Bồ-tát Địa Trì, Phương tiện xứ (phần nói về những pháp làm nền tảng, phương cách cho việc tu tập), phẩm Nghĩa chân thật thứ tư, phần một.
Thế nào là nghĩa chân thật? Nói tóm có hai loại: một là tánh chân thật của các pháp, hai là tánh của tất cả sự vật, hiện tượng. Hai tánh này nếu phân biệt theo loại thì lại có bốn: một là điều thế gian biết, hai là điều học giả biết, ba là cảnh giới mà trí đã trong sạch khỏi phiền não chướng (sự ngăn che do phiền não như tham, sân, si gây ra, cản trở giải thoát) đi đến, bốn là cảnh giới mà trí đã trong sạch khỏi trí chướng (sự ngăn che cản trở hiểu biết trọn vẹn mọi sự) đi đến.
Thế nào là nghĩa chân thật mà thế gian biết? Mọi việc trong đời thuận theo quy ước thông thường, sự hiểu biết thấy biết đều giống nhau: như nói đất thì chính là đất, không phải nước, cũng không phải các thứ khác như nước, lửa, gió; sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, cho đến khổ, vui. Nói tóm, vật này thì chính là vật này, không phải vật kia; tất cả những sự việc mà ý hiểu quyết định như thế hướng đến, thế gian vốn tự nhớ nghĩ mà biết, không do tu tập mà có. Đó gọi là nghĩa chân thật mà thế gian biết.
Thế nào là nghĩa chân thật mà học giả biết? Như người có trí ở đời, nương vào hiện trí (sự biết trực tiếp bằng thấy nghe) và tỷ trí (sự biết bằng suy luận), cùng với việc nghe thầy dạy, suy ngẫm, tu học; những sự việc mà trí quyết định của họ hướng đến, được họ gom góp, xác lập — đó gọi là nghĩa chân thật mà học giả biết.
Thế nào là nghĩa chân thật thuộc cảnh giới mà trí đã trong sạch khỏi phiền não chướng đi đến? Là cảnh giới tu hành của trí vô lậu (trí không còn phiền não) của tất cả thanh văn (người nghe Phật dạy mà tu, cầu giải thoát riêng mình) và duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên), hoặc của phương tiện vô lậu, hoặc của trí thế gian sinh ra theo sau đó; trong đối tượng của trí ấy, phiền não chướng được trong sạch, chướng ngại đời vị lai rốt ráo không khởi lên nữa — đó gọi là nghĩa chân thật thuộc cảnh giới mà trí đã trong sạch khỏi phiền não chướng đi đến. Đó là bốn thánh đế (bốn sự thật cao quý): khổ, tập (nguyên nhân của khổ), diệt (sự dứt khổ), đạo (con đường dứt khổ). Quán xét bốn đế này mà đi vào tuệ vô gián đẳng (sự thấy biết trực tiếp, liên tục không gián đoạn về bốn đế) và trí tuệ khởi ra từ vô gián đẳng. Thanh văn, duyên giác thấy rằng trong ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) hay ngoài ấm đều không tìm được cái ta; các hành (các pháp do tạo tác mà có) do duyên mà khởi, sinh diệt và hòa hợp; dù là ấm hay ngoài ấm, đều tu tập sự thấy biết về tánh không có ta, không có người.
Thế nào là nghĩa chân thật thuộc cảnh giới mà trí đã trong sạch khỏi trí chướng đi đến? Sự ngăn ngại đối với cái mà trí cần biết, gọi là chướng. Cảnh giới tu hành của trí đã giải thoát khỏi trí chướng ấy, gọi là nghĩa chân thật thuộc cảnh giới mà trí đã trong sạch khỏi trí chướng đi đến. Đó là chư Phật, Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) đi vào pháp vô ngã (lẽ mọi pháp đều không có tự thể cố định), vào rồi thì trong sạch; đối với tất cả các pháp, lìa bỏ tự tánh có thể nói bằng lời, tức tự tánh giả danh (cái bản chất chỉ do tên gọi đặt ra), lìa mọi vọng tưởng; là cảnh giới tu hành của đại trí bình đẳng, đệ nhất như thật, cao tột không gì hơn, không có bờ bến; sự phân biệt chấp trước (?) về tất cả các pháp diệt hẳn không khởi lại.
Lại nữa, tướng chân thật được xác lập theo hai loại: một là có tánh, hai là không có tánh. Có tánh là: xác lập, đặt ra tự tánh giả danh, mà từ lâu xa thế gian chấp trước, là gốc rễ của mọi sự nhớ nghĩ hư vọng. Đó là: đây là sắc (hình chất), là thọ (cảm thọ), tưởng (tri giác), hành (tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết); mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; đất, nước, lửa, gió; sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, pháp (đối tượng của ý); cho đến Niết-bàn (sự giải thoát hoàn toàn). Những pháp có tự tánh theo tên gọi của thế gian như thế, gọi là có. Không có tánh là: sắc chỉ là tên gọi, cho đến Niết-bàn cũng chỉ là tên gọi; tên gọi ấy không có sự vật thật, không có chỗ nương; tất cả những gì tên gọi nương vào đều không có. Đó gọi là không. Như đã nói ở trên, có và không là hai; lìa cả hai mà nắm tướng của pháp, thì hai pháp được bao gồm ấy không còn là hai (?). Không hai thì gọi là trung đạo (con đường ở giữa, không rơi vào hai cực đoan), lìa hai bên, gọi là vô thượng (cao tột).
Chân thật như thế là cảnh giới của trí thanh tịnh của Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính), là điều các Bồ-tát phải tu học. Ai tu học thì gọi là Bồ-tát có phương tiện (sự khéo léo trong tu hành) của đại trí, sẽ được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và trọn khắp của một vị Phật). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát tương ứng với không giải thoát (cửa giải thoát nhờ thấy rõ mọi pháp đều không có tự tánh), ở trong sinh tử (vòng sống chết luân hồi) mà biết rõ sinh tử đúng như thật, không vì thấy các hành trong sinh tử là vô thường v.v. mà sinh lòng chán lìa, nên có thể thành tựu Phật pháp, làm lợi ích cho chúng sinh.
Nếu không biết rõ sinh tử đúng như thật, thì không thể bỏ được tham, sân, si và mọi phiền não. Nếu không bỏ được thì phải mang tâm nhiễm ô mà chịu các sinh tử. Người mang tâm nhiễm ô mà chịu sinh tử thì không thể thành tựu Phật pháp, làm lợi ích cho chúng sinh. Nếu thấy các hành trong sinh tử là vô thường v.v. mà sinh lòng chán lìa, thì Bồ-tát ấy sẽ mau vào Niết-bàn; mau vào Niết-bàn thì cũng không thể thành tựu Phật pháp, làm lợi ích cho chúng sinh, làm sao có thể được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề?
Nếu là Bồ-tát tương ứng với không giải thoát, thì không sợ Niết-bàn cũng không cầu Niết-bàn. Nếu Bồ-tát sợ Niết-bàn thì không thể làm tròn con đường đến Niết-bàn; vì sợ Niết-bàn nên không thấy công đức lợi ích của Niết-bàn; không thấy công đức lợi ích của Niết-bàn thì lòng tin ưa trong sạch đều xa lìa. Nếu Bồ-tát cầu Niết-bàn, do tu tập nhiều nên mau bát Niết-bàn (nhập Niết-bàn, rời bỏ hẳn thân sinh tử); mau bát Niết-bàn thì không thể thành tựu Phật pháp, làm lợi ích cho chúng sinh.
Nếu đối với sinh tử không biết đúng như thật, thì phải chịu sinh tử lâu dài. Nếu chán sinh tử thì mau bát Niết-bàn. Nếu sợ Niết-bàn thì không thể làm tròn con đường đến Niết-bàn. Nếu cầu Niết-bàn mà tu tập nhiều thì mau bát Niết-bàn. Phải biết Bồ-tát ấy đối với A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề không có phương tiện lớn.
Nếu đối với sinh tử biết đúng như thật, thì tâm không nhiễm đắm sinh tử. Nếu đối với các hành vô thường v.v. trong sinh tử mà không chán lìa, thì không mau vào Niết-bàn. Không sợ Niết-bàn thì có thể làm tròn con đường đến Niết-bàn, thấy sâu công đức lợi ích của Niết-bàn. Nếu không siêng cầu mau vào Niết-bàn, thì phải biết Bồ-tát ấy đối với A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề có phương tiện lớn. Phương tiện lớn ấy nương vào không giải thoát bậc nhất. Vì thế gọi là phương tiện lớn nhất của Bồ-tát tu không giải thoát bậc nhất, vì nó hướng đến đại trí vô thượng của Như Lai (danh hiệu của Phật).
Kinh Bồ-tát Địa Trì, quyển thứ nhất (hết).
Kinh Bồ-tát Địa Trì, quyển thứ hai
Ngài Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Đàm Vô Sấm, người miền Trung Ấn Độ, dịch tại Cô Tạng (kinh đô nước Bắc Lương) đời Bắc Lương (một nước nhỏ ở miền tây bắc Trung Hoa, thế kỷ V).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video