Bồ-tát Địa Trì, Phương tiện xứ (phần nói về những pháp làm nền tảng, phương cách cho việc tu tập), phẩm Lợi mình lợi người thứ ba.
Thế nào là hạnh Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh)? Nói tóm, những điều Bồ-tát phải học, học đúng như cách cần học, nói chung đó là hạnh Bồ-tát. Bồ-tát học ở những chỗ nào? Có bảy chỗ học. Bảy chỗ ấy là gì? Một là lợi mình, hai là lợi người, ba là nghĩa chân thật, bốn là năng lực, năm là làm chín muồi chúng sinh, sáu là tự làm chín muồi Phật pháp nơi mình, bảy là vô thượng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất).
Thế nào là lợi mình, lợi người? Lợi mình lợi người nói tóm có mười loại: một là thuần (chỉ riêng một bên), hai là chung (cả hai bên), ba là an (an ổn), bốn là lạc (vui sướng), năm là thuộc về nhân, sáu là thuộc về quả, bảy là đời này, tám là đời sau, chín là rốt ráo, mười là không rốt ráo.
Lợi mình lợi người theo cách thuần và chung có hai loại: một là thuần lợi mình, hai là thuần lợi người. Cái nào trái với đạo Bồ-tát thì phải biết mà dứt bỏ; cái nào thuận với đạo Bồ-tát thì phải tu học. Vì sự vui sướng của mình mà tìm của cải để tự dùng; vì muốn giấu kín giáo pháp mà tìm kinh pháp của Phật để giữ gìn nắm chặt; vì muốn sinh lên cõi trời mà giữ giới, tinh tấn, thiền định, trí tuệ; vì tham quả báo thế gian mà cúng dường tháp Phật; vì tham lợi mà làm ra vẻ cầu lợi; vì muốn lừa dối người khác mà vô cớ tự kể đủ thứ công đức của mình; tham muốn người khác thân phụ mình mà thu nhận họ trái đạo lý; tự mình an trụ trong niềm vui thiền định mà bỏ việc vì chúng sinh — đó gọi là thuần lợi mình, phải biết mà dứt bỏ. Bố thí, nhẫn nhục, lấy lòng thương xót làm đầu, hồi hướng (đem công đức hướng về) bồ-đề và mong sinh lên cõi trời — đó gọi là lợi mình chung với người, phải tu học. Ngoài những điều đã nói như trên, những gì trái với thuần lợi mình thì gọi là lợi mình chung với người.
Thuần lợi người là: bố thí với tà kiến cho rằng không có nhân, không có quả; phạm giới, trái đạo mà thuyết pháp cho người; tự mình đã vượt khỏi địa vị thấp mà lại đem pháp thanh tịnh của địa vị thấp trao cho người (?); Bồ-tát bỏ thiền định mà nguyện sinh vào cõi dục (cõi thấp nhất trong ba cõi, nơi chúng sinh còn tham muốn ăn uống, sắc dục); Bồ-tát tự tại hiện đủ thứ biến hóa trong mười phương thế giới để giáo hóa chúng sinh; Như Lai (danh hiệu của Phật) dùng các lực rốt ráo, các vô sở úy (sự không sợ hãi khi thuyết giảng), các pháp bất cộng (những đức chỉ riêng Phật có) mà làm lợi cho vô lượng chúng sinh — đó gọi là thuần lợi người. Hai loại thuần lợi người nói trước (bố thí tà kiến và phạm giới thuyết pháp) phải biết mà dứt bỏ; các loại thuần lợi người còn lại thì phải siêng học. Ngoài những điều đã nói như trên, những gì trái với thuần lợi người thì gọi là lợi người chung với mình.
Lợi mình lợi người theo cách an ổn, nói tóm có năm loại: một là tướng không tội lỗi, hai là tướng thu nhận, ba là đời này, bốn là đời sau, năm là tịch diệt (sự lắng dứt mọi phiền não). Thiện căn (gốc rễ điều lành) Bồ-tát thu góp được, dù nhiều hay ít, tu tập thành tựu, cũng dùng điều lành ấy mà làm chúng sinh thành tựu, điều phục và đứng vững; đó gọi là tướng không tội lỗi. Bồ-tát lợi mình lợi người theo cách an ổn, dùng niềm vui của các vật dụng không nhiễm ô và niềm vui an trụ trong thiền định mà làm lợi ích cho mình và người; đó gọi là tướng thu nhận.
Bồ-tát lợi mình lợi người theo cách an ổn: có cái an ổn đời này mà không an ổn đời sau, có cái an ổn đời sau mà không an ổn đời này, có cái an ổn cả đời này lẫn đời sau, có cái không an ổn đời này cũng không an ổn đời sau. Bốn loại này ứng với bốn loại pháp, theo thứ tự cho phù hợp. Bốn loại ấy là gì? Có pháp đời này hưởng vui, đời sau chịu khổ; có pháp đời này chịu khổ, đời sau hưởng vui; có pháp đời này hưởng vui, đời sau hưởng vui; có pháp đời này chịu khổ, đời sau chịu khổ. Đó gọi là lợi mình lợi người an ổn đời này và đời sau. Niết-bàn (sự giải thoát hoàn toàn, dứt hết phiền não và khổ đau), con đường đến Niết-bàn, các phần của Niết-bàn, pháp thế gian và pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian) — đó gọi là lợi mình lợi người an ổn theo cách tịch diệt.
Lợi mình lợi người theo cách vui sướng, nói tóm có năm loại: một là niềm vui của nhân, hai là niềm vui cảm thọ, ba là niềm vui do đối trị khổ, bốn là niềm vui do dứt cảm thọ, năm là niềm vui không tội lỗi. Niềm vui của nhân có hai loại: một là do nhân duyên căn (giác quan) và trần (đối tượng của giác quan) tiếp xúc nhau mà cảm thọ vui sinh ra; hai là nghiệp đưa đến quả đáng ưa trong đời này và đời sau. Đó gọi là niềm vui của nhân. Khi các khổ đã lắng, do ba loại nhân vui (?) mà khởi lên cảm thọ nơi thân và tâm, đó gọi là niềm vui cảm thọ. Niềm vui cảm thọ có hai loại: hữu lậu (còn dính phiền não, còn rỉ chảy trong sinh tử) và vô lậu (không còn phiền não). Vô lậu là của bậc hữu học (người đã chứng thánh quả nhưng còn phải học thêm) và vô học (người đã học xong, tức A-la-hán). Hữu lậu là thứ bị ràng buộc trong ba cõi: cõi dục (cõi còn tham muốn ăn uống, sắc dục), cõi sắc (cõi của người đắc thiền, còn thân thể vi tế) và cõi vô sắc (cõi chỉ còn tâm, không có thân). Tất cả ba cõi ấy, tùy chỗ phù hợp mà phân biệt theo sáu nhập (sáu giác quan): do nhân duyên xúc (sự tiếp xúc) của mắt cho đến do nhân duyên xúc của ý mà sinh ra. Cảm thọ tương ứng với năm thức (năm sự nhận biết của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) gọi là thân thọ; cảm thọ tương ứng với ý thức gọi là tâm thọ.
Lạnh, nóng, đói, khát, đủ thứ khổ não, dù đã khởi hay chưa khởi, đều đối trị khiến lắng dứt; lắng rồi thì biết được niềm vui sinh ra; đó gọi là niềm vui do đối trị khổ. Định diệt thọ tưởng (một trạng thái định rất sâu, trong đó cảm thọ và tri giác hoàn toàn ngưng bặt), đó gọi là niềm vui do dứt cảm thọ.
Niềm vui không tội lỗi có bốn loại: một là niềm vui xuất gia, hai là niềm vui xa lìa, ba là niềm vui tịch diệt, bốn là niềm vui bồ-đề. Tin hiểu rằng nhà không phải là chốn nương thật, rời nhà đi tu học đạo, thoát khỏi đủ thứ hoạn nạn của đời sống tại gia; đó gọi là niềm vui xuất gia. Dứt bỏ tham dục và các pháp ác bất thiện, đạt sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất) với niềm hỷ lạc sinh ra do xa lìa (dục lạc); đó gọi là niềm vui xa lìa. Từ nhị thiền (tầng thiền định thứ hai) trở lên, giác quán (sự suy tìm thô và sự dò xét tế của tâm) lắng dứt; đó gọi là niềm vui tịch diệt. Tất cả phiền não diệt hẳn, đối với mọi pháp đều biết rõ đúng như thật mà vui; đó gọi là niềm vui bồ-đề.
Niềm vui của nhân là nhân của niềm vui, chứ không phải tự thân niềm vui. Niềm vui cảm thọ không phải là nhân của niềm vui mà là tự thân niềm vui. Niềm vui do đối trị không phải nhân của niềm vui, cũng không phải tự thân niềm vui, mà là làm lắng khổ, trừ khổ. Niềm vui do dứt cảm thọ không phải nhân của niềm vui, không phải tự thân niềm vui, cũng không phải trừ khổ; mà vì mọi cảm thọ đều thật là khổ, nên khi an trụ trong định thì cảm thọ ấy diệt (gọi là vui). Thuộc về niềm vui không tội lỗi, sau cùng là niềm vui bồ-đề: tất cả phiền não ở hiện tại và vị lai diệt hẳn. Các niềm vui không tội lỗi khác đều thuận theo nó. Đó gọi là niềm vui không tội lỗi.
Bồ-tát ấy dùng niềm vui an ổn mà làm lợi ích cho chúng sinh. Đối với niềm vui không an ổn thì biết rõ đúng như thật, tùy sức dùng cách khéo léo dạy họ trừ bỏ. Nếu là cái khổ trước mà sau được an ổn, thì dù họ lo buồn, cũng nhất định làm lợi ích cho họ; đó là Bồ-tát nương vào phương tiện khéo léo. Nếu là cái vui trước mà sau không an ổn, thì dù họ lo buồn, không muốn bỏ, Bồ-tát cũng dùng sức phương tiện mà nhất định trừ bỏ cho họ. Vì sao vậy? Vì về sau chắc chắn được vui.
Bồ-tát ấy muốn chúng sinh an ổn thì cũng muốn họ được vui; ban cho họ sự an ổn thì cũng muốn ban cho niềm vui. An ổn là phương diện nhân, vui là phương diện quả. Vì thế phải biết, muốn chúng sinh vui thì trước hết phải làm cho họ an ổn. Nghiệp đưa đến quả đáng ưa đời này và đời sau, thuộc về niềm vui của nhân, cùng với niềm vui do đối trị khổ, niềm vui do dứt cảm thọ, niềm vui không tội lỗi — nhất định dùng những thứ này làm lợi ích cho chúng sinh; cũng gọi là thu nhận, cũng gọi là niềm vui cảm thọ không tội lỗi. Còn niềm vui của nhân do căn trần tiếp xúc, cái nào nhiễm ô, có tội lỗi, không an ổn, thì không dùng để làm lợi ích, mà dạy họ trừ bỏ; cái nào không nhiễm ô, không tội lỗi, an ổn, thì dùng để làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, và Bồ-tát cũng thường tùy sức tự mình thực hành. Đó gọi là sự lợi mình lợi người về an và vui của Bồ-tát thuộc về nhân.
Lợi mình lợi người thuộc về quả, nói tóm có ba loại nhân và ba loại quả: nhân của quả báo và quả báo, nhân của phước và quả của phước, nhân của trí và quả của trí. Thế nào là quả báo? Quả báo có tám loại: một là đầy đủ tuổi thọ, hai là đầy đủ dung sắc, ba là đầy đủ dòng dõi, bốn là đầy đủ sự tự tại, năm là đầy đủ lời nói được tin, sáu là đầy đủ uy lực lớn, bảy là đầy đủ thân nam tử, tám là đầy đủ sức lực. Sống lâu, tồn tại lâu dài, đó gọi là đầy đủ tuổi thọ. Dung mạo đoan chánh, đó gọi là đầy đủ dung sắc. Sinh vào dòng dõi cao quý, đó gọi là đầy đủ dòng dõi. Có của cải lớn, đông người theo, nhiều quyến thuộc, đó gọi là đầy đủ sự tự tại. Xử việc, nghe kiện, đặt ra phép tắc, nhận và trao đồ gửi gắm đều theo lẽ ngay thẳng, phàm nói ra lời gì người ta đều tin phục, đó gọi là đầy đủ lời nói được tin. Có danh tiếng lớn, tài khéo lớn, trí tuệ lớn, đủ thứ nghề nghiệp được người coi trọng, đại chúng cung kính, tôn trọng, khen ngợi, đó gọi là đầy đủ uy lực lớn. Thành tựu thân phận nam tử, đó gọi là đầy đủ thân nam tử. Ít bệnh, ít phiền muộn, có sức làm việc, đó gọi là đầy đủ sức lực.
Thế nào là nhân của quả báo? Không làm hại chúng sinh, không có lòng hại người, đó gọi là nhân của tuổi thọ. Bố thí đèn sáng và những vật sạch đẹp, đó gọi là nhân của dung sắc. Bỏ lòng kiêu mạn, đó gọi là nhân của dòng dõi. Bố thí các vật dụng, đó gọi là nhân của sự tự tại. Lìa bốn lỗi của miệng (nói dối, nói hai lưỡi gây chia rẽ, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt), đó gọi là nhân của lời nói được tin. Gom góp các công đức, lập thệ nguyện lớn, cúng dường Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp – giáo pháp, Tăng – đoàn thể người tu) và các bậc tôn trưởng, đó gọi là nhân của uy lực lớn. Ưa thích thân phận nam tử, chán thân phận nữ nhân, giảng về thân phận nam tử để làm lợi ích người khác, dạy họ chán lìa thân phận nữ nhân, đó gọi là nhân của thân nam tử. Trong những việc hợp đạo lý mà chúng sinh làm, tùy khả năng đều đến giúp đỡ, đó gọi là nhân của sức lực. Tám điều như thế gọi là nhân của quả báo.
Nói tóm, nhân của quả báo có ba điều thù thắng làm cho quả báo tăng thêm: một là tâm trong sạch, hai là sự tu hành trong sạch, ba là phước điền (người nhận cúng dường, như ruộng gieo phước) trong sạch. Tâm trong sạch mong cầu vô thượng bồ-đề, hồi hướng thiện căn khiến dần dần tăng trưởng, tin ưa tu hành điều thuần thiện thù thắng vi diệu, thấy người làm thì sinh lòng vui theo, ngày đêm từng niệm thuận theo chánh pháp, tùy giác tùy quán (theo đó mà suy tìm, dò xét); đó gọi là tâm trong sạch. Suốt thời gian dài tu tập siêng năng không gián đoạn, lại đem pháp này trao truyền cho người khác, thấy ai trao truyền thì vui theo khen ngợi, thấy người kia tiếp nhận thực hành thì thuận theo mà dạy bảo dẫn dắt, cũng dùng pháp này mà tự mình đứng vững; đó gọi là sự tu hành trong sạch. Nói tóm, sự tu hành đúng đắn làm khởi lên quả của sự tu hành (?), đó gọi là phước điền trong sạch.
Thế nào là quả của quả báo? Bồ-tát vì đầy đủ tuổi thọ nên tu điều lành lâu dài, khiến chúng sinh thành tựu thiện căn; đó gọi là quả của sự đầy đủ tuổi thọ. Bồ-tát vì đầy đủ dung sắc nên đại chúng yêu mến; vì đại chúng yêu mến nên đều cùng tôn kính, ưa nghe lời mình nói; đó gọi là quả của sự đầy đủ dung sắc. Bồ-tát vì đầy đủ dòng dõi nên được mọi người kính trọng, cúng dường, khen ngợi; nói ra điều gì thì người ta nhất định làm theo, không trái phạm; đó gọi là quả của sự đầy đủ dòng dõi. Bồ-tát vì đầy đủ sự tự tại nên dùng bố thí để thu phục khắp nơi, làm chúng sinh thành tựu; đó gọi là quả của sự đầy đủ tự tại. Bồ-tát vì đầy đủ lời nói được tin nên thường dùng ái ngữ (lời nói dịu dàng dễ thương), lợi hành (làm việc lợi ích cho người), đồng sự (cùng làm việc với người) — tức các cách trong tứ nhiếp pháp (bốn cách thu phục, gần gũi giúp đỡ chúng sinh) — mà thu phục chúng sinh, giáo hóa cho họ thành tựu; đó gọi là quả của sự đầy đủ lời nói được tin. Bồ-tát vì đầy đủ uy lực lớn nên những việc chúng sinh làm đều có thể giúp đỡ; chúng sinh biết ơn đều đến quy phục ngưỡng mộ, phàm nói ra lời dạy gì thì họ đều vâng theo; đó gọi là quả của sự đầy đủ uy lực lớn. Bồ-tát vì đầy đủ thân nam tử nên thành tựu tướng nam, đủ sức làm pháp khí (vật chứa, ví người có thể tiếp nhận) cho mọi công đức; đối với mọi sự khéo léo, mọi sự hiểu biết đều không sợ hãi; trong mọi lúc được tự tại đi lại; cùng tất cả chúng sinh qua lại, cùng làm việc; ở chốn đông người hay nơi hoang vắng đều tùy ý không bị ngăn ngại; đó gọi là quả của sự đầy đủ thân nam tử. Bồ-tát vì đầy đủ sức lực nên tu hành siêng năng, tu hành bền chắc, tu hành mau chóng, tu điều lành không chán, thu phục người không mệt; đó gọi là quả của sự đầy đủ sức lực.
Bồ-tát dùng tám loại quả báo này làm lợi ích cho chúng sinh, tự làm chín muồi Phật pháp nơi mình, thuận theo công đức. Bồ-tát an trụ trong các quả báo này, khiến chúng sinh làm những việc nên làm; chúng sinh theo lời dạy mà mỗi người tu theo điều mình nguyện. Nếu Bồ-tát tuy tự có năng lực mà người kia không nghe theo, thì không gọi là lợi người. Nếu tự mình không có năng lực mà người được giáo hóa thuận theo, cũng không gọi là lợi người. Nếu tự mình có năng lực và người được giáo hóa thuận theo, hai điều đầy đủ thì mới lợi cả đôi bên. Bồ-tát đầy đủ hai điều thì có thể tự thực hành Phật pháp, dùng pháp tam thừa (ba cỗ xe: thanh văn – người nghe Phật dạy cầu giải thoát riêng, duyên giác – người tự ngộ nhờ quán nhân duyên, và Bồ-tát) mà làm chúng sinh thành tựu, có thể tự mình đạt đến rốt ráo vô thượng bồ-đề, và chúng sinh nào đã chín muồi thì khiến được giải thoát. Vì thế Bồ-tát an trụ trong tám loại quả báo mới có thể đem an vui cho tất cả chúng sinh. Tất cả chúng sinh trong sinh tử (vòng sống chết luân hồi) không bờ bến, từ xưa đến nay trống rỗng không có lợi ích gì, Bồ-tát đều khiến cho không còn trống rỗng, được quả thật lớn lao.
Thế nào là phước? Thế nào là trí? Đàn ba-la-mật (bố thí trọn vẹn; "ba-la-mật" nghĩa là hạnh tu đưa sang bờ giải thoát, tức hạnh hoàn hảo), thi-la ba-la-mật (giữ giới trọn vẹn), sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục trọn vẹn), đó gọi là phước. Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ trọn vẹn), đó gọi là trí. Thiền ba-la-mật (thiền định trọn vẹn) và tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn trọn vẹn) mỗi thứ có hai phần: một là phần phước, hai là phần trí. Nương vào thiền mà tu bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ – ban vui, bi – cứu khổ, hỷ – vui theo, xả – buông bỏ, bình đẳng) v.v., đó gọi là phần phước. Nương vào thiền mà tu sự khéo hiểu về ấm (năm nhóm hợp thành con người), giới (mười tám yếu tố của nhận thức), nhập (mười hai chỗ tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng), sự khéo hiểu về lẽ có thể và không thể, quán xét khổ, tập (nguyên nhân của khổ), diệt (sự dứt khổ), đạo (con đường dứt khổ), các pháp thiện và bất thiện, pháp có tội và không tội, pháp thấp và pháp cao, pháp nhơ và pháp sạch, cùng các duyên khởi (sự sinh khởi do nhân duyên), đều có thể phân biệt quán xét đúng như thật; đó gọi là phần trí. Nương vào tinh tấn mà tu hành bố thí, giữ giới, bốn tâm vô lượng v.v., đó gọi là phần phước. Nương vào tinh tấn mà tu văn tuệ, tư tuệ, tu tuệ (trí tuệ do nghe học, do suy ngẫm, do thiền định tu tập mà có), sự khéo hiểu về ấm v.v. như đã nói ở trước, đó gọi là phần trí. Phước và trí như thế, nói tóm có sáu loại, nói rộng thì vô lượng.
Thế nào là nhân của phước, nhân của trí? Nhân của phước và trí nói tóm có ba loại: một là có được ý muốn đối với những phương cách nuôi lớn phước và trí; hai là thuận theo duyên gần; ba là sự tu tập từ trước (?). Duyên gần của phước và trí là: không trụ vào duyên điên đảo, mà trụ vào duyên không điên đảo. Gần gũi bạn xấu, nghe nói sai về phước và trí, nhớ nghĩ sai, tiếp nhận sai, đó gọi là trụ vào duyên điên đảo; điều ngược lại, thuộc phần trong sạch, gọi là trụ vào duyên không điên đảo. Lìa bỏ những chướng ngại đối với ý muốn tu các phương cách nuôi lớn phước và trí, không để chúng khởi lên, đó gọi là gần (?). Ba nhân này không đủ thì phước và trí không sinh.
Thế nào là quả của phước, quả của trí? Bồ-tát nương vào phước mà vì chúng sinh trải qua đủ mọi khổ trong sinh tử vô tận, tùy theo ý muốn của họ mà thu phục chúng sinh. Bồ-tát nương vào trí mà thu nhận phước chân chính, dùng đủ cách khéo léo vì chúng sinh cho đến khi đạt vô thượng bồ-đề. Như vậy, nói tóm phước và trí có bốn loại quả, nói rộng thì vô lượng. Dù là quả báo, nhân của quả báo hay quả của quả báo, tất cả đều nương vào phước mà khởi; phước lại nương vào trí mà khởi. Hai điều này đầy đủ thì thù thắng nhất, cao nhất, được vô thượng bồ-đề; nếu phước và trí không đủ thì rốt cuộc không thể đạt được. Đó gọi là lợi mình lợi người thuộc về nhân và thuộc về quả của Bồ-tát.
Thế nào là lợi mình lợi người đời này và đời sau? Hiện tại làm việc phước, được của cải hợp đạo lý; do nhân duyên điều lành đời trước mà nay hưởng quả báo; khéo chuyển hóa thiền định, an trụ trong niềm vui đời này; nương vào đời này để làm lợi cho chúng sinh; nương vào các tầng thiền mà chứng hiện pháp Niết-bàn (sự an lạc tịch tĩnh, dứt phiền não chứng được ngay trong đời hiện tại) đúng như thật; các pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) thế gian và xuất thế gian hướng về hiện pháp Niết-bàn — đó gọi là lợi mình trong đời này. Đem chính pháp ấy giáo hóa chúng sinh, đó gọi là lợi người trong đời này. Thân thể và của cải ở cõi dục trong đời sau, cho đến sự sinh vào các cõi thiền (cõi sắc) và cõi vô sắc; đời này tuy lo buồn khổ nhọc nhưng suy ngẫm tu tập các nhân ấy — đó gọi là lợi mình lợi người đời sau. Đời này vui vẻ, lại suy ngẫm tu tập nhân của thân thể và của cải, cho đến các chánh thọ (trạng thái nhập định) thiền và vô sắc thuộc phần thối lui (?) trong đời này — đó gọi là lợi mình lợi người cả đời này lẫn đời sau.
Thế nào là lợi mình lợi người rốt ráo và không rốt ráo? Thân thể và của cải ở cõi dục, có nhân có quả; sự trong sạch thế tục của phàm phu, có nhân có quả — đó gọi là lợi mình lợi người không rốt ráo. Tất cả phiền não diệt hẳn, bát chánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ đúng, định đúng) và các pháp lành thế tục nương vào đó mà sinh — đó gọi là lợi mình lợi người rốt ráo. Rốt ráo và không rốt ráo có ba loại: một là theo tự tánh, hai là theo sự thối lui, ba là theo việc hưởng dụng quả có hết hay không. Theo tự tánh thì Niết-bàn là rốt ráo, tất cả pháp hữu vi là không rốt ráo. Bát chánh đạo không thối lui, việc hưởng dụng quả không hết, nên là rốt ráo. Các pháp lành hữu lậu (còn dính phiền não) khác thì thối lui, việc hưởng dụng quả có lúc hết, nên không rốt ráo. Đó gọi là mười loại lợi mình lợi người. Như vậy, dù nói tóm hay nói rộng, Bồ-tát đều phải tùy sức tu học; quá khứ đã học, vị lai sẽ học tất cả mười loại lợi mình lợi người. Đó gọi là lợi mình lợi người rốt ráo và không rốt ráo.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video