Thiên 7 — Phẩm 6: Thành thục chúng sinh

 Kinh Bồ-tát Địa Trì (Bồ-tát: người tu hạnh giác ngộ, nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài), phần Phương Tiện Xứ, phẩm Thành Thục (làm cho chín muồi: giúp chúng sinh tiến dần đến chỗ sẵn sàng giải thoát), thứ sáu.

 Thế nào là thành thục? Nói tóm lại có sáu loại: một là thành thục về tự tính (bản chất của sự chín muồi); hai là thành thục về người (người được làm cho chín muồi); ba là thành thục phân theo từng loại; bốn là thành thục bằng phương tiện (cách thức khéo léo); năm là thành thục về người (người làm cho chín muồi); sáu là thành thục về biểu hiện của người.

 Thành thục về tự tính là: có chủng tử (hạt giống, khả năng tiềm tàng) của pháp lành, tu tập pháp lành, thuận theo hướng làm cho hai chướng ngại được thanh tịnh, giải thoát; thân tâm có sức; phương tiện chân thật đầy đủ, rốt ráo; dù có Phật ra đời hay không, vẫn có khả năng lần lượt dứt trừ phiền não chướng (chướng ngại do các trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si gây ra, ngăn việc giải thoát) và trí tuệ chướng (chướng ngại che lấp sự hiểu biết toàn diện). Như mụn nhọt đã chín, đến lúc vỡ ra, gọi là chín. Lại như bình sành đến lúc dùng được, gọi là chín. Cũng như trái am-la (trái xoài) đến lúc ăn được, gọi là chín. Cũng vậy, Bồ-tát tu tập pháp lành bằng phương tiện chân chính, đầy đủ, rốt ráo, lần lượt có đủ khả năng, lìa chướng ngại, được thanh tịnh; đó gọi là thành thục về tự tính.

 Thành thục về người, nói tóm lại có bốn loại. Người có chủng tính (căn tính bẩm sinh hướng về một con đường tu nhất định) Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm tự giải thoát) thì dùng Thanh văn thừa (cỗ xe, tức con đường tu của Thanh văn) mà làm cho chín muồi. Người có chủng tính Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy) thì dùng Duyên giác thừa mà làm cho chín muồi. Người có chủng tính Phật thì dùng Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường cứu độ tất cả) vô thượng mà làm cho chín muồi. Người không có chủng tính thì dùng thiện thú (các cõi lành như cõi người, cõi trời) mà làm cho chín muồi. Bốn hạng người như thế, chư Phật, Bồ-tát dùng bốn cách ấy mà làm cho chín muồi.

 Thành thục phân theo từng loại, nói tóm lại có sáu: một là các căn thành thục; hai là căn lành thành thục; ba là trí tuệ thành thục; bốn là thành thục bậc thấp; năm là thành thục bậc giữa; sáu là thành thục bậc cao.

 Các căn thành thục là: tuổi thọ đầy đủ, dung sắc đầy đủ, dòng dõi đầy đủ, quyền thế đầy đủ, lời nói được người tin đầy đủ, sức mạnh lớn đầy đủ, (phẩm chất) con người đầy đủ, sức lực đầy đủ; thân được quả báo tốt, có thể dũng mãnh tinh tấn, gắng sức tìm phương tiện, tâm không mỏi chán, đối với mọi minh xứ (các ngành học vấn: ngôn ngữ, lý luận, y học, kỹ nghệ và giáo lý nhà Phật) đều tìm cách học hỏi.

 Căn lành thành thục là: tính ít phiền não, không khởi pháp ác, các ấm cái (những lớp che lấp tâm như tham muốn, giận dữ, mê mờ, xao động, nghi ngờ) nhẹ nhàng, mỏng manh, tính ngay thẳng, dễ thuận theo.

 Trí tuệ thành thục là: trí sáng suốt đầy đủ, lời nói hay hay dở đều hiểu được ý nghĩa; thọ trì, phân biệt mà sinh trí, trí được chín muồi, có khả năng rốt ráo lìa mọi phiền não.

 Các căn thành thục thì thoát khỏi báo chướng (chướng ngại do quả báo, như sinh vào thân phận, hoàn cảnh xấu); căn lành thành thục thì thoát khỏi nghiệp chướng (chướng ngại do việc ác đã làm); trí tuệ thành thục thì thoát khỏi phiền não chướng.

 Thành thục bậc thấp có hai nhân duyên: một là tu tập các căn, căn lành và trí tuệ chưa lâu; một là tu tập nhân bậc thấp. Thành thục bậc giữa là: trong hai nhân duyên ấy, một thứ hơn, một thứ kém. Thành thục bậc cao là: nên biết cả hai đều hơn.

 Thành thục bằng phương tiện có hai mươi bảy loại: một là giới sung mãn (hạt giống tiềm tàng được đầy đủ); hai là làm lợi ích bằng duyên hiện tại; ba là dẫn vào; bốn là thu nhận bằng sự ưa thích; năm là chỗ ban đầu; sáu là không phải chỗ ban đầu; bảy là thanh tịnh xa; tám là thanh tịnh gần; chín là phương tiện; mười là tâm thanh tịnh; mười một là làm lợi ích bằng của cải; mười hai là làm lợi ích bằng giáo pháp; mười ba là thần túc (năng lực thần thông biến hóa); mười bốn là thuyết pháp; mười lăm là thuyết pháp che kín; mười sáu là thuyết pháp hiển lộ; mười bảy là phương tiện bậc thấp; mười tám là phương tiện bậc giữa; mười chín là phương tiện bậc cao; hai mươi là nghe; hai mươi mốt là suy nghĩ; hai mươi hai là tu tập; hai mươi ba là thu nhận; hai mươi bốn là thu phục bằng răn dạy; hai mươi lăm là tự mình làm; hai mươi sáu là thỉnh người khác làm; hai mươi bảy là cùng làm.

 Giới sung mãn là: chủng tử của pháp lành sinh trưởng đầy đủ; nhờ tu tập từ trước, chủng tử pháp lành lần lượt làm nhân cho nhau, tăng trưởng đầy đủ; đó gọi là giới sung mãn.

 Làm lợi ích bằng duyên hiện tại là: trong đời hiện tại, nghe giảng pháp không sai lệch, thọ trì không sai lệch, khéo thực hành pháp tùy pháp (thực hành đúng theo giáo pháp, pháp nhỏ thuận theo pháp lớn). Giới sung mãn là do nhân xưa mà hiện tại được chín muồi; làm lợi ích bằng duyên hiện tại là do nhân đời hiện tại mà hiện tại được chín muồi.

 Dẫn vào là: gần gũi bạn lành, lòng tin được sinh ra; lòng tin tăng mạnh rồi, khi còn ở nhà thì lìa bỏ việc làm xấu ác, thọ trì giới cấm; rời nhà xuất gia thì thọ giới lìa dục.

 Thu nhận bằng sự ưa thích là: con đường ra khỏi khổ, xa lìa cả hai thứ: đắm vui dục lạc và khổ hạnh ép xác; đi trên con đường an vui, rất ưa thích Phật pháp.

 Chỗ ban đầu là: lấy pháp đáng chán đầu tiên mà tu hạnh chán lìa, biết ý nghĩa thù thắng và lợi ích công đức của việc ra khỏi. Không phải chỗ ban đầu là: đã được dẫn vào và chín muồi, trong đời hiện tại không lìa việc gần gũi chư Phật, Bồ-tát, tăng trưởng chỗ an trú, dần dần tiến lên, càng thêm chín muồi.

 Thanh tịnh xa là: khởi tâm lười biếng, tu hành theo duyên xa, trôi lăn trong sinh tử trải qua nhiều kiếp (khoảng thời gian cực dài), (rồi mới) có khả năng được thanh tịnh. Trái với điều đó gọi là thanh tịnh gần.

 Phương tiện là: có được những nghĩa lành thì vui thích thực hành; sợ và chán những nỗi khổ ở đường ác đời sau; trong đời hiện tại sợ tiếng xấu; thọ trì giới cấm, thực hành đều đặn và hết sức chuyên cần.

 Tâm thanh tịnh là: quán xét đúng đắn các pháp, lần lượt chấp nhận được; đối với chính pháp không ai phá hoại được, lại khiến chúng sinh tu tập chính pháp; đối với Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, giáo Pháp, Tăng đoàn) hiểu được nghĩa lành thù thắng, lòng tin không lay động.

 Làm lợi ích bằng của cải là: tùy theo nhu cầu, cấp cho mọi thứ áo, cơm và các vật dụng. Làm lợi ích bằng giáo pháp là: ai muốn nhận pháp thì trao pháp cho; ai ưa nhận ý nghĩa thì giảng nghĩa đúng cho.

 Thần túc là: thị hiện thần lực vì thương xót chúng sinh, khiến họ được tin ưa; lòng tin tăng mạnh rồi thì tu phương tiện thanh tịnh. Những chúng sinh ấy, hoặc thấy hoặc nghe sự biến hóa thần thông lớn, thì đối với chính pháp được tâm thanh tịnh, tu phương tiện lành.

 Thuyết pháp là: tự mình khéo hiểu nghĩa và có thể giảng cho người; mình và chúng sinh cùng đi trên đường chính, mau thành trí lớn, thuận theo mà thuyết pháp.

 Thuyết pháp che kín là: đối với chúng sinh ít trí thì che giấu nghĩa sâu, giảng cho họ những pháp thô, dễ thấy, dễ làm. Thuyết pháp hiển lộ là: đối với chúng sinh có trí tuệ, đã vào sâu Phật pháp, thì giảng cho họ những chỗ rất sâu xa vi diệu.

 Phương tiện bậc thấp là: không thường xuyên gắng sức, không gắng sức hết mình. Phương tiện bậc giữa là: hoặc thường xuyên gắng sức, hoặc gắng sức hết mình; làm được một thì bỏ một, không đủ cả hai. Phương tiện bậc cao là: có đủ cả hai cách gắng sức.

 Nghe là: hiểu các kinh pháp như tu-đa-la (kinh điển) do Phật nói, thọ trì, tụng đọc, học tập, siêng năng gắng sức. Suy nghĩ là: ở nơi vắng lặng suy nghĩ các pháp, hiểu rõ thông suốt, quyết định được tướng của pháp. Tu tập là: tu chỉ (dừng tâm lại, làm tâm lắng yên), cử (nâng tâm lên khi tâm chìm trệ), xả (buông, giữ tâm quân bình); lấy chỉ và quán (quán sát bằng trí tuệ) làm việc đi trước; tu tập với lòng rất ưa thích; giữ tâm xả trong chỉ và quán.

 Thu nhận là: nương vào tâm không tham mà tu hạnh bố thí; chăm sóc hòa thượng (thầy truyền giới, thầy dạy chính) và các bậc thầy khi đau ốm, cúng dường áo, cơm, thuốc thang và các vật dụng; nếu thầy có điều lo buồn, hối hận hay phiền não khác thì có thể khuyên giải; thực hành những sự cúng dường đúng pháp như vậy.

 Thu phục bằng răn dạy là: tâm suy nghĩ đúng đắn, tự giữ mình khỏi phiền não; thấy chúng sinh khác có điều hư hỏng, sai lầm, thì lỗi nhẹ thì quở trách, lỗi vừa thì chế phục, lỗi nặng thì đuổi ra. Quở trách, chế phục là để làm cho người ấy và những chúng sinh khác được an vui. Nếu đuổi ra, thì lại cho phép sám hối (thừa nhận lỗi lầm, xin sửa đổi), vừa làm cho người ấy an vui, vừa làm lợi cho người khác. Nếu người ấy không trở lại sám hối, thì (việc đuổi ra) làm cho người khác an vui: người khác thấy kẻ ấy phạm tội bị đuổi ra, nhân đó mà tự giữ mình.

 Tự mình làm là: tự mình sống đúng pháp, thuận theo đó mà thuyết pháp, khiến chúng sinh khác ra khỏi chỗ không lành, an trú nơi chỗ lành. Nếu mình không sống đúng pháp, mọi người sẽ nói: "Ông nay sao lại dạy người khác, nêu lỗi và nhắc nhở họ? Người khác mới phải dạy ông, nêu lỗi và nhắc nhở ông."

 Thỉnh người khác làm là: những người có phương tiện khéo, giỏi thuyết pháp, được mọi người biết đến, rất yêu kính, thì thỉnh họ thuyết pháp để làm chín muồi chúng sinh. Cùng làm là: tự mình làm và khuyên người khác làm, cả hai cùng làm cho chín muồi.

 Hai mươi bảy loại thành thục bằng phương tiện này phân ra thì có đủ sáu loại thành thục kia, tức là: các căn thành thục, căn lành thành thục, trí tuệ thành thục, và thành thục bậc thấp, bậc giữa, bậc cao.

 Thành thục về người (người làm cho chín muồi), nói tóm lại có sáu loại: Bồ-tát ở trong sáu địa (giai đoạn tu tập) mà làm chín muồi chúng sinh. Đó là: Bồ-tát ở Giải hành địa (giai đoạn tu dựa trên sự hiểu biết và thực hành, chưa chứng đạo) thì thực hành giải hành; Bồ-tát ở Tịnh tâm địa (giai đoạn tâm được thanh tịnh, mới chứng đạo) thì thực hành tịnh tâm; Bồ-tát ở Hành đạo tích địa (giai đoạn bước đi trên dấu đường đạo) thì thực hành đạo tích; Bồ-tát ở Quyết định địa (giai đoạn đã chắc chắn, không còn thối lui) thì an trú trong quyết định; Bồ-tát ở Quyết định hành địa (giai đoạn thực hành đã chắc chắn) thì thực hành quyết định hành; Bồ-tát ở Cứu cánh địa (giai đoạn rốt ráo) thì đạt đến rốt ráo. Người không có chủng tính thì được làm chín muồi bằng thiện thú, nhiều lần lui, nhiều lần tiến. Người có chủng tính thì được làm cho chín muồi mà không thối lui, càng ngày càng tiến lên.

 Thành thục về biểu hiện của người là: người vốn tập theo Thanh văn, nếu ở bậc thành thục thấp, thì ý muốn thấp, sự gắng sức thấp, chưa lìa ác thú (các cõi xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), trong đời hiện tại không được sa-môn quả (các quả vị chứng đắc của người tu, từ bậc đầu đến bậc A-la-hán), trong đời hiện tại không được Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử). Ở bậc thành thục giữa thì ý muốn bậc giữa, sự gắng sức bậc giữa, không rơi vào ác thú, trong đời hiện tại được sa-môn quả mà không được Niết-bàn. Ở bậc thành thục cao thì ý muốn bậc cao, sự gắng sức bậc cao, không rơi vào ác thú, trong đời hiện tại được sa-môn quả và bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn). Ở bậc thành thục cao thì ý muốn bậc cao, sự gắng sức bậc cao, trong đời hiện tại được sa-môn quả và bát Niết-bàn.

 Người thành Bích-chi-phật (tức Duyên giác) cũng như Thanh văn. Vì sao? Vì con đường giống với Thanh văn. Chỗ hơn Thanh văn là: ở thân cuối cùng không có thầy mà tự giác ngộ, nhờ sức tập luyện từ trước, tu ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ con đường giác ngộ), dứt mọi kết (phiền não trói buộc), chứng quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh); vì vậy gọi là Duyên giác.

 Lại nữa, nên biết Bồ-tát ở Giải hành địa là thành thục bậc thấp; ở Tịnh tâm địa là thành thục bậc giữa; ở Quyết định địa và Cứu cánh địa là thành thục bậc cao. Bồ-tát ở bậc thành thục thấp thì ý muốn thấp, sự gắng sức thấp, chưa lìa ác thú; nên biết đó là lúc đã trọn a-tăng-kỳ kiếp (khoảng thời gian dài không đếm xuể; Bồ-tát tu ba a-tăng-kỳ kiếp thì thành Phật) thứ nhất; các phẩm chất rực sáng, bất động, thanh tịnh tuyệt hảo của đạo phẩm (các pháp tu thuộc con đường giác ngộ) đều chưa thành tựu. Bồ-tát ở bậc thành thục giữa thì ý muốn bậc giữa, sự gắng sức bậc giữa, không rơi vào ác thú; đã trọn a-tăng-kỳ kiếp thứ hai; các phẩm chất rực sáng, bất động của đạo phẩm đã thành tựu, còn thanh tịnh tuyệt hảo thì chưa thành tựu. Bồ-tát ở bậc thành thục cao thì ý muốn bậc cao, sự gắng sức bậc cao, không rơi vào ác thú; đã trọn a-tăng-kỳ kiếp thứ ba; các phẩm chất rực sáng, bất động, thanh tịnh tuyệt hảo của đạo phẩm đều đã chín muồi.

 Tính chất thuần hậu, đầy đủ hừng hực, quả diệu tăng thêm, phúc lợi tăng thêm, nên gọi là rực sáng. Không quay lại, không thối lui, bền chắc tiến lên, nên gọi là bất động. Ở trong các địa của Bồ-tát thanh tịnh cao nhất, nên gọi là thanh tịnh tuyệt hảo.

 Trong số đó, thành thục bằng của cải, thành thục bằng thần túc, thành thục bằng thuyết pháp che kín, thành thục bằng phương tiện bậc thấp, thành thục bằng trí tuệ do nghe — năm loại thành thục này dù tu tập lâu dài vẫn còn là bậc thấp, huống nữa là mới tu gần đây. Mọi việc thành thục còn lại, mỗi việc đều nói theo ba bậc, tức là: thấp-thấp, thấp-giữa, thấp-cao; giữa-thấp, giữa-giữa, giữa-cao; cao-thấp, cao-giữa, cao-cao. Phân biệt thấp, giữa, cao như thế thì có vô lượng sự thành thục. Nên biết chư Phật, Bồ-tát làm chín muồi chúng sinh như vậy. Bồ-tát ấy, trong những việc thành thục này, đúng như đã nói mà tự làm chín muồi mình về Phật pháp: các căn thành thục, căn lành thành thục, trí tuệ thành thục, việc tu hành bậc thấp, giữa, cao thành thục; và dùng pháp Tam thừa (ba cỗ xe, ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát) để làm chín muồi chúng sinh.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video