩ đều không lìa đạo ở mọi nơi; trong mỗi niệm đều đầy đủ mười ba-la-mật (mười hạnh siêu việt đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, phương tiện, nguyện, lực, trí) và mọi pháp bồ đề phần, không như các trụ khác.

 Trụ thứ nhất là hoan hỷ trụ tu tập chánh nguyện; trụ thứ hai lìa cấu bẩn của giới xấu; trụ thứ ba nguyện càng tăng trưởng, được ánh sáng của pháp; trụ thứ tư đi vào đạo; trụ thứ năm đi vào các việc làm của thế gian; trụ thứ sáu đi vào pháp môn sâu xa; trụ thứ bảy này khởi lên mọi Phật pháp, làm đầy đủ các pháp trợ giúp bồ đề. Bồ Tát này hạnh phương tiện đầy đủ, gom giữ trí an trú, hạnh thần thông thanh tịnh.

 Bồ Tát ở trụ này theo thứ lớp vào trụ thứ tám thanh tịnh. Người an trú ở trụ thứ tám thì hoàn toàn thanh tịnh; trụ thứ bảy thì phương tiện còn xen lẫn thanh tịnh, đi vào chỗ không nhiễm ô, gọi là hạnh không nhiễm ô. Trụ thứ bảy này, vì tham v.v. đã đoạn nên không gọi là có phiền não; vì chưa được trí tuệ của Phật và tâm thanh tịnh đúng như thật nên không gọi là lìa phiền não.

 Trụ thứ bảy này thành tựu vô lượng nghiệp thân, miệng, ý, là những nghiệp được Phật khen ngợi. Như những gì đã đạt được ở năm trụ trước, trí về nghề nghiệp thế gian tự nhiên đầy đủ, làm bậc thầy lớn của tam thiên đại thiên thế giới; trừ Bồ Tát các địa trên và Như Lai, không ai sánh bằng. Mọi thiền định và pháp bồ đề phần đều hiện tiền tu tập mà không thọ quả báo của chúng (không sinh lên các cõi trời thiền).

 Bồ Tát ở trụ này suy nghĩ phương tiện, vào tam muội Thiện Phục (khéo chế ngự), sinh ra trăm vạn tam muội, vượt qua cảnh giới tam muội của mọi Thanh Văn, Duyên Giác; xa lìa phiền não và các hạnh vọng tưởng; thuận theo những nghiệp thân, miệng, ý sâu xa; không bỏ con đường phương tiện tiến lên thù thắng; đoái nghĩ chúng sinh, làm đầy đủ bồ đề; lìa mọi tướng, vô lượng nghiệp thân, miệng, ý; sinh ra và tu cho thanh tịnh vô sinh pháp nhẫn (sự an nhận vững chắc chân lý rằng mọi pháp vốn không thật sinh, không thật diệt).

 Ở trụ này vượt qua cảnh giới tự giác (?); sáu trụ kia còn vin vào Phật pháp. Bồ Tát ở trụ thứ sáu có thể vào tịch diệt (sự vắng lặng hoàn toàn, tắt hết phiền não); nay an trú ở địa này thì từng niệm đều tịch diệt mà không chứng nhập tịch diệt; được những nghiệp thân, miệng, ý chưa từng có, được thực tế (chân lý tận cùng) không thể nghĩ bàn mà không chứng nhập thực tế.

 Trí phương tiện như vậy sinh ra, làm chỗ dựa vượt trội rồi, thì làm những hạnh chung với mọi chúng sinh, soi sáng thế gian; phần còn lại như kinh đã nói. Nói tóm lại: vì việc công đức mà gom giữ với ý nghĩ coi như người thân; tu tập tiến lên thù thắng, an trú trong ba giải thoát; người cầu thừa thấp thì dùng phương tiện điều phục; người hưởng năm dục thì [hiện ra như] cầu dục thù thắng (?); chuyển các tà kiến, thuận theo chánh niệm; ở mọi đại hội đều thuận theo. Phần còn lại như trước đã nói.

 Ví như vàng thật nạm mọi ngọc ma-ni và các thứ báu, hơn cả vàng Diêm Phù Đàn (loại vàng quý nhất, lấy tên từ sông Diêm Phù); thiện căn thanh tịnh của Bồ Tát này hơn tất cả Thanh Văn, Duyên Giác và các Bồ Tát đã lìa nhơ khác. Ví như ánh mặt trời chiếu cõi Diêm Phù Đề, mọi chỗ ẩm ướt dơ bẩn đều khô tiêu, hơn các ánh sáng khác; ánh sáng trí tuệ của Bồ Tát này có thể làm phiền não của chúng sinh khô tiêu, hơn ánh sáng trí tuệ của mọi Thanh Văn, Duyên Giác và các Bồ Tát khác.

 Nếu lại thọ sinh thì làm Tha Hóa Tự Tại thiên vương (vua cõi trời cao nhất của cõi Dục, nơi chư thiên tự tại hưởng những cảnh vui do người khác biến hóa ra), dùng trí tuệ làm lợi ích; mọi sức thần hơn trụ trước ức trăm nghìn lần.

 Đó là nói tóm về hữu hành hữu khai phát vô tướng trụ, tức là: thành tựu con đường tiến lên thù thắng của tuệ phương tiện; đi vào nơi khởi sinh của cảnh giới Như Lai; phương tiện không gián đoạn; trong mỗi niệm đầy đủ các pháp bồ đề phần; dựng lập phương tiện đối với nhiễm ô và không nhiễm ô; hạnh đầy đủ, gom giữ; nghiệp thân, miệng, ý thanh tịnh; mọi nghề nghiệp kỹ xảo thế gian đầy đủ; được vô lượng tam muội, không chung với mọi Thanh Văn, Duyên Giác; từng niệm tịch diệt mà vẫn làm mọi hạnh chung với thế gian; thấy Phật, thiện căn thanh tịnh, thọ sinh và sức thần. Nói rộng thì như phần Viễn Hành Địa trong kinh Thập Địa. Hạnh phương tiện đầy đủ, vì vậy địa ấy gọi là Viễn Hành (đi xa). Chính địa ấy gọi là hữu hành hữu khai phát vô tướng trụ.

 Thế nào là vô hành vô khai phát vô tướng trụ của Bồ Tát? Bồ Tát này ở vô tướng trụ thứ nhất được mười thứ trí đệ nhất nghĩa đi vào mọi pháp, như kinh đã nói, tức là: pháp của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) tùy theo chỗ thích hợp mà là không sinh, không khởi, không tướng, không thành; đệ nhất nghĩa lìa ngôn thuyết; tự tính không biết đến ngôn thuyết (?); tướng tự tính của các hành, sinh ra vô trí, tà kiến, chấp trước, mà biết việc lìa ngôn thuyết; mọi thời đầu, giữa, cuối; phiền não bình đẳng, đi vào sự bình đẳng lìa vọng tưởng; mọi phiền não đều xa lìa. Đó là nói tóm sự đi vào trí đệ nhất nghĩa.

 Mười thứ trí này làm cho vượt trội đầy đủ rồi thì vào trụ thứ tám thanh tịnh; đó gọi là Bồ Tát được vô sinh pháp nhẫn bậc nhất, trong sạch nhanh nhạy. Lại có bốn thứ tầm cầu, tầm cầu mọi pháp; bốn thứ biết đúng như thật, biết mọi pháp. Vì tầm cầu và hiểu biết nên lìa mọi vọng tưởng chấp trước; ngay đời này mọi phiền não không khởi, đời sau rốt ráo không sinh vọng tưởng chấp trước. Bốn thứ tầm cầu và bốn thứ biết đúng như thật như đã nói ở phẩm Chân Thật trước.

 Từ giải hành trụ cho đến hữu hành hữu khai phát vô tướng trụ đều chưa được sự trong sạch nhanh nhạy; đến trụ này mới được, vì vậy gọi là vô sinh pháp nhẫn bậc nhất. Được vô sinh pháp nhẫn rồi thì được hạnh sâu xa, lìa bốn nỗi khổ nhọc của vô tướng trụ thứ nhất: một là còn dụng công, còn gắng sức khơi dậy; hai là phải siêng năng phương tiện để làm thanh tịnh các địa; ba là phải siêng năng phương tiện để có khả năng làm lợi ích mọi chúng sinh; bốn là còn hạnh tưởng vi tế. Vì vậy trụ này gọi là trong sạch nhanh nhạy.

 Ở trong dòng nước pháp của pháp môn sâu xa, được Như Lai khuyến khích, sinh ra vô lượng môn trí tuệ, thần thông và các việc làm lợi ích. Nhờ được khuyến khích nên sinh ra vô lượng thân tôn quý và trí tuệ, được mười thứ tự tại như kinh đã nói. Vì được tự tại nên muốn sống lâu hay mau đều tùy ý làm được ngay; các thiền và giải thoát tùy ý muốn; đồ dùng sinh sống, nghề nghiệp kỹ xảo thế gian đều được tùy ý; mọi nơi sinh, mọi sự thọ sinh đều tùy ý sinh đến; mọi sức thần, mọi thệ nguyện đều tùy ý đạt được; biến mọi vật thành vàng báu cũng tùy ý làm được; muốn biết pháp giới, danh thân, cú thân, vị thân (các tập hợp tên gọi, câu và chữ — những đơn vị làm nên lời nói, văn tự), dựng lập khéo léo đối với mọi pháp, đều biết được ngay.

 Quả báo và lợi ích của sức tự tại như vậy như kinh đã nói. Trong từng niệm thường thấy Phật một cách bình đẳng; thiện căn thanh tịnh, thọ sinh, sức thần và ví dụ ánh vàng như kinh đã nói. Đó là nói tóm về vô hành vô khai phát vô tướng trụ, tức là: thành tựu trí đệ nhất nghĩa; đi vào và được pháp nhẫn không khởi, lìa hết não loạn; được trụ trong sạch nhanh nhạy nơi pháp môn sâu xa; chư Phật khuyến khích, sinh ra vô lượng trí tuệ, thần thông và các việc làm lợi ích; sinh ra vô lượng thân tôn quý và trí tuệ; được sức thế lực lớn, được sức tự tại lớn; lợi ích, quả báo, thiện căn thanh tịnh, thọ sinh và sức thần.

 Nói rộng thì như phần Bất Động Địa trong kinh Thập Địa. Lìa sự còn dụng công, còn gắng sức khơi dậy, cưỡi lên con đường tiến lên thù thắng không lay động, vì vậy địa ấy gọi là Bất Động (không lay động). Chính địa ấy gọi là vô hành vô khai phát vô tướng trụ.

 Thế nào là vô ngại trụ của Bồ Tát? Bồ Tát này ưa thích giải thoát sâu xa và trí tiến lên thù thắng bậc trên; biết kho tàng Phật pháp và mọi thứ hạnh của Bồ Tát, giảng rộng cho người; đối với pháp được nói và người đáng được nói cho nghe đều biết đúng như thật; đối với pháp được nói, phiền não và thanh tịnh, ai bị não loạn, ai được thanh tịnh, đều biết đúng như thật.

 Khéo thuyết pháp như vậy gọi là đại pháp sư (bậc thầy lớn giảng pháp); được vô lượng đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp không quên mất); giỏi mọi thứ âm thanh, tài biện luận vô tận; được pháp đà-la-ni gom giữ, có khả năng thành tựu; cho đến sinh ra trí vô ngại của Bồ Tát; ngồi trên pháp tòa, pháp được nói ra thì chúng sinh ưa thích nhận lấy, có thể làm cho họ thành thục, như kinh đã nói. Thiện căn thanh tịnh, thọ sinh và sức thần như kinh đã nói.

 Đó là nói tóm về vô ngại trụ của Bồ Tát, tức là: ưa thích giải thoát sâu xa; trí về hạnh thuyết pháp; bậc đại pháp sư không thể nghĩ bàn; thiện căn thanh tịnh, thọ sinh và sức thần. Nói rộng thì như phần Thiện Tuệ Địa trong kinh Thập Địa. Làm an vui mọi chúng sinh, tu cho thanh tịnh sự giảng rộng đại pháp không chướng ngại của Bồ Tát, vì vậy địa ấy gọi là Thiện Tuệ (trí tuệ khéo léo). Chính địa ấy gọi là vô ngại trụ.

 Thế nào là tối thượng Bồ Tát trụ? Bồ Tát này ở vô ngại trụ tu cho thanh tịnh mọi thứ pháp quán đảnh xứng với bậc Pháp Vương (vua của các pháp, tức Phật); được vô lượng tam muội như tam muội Ly Cấu…; làm những việc cần làm; sau cùng tam muội quán đảnh Nhất Thiết Trí (trí biết tất cả) (?) hiện ra trước mắt; được thân cùng ngồi với tất cả chư Phật (?); hoa sen, quyến thuộc, ánh sáng chiếu khắp.

 Được quán đảnh nhất thiết chủng nhất thiết trí (trí biết tất cả mọi pháp với đủ mọi phương diện); mọi kẻ cứng cỏi khó dạy đều được điều phục; được phương tiện giải thoát, trí mà Phật an trú, vô lượng giải thoát, tổng trì (tức đà-la-ni, năng lực nắm giữ mọi pháp) và thần thông; được trí đại niệm, các phần lời lẽ, và đại thần thông; thiện căn thanh tịnh, thọ sinh và sức thần. Đó là nói tóm về tối thượng Bồ Tát trụ.

 Nói rộng thì như phần Pháp Vân Địa trong kinh Thập Địa. Bồ Tát ở Pháp Vân Địa làm đầy đủ đạo Bồ Tát, đầy đủ tư lương bồ đề, được tuệ thù thắng của Bồ Tát, nổi lên đám mây pháp lớn, dùng chánh giác tự mình giác ngộ mà tuôn mưa xuống các chúng sinh, khiến cấu bẩn phiền não đều ngưng dứt, các thiện căn tăng trưởng, thành thục; vì vậy địa ấy gọi là Pháp Vân (mây pháp). Chính địa ấy gọi là tối thượng Bồ Tát trụ.

 Như trên đã nói, công đức càng lên càng cao, là những điều mà địa trước không có. Mỗi một trụ ấy, nếu là người căn cơ vừa và trên thì mỗi trụ trải qua ức trăm nghìn đại kiếp phần nhiều mới thành tựu; người căn cơ yếu không ở trong số này. Tất cả các trụ ấy cần trải qua ba a-tăng-kỳ (số lượng lớn đến không thể đếm được) đại kiếp.

 A-tăng-kỳ đại kiếp thứ nhất là giải hành trụ; vượt qua thì được hoan hỷ trụ, năm hạnh tiến lên thù thắng (?). A-tăng-kỳ đại kiếp thứ hai là từ hoan hỷ trụ cho đến hữu khai phát vô tướng trụ; vượt qua thì được vô khai phát vô tướng trụ; đây tức là Bồ Tát tâm thanh tịnh quyết định, tiến lên thù thắng quyết định. A-tăng-kỳ đại kiếp thứ ba là vô khai phát vô tướng trụ và vô ngại trí trụ; vượt qua thì được tối thượng Bồ Tát trụ.

 Kiếp có hai thứ: một là số ngày tháng, ngày đêm, mùa tiết, năm nhiều vô lượng nên gọi là a-tăng-kỳ; hai là số đại kiếp nhiều vô lượng nên gọi là a-tăng-kỳ. A-tăng-kỳ kiếp tính theo số năm ấy là cái mà Bồ Tát a-tăng-kỳ trước có thể vượt qua (?); còn ba a-tăng-kỳ đại kiếp sau thì không thể vượt qua (rút ngắn). Nếu Bồ Tát tinh tấn vượt trội thì có thể rút ngắn trung kiếp, chứ không thể rút ngắn đại kiếp.

 Như vậy, Bồ Tát ở mười hai trụ, trong ba a-tăng-kỳ đại kiếp, [đoạn trừ] phần nhiễm ô thuộc phiền não chướng (chướng ngại do phiền não, ngăn cản giải thoát) và phần nhiễm ô thuộc trí chướng (chướng ngại che lấp sự hiểu biết trọn vẹn về mọi pháp). Phần nhiễm ô thuộc phiền não chướng được đoạn ở ba trụ: ở hoan hỷ trụ đoạn phần phiền não dẫn tới đường ác; phần phiền não mạnh và vừa đều không còn khởi (?); ở vô khai phát vô tướng trụ, vô sinh pháp nhẫn thanh tịnh nối tiếp, mọi phần nhiễm ô của phiền não đều không còn khởi; ở tối thượng Bồ Tát trụ đoạn mọi chướng ngại của tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại) và tùy miên (phiền não ngủ ngầm) của phiền não, rồi vào Như Lai trụ.

 Phần nhiễm ô thuộc trí chướng có ba thứ: một là lớp da, hai là lớp thịt, ba là lớp xương. Hoan hỷ trụ đoạn chướng lớp da; vô khai phát vô tướng trụ đoạn chướng lớp thịt; Như Lai trụ đoạn chướng lớp xương, mọi chướng ngại đều thanh tịnh. Trí chướng được đoạn ở ba trụ này; các trụ còn lại theo thứ lớp của chúng mà được trang nghiêm chân thật.

 Như vậy, mười ba trụ có mười một thứ thanh tịnh: thứ nhất là chủng tính thanh tịnh; thứ hai là giải hành thanh tịnh; thứ ba là tâm thanh tịnh; thứ tư là giới thanh tịnh; thứ năm là ý thanh tịnh; thứ sáu, thứ bảy, thứ tám là chánh kiến thanh tịnh; thứ chín là hạnh phương tiện đầy đủ thanh tịnh; thứ mười là trí chân thật sinh ra thần thông thanh tịnh; thứ mười một là nói chánh nghĩa vô tận không chướng ngại thanh tịnh; thứ mười hai là trí thuận theo mọi thứ, biết mọi điều cần biết thanh tịnh; thứ mười ba là Như Lai trụ, tập khí tùy miên của phiền não chướng và tập khí tùy miên của trí chướng đều thanh tịnh.

 Như phẩm Công Đức Bồ Tát trước đã nói tám pháp, gồm thâu mọi điều thuộc Bồ Tát tạng Ma-ha-diễn (Đại thừa). Mười ba trụ này gồm: trụ thứ nhất và thứ hai — lòng tin sinh ra, giải hành trụ — đối với Bồ Tát tạng được văn tuệ (trí tuệ do nghe) và tư tuệ (trí tuệ do suy nghĩ); trụ thứ ba được tâm thanh tịnh và bắt đầu hạnh tu tuệ (trí tuệ do tu tập, thực chứng); từ trụ thứ tư cho đến trụ thứ chín là hữu hành hữu khai phát vô tướng trụ, tu tuệ rộng lớn; trụ thứ mười, thứ mười một, thứ mười hai thuộc về hạnh tu tuệ thanh tịnh, là quả của tu tuệ; thành Như Lai trụ thì rốt ráo thoát ra khỏi sinh tử.

 Pháp trụ của Thanh Văn cũng có mười hai, nên biết theo thứ lớp như của Bồ Tát: một là trụ chủng tính tự có của Thanh Văn; hai là trụ phương tiện đi vào chánh vị (địa vị chính thức của bậc thánh), chưa vượt thứ lớp mà chứng quả; ba là trụ vượt thứ lớp mà chứng quả; bốn là trụ được lòng tin trong sạch không hoại và giới của bậc thánh (?), tiến lên đến lậu tận (dứt sạch phiền não); năm là trụ nương vào tăng thượng giới học và tăng thượng ý học mà sinh ra; sáu, bảy, tám là trụ học tăng thượng tuệ, được trí về chân đế; chín là trụ phương tiện quán xét sinh tử, tam muội vô tướng; mười là trụ vô tướng rốt ráo; mười một là trụ nơi chỗ giác ngộ giải thoát; mười hai là trụ A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) về mọi mặt.

 Kinh Bồ Tát Địa Trì, quyển thứ chín.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video