Phần Thứ pháp phương tiện xứ (phần thứ hai của sách, nói về các pháp tu tiếp theo làm phương tiện) — Phẩm thứ ba: Tịnh Tâm (tâm thanh tịnh).
Bồ Tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài) có bảy thứ thương yêu chúng sinh. Nếu thành tựu những sự thương yêu ấy thì gọi là chân thật tâm, tâm chân thật bậc nhất. Một là không sợ hãi; hai là khéo léo; ba là không chán; bốn là không mong cầu; năm là không tham; sáu là rộng lớn; bảy là bình đẳng.
Bồ Tát chưa từng sợ hãi, nên đối với các chúng sinh khởi lòng thương yêu, những việc làm nơi thân, miệng, ý đều thuận theo lòng thương yêu mà đem lại an vui; đó gọi là không sợ hãi. Bồ Tát chưa từng thương yêu một cách vụng về, nghĩa là không dạy những điều trái pháp, trái luật, trái chân đế (chân lý), không dạy ở chỗ không thích hợp; đó gọi là khéo léo. Bồ Tát thương yêu chúng sinh, mọi việc làm vì chúng sinh đều không mỏi mệt chán nản; đó gọi là không chán.
Bồ Tát không đợi được nhờ cậy mà vẫn thương yêu chúng sinh; đó gọi là không mong cầu. Bồ Tát dùng tâm không tham mà thương yêu, không mong được đền ơn và không mong quả báo tốt đẹp ở đời sau; đó gọi là thương yêu không tham. Bồ Tát thương yêu các chúng sinh một cách rộng lớn, không giới hạn chúng sinh nào; đối với chúng sinh, dù được lợi hay không được lợi cũng đều không bỏ; thà tự làm khổ thân mình chứ không làm khổ chúng sinh; đó gọi là rộng lớn. Lại thành tựu những tướng ấy mà thương yêu chúng sinh; đó gọi là bình đẳng. Thương yêu không giới hạn cõi chúng sinh; đó gọi là thương yêu bình đẳng. Bồ Tát thành tựu bảy thứ thương yêu như vậy thì gọi là chân thật tâm, tâm chân thật bậc nhất.
Bồ Tát dùng phương tiện quán xét Phật, Pháp (giáo lý), Tăng (đoàn thể người tu), nếu ý hiểu hướng đúng một cách quyết định thì gọi là cực tịnh tâm (tâm thanh tịnh tột bậc). Cực tịnh tâm ấy nói tóm có mười lăm thứ: một là vô thượng tâm (tâm cao tột); hai là tùy chuyển tâm (tâm thuận theo mà xoay chuyển); ba là ba-la-mật tâm; bốn là chân thật nghĩa tâm (tâm hướng về nghĩa chân thật); năm là thần lực tâm (tâm hướng về sức thần); sáu là an tâm (tâm muốn đem an ổn); bảy là lạc tâm (tâm muốn đem vui); tám là giải thoát tâm; chín là kiên cố tâm (tâm vững chắc); mười là bất hư ngụy tâm (tâm không giả dối); mười một là bất tịnh tâm (tâm chưa thanh tịnh); mười hai là tịnh tâm (tâm thanh tịnh); mười ba là khoái tịnh tâm (tâm thanh tịnh trọn vẹn, nhanh nhạy); mười bốn là điều phục tâm (tâm được rèn luyện, chế ngự); mười lăm là câu sinh tâm (tâm sinh ra cùng lúc, sẵn có tự nhiên).
Bồ Tát đối với Tam Bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp, Tăng) có tâm thanh tịnh tột bậc; đó gọi là vô thượng tâm. Thọ giới Bồ Tát, đối với việc thọ trì luật nghi (khuôn phép giới luật) có tâm thanh tịnh tột bậc; đó gọi là tùy chuyển tâm. Đối với các hạnh bố thí, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ có tâm thanh tịnh tột bậc; đó gọi là ba-la-mật tâm (ba-la-mật là các hạnh siêu việt đưa người qua bờ giác ngộ). Đối với lẽ nhân vô ngã và pháp vô ngã (con người và mọi sự vật đều không có cái "ta" thường còn, có thực thể riêng), là nghĩa chân thật sâu xa bậc nhất, có tâm thanh tịnh tột bậc; đó gọi là chân thật nghĩa tâm.
Đối với sức thần thông không thể nghĩ bàn và sức sẵn có tự nhiên của chư Phật, Bồ Tát có tâm thanh tịnh tột bậc; đó gọi là thần lực tâm. Đối với các chúng sinh muốn dùng pháp lành làm lợi ích; đó gọi là an tâm. Đối với các chúng sinh muốn dùng sự gom giữ, nâng đỡ để làm lợi ích; đó gọi là lạc tâm. Đối với các chúng sinh mà bỏ lòng tham và bỏ việc mong nhận quả báo; đó gọi là giải thoát tâm. Đối với vô thượng bồ đề (sự giác ngộ cao tột của Phật) khởi tâm một mực hướng về; đó gọi là kiên cố tâm. Phương tiện làm lợi cho chúng sinh, phương tiện hướng tới bồ đề, trí không điên đảo, sự giải thoát sẵn có tự nhiên; đó gọi là bất hư ngụy tâm.
Cực tịnh tâm của mọi Bồ Tát ở giải hành địa (bậc hiểu giáo pháp và thực hành theo sự hiểu, chưa tự chứng) gọi là bất tịnh tâm. Cực tịnh tâm của Bồ Tát từ tịnh tâm địa (bậc chứng được tâm thanh tịnh) cho đến quyết định hành địa (bậc hành trì đã quyết định không thoái lui) gọi là tịnh tâm. Cực tịnh tâm của Bồ Tát ở cứu cánh địa (bậc rốt ráo) gọi là khoái tịnh tâm. Bất tịnh tâm ấy gọi là điều phục tâm; vì còn phải suy lường, tính đếm nên gọi là hàng phục tâm (tâm phải chế ngự). Tịnh tâm, khoái tịnh tâm, cực tịnh tâm gọi là câu sinh tâm; vì tự tính thanh tịnh, an lập nơi thân, nên gọi là câu sinh tâm. Đó gọi là mười lăm cực tịnh tâm, cũng gọi là mười lăm chân thật tịnh tâm.
Theo mọi địa, nói tóm thì [mười lăm tâm ấy] làm mười việc. Vô thượng tâm: mọi cách cúng dường Tam Bảo; mọi tư lương bồ đề (vốn liếng, hành trang cho sự giác ngộ) đều vô thượng chân thật. Tùy chuyển tâm: thọ luật nghi giới Bồ Tát, cho đến bỏ mạng cũng không cố ý vi phạm; nếu có vi phạm thì sám hối trừ diệt ngay. Ba-la-mật tâm: siêng tu thiện căn (gốc rễ của điều lành), an trú trong sự không buông lung. Chân thật nghĩa tâm: dùng tâm không nhiễm ô (không vướng bẩn phiền não), vì chúng sinh mà ở lâu trong sinh tử (vòng sống chết luân hồi), rốt cuộc không mong cầu Niết Bàn (cảnh giới tắt hết phiền não, thoát khỏi khổ đau) giải thoát.
Thần lực tâm: hiển bày chánh giáo, khiến người khởi lòng tin trong sạch và được tu tuệ (trí tuệ do tu tập, thực chứng); tự mình ở nhiều trong sinh tử, không cho rằng nghe ít, nghĩ ít là đủ (?). An tâm, lạc tâm, giải thoát tâm: mọi cách làm lợi ích chúng sinh mà không mỏi mệt chán nản. Kiên cố tâm: tinh tấn hừng hực, tinh tấn rộng lớn, phương tiện bình đẳng, phương tiện không lơi lỏng, phương tiện không gián đoạn. Bất hư ngụy tâm: mau được thần thông, sinh ra các thiện căn ấy; không vì tâm nhỏ hẹp, tâm thấp kém, thiện căn hơn hay kém mà sinh ý nghĩ cho là đủ.
Hàng phục tâm làm khởi lên câu sinh tâm. Câu sinh tâm: mau được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối cao, chân chính, trọn khắp của Phật), làm lợi ích, an vui cho chư thiên và loài người. Hàng phục tâm gồm thâu bất tịnh tâm; câu sinh tâm gồm thâu tịnh tâm và khoái tịnh tâm.
Phàm những gì Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) nói về tâm thanh tịnh của Bồ Tát, thiết lập và hiển bày ra, tất cả đều thuộc về mười lăm tịnh tâm này. Vì vậy, các Bồ Tát quá khứ, vị lai, hiện tại được vô thượng bồ đề — đã được, sẽ được, đang được — tất cả đều do mười lăm tịnh tâm, không còn gì khác, không gì cao hơn. Mười lăm tịnh tâm như vậy có quả báo và lợi ích lớn; nương vào đó mà được vô thượng bồ đề.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video