Sách "Công Đốc tướng pháp" (Phép xem tướng của Công Đốc), Thượng thiên, quyển ba
Thượng thiên – Quyển ba
Bài ca "Ngân thi" (Thìa bạc) của Ma Y (Ma Y đạo giả, vị tổ sư nổi tiếng của môn xem tướng)
Bắp tay bắp chân không có bụng phình ra là hung nhất; hai đầu như cái trục, to nhỏ đều nhau. Dù có ruộng đất và được hưởng phúc đức của cha để lại, cuối cùng cũng tan nát, chịu nghèo khổ.
"Cổ quăng" (bắp chân bắp tay), tục gọi là bụng tay, bụng chân. Gọi là "bụng" vì chỗ ấy to gấp đôi hai đầu. Phàm các cách (kiểu tướng đã được xếp loại, ứng với một số mệnh nhất định) giàu sang, thọ khảo (sống lâu) đều phải có bụng tay, bụng chân mới xứng với cách ấy. Nếu không có mà tròn đều như cái trục, thì người giàu gặp tai họa bất ngờ mà bại, người sang gặp nguy hiểm mà gặp chuyện dữ. Chỉ người chết yểu, nghèo khổ mới có tướng ấy.
Trên đầu có vết lõm, vết sẹo, vết trầy là chủ hình khắc (theo tướng số: làm hại, khiến người thân chết chóc hoặc tổn thương) nặng nhất. Trong "la võng" (lưới bẫy, chỉ vận hạn tai nạn, tù tội) đã có tên. Nếu không khắc vợ thì cũng khắc con, lại chủ nhà cửa lẻ loi, sa sút.
"Vết trên đầu" là vết hõm lõm. "Ban" gần với loại sẹo, lác lở. "Bác" gần với kiểu như bị chém ngang gọt thẳng. Những tướng ấy ứng vào việc hình khắc nhân đinh (người trong nhà, nhất là con trai nối dõi), cùng những chuyện kinh hãi nguy hiểm, thành rồi lại bại, nên mới có câu "nhà cửa lẻ loi": tức là người trong nhà ngày càng ít, của cải ngày càng hao.
Trong tướng kỵ nhất là "mặt lang quân" (mặt công tử). Đàn ông mặt lang quân thì mệnh không dài; đàn bà mặt lang quân thì ham dâm dục; còn người đi tu, đạo sĩ sống cô độc thì lại không hại gì.
Mặt lang quân là loại mặt đẹp đẽ, hồng hào, mà có ánh bóng non mỏng nổi trên da, là điều phép xem tướng kiêng kỵ. Người già mắc tướng này thì chủ cô độc khổ sở mà độc ác. Đàn ông mắc tướng này thì chủ dâm loạn, chết yểu. Đàn bà mắc tướng này thì chủ dâm loạn, bị hình khắc tổn thương. Chỉ có người đi tu, đạo sĩ là không liên quan, vì họ không cần đến con cháu; lại không bị chuyện cô độc ảnh hưởng, vì vốn (?) không có con cháu để mà khắc.
Lông mày đứt quãng, kéo xuống tận gò má, thường vì quan phi (tai họa kiện tụng, dính dáng quan nha) mà phải bán ruộng đất. Phải khắc mất vợ con đến hai ba người thì tai họa mới thôi đeo bám.
Lông mày đứt quãng là ứng với sự tạp nhạp lộn xộn, hình khắc anh em, và mối lo bên trong nhà nặng gấp bội mối lo bên ngoài, nên có chuyện kiện tụng thị phi phát sinh. Lại xét người mày đứt thì tính tham, không chịu được chút thiệt hại nhỏ, không bỏ qua được lỗi nhỏ của người; cho nên dù bị nhiều việc quấn quýt quấy nhiễu, thì cũng là do mình xử trí nặng nhẹ không thỏa đáng mà thôi.
Người háo sắc thì mắt như có hoa; đừng để mắt nhìn gấp gáp, liếc người xiên xẹo. Có độc hay không độc chỉ cần xem mắt; người mắt rắn thì con đánh cha.
Chữ "hoa" để tả vẻ đẹp đẽ, ánh mắt long lanh trôi chảy. Chữ "gấp" để tả cách nhìn vội vàng không định. Còn mắt rắn là tròng đen tròn lồi, lòng trắng vàng lộ ra bốn phía (tứ bạch: tròng đen nhỏ không chạm mi trên mi dưới, lộ lòng trắng cả bốn bên), mắt lồi trợn, nhìn xiên lệch, có gân đỏ (?) quấn quanh tròng, chủ độc ác, xảo trá, tham lam. Như vậy cũng hợp phép.
Không có nhà để ở là người mắt dê, phải đến nhà người khác mượn chỗ ở nhờ. Lại thêm "hòa thương" cao một tấc thì đến trung niên vẫn chưa có vợ.
Mắt dê là lòng trắng nhiều, tròng đen ít, bốn phía lộ trắng, nên chủ hình khắc người trong nhà và gia cảnh suy sụp; tướng đàn bà mắc phải thì hung gấp bội. Lại xét "hòa thương" (kho lúa): một nghĩa là bọng mắt cao mà đờ lõm; một nghĩa là tên khác của hai gò má. Tôi xét phép xưa có nói miệng nhọn chúm như thổi gọi là hòa thương, vì "hai kho thực lộc" (hai vùng chủ việc ăn uống, cơm áo) nằm ở khóe miệng.
Phần dưới (cằm) (?) nhọn thì gặp tai ương, phải cầm ruộng vườn, bán cả ao. Dù có tài tính toán như Trương Lương (mưu thần giúp Hán Cao Tổ dựng nhà Hán), tự nhiên cũng điên đảo khốn đốn.
Phần dưới nhọn gọt thì với cục Mộc hình, Hỏa hình (người được xếp vào loại dáng Mộc – gầy dài, hoặc Hỏa – nhọn trên, theo cách chia hình người thành năm loại ứng với ngũ hành) không kỵ, vì nhọn lộ vốn là bản chất của hai hình ấy. Nếu thuộc các hình khác thì không nên, tuổi già sẽ thất bại sa sút, nên có chuyện thất bại điên đảo như thế.
Tròng mắt lồi ra là nhân duyên xấu; từ lúc tự làm chủ nhà ắt bán ruộng. Lại có lòng trắng bao quanh một nửa thì không được chết lành trên giường.
Tròng mắt lồi ra là nói mắt lồi lộ. Mắt lộ mà thần (ánh, sức sống toát ra từ mắt) đục thì tất nhiên phá nhà, không còn nghi ngờ gì. Còn lòng trắng bao quanh tròng đen là dáng mắt ong, mắt nhìn trộm, tất nhiên chết dữ, không còn nghi ngờ gì.
Cằm vểnh hướng lên trời thì thịnh vượng, sống lâu; vùng biên thành không vỡ thì cũng không có tiền (?). Mấy năm mất mùa hạn hán vẫn không thiếu gạo, chỉ vì kho trên kho dưới liền nhau.
Cằm hướng lên trời tức là địa các (vùng cằm, tượng trưng cho đất, ứng với tuổi già) ngửa về phía trời. Minh Thái Tổ (Chu Nguyên Chương, vua lập nhà Minh) chính là cách này; đây là bậc đế vương khai nghiệp, nên tuổi già hanh thông tốt đẹp. "Biên thành" (vùng hai bên trán sát chân tóc) vỡ là quê nhà tan nát mà phát đạt ở xứ khác; đây là hợp với thời loạn (?), còn thời thịnh thì một lần bại là không gượng dậy nổi. Kho trên là thiên thương (kho trời, vùng trên hai bên trán), kho dưới là địa khố (kho đất, vùng hai bên cằm).
Sống mũi lộ xương là "phản ngâm"; cong vẹo đôi chút là "phục ngâm". Gặp phản ngâm thì tuyệt diệt; gặp phục ngâm thì nước mắt đầm đìa.
Sống mũi thẳng xuống mà có ba khúc gồ là phục ngâm; cong lệch sang trái phải ba khúc là phản ngâm. Phục ngâm phần nhiều thất bại phá nhà, nhưng vẫn có con cháu nên người. Phản ngâm phần nhiều hình khắc người trong nhà, khắc vợ hại con. Phần trước đã nói rõ rồi.
Thần mắt trong trẻo thanh tú thì lòng khéo léo; không đọc sách vở cũng là người dễ mến. Tay làm trăm việc đều đáng yêu; dẫu làm giả cũng thành như thật.
Thần mắt trong trẻo thanh tú, đương nhiên là lanh lợi thông minh; dẫu đi theo nghề thủ công kỹ nghệ cũng có chỗ hơn người. Nếu thanh tú mà đẹp quá thì chủ dâm loạn, chết yểu. Nếu thanh tú mà ánh mắt trôi lờ đờ thì chủ vô dụng và hèn kém. Cho nên phải thanh tú, trầm tĩnh mà có gốc (?) mới là cách được hưởng phúc an nhàn.
Như lụa mỏng nhuộm đen, nổi lấm tấm như hạt kê, thì dù có vợ cũng không có con. Nếu thấy sơn căn (gốc mũi, chỗ giữa hai mắt) cao mà lại đứt, thì năm năm ba lần khóc bên đường.
"Lụa mỏng nhuộm đen" là khí sắc (màu da, vẻ hồng hay xám hiện trên mặt, thay đổi theo vận) tối tăm, lại có chấm bụi li ti dày đặc; đó là điềm suy sụp, hình khắc tổn thương. Còn phải căn cứ theo từng bộ vị (vị trí trên mặt) mà định: nếu ở phúc đường (vùng trên đuôi mày) thì chủ kiện tụng; nếu ở thổ tinh (đầu mũi) thì chủ phá tài; nếu ở lệ đường (vùng ngay dưới mắt) thì chủ mất người trong nhà; nếu ở ấn đường (khoảng giữa hai lông mày) thì chủ tổn thọ và gặp nguy hiểm, tù ngục; nếu ở ngư vĩ (đuôi mắt) thì chủ khắc vợ; nếu ở quốc ấn (?) thì chủ vấp ngã, và khắc anh em, chú bác. Đại lược là như vậy.
Chỗ sâu của vết lệ có một chấm; dưới mắt, phía trước gò má (?) nổi một nốt. Bên trái thì không có con trai, bên phải thì không có con gái; dù có ít nhiều cũng bị hình khắc.
Đây là nói cụ thể về hình khắc. Tôi xét: vết lệ sâu phần nhiều khắc con cái. Tướng đàn ông thì vằn bên trái khắc con trai, vằn bên phải khắc con gái; tướng đàn bà thì ngược lại. Còn một khối xương phía trước gò má thì phần nhiều thuộc hạng con hát, kỹ nữ; nếu có người nối dõi thì đều do con gái gánh vác, còn con trai không nên người.
Chân tóc thấp lõm thì nhỏ mồ côi cha; lông tơ mọc thành góc thì nhỏ mồ côi mẹ. Trán (?) bên phải cao lồi thì mẹ chết trước; không chết không khắc thì tự mình bị thương tổn.
Chân tóc thấp có chỗ cong rẽ nhánh thì hại cha; tóc mai lồi ra nối liền đuôi mày thì hại mẹ. Gò má bên trái cao thì hại cha, bên phải cao thì hại mẹ. Đó đều là lời bàn về tướng đàn ông; tướng đàn bà thì ngược lại mới ứng nghiệm. Tướng đàn bà hiện nay cũng có người ứng thuận chiều giống tướng đàn ông; há chẳng phải là đạo trời đã biến đổi sao?
Kẻ đi học mà mắt chột, "văn tinh" lõm; ngón tay như ngón báo, đầu nhọn, ắt không có danh. Dù văn chương cao tới sao Bắc Đẩu, cũng như tre gỗ không đóng được đinh (không dùng được vào việc gì).
Văn tinh (sao văn chương) tức là mắt. Chột lõm là thiếu một bên mắt. Phàm kẻ đi học mà văn tinh lõm thì đó là điểm yếu về đường công danh. Ngón tay báo là đốt tròn, móng nhọn. Thêm đầu nhọn. Ba điều này đều thuộc cách không có công danh.
Mày đậm nặng mà không có gốc thì phá tài, lại lo tai họa năm ba mươi hai tuổi. Thổ tinh cao lớn thì cuối cùng sẽ phát; thổ tinh mỏng nhỏ thì của đi mất không trở về.
Đây là nói mày rậm đậm mà sơn căn lõm yếu, nên sự nghiệp lúc trước bị vấp ngã, cũng chủ tai họa bệnh tật. Nếu đầu mũi cao lớn thì còn có thể khôi phục mà phát đạt; nếu không thì chỉ có bại mà không thành.
Người tướng nghèo hèn thì vai nhô cao quá cổ; người hưởng phúc thì tai cao hơn lông mày. Lại có tình thân mà tướng không hiện ra được, chỉ vì hình dạng như bị đẩy trong mưa (?).
Đây là nói người nghèo hèn thì vai nhô quá cổ; cách phúc thọ thì tai cao hơn mày. Còn hiền lành hay gian trá thì phải phối hợp xét thêm các bộ vị khác; cho nên tính tình có hợp với hình dạng hay không, là ở chỗ các bộ vị phối hợp với nhau ra sao.
Người có độ lượng lớn thì xem ở mày và mắt: mày cao, mắt định thì lòng tự nhiên hiền lành. Mày thô, mắt nhỏ, thần không định thì năm Dần đã ăn hết lương thực của năm Mão (tiêu trước hụt sau).
Độ lượng lớn hay nhỏ đều xác định được ở hai bộ vị mày và mắt. Mày cao chủ độ lượng rộng và sống lâu; mắt định chủ mưu tính xa rộng, nên lòng tốt tự nhiên hiện ra. Mày thô chủ tính cứng nóng nảy; mắt nhỏ chủ chí gian tham; thần không định chủ lòng rối không nhất quán, nên thất bại mà hao tán.
Kho với kho nối liền nhau trái lại thành tai họa; sống mũi cao lộ thì không yên chỗ ở. Nếu giữa hai lông mày rộng đủ đặt hai ngón tay, người này ra tay làm việc gì cũng thấy được lợi.
Hai kho thực lộc ở gần địa khố, không phải thiên thương. Sống mũi có thể cao nhưng không được lộ xương, phần trước đã nói rõ. Lại nói "giữa mày chứa hai ngón tay": hoặc là chỉ đuôi mày rủ xuống hai ngón chăng? Hoặc là nói vùng tam dương (vùng quanh mắt trái) rộng hai ngón chăng? Có lẽ người mắt tục, thần đục mới thấy được lợi như vậy (?).
Kẻ lấy mạng người thì mặt đen; kẻ rút tủy người thì trong mắt có đỏ. Gặp người thì vui vẻ mà trong lòng độc ác; gặp người thì nhíu mày, huyệt thái dương trũng.
Mặt có sắc xanh đen thảm đạm thì chủ ác độc, gian ác, nhẫn tâm. Mắt có tia đỏ xuyên qua thì chủ thâm hiểm, cứng rắn, xảo quyệt. Mắt lạnh mà hay cười thì chủ vô tình, lòng hẹp. Mày nhíu chọc ngược lên thì chủ buồn rầu, lo nghĩ nhiều. Đó đều là những phép ứng nghiệm nhất.
Lộ "tỉnh", lộ "táo" thì không được vẹn toàn, sao có thể sống trôi nổi qua được tuổi già? Không ngại trung niên làm quan, nhưng chỉ có cơm áo mà không có tiền dư.
"Tỉnh táo" (giếng và bếp, chỉ hai lỗ mũi) mà lộ lỗ thì của cải không vào kho; dù sinh được cách sang mà làm quan, thì suốt đời cũng không có ruộng nhà, chỉ có được hai chữ "cơm áo" mà thôi, sống gian truân, phần nhiều bị hoàn cảnh bức bách, không tích góp được.
Công Đốc nói: Các sách phong giám (thuật xem tướng) thì Ma Y là chính tông. Phép của ông dùng cả phép tắc lẫn lý lẽ, lại sống vào thời loạn Ngũ Đại, nên phần ứng với đời nay khá nhiều. Tuy có chỗ sở trường và huyền diệu, nhưng riêng không tinh sâu bằng Đạt Ma. Vì sao vậy? Ma Y nói phép mà kiêm cả lý, trong đó có chỗ đặt ra suông; Đạt Ma nói phép mà không nói lý, trong đó có chỗ độc đáo; không phải người có kinh nghiệm nghiên cứu thì không hiểu được ý gốc. Vả lại sách cũ phần nhiều sai sót lộn xộn, chữ nghĩa nhầm lẫn (như chữ "lỗ" thành chữ "ngư", chữ "hợi" thành chữ "thỉ" — tức chép sai chữ có nét gần giống), nay đặc biệt sửa chữa, thêm lời chú, để người đọc nhìn qua là hiểu rõ. Phép ấy cũng có chỗ không ứng nghiệm, như câu "môi vểnh răng lộ thì chết nơi đất khách"; nếu chú là "vô cớ chuốc thị phi" thì lại rất ứng nghiệm. Những điều khác tương tự như thế khá nhiều. Nay vẫn chép lại là để người sáng suốt về sau khảo xét sửa đúng, chọn mà dùng, thì sẽ được việc như ý.
Phép xem tướng của Đạt Ma
Phép xem tướng của Đạt Ma – Chương thứ nhất
Phép thứ nhất: xem thần của mắt. Đây là ngón nghề tinh diệu thứ nhất của Đạt Ma.
Ẩn mà không tối.
Thần mắt lấy việc thu giữ, gom ánh sáng vào trong làm chính, nên chữ đầu tiên là "ẩn". "Tối" là tối tăm không có ánh sáng. Cho nên thần ẩn mà ánh sáng tươi nhuận là hợp phép. Ẩn mà không tối, là nói người ấy sang mà không nguy, có danh mà sống lâu. Nếu ẩn mà tối tăm, thì dù sang cũng chết yểu hoặc gặp nguy hiểm; dù giàu cũng vấp ngã hoặc bệnh khổ.
Yên mà không ngu.
Thần mắt yên là chỉ sự yên tĩnh; người ấy được nhiều phúc an nhàn. Yên là dáng vẻ của lòng và khí ôn hòa, không gấp không nóng, tỏa ra ánh sáng hiền từ. Nhưng thần yên thì thường hay lộ vẻ đờ đẫn; đờ đẫn tức là chữ "ngu". Cho nên yên mà không ngu là cách an nhàn nhiều phúc.
Phát mà không lộ.
Thần mắt linh hoạt mà có uy là đại quý (rất sang), có quyền hành đặc biệt. "Phát" là phát động. Cho nên mỗi khi phát động, thần không trôi không lộ là tốt. Nếu khi phát động mà thần trôi lộ ra, thì dù sang cũng có tai họa dữ, dù trí cũng có thiên lệch. Cho nên phát mà không lộ là cách sang mà về sau được yên ổn.
Trong mà không khô.
Thần trong chủ sang, chủ có danh, chủ có trí, chủ có ruộng nhà; vì thế trong mười hai cung (mười hai vùng trên mặt, mỗi vùng chủ một việc trong đời) gọi mắt là cung điền trạch (cung chủ ruộng đất nhà cửa). Phàm cách thần trong, phải xét xem có gốc hay không. Thần trong mà có gốc thì hưởng danh lớn, thọ lớn và giàu lớn. Thần trong mà không có gốc thì có danh nhưng chết sớm, giàu nhưng vấp ngã, hoặc cô độc, hình khắc. Cho nên trong mà không khô là hợp phép.
Hòa mà không yếu.
Thần hòa là dáng vẻ hiền từ ôn hòa. Người ấy hiền lương công chính: làm bề tôi ắt trung, làm con ắt hiếu, đối đãi với người ắt (thiếu chữ) (?), giữ mình ắt giữ chữ tín. "Yếu" là suy yếu. Nếu thần hòa mà yếu thì thọ không đủ, đức không bền, chí không định, phúc không dày. Cho nên hòa mà không yếu là hợp phép.
Giận mà không tranh.
Thần giận là dáng vẻ ngay thẳng, nghiêm trọng, hào sảng khảng khái. Thời thịnh chủ sang mà có quyền lớn; thời loạn phần nhiều nắm binh quyền, an nguy của đất nước buộc vào thân mình. "Tranh" là dáng vẻ nổi nóng, căng gấp, nôn nóng; người ấy lòng hẹp, khí lượng nhỏ, trái lại chuốc họa mất thân, tan nhà. Cho nên giận mà không tranh là hợp cách.
Cứng mà không cô độc.
Thần cứng là dáng vẻ uy nghiêm, chững chạc. Người ấy nhiều tài trí, dũng cảm cương nghị, phần nhiều xuất thân làm danh tướng, bậc tài trị đời, có công dựng nước mở đất. Còn "cô độc" là dáng vẻ quái gở, thiên lệch, kiêu ngạo. Thần cứng mà cô độc thì có chuyện việc sắp thành lại hỏng ở bước cuối, về sau không yên ổn. Cho nên cứng mà không cô độc là hợp phép.
Công Đốc nói: Đạt Ma là người Ấn Độ thuộc Tây Vực, đời Lục Triều vượt sông sang truyền đạo ở đất phương Đông. Ông học rộng nhiều tài, thông thạo phép huyễn thuật, nên có chuyện "vượt sông bằng một cọng lau". Ông lại tinh thông thuật luyện tính mệnh trường sinh và quyền thuật, cho nên khi đến Trung Quốc truyền đạo, có chia ngành lập môn, mỗi môn nối giữ một dòng truyền thừa. Còn về phép xem tướng, có thể gọi ông là tổ sư trung hưng. Phàm người học phong giám mà đọc "Ngũ lai pháp" của Đạt Ma, cũng như thầy thuốc đọc "Hoàng Đế Nội Kinh" (bộ sách gốc của y học cổ truyền), là căn cứ để dẫn kinh điển. Còn đọc tướng pháp của Ma Y thì như thầy thuốc đọc "Lục kinh" của Trọng Cảnh (Trương Trọng Cảnh, danh y đời Hán, chia bệnh theo sáu kinh), là then chốt để phân chia mạch lạc. Tôi xét phép xem tướng tuy bắt nguồn từ Phong Hậu thị, bề tôi của Hiên Viên thị (Hoàng Đế), và cái tên "phong giám" thật ra là do ý "Phong Hậu thị giám định" mà ra. Từ khi nhà Tần đốt sách, sách tướng học cũng mất hết; cho nên từ Hán, Đường trở đi, thỉnh thoảng có người bàn chuyện xem tướng mà không có sách vở để khảo cứu. Vì vậy khi Đạt Ma mới vào Trung Quốc, vào thời Lục Triều, vẫn chưa có sách tướng pháp. Đến thời Ngũ Đại, Đạt Ma lại vào Trung Quốc, mới gặp được Ma Y mà truyền năm thiên "Ngũ lai tướng pháp". Cho nên trước Đạt Ma, ai cũng chỉ hiểu nửa vời, đã không phân rõ cương lĩnh, lại không phân biệt nặng nhẹ, không có sách để đọc, không có phép để nghiên cứu. Từ sau Đạt Ma, tướng học mới có chỗ khảo cứu, phép tắc cũng ngày càng sáng tỏ. Đó là truy nguồn dòng chính truyền. Nay xem chương thứ nhất về xem thần, chỉ có hai mươi mốt chữ, trong đó mười bốn chữ sau là do tôi thêm vào, sách gốc chỉ có bảy chữ đầu, mà trong đó bao hàm rất sâu, vừa gọn gàng, vừa sâu xa, nên sách khác không sánh được. Phép của Ma Y tuy là chính tông của tướng pháp, nhưng so hai bên thì có quá nhiều chỗ kém Đạt Ma. Thử lấy hai mươi mốt chữ này mà suy ngẫm kỹ, thì đều chứa những chỗ huyền diệu nhất: trên bao gồm sự thịnh suy dày mỏng của đạo trời, dưới bao gồm sự lành dữ họa phúc của việc người. Vì thế tôi thêm lời chú bên cạnh để người đọc lưu ý, không được đọc lướt qua một cách mơ hồ, mới biết tướng pháp của Đạt Ma cao sâu tinh tế, không hổ là tổ sư của phép xem tướng.
Phép thứ hai: xem hình dạng mắt, gồm bảy điều.
Tú mà ngay.
Mắt tú (đẹp, thanh thoát) chủ thông minh, nhiều tài trí, tức là thanh tú. Nhưng hình mắt phải đoan chính; cho nên tú mà ngay mới đi theo đường chính: làm việc hiếu với cha mẹ, kính anh, theo đuổi danh tiếng trong sạch, dùng tài trí vào mặt chính đáng. Nếu tú mà không ngay thì tài lệch, tự cho mình là đúng, trí tà làm loạn luân thường, là điều phép xem tướng kiêng kỵ.
Nhỏ mà dài.
Mắt nhỏ thì thu giữ được thần, không nổi lộ ra ngoài. Dài thì là hình mắt phượng (mắt dài, đuôi xếch như mắt chim phượng), chủ đại quý. Cho nên Ma Y có thuyết "mắt như dòng sông" (?). Đây là chuyện Tư Mã Tuyên Vương (Tư Mã Ý) quay đầu nhìn (?), mà mở nền cho nhà Tấn (?). Nhỏ mà không dài thì dù sang cũng chỉ là hàng nhỏ, cuối cùng không phải bậc tài lớn. Cho nên nhỏ mà dài là hợp cách.
Định mà phát ra.
Mắt định là ánh sáng tụ lại đầy đủ mà có thể phát ra. Phàm mắt định là điềm có chí xa, chí lớn; đầy đủ là điềm tinh thần mạnh, sống thọ; thêm vào đó phát ra có uy thì sự nghiệp làm nên được, cơ hội gặp gỡ thuận lợi. Cho nên định mà phát ra là hợp phép. Định mà không phát ra thì dù có chí lớn, rốt cuộc cũng không gặp thời.
Phát ra mà thu vào.
Mắt phát ra thì tỏ uy, thu vào thì giữ thần. Đây là nói có tài trí mà không phô ra ngoài mặt, chỉ dùng vào việc thực tế. Nếu phát ra mà không thu vào thì bị người ghen ghét, kết oán, ngầm hãm hại, làm cản trở việc của mình. Cho nên phát ra mà thu vào được là hợp cách, không phù phiếm trôi nổi, không có vết thiên lệch.
Trên dưới không lộ trắng.
Hình mắt lấy đen nhiều trắng ít làm tốt, trắng nhiều đen ít làm xấu. Cho nên mắt lộ tứ bạch chủ chết dữ, thất bại, hình khắc người nhà và cô độc khổ sở. Nếu trên lộ trắng mà dưới không lộ, chủ lòng rối loạn, gian tham. Nếu dưới lộ trắng mà trên không lộ, chủ kiêu ngạo, làm càn. Cho nên trên dưới không lộ trắng là hợp phép.
Nhìn lâu không tán thần.
Thần mắt mà càng nhìn lâu càng đầy là tốt; càng nhìn lâu ánh sáng càng trong sạch có uy, thì khí bẩm thụ dày dặn, chủ thọ mà được hưởng bổng lộc sang trọng. Nếu nhìn lâu mà thần tán thoát, ánh sáng dần co lại, rụt rè, thì người ấy tâm tính không bền, thọ yếu lộc ít, giữa đường vấp ngã. Cho nên nhìn lâu không tán thần là hợp phép.
Gặp biến không hao.
Người khi gặp lo âu hoạn nạn thì hình dạng ắt biến đổi, huống hồ gặp nguy hiểm mà không hao nguyên thần nguyên khí (tinh thần và sinh lực gốc) sao? Như Vương Thủ Nhân (Vương Dương Minh, nhà nho đời Minh) lúc chưa gặp thời mà gặp hổ, hình dạng vẫn yên, thần vẫn định, như thường ngày, không hao thần, không đổi dạng; về sau làm tướng làm quan to, lại được hưởng danh tiếng lớn. Phàm gặp nguy hiểm mà không hao, không biến, là cách đại quý.
Công Đốc nói: Phép xem hình mắt rất nhiều, không chỉ bảy điều này. Nhưng Đạt Ma lấy bảy điều này làm cương mục bao quát các phép. Chỗ tinh vi tuy nhiều, chỗ gộp chung cũng không ít; đều do mỗi người tự suy nghĩ, nắm hai đầu mà dùng chỗ giữa là được. Cho nên phép ấy chỉ có hai mươi bốn chữ, mà giàu sang nghèo hèn, thọ yểu, lành dữ họa phúc, hối hận, ngay thẳng công bằng, hiểm ác thâm độc đều đủ cả. Phép xem tướng loại này có thể gọi là mỗi chữ một hạt ngọc. Đến như các sách "Liễu Trang", "Hành Chân" (các sách tướng đời sau) thì phải xấu hổ đến chết không có đất chôn.
Phép thứ ba: đo tỷ lệ phần của toàn thân.
Đầu mặt bảy phần, tay chân thân thể ba phần.
Đo toàn thân tính theo mười phần: đầu mặt chiếm bảy phần mười, từ cổ trở xuống toàn thân chiếm ba phần mười. Vì sao đầu mặt chỉ chiếm chưa tới một phần mười thân thể mà lại tính bảy phần, quan trọng đến thế? Xét ra đầu là chỗ đứng đầu của các dương khí, là nguồn hội tụ của trăm mạch, nên mắt, tai, miệng, mũi là kết tinh của năm tạng (tim, gan, tỳ, phổi, thận) và năm hình, đều nằm ở trên. Cho nên tay chân thân thể từ cổ trở xuống tuy chiếm chín phần mười thân hình mà chỉ tính ba phần. Xét tay chân gọi là tứ chi; "chi" là cành lá, rõ ràng không đủ làm gỗ chính. Cho nên mới có câu "người hèn mà có bàn tay sang", có thể thấy đại khái. Lại người bị chặt tay chặt chân vẫn giữ được mạng sống, chặt đầu thì không còn sống; nặng nhẹ khác xa nhau là rõ ràng.
Phép thứ tư: đo tỷ lệ phần của đầu mặt. Đây là ngón nghề tinh diệu thứ hai của Đạt Ma.
Mắt năm phần; gò má một phần; mũi một phần; trán một phần; cằm một phần; mày, miệng, răng, tai cộng chung một phần.
Các nhà tướng học đều lấy mắt làm điểm quan trọng, nên có câu "hỏi sang thì xem ở mắt". Mắt chủ giàu sang nghèo hèn, thọ yểu, nhọc nhàn, cứng mềm, sống chết; tinh thần toàn thân buộc vào đó, là thứ đại diện cho tài trí hay ngu vụng. Cho nên chiếm năm phần mười. Phàm người không có mắt thì việc lớn mất hết; dù có tai thính như Sư Khoáng (nhạc sư mù nước Tấn đời Xuân Thu) cũng chỉ được một nghề mà thôi. Mắt quan trọng như vậy, cũng là gốc để con người lập thân. Gò má là quyền, mũi là tài, nên mỗi thứ chiếm một phần. Trán là phần dư nghiệp do phúc trạch đời trước để lại, cằm là chỗ kết thúc tuổi già, nên cũng mỗi thứ một phần. Còn mày, miệng, răng, tai cũng thuộc phần nhẹ, gộp lại chiếm một phần. Đó là sự nặng nhẹ khi đo lường, là quy củ chuẩn mực của phép xem tướng.
Công Đốc nói: Tướng pháp Đạt Ma có thuyết đo lường thân và mặt, các nhà khác không có. Phép ấy tuy đơn giản mà nặng nhẹ tự nhiên rõ ràng, cũng là tinh túy của Đạt Ma. Phàm là người theo phép tắc, ắt phải có quy củ chuẩn mực, phân rõ nặng nhẹ, số phần. Nếu chỗ quan trọng hợp cách thì dù chỗ nhẹ có thiếu, vẫn là cục giàu sang sống lâu. Nếu chỗ quan trọng lõm yếu thì dù chỗ nhẹ đẹp đẽ, vẫn là cách nghèo hèn chết yểu. Sách khác đều chỉ dùng từng bộ vị riêng lẻ, thật giả không phân, nặng nhẹ không xét, đâu phải là người theo phép, chẳng qua chỉ nói lý suông, và trộm hư danh mà thôi. Phàm người làm nghề phong giám, trước hết phải rõ cương lĩnh nặng nhẹ, sau đó xét bộ vị thật giả, mới là hợp phép.
Tổng quyết "Ngũ lai" của Đạt Ma, thứ nhất. Đây là ngón nghề tinh diệu thứ ba của Đạt Ma.
Như Lai có động thần, có tĩnh thần, có xuất thần, có nhập thần, có cùng thần. Năm thần đầy đủ thì thấy Như Lai.
Như Lai có pháp nhãn, có tuệ nhãn, có thiên nhãn, có Phật nhãn, có nhục nhãn. Năm mắt đầy đủ thì thấy Như Lai.
Công Đốc nói: Đạt Ma là người nối truyền y bát (nối dòng chính truyền) của nhà Phật, người làm sáng tỏ tôn giáo, nên mở đầu nói "Như Lai", tức là danh hiệu của Phật. Xét: thần động là trí, tức là chỗ phân biệt hiền với ngu, là then chốt của thể Thủy, nên nói động thần là thứ nhất; động là động mà có làm, để dùng trí của mình. Thần tĩnh là tín, tức là chỗ phân biệt nghèo với giàu, là then chốt của thể Thổ, nên nói tĩnh thần là thứ hai; tĩnh là tĩnh mà có giữ, để dùng chữ tín của mình. Thần xuất là nhân, tức là chỗ phân biệt sang với hèn, là then chốt của thể Mộc, nên nói xuất thần là thứ ba; xuất là ra mà có lòng bao dung, để dùng lòng nhân của mình. Thần nhập là nghĩa, tức là chỗ phân biệt thọ với yểu, là then chốt của thể Kim, nên nói nhập thần là thứ tư; nhập là vào mà có yên, để dùng nghĩa của mình. Thần cùng là lễ (?), tức là chỗ phân biệt cứng với mềm, là then chốt của thể Hỏa, nên nói cùng thần là thứ năm; cùng là đến cùng mà thông, để dùng lễ của mình. Thần có năm: bên trong là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; bên ngoài là nhân, nghĩa, lễ, trí, tín; khi dùng thì là sinh, khắc, chế, hóa (các quan hệ ngũ hành: sinh ra nhau, khắc nhau, kiềm chế nhau, chuyển hóa nhau). Cho nên mỗi thần hợp với hình của nó mà thuận cho việc dùng, sinh nhau hóa nhau, thì giàu sang sống lâu; không hợp với hình mà cản trở việc dùng, khắc nhau chế nhau, thì nghèo hèn, chết yểu, gặp chuyện dữ. Cho nên chỉ hai mươi bốn chữ mà bao trùm muôn tượng, biến hóa vô cùng. Nếu không thông suốt học thuyết ba nhà Nho, Phật, Đạo thì không hiểu được chỗ dùng huyền diệu; nếu không rõ nguyên lý thuật số của Hà Đồ, Lạc Thư (hai bức đồ hình số học cổ, gốc của Kinh Dịch và thuật số) thì không hợp được chuẩn tắc. Lại xét: pháp nhãn là ngay chính, chủ dày dặn bền lâu, cứng cỏi mà lòng bình thản. Tuệ nhãn là thanh tú, chủ thông minh nhạy bén, lo liệu được nhiều việc, khéo léo linh thông. Thiên nhãn là tụ, chủ sống lâu yên lành, thông kim bác cổ. Phật nhãn là hiền từ, chủ lấy nhân nghĩa làm việc, lấy đạo đức làm lòng. Nhục nhãn là đầy đặn, chủ nền tảng thuần hậu, con cháu thịnh vượng. Cho nên năm thần đủ thì thấy Như Lai, năm mắt toàn thì thấy Như Lai, đó là nghĩa người hoàn toàn. Đạt Ma mở đầu nói thần, sau đó nói mắt, sau nữa nói đo lường, tiếp theo nói năm thần năm mắt, xếp vào chương đầu; cương yếu đều buộc cả vào đây.
Phép xem tướng của Đạt Ma – Chương thứ hai
Phụ giác, thiên đình rộng ắt vinh hiển; còn cần ấn đường sáng sủa.
Phụ giác (hai góc xương nổi hai bên trán), thiên đình (vùng giữa trán phía trên) rộng lớn, tức là loại "cự ngao nhập não" (?), là tên khác của phục tê cốt (xương nổi từ giữa trán chạy lên đỉnh đầu như sừng tê giác ẩn dưới da). Lớn thì làm vương làm bá, nhỏ thì làm công hầu tướng tướng, nhỏ nữa thì làm quan đứng đầu châu, huyện. Chỗ này tuy chủ sang, nhưng còn cần ấn đường vàng sáng thì mới là lúc phát đạt; vì phải xem hình chất và khí sắc kết hợp.
Biên thành, dịch mã mở sáng thì việc văn chương hiển đạt; cha mẹ cũng do chỗ này quản.
Biên thành, dịch mã (vùng hai bên trán gần thái dương, chủ đi xa, thăng tiến) mở rộng sáng sủa vốn là nền móng đầu tiên của việc tiến thân lập danh, ứng từ mười bảy tuổi đến hai mươi bốn tuổi, là bậc thang bước thứ nhất. Nhưng cha mẹ cũng ứng nghiệm ở chỗ này, thường khi bước vào bậc công danh thì có tang. Phàm dịch mã mở mà có gờ (?), hoặc có vết, thì có lợi bên ngoài mà trong nhà có tang.
Mày thanh chạy vào tóc mai thì thành nghiệp bá; mắt tục thì nguy đến thân.
Mày thanh vào tóc mai phần nhiều phát vào thời loạn, cát cứ xưng bá; Hồng Tú Toàn (thủ lĩnh Thái Bình Thiên Quốc) đời Thanh chính là cách này. Mắt tục là nói thần mắt suy yếu, dù phát đạt cũng không có kết cục tốt, cũng không phải cái sang an toàn.
Đuôi mày có hai đường vằn chạy vào gian môn thì vợ cả vợ lẽ ngày ngày tranh chấp.
Đuôi mày có hai vằn là chạy từ trên đâm xuống gian môn (vùng ở đuôi mắt hướng ra tóc mai, chủ việc vợ chồng), chứ không phải vằn gian môn chạy ngược lên đuôi mày. Tôi xét đuôi mày có hai vằn vào gian môn thì chủ lo việc trong nhà, có anh em tranh giành, con cái yếu kém. Ở đây nói vợ cả vợ lẽ tranh nhau, có phải theo phong tục thời ấy mà nói chăng? Hay là chị em dâu không hòa mà tranh nhau chăng?
Gian môn có vằn dựng (?) chạm góc mày thì cung vợ có người lo toan việc nhà.
Vằn gian môn ngửa lên chủ vợ mạnh mẽ mà hiền thục, là người vợ đảm giúp chồng giữ nhà. Nếu xương gian môn cao thì họ nhà vợ giàu có, có giúp đỡ. Đó đều là những điều hợp phép ứng nghiệm nhất.
Ấn đường sáng sủa, mày không khóa chặt thì ba mươi tuổi có thể đỗ đạt công danh.
Ấn đường không bị vằn chọc, không lõm, tươi nhuận không bị mày khóa lại, thì đương nhiên phát đạt sớm, tiến được công danh. Xét theo thời nay thì công danh có người mười chín tuổi đã vào ngạch, có người hai mươi hai, có người hai mươi lăm; sớm hơn tám năm là nhiều nhất. Cho nên thuyết ba mươi tuổi mới có công danh không ứng nghiệm.
Mắt tú, thần yên thì phúc vô cùng, giàu sang ngày càng thịnh.
Mắt tú là phẩm chất phát đạt, thần yên (?) là khí lượng rộng rãi, nên nói phúc vô cùng mà thịnh vượng. Cho nên chương đầu lấy tú, ngay, yên, nhàn làm hợp cách, là tinh thần của toàn cục.
Mắt tú, thần đủ mà tròng lồi ra, vai cao mới có thể phát; đường làm quan nhiều hiểm trở.
Mắt tú thần đủ đương nhiên chủ giàu sang; nếu tròng đen lồi ra thì có kinh hiểm, hình khắc thương tổn. Xét tròng lồi là thuộc cục Hỏa, nên có thuyết vai cao thì phát được, vì vai cao cũng thuộc cục Hỏa. Mã Chu vai như diều hâu (vai nhô cao) mà làm danh tướng (?) giúp nhà Đường hưng thịnh; nhưng phải vất vả hiểm nguy, bôn ba mới thành công.
Lệ đường bằng phẳng đầy đặn, cần tươi nhuận yên ổn; nếu gấp gáp, khô héo thì con cái bị tàn hại.
Lệ đường là bộ vị chuyên về con cái, nên lấy bằng phẳng đầy đặn, tươi nhuận, yên hòa làm hợp cách, chủ con cái đông mà sang, hiền. Nếu gấp gáp thì chủ con hư hỏng mà ngu; nếu khô héo thì chủ con bị hình khắc mà ít. Cho nên mới dùng chữ "tàn": một là tàn hại, mối họa bên trong; một là tàn tật, có khuyết điểm.
Da cung con cái nhăn, vằn hướng lên trên, thì cuối cùng sẽ thấy con ngỗ nghịch.
Cung con cái ở bộ vị ngọa tàm (bọng thịt ngay dưới mắt, như con tằm nằm). Chỗ ấy hay có vằn; vằn đan chéo nhau là âm chất văn (vằn âm đức, chủ phúc do làm việc thiện ngầm). Vằn mọc xuôi gần về gò má thì chủ mỗi vằn một con trai; mọc ngược gần về niên thọ thì chủ mỗi vằn một con gái. Ở đây nói "hướng lên trên" là chỉ hướng gần về mắt; đó là vằn ngọa tàm ngược, chủ con cái ngỗ nghịch, hư hỏng.
Sơn căn đứt lõm thì trăm việc không thành; đến hạn chết là rõ ràng.
Sơn căn có vằn dọc chủ hung nguy; vằn ngang chủ vấp ngã. Ở đây nói đứt lõm, không phải vằn chọc. Tôi xét: sơn căn có nghĩa là gốc nền; đứt lõm là không nhận được cơ nghiệp tổ tiên. Lại là gốc của tuổi thọ; đứt lõm là không hưởng thọ lớn. Thần đầy đủ thì có thể qua bốn mươi mốt tuổi; thần không đầy đủ thì khó qua bốn mươi mốt.
Niên thọ, đầu mũi đều cần nổi cao; nhưng cao vót quá thì hại con cái.
Niên thọ (niên thượng và thọ thượng, phần giữa sống mũi) là sống mũi, gọi là cung tật ách (cung chủ bệnh tật, tai nạn). Cho nên Quản Lộ (thầy bói, xem tướng nổi tiếng thời Tam Quốc) nói: mũi không có sống làm cột thì chủ không thọ. Đầu mũi là thổ tinh, gọi là cung tài bạch (cung chủ tiền của). Cho nên thổ tinh không nổi thì chủ tài yếu. Hai chỗ ấy lấy nổi cao làm hợp cách. Ở đây nói cao vót quá thì hại con cái: một là sống mũi đứt khúc, một là mũi như ngọn núi trơ trọi, không có hai gò má hỗ trợ, thì ít con cái.
Tỉnh táo mỏng manh lại ngửa lộ, đến già nhà cũng khó gây dựng.
Tỉnh táo tức là lan đài, đình úy (hai cánh mũi). Lấy dày, đều, thu vào làm hợp cách. Kỵ mỏng manh, vì của ít mà yếu; kỵ ngửa lộ, vì của không vào kho. Cho nên đến già khó gây dựng, vẫn vất vả như thường; tức là suốt đời không tích góp được.
Hai gò má cao vượt mà không lộ xương, phát đạt năm bốn mươi sáu tuổi.
Gò má gọi khác là "quyền" (quyền lực). Lấy cao nổi mà xiên lên trên làm hợp cách khi xem tướng, ứng sang mà quyền nặng, làm phên giậu che chở cho đất nước. Bộ vị ấy ứng tuổi bốn mươi sáu, bốn mươi bảy. Xét theo đời nay thì hai mươi chín tuổi đã là kỳ phát đạt, tức sớm hơn mười bảy năm; cũng có khi sớm mười bốn năm, tám năm. Đời suy thì sớm nhiều hơn, đời thịnh thì sớm ít hơn.
Râu thưa sạch mà cần có lực; năm mươi tuổi danh lợi tăng thêm.
Thời thịnh, râu ria là cái để làm đẹp vẻ ngoài; để thận trọng, lấy thưa sạch làm hợp cách. Thời loạn thì râu ria hại nhiều lợi ít, không nên gắng để, vì thường khắc vợ khắc con, gặp nguy hiểm, bị ghen ghét; nhẹ thì cũng chủ phá tài, bệnh tật các thứ.
Hình dáng (?) chưa đủ để dựa vào; già hay trẻ đều ở tinh thần.
Tinh thần là điều quan trọng bậc nhất của phép xem tướng. Người già có tinh thần thì phúc thọ ngày càng tăng; người trẻ có tinh thần thì khỏe mạnh ngày càng hơn. Cho nên người xưa nói: có một phần tinh thần thì có một phần phúc khí; có một ngày khí sắc thì có một ngày lành dữ.
Ngũ quan ngay ngắn, lớn rộng thì trăm việc thành; "ngũ lộ" cũng là vượt hơn người.
Ngũ quan (năm giác quan trên mặt: tai, mày, mắt, mũi, miệng) ngay ngắn lớn rộng là nói thế cục mở rộng, khí phách lớn lao, nên có thuyết trăm việc thành. Còn "ngũ lộ" thì có chỗ đáng ngờ. Sách Liễu Trang, Hành Chân đều cho ngũ lộ là: tai lộ vành, mày lộ lông dựng, mắt lộ ánh thần, mũi lộ hai lỗ, miệng lộ răng; đó là năm giác quan lộ. Xét tai lộ vành thì thuở nhỏ mồ côi khổ sở, đâu có được dạy dỗ vun trồng? Mày lộ lông dựng thì sống ngày buồn rầu, đâu có tiến nhanh gặp thời? Mắt lộ ánh thần thì kinh hiểm phá bại, sao lập công lập nghiệp được? Mũi lộ hai lỗ thì của không vào kho, sao lập thân đứng vững được? Miệng lộ răng thì chuốc thị phi, sao khiến người phục mà giữ công được? Tôi cho rằng lộ ba giác quan đã là tướng hạ tiện, huống chi cả năm đều lộ, là tướng hèn khổ không chịu nổi, làm gì có thuyết vượt hơn người? Dù Ma Y cũng nói ngũ lộ là sang nhất, nhưng tôi xét ngũ lộ là chỉ ngũ nhạc lộ (năm "núi" trên mặt: trán, cằm, mũi và hai gò má); "lộ" ở đây là to lớn mà nổi cao. Cho nên Khổng Tử có cách "ngũ nhạc chầu trời" là cách lộ ấy, mà thành bậc thánh làm thầy muôn đời, đương nhiên là cái sang phi thường. Cho nên câu trên bàn về ngũ quan, câu dưới bàn về ngũ nhạc, chớ để cách hiểu sai của Liễu Trang, Hành Chân làm lầm.
Xương ít thịt nhiều, da lại căng, thì chết gấp, chết yểu là chắc chắn.
Xương là vua, thịt là bề tôi. Xương ít thịt nhiều là cách khách lấn chủ, vốn chủ hào nhoáng bề ngoài mà không thọ; thêm da căng chặt thì đương nhiên chết yểu, nhiều lắm đến bốn mươi tuổi là hết. Các năm hai mươi, hai mươi chín và ba mươi tám đều là năm có hạn chết; còn phải xem thêm các bộ vị khác ra sao.
Xương thô thịt nặng, đi đứng ngồi lệch lạc thì vất vả, chịu đày đọa.
Người xương thô phần nhiều vất vả mà gây dựng sự nghiệp; đó là cách cục của thời loạn. Thịt nặng phần nhiều nhờ việc ly kỳ mà giàu, cũng ứng với cách thời loạn. Đi đứng ngồi lệch lạc thì người ấy trời sinh thông minh nhạy bén, chủ dâm, nhiều lần thành nhiều lần bại. Loại cách cục này cũng có người phát đạt, chẳng qua phẩm hạnh không đủ mà thôi; cũng chủ làm con hát, vất vả mà không khổ; thuyết "chịu đày đọa" không ứng nghiệm.
Khí độ hiên ngang, mày như chữ "nhất" (nét ngang), thì là văn nhân mà kiêm chức võ.
Thời loạn, hai đường văn võ phân ở mày mắt. Phàm mày bằng ngang như chữ "nhất", hoặc dựng (?) lên như thanh kiếm, đều chủ sang về võ. Nếu đầu bằng đuôi cong, hoặc cong tròn như trăng non, đều là sang về văn. Ở đây nói mày ngang như chữ "nhất", thì dù là văn nhân cũng giữ chức võ.
Chớ thấy chỗ thanh mà đoán người sang; cô độc, chết yểu phần nhiều là do đó. Chớ thấy chỗ đục mà cười người ngu; giàu sang thường ra từ đó.
Giữa thanh và đục còn có sự phân biệt trong và ngoài, phải xét chỗ thật giả, lại hỏi xem địa thế nơi sinh trưởng có hợp không. Cho nên trong thanh mà gấp gáp, mỏng manh thì một là hình khắc, một là chết yểu; phải là thanh bên trong: thần thanh, tiếng thanh. Phàm phải xét xem có phải tựa thanh mà không phải thanh không, lại lấy địa thế nam bắc mà quyết đoán. Nếu ở phương bắc mà sinh ra cách thanh, thì đương nhiên sang, không còn nghi ngờ. Nếu ở phương nam thì dù thanh thật cũng có hạn; cho nên thường nhiều cách thanh mà trái lại cô độc chết yểu, làm rối mắt người xem. Phàm cái đục là dày nặng; hình đục mà thần thanh, tiếng thanh, đó là cách đại phú quý. Nếu thần và tiếng đều đục, đương nhiên là cách vô dụng, ngu si hạ tiện. Giả như cách đục sinh ra ở phương bắc thì phần nhiều bình thường; nếu cách đục sinh ra ở phương nam thì cũng là cách đại phú quý. Bốn câu này chứa bốn điều: thật giả, trong ngoài, địa thế, thuận nghịch; cũng là chỗ tinh túy của Đạt Ma.
Công Đốc nói: Tôi xét phép của Đạt Ma, lúc ấy viết bằng văn tự thời Lục Triều, rất gọn thẳng mà ý sâu; chỗ ứng nghiệm khá nhiều, chỗ không ứng nghiệm cũng không ít. Một là do thời đại thay đổi, pháp luật chuyên chế và cộng hòa khác nhau; một là do ảnh hưởng xã hội, nhân tình thông thoáng hay bế tắc khác nhau. Ngay cả những phép ứng nghiệm nhất, nghìn đời không đổi, vẫn có chỗ không hợp về số năm. Như ấn đường sáng sủa thì ba mươi tuổi có thể lấy được công danh, nay thì có người ứng sớm mười một năm, có người sớm tám năm, có người sớm năm năm. Đó là do đạo trời mỏng đi mà sớm lên chăng? Hay do trào lưu đổi thay mà sớm lên chăng? Lại như thuyết hai gò má cao vượt thì phát năm bốn mươi sáu, cũng có người sớm mười bảy năm, có người sớm mười bốn năm, có người sớm tám năm. Những loại như vậy, suy nghĩ mà nắm lấy chỗ giữa là được. Còn những chỗ không ứng nghiệm, tôi đều đã chú rõ, mà vẫn giữ nguyên văn, vì sợ đạo trời xoay chuyển, thời sự đổi thay, có lúc lại hợp với phép ấy. Nay đặc biệt chú thích kỹ từng chỗ, để người nghiên cứu tướng học có một người dẫn đường đi trước mà thôi.
Phép xem tướng của Đạt Ma – Chương thứ ba
Hai tròng mắt thường chọi vào nhau thì giàu mà chuốc tai họa. Dịch mã có sắc vàng như sợi tơ thì vất vả mà rong ruổi được lợi.
Tròng đen thường chọi vào nhau thì đều có thể làm giàu, cơm áo đầy đủ; nhưng phần nhiều bị kiện tụng liên lụy, trộm cướp thèm muốn. Vì người ấy nhiều của mà kiêu, lại keo kiệt việc nhỏ mà tham, đó là sự thật về việc chuốc tai họa. Dịch mã chủ việc đi lại mà được của bên ngoài, nên bôn ba mà có lợi.
Tròng lồi, thần dữ thì vợ con cũng gặp tai ương. Mặt đen như sơn, răng trắng như bạc thì nghề khéo được tiếng khen rộng.
Tròng lồi thần dữ vốn chủ tai họa bất ngờ mà hung, không chỉ khắc vợ hại con; phàm càng giàu sang thì nguy hiểm càng lớn, đều là cách tan nhà mất thân. Mặt sắt (mặt đen) là nói bên ngoài đen; răng bạc là nói bên trong trắng. Người ấy có nghề khéo sở trường mà được danh tiếng.
Họa sinh bất ngờ thì ắt trước có sắc xanh đen ở ấn đường. Chức vị bỗng được thăng thì ắt thấy sắc vàng tía ở niên thọ.
Ấn đường là chỗ đứng đầu của toàn mặt; phàm có sắc hồng đỏ thì chủ tan nhà mất thân, kém hơn thì tù ngục, kinh hãi tổn hại. Ở đây nói xanh đen, có lẽ chỉ việc chết vì thiên tai, dịch bệnh. Xét niên thọ là cung tật ách, dường như không chủ việc quan lộc (chức tước bổng lộc). Tôi xét thăng chức chính thức thì xem ở tấu thư (?), thăng chức kiêm nhiệm tạm thời thì xem ở pháp lệnh (hai đường vằn từ cánh mũi chạy xuống hai bên miệng). Niên thọ vàng tía thì chủ khỏe mạnh, không bệnh khổ.
Thuận việc nhỏ mà nghịch việc lớn, chỉ vì hình và thần nhỏ nhen co ro. Trước bại sau phát, ắt là người thong thả bền nhẫn.
Hai chữ "nhỏ nhen" là để tả vẻ mặt buồn rầu, nghèo khổ, ngang với hai chữ "co rúm" của Ma Y. Người ấy lòng hẹp khí lượng nhỏ, nhận được có hạn, nên dùng chữ "hình nhỏ nhen" (?) để ví. Hai chữ "thong thả" là để tả vẻ an nhàn tiêu sái; người ấy lòng rộng khí lượng lớn, cuối cùng sẽ phát đạt mà gặp thời.
Nốt ruồi mọc ở phía trước cổ áo thì vì lời nói mà chuốc họa. Nốt ruồi mọc trên dương vật thì từ nghèo mà được của.
Nốt ruồi tức là chấm đen, nhô cao hơn da thịt một chút, quan hệ khá nhẹ. Nếu mọc ở yết hầu thì cũng chủ chết dữ. Cho nên nốt ruồi trên cổ đều không tốt, chuốc thị phi. Phàm nốt ruồi lấy chỗ kín làm tốt; cho nên nốt ruồi ở lòng bàn chân chủ sang, còn dương vật có nốt ruồi thì chủ tay trắng dựng nhà, tậu thêm ruộng nhà.
Ấn đường xanh trắng xen nhau thì làm việc thành rồi bỗng bại. Thiên thương có sắc như cám lép chất đống thì gia nghiệp tan tác mà lại trống rỗng.
Ấn đường có khí sắc hoa tạp xanh trắng lẫn lộn, nên đang thành bỗng bại, đều là do bị dụ dỗ từ phía trái mà sa vào chỗ nguy. Vì xanh chủ buồn rầu, trắng chủ hình khắc người nhà. Xét thiên thương là phúc trạch đời trước; cám lép là sắc trắng khô, chủ mối lo trong họ hàng thân thích, tự tàn hại nhau mà bại.
Mày thanh mắt tú thì sang, nhưng có hiềm tựa thanh mà mỏng, tựa tú (?). Lưng như lưng ngỗng, má đầy thì giàu, nhưng có chỗ khác là thịt chết và dáng đi như xác.
Thanh tú phải thông suốt cả trong lẫn ngoài. Phàm thanh tú mà mỏng thì trái lại chủ chết yểu; phàm thanh tú mà trôi lờ đờ thì trái lại chủ hạ tiện. Cho nên có loại tựa thanh mà không phải thanh, và trong thanh mà trôi, mỏng, lấy giả làm loạn thật. Xét đầy đặn mà có thịt chết, tức là khí huyết không lưu thông; dáng đi như xác tức là cứng thẳng không mềm dẻo uyển chuyển; đều thuộc loại nghèo hèn, tuổi già hiu quạnh, cô độc khổ sở.
Tư không có sắc vàng mà ẩn đen thì có của mà có kiện tụng. Hổ nhĩ (?) trắng lại lóe đỏ thì có lợi mà có kinh hãi. Hai mươi tuổi mà gáy cổ thịt đùn lên thì ắt giống Nhan Tử (Nhan Hồi, học trò giỏi của Khổng Tử, chết trẻ). Năm mươi tuổi mà bọng ngọa tàm nổi thịt thì khó học được Thương Cù (học trò Khổng Tử, tuổi đã cao vẫn có nhiều con).
Tư không (vùng giữa trán, phía trên) là quan lộc cung (cung chủ chức tước bổng lộc). Vàng là có lợi; đen là kiện tụng, tù ngục. Hổ nhĩ trắng đỏ đều chủ bệnh tật, có khi chủ họa dâm do chơi gái và bệnh giang mai, còn lợi gì? Hai mươi tuổi mà béo phì thì khó qua ba mươi hai tuổi. Năm mươi tuổi ngọa tàm nổi lên, ý nói sao con cái đến muộn và ít. Nếu nổi cao lộ thành thịt tằm thì chủ cô độc, hình khắc, hoặc có con gái mà không có con trai. Nếu có bệnh thấp thủy (nước ứ đọng) dâng lên trên thì có hai ba con nên người.
Đi lại mấy lần phanh ngực áo ra thì nóng nảy cứng cỏi, khó cùng vui. Chia tay mà ba lần quay đầu lại thì đa nghi, chớ cùng lo.
Phanh ngực có khí kiêu căng, cậy tài, cậy thế mà khinh người. Cho nên Lão Tử nói: lỗi không gì lớn bằng nói chỗ dở của người, cậy chỗ hay của mình. Vì thế không thể cùng chung giàu sang. Quay đầu lại là do do dự, nghi ngờ như cáo; chí bông lông không bền, lòng rối không định, nên không thể cùng chung hoạn nạn, vì chỉ biết lợi mà không biết nghĩa.
Gian môn lõm mà có vằn chọc thì khắc vợ ắt hai ba lần. Ngọa tàm dày mà sáng nhuận thì sinh con ắt năm sáu đứa.
Gian môn, ngư vĩ là bộ vị chuyên về vợ cả vợ lẽ. Phép xưa có thuyết mỗi vằn một vợ. Tôi xét gian môn ngửa lên thì chủ vợ mạnh mẽ hiền thục, không bị khắc, dù có vằn cũng tốt. Gian môn bằng mà có vằn chọc thì khắc vợ cả mà lấy hai lần. Gian môn trũng ngược xuống thì khắc nặng mà lấy ba lần. Ngọa tàm bằng nhuận thì chủ con đông; vằn xuôi thì mỗi vằn một con trai.
Gặp người mà thần sắc biến đổi mấy lần thì chủ quỷ quyệt, không phải đa nghi, cũng không phải nhút nhát. Nghe người ta nói xong mà vẫn chưa hiểu thì chủ bệnh lơ đãng (?), ắt ngu đần, lại ắt gian tham.
Người thần sắc hay đổi thì chí không bền, lòng không định, chủ lắm lòng gian hiểm, sức nhẹ mà gánh nặng, chí nhỏ mà mưu lớn (?). Cho nên nói không phải nghi, không phải nhát, chẳng qua là cay nghiệt thâm độc mà thôi. Nghe nói xong mà chưa hiểu, người ấy mắc bệnh thần kinh về sức óc, cũng chủ tham mà không phải ngu, vì đang để tâm vào chốn tình dục, danh lợi khác.
Đầu mũi có một chấm đỏ lấn vào thọ thượng thì phải đề phòng hỏa hoạn (thần Hồi Lộc là thần lửa). Trên môi có mấy vệt xanh vào miệng thì còn kỵ nạn sông nước (Hà Bá là thần sông). Đầu mũi vàng sáng thấu lên trán thì ắt đỗ đạt công danh nhanh. Ấn đường hồng nhuận chiếu tới mày thì ắt được vượt cấp lên chức lộc.
Đầu mũi có chấm đỏ thì phòng hỏa hoạn; môi có vệt xanh thì phòng nạn nước; cả hai đều ứng nghiệm. Đầu mũi có ánh vàng lên tới thiên đình thì trước được tiền của lợi lộc, sau được công danh. Ấn đường hồng nhuận là chủ phá bại; ngờ là chữ "tía" chép nhầm. Ấn đường tía nhuận thì chủ được thêm danh lộc, cùng có tin vui về người nhà, con cái.
Thần trong, khí sảng khoái mà sắc nhuận, thì gặp đất hiểm lại càng thăng tiến. Thần bị cướp, khí tối mà sắc mờ, thì dù có chỗ tốt cũng càng thêm hiểm.
Đây đều là nói cả mặt thuận lẫn mặt nghịch. Thần trong khí sảng khoái thì dù gặp đất hiểm cũng không trở ngại; đó là cơ hội tiến ích. Tóm lại lấy tươi nhuận làm tốt. Thần bị cướp là suy mà không ổn định; khí tối là u ám không sáng. Ở chỗ gian nan thì còn không sao; nếu trái lại đang hanh thông thì ắt có tai họa bất ngờ phát sinh.
Thuyền rách gặp gió thuận cũng có thể vượt biển. Ngọc thật chưa ra khỏi đá thì uổng công bị chôn vùi. Hình như người tu hành, đạo sĩ thì không có con; dáng như tượng thần thì có con gái. Mặt như hoa đào thì chủ dâm mà chết yểu; mặt như vỏ quýt thì chủ hình khắc, ít con.
Xét hình chất tốt mà khí sắc trệ, thì như ngọc chưa ra khỏi đá, còn phải đợi. Hình chất yếu mà khí sắc tốt thì cũng có thể phát tạm. Cho nên nói thuyền rách gặp gió thuận cũng có thể vượt biển mà không hại gì. Hình người tu hành, đạo sĩ là mày mắt rủ xuống, béo non. Dáng tượng thần là chỉ vẻ uy nghiêm. Hoa đào, vỏ quýt đều đã nói rõ trong chương Ma Y phía trước.
Nói với người mà mắt không nhìn người, lòng nghi chí riêng, cuối cùng không phải bạn tốt. Miệng sà xuống thức ăn chứ không đưa thức ăn lên miệng, tính tham, phá nhà, ắt là hạng vô dụng.
Nói với người mà mắt không nhìn người, chủ nghi cái này đoán cái kia, lại chủ thân ở đây mà lòng ở đó. Cho nên lời nói ra không có chút thành ý (?), chẳng đoái hoài tín nghĩa, chỉ lấy tư dục làm mục đích. Thức ăn không đưa lên miệng là hạng ngu kém, cũng chủ lòng riêng tự dùng, lười biếng.
Mắt tuệ thì coi nhẹ tiền của; của không tụ mà cũng không thiếu. Tròng lồi thì keo kiệt tiền của; của tuy nhiều mà họa lấn tới.
Người mắt tuệ thông minh siêu thoát, thanh cao tự trọng mà ham danh, nên không tích tụ của cải, vì chí hướng không ở đó; nhưng cũng không thiếu thốn. Mọi việc đều biết trước, chí lớn mà xa, đó là hạng danh sĩ. Người tròng lồi thì cay nghiệt mà gây dựng nhà, chỗ nào cũng quý tiền như mạng, nên có chuyện va chạm mà kết oán, gây thù; cũng có kẻ dòm ngó mà ngầm hãm hại. Đó là như con voi vì ngà mà mất thân.
Gian môn bên trái vàng mà ẩn đen thì được của vợ mà mất mạng. Ngư vĩ bên phải trắng mà ẩn đỏ thì mất vợ lẽ, tôi tớ gái mà bị bãi quan.
Gian môn, ngư vĩ là bộ vị chuyên về vợ cả vợ lẽ. Khí vàng thì có thể được của nhà vợ; khí đen thì chủ tổn hại cung vợ; khí trắng chủ họ nhà vợ có chuyện khóc than; khí đỏ thì vì vợ cả vợ lẽ mà sinh thị phi tai họa, hoặc vì chơi gái mà chuốc họa và bệnh hiểm. Ở đây nói mất mạng, bãi quan đều không ứng nghiệm.
Đại quý mà thanh kỳ thì phần nhiều như hạc lẻ mà không có con. Cự phú mà tròn dày thì giống heo béo, không được chết lành.
Đây là nói phàm cách cục nào cũng có điểm yếu, như trời không đầy ở phía tây bắc, đất không đầy ở phía đông nam (không gì hoàn toàn). Người đại quý nhiều vợ cả vợ lẽ mà trái lại không có con cái, là nói cách ấy thanh kỳ vượt trội, nhận được khí rất trong của trời đất, bị tạo hóa kiêng kỵ, nên khuyết về con cái; thời loạn thì buông thả dục vọng tự hại mình, là sai lầm của việc người, nên khuyết về con cái. Người cự phú nhiều ruộng nhà mà trái lại không chết lành, là nói mắt tam giác, có tia đỏ lấn vào tròng đen, nên có tính keo kiệt, tham lam tàn bạo, mà chết dữ.
Gót chân không chạm đất, da mặt xanh mỏng, ắt thấy bại vong. Nói chuyện ắt rụt đầu, nhìn ngó không nhất định, cuối cùng gặp họa hình tù. Mặt sắt tiếng vàng thì danh để lại muôn đời. Như mây trôi nước chảy thì giàu cũng có ruộng nối bờ.
Gót chân không chạm đất thì với hình Mộc, hình Hỏa không kỵ, vì chất Mộc nhẹ nổi, chất Hỏa bốc lên. Các hình khác như Kim, Thủy, Thổ đều kỵ; nếu trái lại phát đạt thì là ngày chết đã đến. Nói chuyện rụt đầu thì người ấy tầm thường ngu kém. Nhìn ngó không nhất định thì người ấy nghèo hèn. Mặt sắt tiếng vàng đều là nhà chính trị lớn mà đại quý. Mây trôi nước chảy là nói hoạt bát tiêu sái, chủ danh trong sạch mà có sản nghiệp (?).
Đàn bà trọng đức: không lẳng lơ, không dâm, không giống đàn ông, không nóng nảy. Trẻ nhỏ dễ nuôi: đủ xương, đủ thịt, đủ tiếng, đủ thần.
Chữ "mị" là dáng lẳng lơ như cáo quyến rũ; chữ "dâm" là sự phóng đãng diêm dúa; chữ "hùng" là dáng lộ, tiếng to như đàn ông; chữ "táo" là cứng nóng tính gấp; đều là điều kỵ của tướng đàn bà. Cho nên con gái trọng đức chứ không trọng sắc. Trẻ nhỏ lấy đầy đủ, khí dày làm hợp cách.
Mắt tròn, gò má nhô là tướng Thương Ưởng (nhà cải cách nước Tần, bị xé xác). Mũi rủ, râu mềm là cách Đặng Thông (sủng thần đời Hán, giàu có mà chết đói). Lòng cao, lời lớn mà sơn căn lõm, rốt cuộc không thành. Lòng mềm, độ lượng rộng mà đầu mũi đầy, suốt đời của cải dư dả.
Mắt tròn chủ chết dữ; gò má nhô chủ quyền nặng. Thường thấy những bậc kỳ tài danh lớn phần nhiều có cục này; Bàng Tĩnh hầu (?) cũng vậy. Mũi rủ là nói rủ xuống khắc Thủy; râu mềm thì không có sức nặng; Thổ khắc Thủy nên không tốt. Sơn căn lõm thì gốc khí mỏng yếu. Thổ tinh đầy thì sao tài rất vượng. Đó đều là những lời hợp phép.
Mày đè lên mắt, má dưới lấn gò má, thì bị vợ cướp quyền. Gian môn trái đen, mày (?) phải cao, thì vợ lẽ chiếm ngôi vợ cả.
Mày đè mắt chủ sang mà có quyền, vợ cũng mạnh mà có quyền. Má dưới lấn gò má là nói dưới lấn trên. Xét đàn bà gò má lớn phần nhiều tài trí, thay chồng nắm quyền, không đợi phải cướp. Gian môn trái đen thì vợ cả không vượng. Mày phải cao thì một là chủ khắc mẹ, nên có hai mày không đều, có anh em khác mẹ. Chữ "mày" có lẽ là chữ "vai" chép nhầm.
Đi đứng ngồi cúi đầu, rung chân, không gian thì cô độc. Nói chuyện mở miệng không vang, không nghèo thì chết yểu.
Đi ngồi cúi đầu thì người ấy chết yểu, cũng chủ nghèo khổ. Rung chân chủ dâm đãng, nhiều thành bại. Nếu cúi đầu rung chân thì nói là tài lệch tính tà mới hợp phép; nói gian, cô độc thì chưa hợp phép. Mở miệng không vang là nói hơi ngắn; nghèo, yểu đều hợp. Đại khái là phép tìm sự vẹn toàn ở tiếng nói.
Trán trái có vằn ngang: một vằn thêm một kỷ (mười hai năm), hai vằn thêm hai kỷ, ba vằn thọ đến trăm tuổi. Trán phải có khí xanh: một tháng được một cháu nội, hai tháng được một cháu ngoại, ba tháng thì đến tuổi sáu mươi (?).
Trán trái có vằn chủ mối họa bên trong về anh em, vợ cả vợ lẽ, buồn rầu đến chết. Trán phải có vằn chủ con cái hư hỏng mà buồn đến chết. Ở đây nói thêm thọ, rất không hợp phép; hay là đạo trời biến đổi chăng? Hay là chỉ vằn nối của pháp lệnh chăng? Gò má phải có khí xanh chủ mất chú bác và cô, mẹ chồng, chị em, những người ruột thịt thân thích. Ở đây nói được cháu nội cháu ngoại, cũng không hợp phép.
Có tang thì lấy sắc trắng đậm nhạt để định nặng nhẹ, mà không biết khóe miệng nổi xanh là thấy ngay. Bệnh nạn thì lấy sơn căn xanh đen để định sống chết, mà không biết thần mắt tán thoát là ắt chết.
Tôi thường thấy trán ở vùng nhật giác, nguyệt giác (hai góc trán trên hai đầu mày, ứng với cha và mẹ) xanh đen mà ứng có tang, thấy trước chín mươi ngày. Lại thường thấy hai gò má đỏ hồng mà ứng có tang, thấy trước một trăm tám mươi ngày. Lại thường thấy vùng huyền vũ (?) có khí xanh chấm bụi mà ứng có tang, thấy trước một năm. Cho nên không lấy sắc trắng làm định luận là phải. Xét sơn căn xanh đen chủ tai họa bệnh tật, chưa đến mức chết; còn thần mắt tán thoát thì đương nhiên là hạn chết. Hai điều này đều hợp phép, là định luận nghìn đời, đời thịnh đời suy đều vậy.
Công Đốc nói: Tôi xét phép của Đạt Ma đều dựa vào cương lĩnh quan trọng mà lập phép. Khí hậu đạo trời tuy biến đổi, chỗ ứng nghiệm vẫn còn nhiều. Nay xem phép ở chương thứ ba, thì bài "Thạch thất phú", ba chương "Kim tỏa", "Ngân thi" của Ma Y đều từ thiên này mà phát triển ra, bổ sung chỗ còn thiếu thời ấy, dùng nghĩa biến pháp. Ví như hoa đào chủ dâm loạn, vỏ quýt chủ hình khắc thương tổn, cùng thần khí tính tình, cử chỉ tiếng nói, đều gốc ở đây. Thiên này có ít chữ sai, tôi đã chú bổ, như chữ "tía" bị chép nhầm thành sắc "hồng", chữ "vai" chép nhầm thành chữ "mày" chẳng hạn. Thiên này có chút không ứng nghiệm, như thuyết gian môn mất mạng thì quá nặng, thuyết vằn trán thêm thọ thì trái ngược, thuyết khí sắc gò má có tin vui thì không hợp, chẳng hạn. Những chỗ ứng nghiệm nhất có thể làm phép định trong thiên này, như sắc xanh nổi báo tang, thần thoát báo chết, hạc lẻ diều hâu báo hình khắc, thần sắc biến đổi báo quỷ quyệt, chẳng hạn. Những chỗ tinh túy khác còn nhiều, lời gọn ý sâu, người đọc không thể không biết.
Phép xem tướng của Đạt Ma – Chương thứ tư. Đây là ngón nghề tinh diệu thứ tư của Đạt Ma.
Ánh mắt có ba kiểu tán thoát.
Người không có chuyện lo thì lấy sâu hay nông (?) để phân biệt bệnh hay chết.
Người có bệnh thì lấy động hay định để phân biệt sống hay chết.
Người gặp việc thì lấy trái hay phải để phân biệt lành hay dữ.
Công Đốc nói: Ngũ lai tướng pháp của Đạt Ma khi dùng thần thì lấy thần mắt, ánh mắt làm chủ thể, hình chất xếp sau. Điều này chia sự tán thoát của ánh mắt làm ba loại. Tôi xét: người không lo nghĩ, không hoạn nạn mà thần mắt có lúc bỗng biến đổi tán thoát, thì thoát sâu là hạn chết, thoát nông (?) là tai họa bệnh tật; cho nên dùng chữ sâu nông để nắm. Người có bệnh, hoặc bệnh lâu năm khó chữa, hoặc bệnh dịch tạm thời, thì thần biến thoát, không như thường lệ; cho nên sự thoát sâu đều là thoát tất phải có, lại có loại tựa thoát mà không phải thoát, nên sâu nông không phân biệt được sống chết, mà phải dùng hai chữ động định để nắm. Đại để người có bệnh vốn đã khác thường lệ mà hiện ánh thoát; ánh thoát mà động thì còn có sinh khí linh hoạt, nên là bệnh tật mà còn sống được; ánh thoát mà định là tử khí mờ mịt, nên bệnh tật mà đến chết. Lại có người ở trong cảnh hung nguy, hoàn cảnh xấu, sự giúp đỡ đã dứt, tự biết đã vào tình thế nguy hiểm; lúc ấy lòng rối thân không yên, hồn phách dao động, ý nghĩ cuộn trào, ánh mắt bỗng tán thoát; khi ấy sâu nông không phân biệt được, động định không giới hạn được, mà phải dùng hai chữ trái phải để nắm. Xét người ở trong cảnh nguy hiểm thì lòng nghi không gỡ được, thần ngưng đọng không vui, ý rối không tĩnh, nghĩ nhiều mà không quyết, đi ngồi không yên, động nằm không ổn; sự thoát của mắt đương nhiên sâu nông không cùng một loại, động định lúc thường lúc biến; cho nên dùng phép phân trái phải. Nếu là đàn ông thì ánh mắt trái thoát là hung, ánh mắt phải thoát thì có thể được đường sống mà giảm bớt tai họa; vì mắt trái là bản mệnh của đàn ông. Nếu cả trái phải đều thoát thì nên đổi chỗ, đi xa nghìn dặm mà tránh, có thể giữ được không lo; lúc ấy không được nghĩ đến lợi ích, vướng bận chuyện đời, bị sắc đẹp ràng buộc, cứ quả quyết đi gấp là được. Nếu là đàn bà thì ánh mắt trái thoát không có hại lớn (?), ánh mắt phải thoát là hung; vì mắt phải là bản mệnh của đàn bà. Nếu cả trái phải đều thoát thì cũng nên đổi chỗ đi xa trăm dặm mà tránh, có thể giữ được không lo; lúc ấy không được để con cái níu kéo, vàng ngọc vướng bận, lấy việc giữ toàn thân mình làm kế lớn là được. Xét chương này chỉ có hai mươi bảy chữ mà lập ba phép lớn, bao gồm hết thảy những chuyện kinh hiểm, tai nạn, bệnh tật, ngầm hãm hại trong việc người, cùng lợi hại của cá nhân, an nguy liên đới, đều nằm trong đó. Đây là tướng pháp tinh túy của Đạt Ma, cũng là điều hiếm thấy trong sách khác. Tôi xét các sách tướng học, gồm tâm pháp của bảy mươi hai nhà, lưu truyền ở chợ búa chẳng qua mười tám bộ sách mà thôi, phải tôn Đạt Ma là bậc đứng đầu. Chỉ hai mươi bảy chữ này thôi, tinh thần của các nhà cũng không theo kịp. Tôi thấy các sách gọi là tướng học mới phát hiện gần đây, đều lấy ảnh chân dung của một người nào đó mà bình rằng: đây là tướng của vĩ nhân nọ; lại nói: đây là tướng của con hát nổi tiếng kia; lại nói: đây là tướng của kỹ nữ nổi tiếng nọ. Đã không thành phép, lại không thông lý; gọi là "Tranh ảnh danh nhân thế giới" hay "Sổ ảnh danh nhân" thì được, còn gọi là tướng pháp hay tướng lý thì đều không được. Đã không có phép cương lĩnh để dùng, lại không có sự phân chia bộ vị để phân biệt, chỉ mong làm hoa mắt người xem để kiếm lợi; đó là bọn con buôn ngoài chợ. Nay đặc biệt chú rõ phép và lý, đợi người đọc sách tôi phán xét xem đúng hay sai.
Thần sắc có ba kiểu "nghi". Đây là ngón nghề tinh diệu thứ năm của Đạt Ma.
Nghi trong chốc lát thì bệnh nhỏ đến ngay. Tôi đề nghị sửa là: nghi trong chốc lát thì bệnh.
Nghi thường xuyên thì có việc ngầm khó lường. Tôi đề nghị sửa là: nghi thường xuyên thì thất bại.
Nghi ở thân thì là tai họa chết chóc. Tôi đề nghị sửa là: nghi ở thần thì chết.
Công Đốc nói: Hai mươi bốn chữ trên là nguyên văn "ba nghi" của Đạt Ma; mười lăm chữ dưới là phần tôi sửa bớt. Nghĩa đại lược giống nhau, chỉ suy nghĩ thêm một bước thì có hơi khác. Nay chú riêng từng điều như sau.
Xét chữ "nghi" là hiện tượng của sự việc thật, trong hư có thực; lại là do khí sắc động tĩnh biểu hiện ra, không liên quan đến hình chất. Tôi xét dáng vẻ của "nghi" là hai lông mày rối khô như cháy, tức là cái mà tục gọi là "mày sầu không giãn". Tôi xét sách "Nội Kinh" nói: mày thuộc tạng phổi, phổi chủ lo nghĩ, nên có thuyết lo thì hại phổi. Lại có thuyết phổi chủ da lông, mà mày thuộc loại lông, nên bên trong ứng với phổi là phải. Có nghi trước rồi mới có lo; nghi là dáng do dự không quyết như cáo; lo là dáng sợ có điều nguy hại. Cho nên mỗi khi có lo nghi thì sắc mặt xám ướt mà khô (?), đầu mày nhíu gấp mà rối như cháy; đó là hình chất và khí sắc của lo nghi. Phàm sự việc lớn nhỏ, lâu hay tạm, lại căn cứ vào khí sắc đậm nhạt nặng nhẹ mà định. Phàm sự việc không ngoài: những nguy hại kinh hiểm gặp phải; danh dự, nguồn tài bị hỏng; cá nhân bị liên đới; nghĩa vụ, tình giao ràng buộc; ham mê, tính lệch làm hại; ruộng nhà tiền bạc vướng víu; nỗi lo bên ngoài từ bạn thân, họ hàng gần, láng giềng, làng xóm; mối họa bên trong từ anh em, chú cháu, vợ cả vợ lẽ, con cái. Tổng cộng các thứ ấy đều bao trong một chữ "nghi". Người ngoài vốn không xét kỹ được; ngay cả những đại gia tướng pháp mua danh chuộc tiếng cũng không biết chữ "nghi" này chứa đựng biết bao sự việc. Như Ma Y, Thủy Kính, Liễu Trang, Hành Chân, Thiết Quan Đao (tên các sách, các nhà tướng học), đều không hiểu chữ "nghi" này. Đây là ngón nghề tinh sâu nhất của Đạt Ma, cũng là điều tôi khâm phục nhất.
Xét "nghi trong chốc lát thì bệnh nhỏ đến", đây là nói việc nhỏ: âm dương mất điều hòa, đêm thần không yên mà mất ngủ, nên mới có nghĩa "bệnh nhỏ đến ngay". Dù ở hoàn cảnh xấu, vẫn chưa đến mức một lần bại không gượng dậy, không còn đất lập thân; cho nên xếp vào loại chữ "chốc lát", còn có chỗ gỡ được chữ "nghi" này, chỉ dừng ở tai bệnh, đủ thấy nguy hại không lớn.
"Nghi thường xuyên" là lúc nào cũng lo nghi. Quan hệ an nguy lớn hơn, điều e ngại càng sâu: hoặc sợ người nhân sơ hở mà lật đổ mình; hoặc gặp người làm kình địch mà kìm kẹp mình; hoặc người ta thất tín với mình, tranh giành danh lợi mà gây ra; hoặc mình thất tín với người ta, tình thân níu kéo mà quấy nhiễu; hoặc chịu khuất phục trước sức ép của thế lực; hoặc mắc bẫy lừa gạt của cạm bẫy; làm mất danh dự của ta, làm nguy thân thể ta, cản trở tài lợi của ta, làm nhục vợ cả vợ lẽ ta, ức hiếp con cái ta. Những chuyện nguy hại bất bình ấy in sâu vào đầu óc, đau lòng nhức óc, kinh hồn động phách; muốn làm thì lại dừng, muốn mượn sức thì không được, nghi sợ lặp đi lặp lại, quanh quẩn không quyết, từng ngày từng giờ, đâu đâu cũng phải để ý. Cho nên nói "việc ngầm khó lường"; tôi nói "thất bại", không hoàn toàn đồng ý với nguyên văn. Phàm việc gì cũng có chí lớn nhỏ, sức nặng nhẹ; vừa sức thì ra tay là có kết quả, quá sức thì chớp mắt đã thất bại; thêm vào đó càng nghi lòng càng rối, càng nghi gan càng nhát, nếu cứ gắng gượng mà làm, đó là con đường chuốc lấy thất bại. Cho nên tôi đổi dùng câu "nghi thường xuyên thì thất bại", gọn mà rõ.
Xét "nghi ở thân thì là tai họa chết chóc", tôi e chữ "thân" là chữ "thần" chép nhầm, nên chú bên dưới là "nghi ở thần thì chết". Xét thân là bề ngoài, thần là gốc mạng sống. Cho nên nghi ở thân chẳng qua hao thần tổn óc, đến nỗi ăn uống giảm sút, thần kinh rối loạn; đến đó đã là tới mức. Còn tai họa chết chóc thì phải đến mức nghi ở thần mới ứng nghiệm. Tôi xét thế nào gọi là nghi ở thần? Phàm người ở vào cảnh ngộ cực kỳ nguy hiểm, lại chịu đả kích cực lớn; kẻ đả kích hoặc là người thân yêu nhất của mình, hoặc là người mình từng có ơn sâu, hoặc là hạng bà con thân, bạn tốt cùng chung lợi ích với nhau; hoặc vì công danh tiền bạc, sắc đẹp châu báu, đồ chơi đồ dùng mà sinh ác cảm, biến thành hãm hại nguy hiểm. Người hôm trước cực thân cực yêu, ơn sâu giao sâu, bà con thân bạn tốt, một sớm biến thành kẻ thù, lại thêm thủ đoạn hãm hại ngầm, thế lực lừa gạt; phải trái không phân rõ được, lẽ công không được thẳng, oan khuất không được rửa, đại nghĩa không được bày tỏ. Nỗi nghi uất kết trong thần mà không nói ra miệng được, không lộ ra ngoài được, nhẫn nhục ôm nhơ, ngồi nằm không quên; thân nghi thì lòng rối, lòng nghi thì trí mờ, hại óc mà tổn thần, quên cả thân hình mà làm khổ hồn phách. Đến đó là nghi ở thần, cái chết không thể đổi được nữa. Vả lại sách của tôi tôn trọng sự thật, không vì câu chữ mà bỏ gốc theo ngọn. Đặc biệt chú nguyên văn ba nghi, kèm phần sửa đổi, để người sáng suốt về sau xét định.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video