Thiên 11 — Phẩm 11 – Hạnh Bồ-tát

 Kinh Duy-ma-cật sở thuyết (Kinh do Duy-ma-cật nói), phẩm thứ mười một: Hạnh Bồ-tát

 Lúc ấy Phật đang thuyết pháp ở vườn cây Am-la (vườn xoài gần thành Tỳ-da-ly, nơi Phật giảng kinh này). Mặt đất nơi đó bỗng nhiên rộng lớn, trang hoàng đẹp đẽ, và tất cả hội chúng đều hóa thành màu vàng. A-nan (người hầu cận của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ nhiều nhất) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), do nhân duyên gì mà có điềm lành này? Nơi đây bỗng nhiên rộng lớn, trang hoàng đẹp đẽ, tất cả hội chúng đều hóa màu vàng." Phật bảo A-nan: "Đó là vì Duy-ma-cật (một cư sĩ tại gia ở thành Tỳ-da-ly, có trí tuệ và thần thông sâu xa) và Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ), cùng đại chúng cung kính vây quanh, đã có ý muốn đến đây, nên trước hết hiện ra điềm lành này."

 Khi ấy Duy-ma-cật nói với Văn-thù-sư-lợi: "Chúng ta có thể cùng đi gặp Phật, cùng các Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) lễ bái, phụng sự và cúng dường (dâng lễ vật tỏ lòng tôn kính)." Văn-thù-sư-lợi nói: "Hay lắm, ta đi thôi, nay chính là lúc." Duy-ma-cật liền dùng sức thần thông đem cả đại chúng cùng các tòa sư tử (tòa ngồi cao quý của Phật và Bồ-tát, ví như chỗ ngồi của sư tử là vua các loài thú) đặt trên bàn tay phải, đi đến chỗ Phật. Đến nơi rồi, ông đặt xuống đất, cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi vòng quanh bên phải bảy vòng (cách tỏ lòng tôn kính ở Ấn Độ xưa), một lòng chắp tay đứng sang một bên. Các Bồ-tát liền đều rời chỗ ngồi, cúi đầu lễ dưới chân Phật, cũng đi vòng quanh bảy vòng rồi đứng sang một bên. Các đại đệ tử, Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vị trời làm chủ cõi Sắc) và Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương), cũng đều rời chỗ ngồi, cúi đầu lễ dưới chân Phật rồi đứng sang một bên.

 Rồi đức Thế Tôn đúng theo phép hỏi thăm các Bồ-tát xong, bảo mỗi người trở về chỗ ngồi. Ai nấy đều vâng lời, chỗ ngồi của mọi người đã yên. Phật nói với Xá-lợi-phất (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Ông có thấy việc làm bằng sức thần thông tự tại của vị Bồ-tát đại sĩ (bậc Bồ-tát lớn) ấy không?" — "Vâng, con đã thấy." — "Ý ông thế nào?" — "Bạch Thế Tôn, con thấy việc ấy không thể nghĩ bàn, không phải ý nghĩ có thể hình dung, không phải sự đo lường có thể đo được."

 Bấy giờ A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, mùi hương nay con ngửi thấy xưa nay chưa từng có, đó là hương gì vậy?" Phật bảo A-nan: "Đó là hương từ lỗ chân lông của các Bồ-tát kia." Khi ấy Xá-lợi-phất nói với A-nan: "Lỗ chân lông của chúng tôi cũng tỏa ra hương này." A-nan hỏi: "Hương này từ đâu mà có?" Xá-lợi-phất đáp: "Trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) Duy-ma-cật lấy cơm thừa của Phật ở nước Chúng Hương đem về, ai ăn ở nhà ông thì mọi lỗ chân lông đều thơm như thế."

 A-nan hỏi Duy-ma-cật: "Hương thơm này còn giữ được bao lâu?" Duy-ma-cật đáp: "Cho đến khi cơm này tiêu." — "Cơm này bao lâu thì tiêu?" — "Sức của cơm này kéo dài bảy ngày rồi mới tiêu. Lại nữa, A-nan, nếu người Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà chỉ lo giải thoát cho riêng mình) chưa vào chánh vị (địa vị bậc thánh, chắc chắn sẽ ra khỏi sinh tử) mà ăn cơm này, thì phải đến khi vào được chánh vị rồi cơm mới tiêu. Người đã vào chánh vị mà ăn cơm này, thì phải đến khi được tâm giải thoát (tâm hoàn toàn thoát khỏi phiền não) rồi cơm mới tiêu. Nếu người chưa phát tâm Đại thừa (tâm cầu giáo pháp lớn, nguyện cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật) mà ăn cơm này, thì đến khi phát tâm cơm mới tiêu. Người đã phát tâm mà ăn cơm này, thì phải đến khi đắc vô sinh nhẫn (trí tuệ an nhiên chứng biết các pháp vốn không thật có sinh, có diệt) rồi cơm mới tiêu. Người đã đắc vô sinh nhẫn mà ăn cơm này, thì phải đến địa vị nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, nối ngôi vị Phật) rồi cơm mới tiêu. Ví như có thứ thuốc tên là Thượng Vị, ai uống vào thì phải đến khi các chất độc trong thân đều tiêu hết rồi thuốc mới tiêu. Cơm này cũng vậy, phải diệt trừ hết thảy độc phiền não rồi mới tiêu."

 A-nan bạch Phật: "Thật chưa từng có! Bạch Thế Tôn, cơm thơm như thế mà làm được Phật sự (việc của Phật, tức việc giáo hóa giúp chúng sinh giác ngộ)." Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, A-nan. Có cõi Phật lấy ánh sáng của Phật mà làm Phật sự; có cõi lấy các Bồ-tát mà làm Phật sự; có cõi lấy người do Phật hóa ra mà làm Phật sự; có cõi lấy cây Bồ-đề (cây dưới gốc đó Phật thành đạo) mà làm Phật sự; có cõi lấy y phục, giường nằm của Phật mà làm Phật sự; có cõi lấy cơm ăn mà làm Phật sự; có cõi lấy vườn rừng, lầu đài mà làm Phật sự; có cõi lấy ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ (những đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) mà làm Phật sự; có cõi lấy thân Phật mà làm Phật sự; có cõi lấy hư không mà làm Phật sự — chúng sinh do những duyên ấy mà được vào luật hạnh (nếp sống theo giới luật).

 Có cõi lấy những ví dụ như giấc mộng, trò ảo thuật, bóng hình, tiếng vang, hình trong gương, trăng dưới nước, ảo ảnh lúc trời nóng mà làm Phật sự; có cõi lấy âm thanh, lời nói, chữ viết mà làm Phật sự; lại có cõi Phật thanh tịnh vắng lặng, không lời, không nói, không chỉ bày, không nhận biết, không tạo tác, không làm gì cả mà làm Phật sự. Như vậy đó, A-nan, mọi cử chỉ đi đứng của chư Phật, mọi việc các ngài làm, không gì là không phải Phật sự.

 A-nan, có bốn loại ma (bốn thứ ngăn trở người tu: phiền não, thân tâm năm uẩn, cái chết, và ma vương cõi trời) cùng tám vạn bốn nghìn cửa phiền não khiến chúng sinh mệt nhọc khổ sở, thì chư Phật lại dùng chính những thứ ấy mà làm Phật sự. Đó gọi là vào pháp môn của tất cả chư Phật. Bồ-tát nào vào được pháp môn này, nếu thấy tất cả cõi Phật trong sạch tốt đẹp thì không lấy làm mừng, không tham, không tự cao; nếu thấy tất cả cõi Phật không trong sạch thì không lấy làm buồn, không bị ngăn trở, không chìm đắm; chỉ đối với chư Phật sinh lòng trong sạch, vui mừng cung kính như chưa từng có. Công đức của chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) đều bình đẳng, nhưng vì giáo hóa chúng sinh nên hiện ra các cõi Phật khác nhau.

 A-nan, ông thấy cõi nước của chư Phật, đất thì có nhiều loại khác nhau, còn hư không thì không có nhiều loại. Cũng vậy, thấy sắc thân (thân hình hiện ra trước mắt) của chư Phật có khác nhau mà thôi, chứ trí tuệ không ngăn ngại của các ngài thì không có khác nhau. A-nan, sắc thân, oai tướng, dòng giống của chư Phật; giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (năm phẩm chất của bậc giác ngộ: giữ giới luật, thiền định, trí tuệ, sự giải thoát, và cái biết thấy rõ mình đã giải thoát); các lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), các vô sở úy (bốn điều Phật nói ra mà không hề sợ hãi), các pháp bất cộng (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có); đại từ đại bi (lòng thương lớn, muốn ban vui và cứu khổ cho tất cả), cử chỉ hành xử; cùng với thọ mạng, việc thuyết pháp giáo hóa, giúp chúng sinh thành tựu, làm trong sạch cõi Phật, đầy đủ mọi pháp của Phật — tất cả đều ngang bằng như nhau. Vì vậy gọi là Tam-miệu-tam-Phật-đà (bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp), gọi là Đa-đà-a-già-độ (tức Như Lai), gọi là Phật-đà (bậc Giác Ngộ).

 A-nan, nếu ta nói rộng ý nghĩa của ba danh hiệu này, thì dù ông sống trọn một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) cũng không nghe hết được. Giả sử chúng sinh đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), ai cũng như A-nan, nghe nhiều bậc nhất, được niệm tổng trì (sức nhớ giữ trọn vẹn mọi điều đã nghe, không quên), thì những người ấy dù sống trọn một kiếp cũng không tiếp nhận hết được. Như vậy đó, A-nan, sự giác ngộ cao tột trọn vẹn của chư Phật không có giới hạn, trí tuệ và tài biện thuyết không thể nghĩ bàn."

 A-nan bạch Phật: "Từ nay về sau con không dám tự cho mình là người nghe nhiều nữa." Phật bảo A-nan: "Chớ sinh lòng thối chí. Vì sao? Ta nói ông là người nghe nhiều nhất trong hàng Thanh văn, chứ không nói trong hàng Bồ-tát. Thôi đi, A-nan, người có trí không nên đem mức hạn mà đo các Bồ-tát. Mọi biển cả vực sâu còn có thể đo lường, chứ thiền định, trí tuệ, tổng trì, biện tài và mọi công đức của Bồ-tát thì không thể đo lường được. A-nan, các ông hãy gác lại những việc Bồ-tát làm mà xem: sức thần thông mà Duy-ma-cật hiện ra chỉ trong một lúc này, thì tất cả các Thanh văn và Bích-chi Phật (người tự tu, tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy), dù dốc sức biến hóa trong trăm nghìn kiếp cũng không làm nổi."

 Bấy giờ các Bồ-tát từ thế giới Chúng Hương đến đây chắp tay bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, lúc mới thấy cõi này, chúng con sinh lòng cho là thấp kém; nay chúng con tự hối lỗi, tự trách mình và bỏ lòng ấy đi. Vì sao? Phương tiện (cách khéo léo để giáo hóa) của chư Phật không thể nghĩ bàn: vì độ chúng sinh nên tùy theo chỗ thích hợp mà hiện ra cõi Phật khác nhau. Vâng, bạch Thế Tôn, xin ban cho chúng con chút ít pháp để khi trở về cõi kia chúng con sẽ nhớ đến Như Lai."

 Phật bảo các Bồ-tát: "Có pháp môn giải thoát gọi là 'tận và vô tận' (hết và không hết), các ông nên học. Thế nào là 'tận'? Đó là pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt, nên có lúc hết). Thế nào là 'vô tận'? Đó là pháp vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt, nên không bao giờ hết). Bậc Bồ-tát thì không dứt bỏ hữu vi, cũng không dừng ở vô vi.

 Thế nào là không dứt bỏ hữu vi? Đó là: không lìa đại từ, không bỏ đại bi; phát sâu tâm cầu nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật) mà không lơ là quên mất; giáo hóa chúng sinh mãi không chán mỏi; đối với bốn pháp nhiếp phục (bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc có lợi cho người, cùng chung việc với người) thường nhớ và làm theo; giữ gìn chánh pháp không tiếc thân mạng; gieo các gốc lành không hề mỏi chán; chí luôn an trụ nơi phương tiện hồi hướng (khéo léo đem công đức của mình hướng về sự giác ngộ cho tất cả); cầu pháp không biếng nhác, nói pháp không keo kiệt; siêng năng cúng dường chư Phật; vì thế vào trong sinh tử mà không sợ hãi; trước mọi vinh nhục, lòng không buồn không mừng; không khinh người chưa học, kính người đang học như kính Phật; người sa vào phiền não thì giúp họ khởi chánh niệm (ý nghĩ đúng đắn, tỉnh táo); đối với niềm vui của sự xa lìa thế tục thì không cho là quý; không đắm vào niềm vui của mình mà mừng cho niềm vui của người; ở trong các thiền định thì coi như ở địa ngục (để không đắm say); ở trong sinh tử thì coi như dạo chơi vườn cảnh; thấy người đến xin thì coi như thầy lành; bỏ hết mọi thứ mình có mà nghĩ đến việc thành tựu nhất thiết trí; thấy người phạm giới thì khởi lòng cứu giúp che chở; coi các ba-la-mật (các pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ) như cha mẹ; coi các pháp đạo phẩm (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ) như người thân trong nhà; phát khởi việc làm lành không có giới hạn; lấy những vẻ trang hoàng của các cõi nước thanh tịnh để làm nên cõi Phật của mình; thực hành bố thí không giới hạn để đầy đủ tướng tốt; trừ mọi điều ác, làm trong sạch thân, miệng, ý; ở trong sinh tử vô số kiếp mà ý chí vẫn dũng mãnh; nghe công đức vô lượng của Phật mà chí không mỏi mệt.

 Lấy gươm trí tuệ phá giặc phiền não; ra khỏi ấm, giới, nhập (các thành phần tạo nên thân tâm và thế giới cảm nhận: năm uẩn, mười tám giới, mười hai nhập); gánh vác chúng sinh, khiến họ mãi mãi giải thoát; lấy sự tinh tấn lớn mà dẹp tan quân ma; thường cầu trí tuệ thấy thật tướng (bản chất chân thật của mọi sự) không vướng vọng niệm; đối với pháp thế gian thì ít ham muốn, biết đủ; đối với pháp xuất thế gian (pháp vượt ra khỏi thế gian, đưa đến giải thoát) thì cầu không biết chán; mà không bỏ pháp thế gian; không phá hỏng khuôn phép oai nghi mà vẫn tùy thuận được phong tục; khởi trí tuệ thần thông để dẫn dắt chúng sinh; được niệm tổng trì (sức nhớ giữ trọn vẹn), điều đã nghe không quên; khéo phân biệt căn cơ (khả năng tiếp nhận) của mọi người, dứt mối nghi của chúng sinh; dùng tài biện luận ưa nói pháp mà giảng pháp không ngăn ngại; làm trong sạch mười điều lành (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói lời vô ích, không tham, không giận, không tà kiến) để hưởng phúc của trời và người; tu bốn tâm vô lượng (lòng từ, bi, hỷ, xả trải rộng không giới hạn) để mở đường sinh lên cõi Phạm thiên (các tầng trời cao, trong sạch); thỉnh mời người thuyết pháp, tùy hỷ (vui theo) và khen ngợi điều lành; được âm thanh của Phật, thân miệng ý đều tốt lành; được oai nghi của Phật, tu sâu pháp lành, việc làm ngày càng thù thắng; lấy giáo pháp Đại thừa để thành tựu chúng tăng Bồ-tát; tâm không buông lung, không mất các điều lành. Thực hành những pháp như thế gọi là Bồ-tát không dứt bỏ hữu vi.

 Thế nào là Bồ-tát không dừng ở vô vi? Đó là: tu học về Không (lẽ mọi vật đều không có tự thể cố định) mà không lấy Không làm chỗ chứng đắc để dừng lại; tu học vô tướng (không bám vào hình tướng) và vô tác (không mong cầu tạo tác) mà không lấy vô tướng, vô tác làm chỗ chứng đắc; tu học vô khởi (không có gì thật sự sinh khởi) mà không lấy vô khởi làm chỗ chứng đắc; quán vô thường mà không chán bỏ gốc lành; quán cái khổ của thế gian mà không ghét sinh tử; quán vô ngã (không có cái ta thật sự) mà vẫn dạy người không mỏi; quán tịch diệt (sự vắng lặng dứt hết) mà không tự diệt mất hẳn; quán sự xa lìa mà thân tâm vẫn tu điều lành; quán chẳng có chốn quy về mà vẫn quy hướng về pháp lành; quán vô sinh mà vẫn dùng pháp sinh để gánh vác tất cả; quán vô lậu (hết phiền não) mà không dứt hẳn các lậu (để còn ở lại thế gian cứu độ); quán chẳng có gì để làm mà vẫn dùng việc làm để giáo hóa chúng sinh; quán không và không có gì mà không bỏ lòng đại bi; quán chánh pháp vị (địa vị chứng chân lý, vào Niết-bàn) mà không theo Tiểu thừa (giáo pháp chỉ lo giải thoát riêng mình); quán các pháp là hư dối, không bền chắc, không có người, không có chủ, không có tướng, nhưng vì bản nguyện (lời nguyện ban đầu cứu độ chúng sinh) chưa tròn nên không để cho phước đức, thiền định, trí tuệ trở thành rỗng không. Tu những pháp như thế gọi là Bồ-tát không dừng ở vô vi.

 Lại nữa, vì đầy đủ phước đức nên không dừng ở vô vi, vì đầy đủ trí tuệ nên không dứt bỏ hữu vi; vì đại từ bi nên không dừng ở vô vi, vì làm tròn bản nguyện nên không dứt bỏ hữu vi; vì gom góp thuốc pháp nên không dừng ở vô vi, vì tùy bệnh mà cho thuốc nên không dứt bỏ hữu vi; vì biết bệnh của chúng sinh nên không dừng ở vô vi, vì diệt bệnh của chúng sinh nên không dứt bỏ hữu vi. Các bậc chánh sĩ Bồ-tát nhờ tu pháp này mà không dứt bỏ hữu vi, không dừng ở vô vi. Đó gọi là pháp môn giải thoát 'tận và vô tận', các ông nên học."

 Bấy giờ các Bồ-tát kia nghe nói pháp này đều rất vui mừng, đem các thứ hoa mầu nhiệm, nhiều sắc, nhiều hương, rải khắp tam thiên đại thiên thế giới để cúng dường Phật, kinh pháp này và các Bồ-tát. Rồi họ cúi đầu lễ dưới chân Phật, khen là chưa từng có, nói: "Phật Thích-ca Mâu-ni lại có thể ở cõi này khéo dùng phương tiện như vậy!" Nói xong, bỗng nhiên biến mất, trở về nước mình.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video