Thiên 6 — Phẩm 5: Lực (thần lực)

 Kinh Bồ-tát Địa Trì (Bồ-tát: người tu hạnh giác ngộ, nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài), phần Phương Tiện Xứ, phẩm Lực (phẩm bàn về các năng lực), thứ năm.

 Thế nào là lực? Nói tóm lại có ba loại. Một là chư Phật, Bồ-tát đạt được tam-muội (trạng thái định: tâm chuyên chú, vững vàng) tự tại; nương vào tam-muội tự tại ấy, muốn làm gì cũng đều làm được; đó gọi là thánh lực. Hai là pháp có quả lớn, có lợi ích lớn; đó gọi là pháp lực. Ba là chư Phật, Bồ-tát nhờ phúc đức lớn và phương tiện (cách thức tu tập khéo léo) đã thành tựu từ trước, nên có những pháp kỳ đặc, chưa từng có, sinh ra cùng lúc với thân; đó gọi là câu sinh lực (năng lực có sẵn từ lúc sinh ra).

 Lại nữa, ba loại lực này nếu phân chia theo từng loại, thì chư Phật, Bồ-tát có năm loại lực: một là thần thông lực; hai là pháp lực; ba là câu sinh lực; bốn là lực chung với mọi Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm đến tự giải thoát) và Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy); năm là lực không chung (với họ).

 Thần thông tức là sáu thông: một là thần túc (năng lực đi lại, biến hóa tự tại); hai là thiên nhĩ (tai nghe được mọi âm thanh xa gần như tai của trời); ba là tha tâm trí (trí biết được tâm người khác); bốn là túc mạng trí (trí biết được các đời trước); năm là sinh tử trí (trí thấy được chúng sinh chết ở đâu, sinh về đâu); sáu là chứng đắc lậu tận (dứt sạch mọi phiền não). Đó gọi là thần thông lực.

 Pháp lực tức là sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa người qua bờ bên kia, tức bờ giải thoát): đàn ba-la-mật (bố thí: cho, giúp đỡ), thi-la ba-la-mật (trì giới: giữ giới luật), sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục: chịu đựng), tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn: siêng năng), thiền ba-la-mật (thiền định: tập trung tâm), bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ: hiểu rõ chân lý). Đó gọi là pháp lực. Vì các pháp này có khả năng làm được việc, nên gọi là pháp lực.

 Thế nào là thần túc? Nói tóm lại có hai loại: một là biến (biến đổi cái có sẵn), hai là hóa (tạo ra cái vốn không có). Nếu phân chia theo từng loại thì có vô lượng.

 Thần túc biến đổi, phân chia theo từng loại, gồm: làm chấn động; làm rực cháy; làm tràn đầy; thị hiện (hiện ra cho thấy); chuyển thành thứ khác; đi lại; làm lớn nhỏ; thu hình sắc vào thân; đến đâu giống người ở đó; ẩn hiện; tự tại; ngăn che thần thông người khác; ban cho tài ăn nói; ban cho trí nhớ; ban cho an vui; phóng ánh sáng lớn. Những loại như thế gọi là thần túc biến đổi.

 Làm chấn động là: chư Phật, Bồ-tát đạt tam-muội tự tại, có thể làm chấn động chùa chiền, nhà cửa, thành quách, cung điện, làng xóm, ruộng vườn; địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói), cõi người, cõi trời và tứ thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di, tức một thế giới); một nghìn thế giới, hai nghìn thế giới (một nghìn lần một nghìn thế giới), ba nghìn thế giới (một nghìn lần hai nghìn thế giới); một trăm, một nghìn, một vạn lần ba nghìn thế giới, cho đến vô số tam thiên đại thiên thế giới (cõi gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới, tức một tỷ thế giới) — tất cả đều chấn động.

 Làm rực cháy là: phần trên thân phun lửa, phần dưới thân phun nước; phần trên thân phun nước, phần dưới thân phun lửa; nhập hỏa tam-muội (định lửa), toàn thân bốc cháy rực sáng; hiện ra đủ màu: xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, màu pha-lê.

 Làm tràn đầy là: thân phóng ánh sáng tràn đầy một căn nhà, cho đến tràn đầy vô lượng vô số tam thiên đại thiên thế giới.

 Thị hiện là: dù ngồi yên hay đi lại, đều hiện ra cho thấy chúng sa-môn (người xuất gia tu hành), chúng bà-la-môn (giai cấp tu sĩ của đạo Bà-la-môn), chúng Thanh văn, chúng Duyên giác, chúng Bồ-tát; chúng trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, dữ tợn), càn-thát-bà (thần nhạc ở cõi trời), a-tu-la (loài thần hay ghen ghét, hiếu chiến), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca múa), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và loài không phải người; chư Phật, Bồ-tát; dưới đến đường ác, trên đến cõi người, cõi trời — đều hiện ra cho thấy. Cho đến các cõi nước nhiều như cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ, cát sông ấy dùng để chỉ số nhiều vô kể) ở mười phương cũng vậy. Vượt qua vô lượng cõi nước nhiều như cát sông Hằng, nơi có tên Phật, tên cõi, đều có thể hiện ra cho thấy, và cũng nói được tên đức Phật và tên cõi nước ấy. Lại vượt quá số ấy, tùy ý muốn đều có thể hiện ra cho thấy.

 Chuyển thành thứ khác là: hoặc biến đất thành nước, đó là nước thật, đúng là nước chứ không phải thứ gì khác; biến thành lửa, gió cũng vậy. Như với đất, nước, lửa, gió (chuyển qua lại lẫn nhau) cũng vậy, đều đúng là thứ ấy chứ không phải thứ khác. Như với tứ đại (bốn yếu tố tạo nên vật chất: đất, nước, lửa, gió) cùng màu sắc, mùi hương, vị, xúc chạm; cỏ cây, bùn đất biến thành đồ ăn uống, quần áo, chuỗi ngọc, hương hoa, dầu thơm xoa mình và các đồ trang sức; cát sỏi, ngói đá biến thành các thứ báu; núi Tuyết Vương cùng mọi núi khác biến thành màu vàng — tất cả đều đúng là như thật chứ không phải thứ khác. Chúng sinh có dung mạo đẹp biến thành xấu; chúng sinh có dung mạo xấu biến thành đẹp; hoặc đẹp, xấu biến thành bình thường; hoặc bình thường biến thành đẹp hay xấu. Như với đẹp xấu, cũng vậy với tay chân đầy đủ hay không đầy đủ, mập hay gầy; những đặc điểm riêng như thế đều biến đổi được tự tại không ngăn ngại. Không phải biến đổi tất cả, mà tùy theo ý muốn(?).

 Đi lại là: đi xuyên vách đá không bị ngăn ngại; trên đến cõi Phạm thiên cho đến trời Sắc cứu cánh (tầng trời cao nhất của cõi sắc), đi hay đến đều tự tại; khắp mười phương vô lượng vô biên tam thiên đại thiên thế giới, dù là thân hóa hiện hay thân thô do tứ đại hợp thành, đi hay đến cũng vậy. Nghĩ đến nơi xa hay gần, liền tức khắc đi về.

 Làm lớn nhỏ là: có thể làm cho núi Tuyết nhỏ như một hạt bụi, làm cho một hạt bụi lớn như núi Tuyết Vương.

 Thu hình sắc vào thân là: các sa-môn, bà-la-môn và mọi đại chúng, làng mạc, thành thị, cỏ cây, rừng rậm và các núi non, đất đai — mọi hình sắc đều thu vào trong thân. Lúc ấy các đại chúng đều tự thấy mình đã vào trong thân Bồ-tát.

 Đến đâu giống người ở đó là: nếu đến chỗ chúng sát-lợi (giai cấp vua chúa, quan võ), thì hình dáng, thân cao thấp, giọng nói, ngôn ngữ đều giống như họ; điều họ nói thì cùng nói như họ; điều họ không biết thì giảng giải cho họ; giảng rộng chính pháp làm cho họ vui mừng rồi, liền biến mất ngay trước mặt mà không để họ biết ai đến, ai đi, là trời hay là người. Như với sát-lợi, đối với chúng bà-la-môn, cư sĩ (người tu tại gia), sa-môn, cùng các cõi trời: Tứ Thiên Vương, Ba Mươi Ba, Dạ-ma, Đâu-suất-đà, Hóa Lạc, Tha Hóa Tự Tại, Phạm Thân, Phạm Chúng, Đại Phạm, Thiểu Quang, Vô Lượng Quang, Quang Âm, Thiểu Tịnh, Vô Lượng Tịnh, Biến Tịnh, Vô Chướng, Phúc Sinh, Quảng Quả, Vô Phiền, Vô Nhiệt, Thiện Kiến, Thiện Hiện, Sắc Cứu Cánh (tên các tầng trời từ thấp lên cao, thuộc cõi dục và cõi sắc) cũng đều như thế.

 Ẩn hiện là: trước đại chúng hiện ra trăm thân, nghìn thân, hoặc hơn nữa cho đến vô lượng thân, rồi sau lại biến mất; biến mất rồi lại hiện ra.

 Tự tại là: Bồ-tát có thể khiến chúng sinh đi, đến, đứng lại hay nói năng theo ý mình.

 Ngăn che thần thông người khác là: thần lực của Như Lai (danh hiệu của Phật) che lấp được mọi thần lực khác, cho đến che lấp được cả vị Bồ-tát rốt ráo, nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật). Bồ-tát thì, trừ Như Lai và những Bồ-tát có công hạnh ngang mình, che lấp được các Bồ-tát còn lại; trừ bậc cao hơn và bậc ngang mình, các vị khác cũng đều che lấp được.

 Ban cho tài ăn nói là: chúng sinh không có tài ăn nói thì ban cho họ tài ăn nói. Ban cho trí nhớ là: người quên mất giáo pháp thì làm cho họ nhớ lại. Ban cho an vui là: giảng rộng chính pháp cho họ nghe, tùy theo thân tâm họ mà thu nhận, làm lợi ích, khiến họ được niềm vui lắng dịu, lìa các ấm cái (những lớp che lấp tâm như tham muốn, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ), chuyên tâm nghe pháp tùy theo thời tiết — đó là niềm vui chưa rốt ráo. Khi tứ đại trong thân rối loạn (sinh bệnh) thì làm cho điều hòa; bị loài không phải người quấy phá thì cũng làm cho yên dứt.

 Phóng ánh sáng lớn là: chư Phật, Bồ-tát dùng thần lực phóng ánh sáng đến khắp vô lượng thế giới ở mười phương; chúng sinh ở địa ngục được ngưng dứt khổ đau; trên đến các trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và loài không phải người, đều được thấy ánh sáng mà đến chỗ Phật; các chúng Bồ-tát ở thế giới phương khác đều đến tụ hội. Nói tóm lại, vô lượng chư Phật ở mười phương thế giới phóng vô lượng ánh sáng, làm lợi ích, an vui cho vô lượng chúng sinh. Đó gọi là thần túc chuyển biến. Nếu phân chia theo từng loại thì vô lượng vô số. Vì bỏ đi tính chất vốn có của vật mà biến thành thứ khác, nên gọi là thần túc chuyển biến.

 Thế nào là thần túc hóa hiện? Nói tóm lại, là không có vật gì mà hóa ra, tùy ý muốn đều hóa hiện được; đó gọi là thần túc hóa hiện. Sự hóa hiện có nhiều loại: hoặc hóa ra thân, hoặc hóa ra lời nói.

 Hóa ra thân là: hoặc giống thân mình, hoặc không giống; hoặc giống thân người khác, hoặc không giống. Lại có khi thân mình và thân người khác giống nhau hay không giống nhau. Hóa ra các căn (giác quan) và chỗ nương của căn (phần thân thể chứa giác quan) trông giống thật, nhưng không tạo ra căn thật. Lại hóa ra những cảnh giới giống thật, tức là đồ ăn uống, các thứ báu, các vật dụng thuộc về màu sắc, mùi hương, vị, xúc chạm, tất cả đều theo ý muốn.

 Lại nữa, (hóa ra) thân giống mình: hoặc một thân, hoặc vô lượng thân; các hình dạng của trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và loài không phải người; người và súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục; Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát, Như Lai — những hình dạng như thế, tùy trường hợp đều hóa ra được; đó là thân giống mình. Nếu khác với thân mình thì gọi là không giống. Hóa ra thân giống thân trời… của người khác, gọi là hóa ra giống người khác. Nếu hóa ra thân không giống vị trời ấy, gọi là hóa ra không giống thân người khác. Như với thân trời, cho đến thân Phật cũng vậy.

 Vô lượng thân là: chư Phật, Bồ-tát ở vô lượng vô số thế giới trong mười phương, cùng một lúc hóa ra đủ thứ hình dạng, làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh ở mười phương. Dù Phật và Bồ-tát đã đi đến phương khác, thân hóa hiện vẫn ở lại như cũ. Hoặc vì chúng sinh mà tạm hiện ra như trò ảo thuật; hoặc hóa ra đồ ăn uống, quần áo, xe cộ, vàng bạc, ngọc trai, lưu ly, pha-lê, vỏ ốc quý, ngọc đá… — mọi vật như thế đều hóa hiện ra, đúng là thật không khác, thường được dùng. Đó gọi là hóa ra thân.

 Hóa ra lời nói là: âm thanh vi diệu đầy đủ, âm thanh rộng lớn đầy đủ; hoặc phát ra từ thân mình, hoặc phát ra từ thân người khác, hoặc không từ đâu phát ra; hoặc nói chính pháp, hoặc tùy việc mà dạy bảo, quở trách.

 Âm thanh vi diệu là: chư Phật, Bồ-tát hóa ra lời nói, tiếng sâu xa vang như sấm; hoặc vi diệu như tiếng chim ca-lăng-tần-già (loài chim có tiếng hót hay nhất); tiếng dễ ưa, tiếng vui thích, tiếng đáng yêu. Hóa ra rộng khắp vô lượng âm thanh như thế, lời lẽ rành mạch, đúng đắn, dễ hiểu, ai nghe cũng thích, tùy thuận không cùng tận.

 Âm thanh rộng lớn là: chư Phật, Bồ-tát hóa ra âm thanh lớn, khiến trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và loài không phải người, Thanh văn, Duyên giác, các đại Bồ-tát, vô lượng hội chúng, cho đến trong phạm vi một do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), trong hay ngoài đều nghe khắp. Cho đến tiểu thiên thế giới, trung thiên thế giới, đại thiên thế giới (các cõi gồm một nghìn, một triệu, một tỷ thế giới), cho đến vô lượng thế giới trong mười phương cũng đều nghe khắp.

 Vì chúng sinh mà từ thân mình dùng một âm thanh nói vô lượng pháp. Phát ra từ người khác là: hóa ra lời của người khác để nói pháp cho người ta, trừ sự phóng dật (buông lung, lơ là việc tu) của họ. Không từ đâu phát ra là: giữa hư không hóa ra tiếng nói như tiếng người. Nói chính pháp là: vì chúng sinh ngu si mà giảng nói chính pháp, khiến họ được hiểu biết. Tùy việc mà dạy bảo, quở trách là: người kia tuy không nghi ngờ, đã có lòng tin ưa, nhưng lại phóng dật, thì làm cho họ sinh hổ thẹn mà khởi tâm không phóng dật.

 Có rất nhiều loại như vậy, nói tóm lại có ba: hóa ra thân, hóa ra tiếng, hóa ra cảnh giới; đó gọi là thần túc hóa hiện. Nếu phân chia từng loại thì có vô lượng. Hai loại thần túc như thế của chư Phật, Bồ-tát làm được hai việc: một là để chúng sinh sinh lòng tin ưa, nên dùng thần túc hóa hiện khiến họ vào Phật pháp; hai là thu nhận chúng sinh đang khổ, làm cho họ được an ổn, lợi ích.

 Thế nào là túc mạng trí thông (thần thông biết các đời trước)? Chư Phật, Bồ-tát tự biết các đời trước của mình: "Ta từng là chúng sinh như thế, có tên như thế", như trong khế kinh (kinh điển, lời Phật dạy khế hợp với chân lý) đã nói rộng. Biết đời trước của người khác cũng như biết của chính mình. Tự biết đời trước của mình, lại có thể làm cho người khác biết. Những chúng sinh đã biết, vốn từng cùng làm việc với mình, thì cũng có thể làm cho họ tự nhận biết đời trước của họ. Những chúng sinh ấy biết mình xưa kia từng cùng làm việc với Bồ-tát rồi, lại cũng biết những chúng sinh khác từng cùng làm việc với mình; lại có thể khiến các chúng sinh khác lần lượt biết nhau. Đời trước, tên gọi, các thứ tên gọi và đủ loại nhân duyên, ở đây nên nói rộng. Từ hiện tại cho đến đời quá khứ, cho đến những việc trong vô lượng vô số kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), trong từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ), lớn nhỏ, nhiều ít, theo thứ tự đều biết rõ; đó gọi là túc mạng trí thông của chư Phật, Bồ-tát.

 Bồ-tát tự biết những việc chưa từng có khi tu đạo Bồ-tát ở các đời trước, có thể chỉ bày, hiển hiện cho chúng sinh để họ kính tin, yêu thích Phật pháp, chán lìa sinh tử. Lại vì họ mà chỉ rõ nhân quả quá khứ, khiến những người chấp "thường" xa lìa thường kiến (cái thấy sai lầm cho rằng có cái tồn tại mãi mãi), tức là những vọng tưởng về quá khứ như thường kiến và đoạn kiến (cái thấy sai lầm cho rằng chết là mất hẳn).

 Thế nào là sinh tử trí thông? Chư Phật, Bồ-tát có thiên nhãn (mắt như mắt trời, thấy được mọi thứ xa gần, thô tế) thanh tịnh hơn mắt người, thấy các chúng sinh lúc chết, sắc đẹp, sắc xấu, sắc thấp kém, sắc cao quý, cho đến lúc tái sinh về sau, dần dần lớn lên, các căn thành thục; những việc thân làm là thiện, bất thiện hay vô ký (không thiện không ác) — ánh sáng thiên nhãn chiếu thấy, đều biết hết; cho đến hình sắc hóa hiện và hình sắc vi tế của chư thiên cũng đều thấy cả. Trên đến trời Sắc cứu cánh, dưới đến địa ngục Vô trạch (địa ngục A-tỳ, nơi chịu khổ không gián đoạn). Đối với thế giới mười phương, cũng không cần gắng sức xem riêng từng nơi, mà mọi hình sắc trong vô lượng vô biên thế giới mười phương đều cùng một lúc quán thấy khắp. Ở từng cõi Phật, từng đức Như Lai cùng các đại chúng ngồi trong hội nghe thuyết pháp — tất cả như thế đều thấy hết không sót.

 Thế nào là thiên nhĩ trí thông? Chư Phật, Bồ-tát dùng thiên nhĩ nghe tiếng của trời, của người; tiếng của bậc thánh, tiếng không phải của bậc thánh; tiếng thô, tiếng nhỏ; tiếng rõ nghĩa, tiếng không rõ nghĩa; tiếng hóa hiện, tiếng không phải hóa hiện; tiếng xa, tiếng gần — đều nghe hết. Nếu dùng phương tiện có giới hạn, thì nghe đến trời Sắc cứu cánh; nếu không giới hạn, thì nghe đến vô lượng thế giới ở phương trên.

 Tiếng trời là tiếng từ cõi Tứ Thiên Vương cho đến cõi Sắc cứu cánh. Tiếng người là mọi tiếng trong tứ thiên hạ. Tiếng của bậc thánh là âm thanh do chư Phật, Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác phát ra để dạy bảo chúng sinh, tức là chỉ bày, dạy dỗ, khen ngợi, khích lệ cho vui, khiến họ tu pháp lành, bỏ pháp không lành; những chúng sinh ấy không có tâm nhiễm ô mà thọ nhận, tụng đọc, bàn luận, hỏi han đúng pháp; nhắc nhở, dạy bảo và mọi lời lành lợi ích khác — những tiếng như vậy gọi là tiếng của bậc thánh.

 Tiếng không phải của bậc thánh là tiếng chúng sinh nói dối, nói đâm thọc gây chia rẽ, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt vô ích; mọi thứ tiếng của chúng sinh ở các phương, từ địa ngục Vô trạch lên đến các cõi trời.

 Tiếng thô là tiếng của chúng sinh to lớn, tiếng của đại hội đông người, đủ thứ tiếng kêu vì đau khổ bức bách, tiếng gọi nhau, tiếng sấm sét, tiếng trống, tiếng tù và. Tiếng nhỏ là cho đến tiếng thì thầm bên tai rất nhỏ. Tiếng rõ nghĩa là tiếng mà ý nghĩa hiểu được. Tiếng không rõ nghĩa là tiếng mà ý nghĩa không hiểu được, như tiếng nước Đà-di-la (vùng Dravida ở miền nam Ấn Độ), tiếng gió mưa, tiếng cỏ cây, tiếng vẹt, tiếng sáo, tiếng chim câu-kỳ-la (một loài chim cu ở Ấn Độ), tiếng chim mệnh mệnh (loài chim tương truyền một thân hai đầu) và tiếng các loài chim khác. Tiếng hóa hiện là tiếng do thần thông tự tại, tùy tâm chúng sinh mà hóa ra. Tiếng xa là: trừ tiếng trong làng xóm, thành ấp nơi Phật, Bồ-tát đang ở, còn lại cho đến mọi âm thanh trong vô lượng thế giới ở mười phương.

 Chư Phật, Bồ-tát dùng thiên nhãn thấy những hình sắc trong sạch hay không trong sạch do thân tạo tác ở khắp mười phương, thấy rồi tìm cách làm lợi ích thích hợp; dùng thiên nhĩ nghe những tiếng trong sạch hay không trong sạch do miệng nói ra, nghe rồi tìm cách làm lợi ích thích hợp. Đó là nói tóm lược việc làm của thiên nhãn và thiên nhĩ của chư Phật, Bồ-tát.

 Thế nào là tha tâm trí thông? Chư Phật, Bồ-tát dùng thần thông biết tâm người khác, biết tâm của chúng sinh ở vô lượng vô biên thế giới mười phương: biết tâm đang bị phiền não (các trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si) trói buộc; biết tâm đã lìa sự trói buộc của phiền não; biết tâm còn phiền não nối tiếp, còn phiền não tiềm ẩn sai khiến; biết tâm đã lìa phiền não nối tiếp và phiền não tiềm ẩn sai khiến; biết tâm có ước nguyện tà vạy, tức là tâm của ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật) và tâm tham cầu; biết tâm bậc thấp, tức là tâm của chúng sinh cõi dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục tình) cho đến tâm của cầm thú; biết tâm bậc giữa, tức là tâm của trời cõi sắc (cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế); biết tâm bậc trên, tức là tâm của trời cõi vô sắc (cõi không còn thân hình, chỉ còn tâm); biết tâm đi kèm cảm giác khổ, tâm đi kèm cảm giác vui, tâm đi kèm cảm giác không khổ không vui. Với trí biết tâm người trong một niệm, biết tâm của một chúng sinh, họ nghĩ gì đều biết đúng như thật; với trí biết tâm người trong một niệm, biết tâm của vô lượng chúng sinh, họ nghĩ gì đều biết đúng như thật.

 Lại nữa, tha tâm trí thông của chư Phật, Bồ-tát còn làm phương tiện thích hợp cho các lực: sức biết đủ loại căn cơ, sức biết đủ loại hiểu biết và ý thích, sức biết đủ loại tính chất, sức biết con đường dẫn đến mọi nơi, sức biết sự dứt sạch phiền não.

 Thế nào là lậu tận trí thông (thần thông biết sự dứt sạch phiền não)? Chư Phật, Bồ-tát biết đúng như thật việc phiền não đã dứt, tức là phiền não của mình và của chúng sinh đã dứt hay chưa dứt, đều biết đúng như thật; phương tiện để mình và chúng sinh dứt sạch phiền não đã khởi hay chưa khởi, đều biết đúng như thật; những chúng sinh nào khởi tăng thượng mạn (sự kiêu mạn tưởng mình đã chứng đắc trong khi chưa chứng) về việc dứt phiền não, ai không khởi, đều biết đúng như thật. Bồ-tát biết đúng như thật mọi sự dứt sạch phiền não, nhưng không chứng lậu tận. Bồ-tát không bỏ phiền não, vẫn có đủ những việc hữu lậu (còn dính phiền não), thường làm những việc ấy mà không bị nhiễm ô; năng lực như thế gọi là năng lực cao nhất. Lại nữa, với lậu tận trí thông, chư Phật, Bồ-tát tự lìa phiền não, lại vì chúng sinh mà phân tích giảng giải rộng rãi, khiến họ bỏ tâm tăng thượng mạn. Nên biết như vậy: đó là tác dụng của lậu tận trí.

 Thế nào là pháp lực? Đó là từ đàn ba-la-mật cho đến bát-nhã ba-la-mật của chư Phật, Bồ-tát. Sáu ba-la-mật này mỗi thứ có bốn việc: một là đối trị (khắc phục điều xấu đối nghịch); hai là làm thành hành trang bồ-đề (bồ-đề: sự giác ngộ); ba là thu nhận mình và người; bốn là được quả trong tương lai.

 Bốn việc của bố thí là gì? Một là bố thí đối trị lòng keo kiệt, tham lam. Hai là làm thành hành trang bồ-đề. Ba là dùng bố thí để thu nhận, thành tựu chúng sinh: muốn cho thì khởi tâm lành, cho với tâm trong sạch, cho rồi không hối tiếc, vui mừng trong cả ba thời (trước khi cho, lúc cho và sau khi cho), nhờ vậy mà tự làm lợi cho mình — đó gọi là thu nhận mình. Những gì chúng sinh cần khi đói khát, nóng lạnh, bệnh tật, cùng mọi tai nạn, sợ hãi, đều làm cho họ thoát khỏi; làm lợi ích như vậy gọi là thu nhận người. Bốn là nhờ nhân duyên ấy, sinh ra ở đâu cũng được giàu có lớn, được dòng dõi cao quý, được nhiều quyến thuộc. Đó gọi là bốn sức công đức của bố thí, trọn vẹn không gì hơn.

 Bốn việc của trì giới là gì? Một là thọ trì luật nghi (khuôn phép giới luật) về thân và miệng, đối trị việc phạm giới. Hai là làm thành hành trang bồ-đề. Ba là thọ trì giới thanh tịnh, dùng đồng lợi (cùng chung làm việc lợi ích với chúng sinh) để thu nhận, thành tựu chúng sinh; xa lìa nỗi sợ hãi do phạm giới và kẻ thù, ngủ hay thức đều thường an ổn, nhờ đó tự làm lợi cho mình. Lại nữa, người giữ giới thì lòng không hối hận, thường được vui mừng, cho đến tâm được định và các việc lợi mình; đó gọi là thu nhận mình. Ban khắp cho chúng sinh mọi sự không sợ hãi, đó gọi là thu nhận người. Bốn là nhờ nhân duyên ấy, khi chết được sinh lên cõi trời. Đó gọi là bốn sức công đức của trì giới, trọn vẹn không gì hơn.

 Bốn việc của nhẫn nhục là gì? Một là tu nhẫn đối trị sự không nhẫn. Hai là làm thành hành trang bồ-đề. Ba là dùng sức nhẫn bền chắc và đồng lợi để thu nhận, thành tựu chúng sinh, giúp mình và người vượt qua nỗi sợ hãi lớn; đó gọi là thu nhận cả mình lẫn người. Bốn là nhờ nhân duyên ấy, trong đời vị lai không có oán thù, không phải chia lìa người thân; đã không chia lìa thì cũng không lo buồn đau khổ; lúc sắp chết lòng không hối hận; bỏ thân này rồi sinh vào cõi người, cõi trời. Đó gọi là bốn sức công đức của nhẫn nhục, trọn vẹn không gì hơn.

 Bốn việc của tinh tấn là gì? Một là tinh tấn đối trị lười biếng. Hai là làm thành hành trang bồ-đề. Ba là nương vào sự siêng năng tinh tấn và đồng lợi để thu nhận, thành tựu chúng sinh; tinh tấn nên an trú trong niềm vui, lìa các pháp ác, công đức tăng trưởng, vui mừng hớn hở, nhờ đó tự làm lợi cho mình — đó gọi là thu nhận mình. Siêng năng tu điều lành, không dùng thân và miệng làm chúng sinh sợ hãi; chúng sinh thấy vậy cũng ưa thích tinh tấn — đó gọi là thu nhận người. Bốn là nhờ nhân duyên ấy, trong đời vị lai có thể làm nên những sự nghiệp kỳ đặc của bậc đại nhân. Đó gọi là bốn sức công đức của tinh tấn, trọn vẹn không gì hơn.

 Bốn việc của thiền định là gì? Một là thiền định đối trị phiền não: lời nói, sự suy nghĩ tán loạn, niềm hỷ, niềm lạc, tưởng về hình sắc và các phiền não đều lần lượt dứt hết. Hai là làm thành hành trang bồ-đề. Ba là nương vào các tầng thiền định và đồng lợi để thu nhận, thành tựu chúng sinh; an trú trong niềm vui ngay đời hiện tại để tự thu nhận mình, tâm vắng lặng, lìa tham muốn — đó gọi là thu nhận mình. Đối với chúng sinh không giận, không làm phiền não — đó gọi là thu nhận người. Bốn là nhờ nhân duyên ấy, quả báo trong tương lai là được sinh lên cõi trời, trí tuệ thanh tịnh, thần thông thanh tịnh. Đó gọi là bốn sức công đức của thiền định, trọn vẹn không gì hơn.

 Bốn việc của bát-nhã là gì? Một là trí tuệ đối trị vô minh (sự mê tối, không thấy rõ chân lý). Hai là làm thành hành trang bồ-đề. Ba là dùng bố thí, ái ngữ (lời nói dịu dàng, ân cần), lợi ích (làm việc có lợi cho người) và đồng lợi (cùng chung việc với người) để thu nhận, thành tựu mọi chúng sinh; đối với những điều cần biết thì hiểu rõ theo đúng ý nghĩa, được lợi ích thù thắng, vui mừng hớn hở — đó gọi là thu nhận mình. Khéo léo thuyết pháp cho khắp chúng sinh, khiến họ được an vui đời này và đời sau — đó gọi là thu nhận người. Bốn là nhờ nhân duyên ấy, thu góp mọi căn lành bình đẳng, trong đời vị lai trừ bỏ chướng ngại và chứng đắc; chướng ngại ấy là phiền não chướng (chướng ngại do phiền não, ngăn việc giải thoát) và trí tuệ chướng (chướng ngại che lấp sự hiểu biết toàn diện, ngăn việc thành Phật). Đó gọi là bốn sức công đức của trí tuệ, trọn vẹn không gì hơn. Đó gọi là pháp lực.

 Thế nào là câu sinh lực của chư Phật, Bồ-tát? Tự nhiên biết được đời trước(?), làm lợi ích chúng sinh; nghĩ đến nỗi khổ lớn không gián đoạn trong đêm dài sinh tử mà vẫn chịu đựng được hết để làm lợi ích chúng sinh; chúng sinh yêu mến, lòng vui theo. Bồ-tát sinh lên cõi trời Đâu-suất (cõi trời nơi Bồ-tát ở đời cuối trước khi xuống thế gian thành Phật), sống trọn tuổi thọ ở đó; có ba điều vượt trội hơn hẳn các trời và người: một là tuổi thọ cõi trời, hai là dung sắc cõi trời, ba là danh tiếng cõi trời.

 Khi vào thai mẹ, ánh sáng kỳ lạ tràn khắp thế giới. Bồ-tát tỉnh biết rõ ràng khi vào thai, ở trong thai và ra khỏi thai. Khi sinh ra chạm đất, liền đi bảy bước, giơ tay nói: "Ta sẽ là bậc tôn quý cao nhất ở đời." Trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già… dùng hương hoa cõi trời, âm nhạc, cờ phướn và đủ thứ trang sức mà cúng dường. Thân được trang nghiêm bằng ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc đại nhân); đó là thân cuối cùng (đời chót trong vòng sinh tử), các ma (loài gây chướng ngại cho việc tu đạo) và kẻ thù xấu ác không phá hoại được. Ngồi dưới cây Phật (cây bồ-đề) dùng lòng từ mà hàng phục ma; mỗi đốt xương, mỗi khớp tay chân đều có sức mạnh của thần Na-la-diên (vị thần có sức mạnh vô cùng lớn).

 Từ thuở nhỏ còn là đồng tử, mọi thuật nghệ, mọi kỹ năng đều tự nhiên khéo léo, không cần học thầy. Ngồi dưới cây bồ-đề ở đạo tràng (nơi tu và thành đạo), không có thầy mà tự nhiên thành đẳng chính giác (sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính). Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên) xuống thỉnh cầu thuyết pháp. Sấm sét nổ vang phát tiếng lớn cũng không làm xao động chính thụ (trạng thái định) của Như Lai. Thú dữ đến gần gũi, thuận theo, không sợ hãi. Các loài chúng sinh đều cúng dường; như con khỉ kia dâng mật thơm, Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật) thương xót nhận lấy, nó vui mừng nhảy múa. Rồng thần làm mưa tắm gội thân Ngài. Khi Ngài đi ra ngoài thì mưa liền tạnh. Bồ-tát ngồi dưới cây Phật như thế, cây cong cành xuống che mát thân Ngài. Thành chính giác rồi, trong sáu năm, Thiên ma Ba-tuần (vua ma ở cõi trời) luôn tìm chỗ sơ hở mà không được. Ngài thường giữ chính niệm (sự tỉnh thức đúng đắn), an trú bình đẳng. Mọi chúng sinh với đủ loại hiểu biết khác nhau, đủ loại ý tưởng khác nhau, đủ loại cảm nhận khác nhau, lúc sinh, lúc trụ, lúc diệt, Ngài đều biết rõ trong từng niệm.

 Như Lai dùng câu sinh lực thị hiện thân hình và oai nghi (dáng điệu, cử chỉ đi đứng nằm ngồi) của bậc thánh để thu nhận chúng sinh. Vì thị hiện thân, nên người điên được tỉnh, thai ngược được xuôi, người mù được thấy, người điếc được nghe, người mang ba độc (ba thứ độc của tâm: tham, giận, si) được lìa tham, giận, si. Thị hiện thân hình như thế để thu nhận chúng sinh, đó gọi là thần lực câu sinh thị hiện.

 Câu sinh lực về oai nghi là: thường nằm nghiêng bên phải như sư tử chúa; nệm cỏ không xô lệch; gió không lay áo; đi như sư tử, bước như trâu chúa; trước nhấc chân phải, sau chân trái theo; nơi đi qua bằng phẳng, không có cát sỏi, ngói đá; khi đi thì khoan thai, các căn vắng lặng; khi vào cửa thì cửa thấp hóa cao; khi ăn không hạt cơm nào trôi qua nguyên vẹn(?), miếng nào cũng không rơi vãi. Vô lượng việc chưa từng có như thế, nên biết đều là thần lực câu sinh thuộc về oai nghi của bậc thánh.

 Thế nào là lực của chư Phật, Bồ-tát không chung với Thanh văn, Bích-chi-phật (tức Duyên giác)? Thế nào là lực chung? Lực không chung, nói tóm lại có ba: một là vi tế, hai là phân biệt, ba là phạm vi. Chư Phật, Bồ-tát đối với vô lượng vô số a-tăng-kỳ (con số lớn không đếm xuể) chúng sinh, dùng vô lượng năng lực và phương tiện làm lợi ích, đều biết đúng như thật; đó gọi là vi tế. Mọi loại thần thông lực, pháp lực, câu sinh lực đều thành tựu đầy đủ; đó gọi là phân biệt. Mọi thế giới, mọi cõi chúng sinh đều là cảnh giới của các năng lực ấy; đó gọi là phạm vi.

 Thanh văn lấy cõi nước, thế giới, cõi chúng sinh trong phạm vi hai nghìn thế giới làm cảnh giới thần thông. Duyên giác lấy ba nghìn thế giới làm cảnh giới thần thông. Vì sao? Vì họ chỉ lo tự điều phục mình chứ không vì mọi chúng sinh; vì vậy chỉ lấy một tam thiên thế giới làm cảnh giới. Ngoài những điều này ra, các thần lực khác của chư Phật, Bồ-tát gọi là lực chung. Thanh văn, Duyên giác còn chưa theo kịp thần lực của Bồ-tát, huống nữa là người, trời, ngoại đạo và phàm phu.

 Bồ-tát có ba loại sức thị hiện: một là thần túc, hai là chỉ rõ tâm người khác, ba là dạy bảo răn nhắc. Ba loại này cũng thuộc về thần thông, tùy trường hợp tương ứng mà gọi là thần túc, tha tâm trí và lậu tận trí.

 Kinh Bồ-tát Địa Trì, quyển thứ hai (hết).

 Kinh Bồ-tát Địa Trì, quyển thứ ba.

 Đời Bắc Lương (một triều đại nhỏ ở miền tây bắc Trung Quốc), Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Đàm Vô Sấm người Trung Ấn Độ dịch tại Cô Tạng.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video