Sách «Công Đốc tướng pháp» (sách xem tướng của Công Đốc, tên chữ của tác giả), Thượng thiên, quyển bốn. Thượng thiên, quyển bốn. Phần này là tinh hoa thứ sáu trong nghề xem tướng của Đạt Ma (tức Bồ-đề-đạt-ma, vị sư Ấn Độ được coi là tổ của Thiền tông Trung Hoa; các sách xem tướng thường mượn tên ông).
Thân xác bị lòng ham muốn sai khiến thì sinh bệnh.
Đây là khi sức mình không làm nổi, mà vẫn gượng gánh việc nặng bằng sức yếu. Vì thế bị thực tế kìm kẹp, tai họa nảy ra ngay sát bên mình. Trong lòng có điều e ngại, sinh ra uất ức dồn nén. Lòng tham không dứt, lại còn muốn mua danh tiếng. Bên ngoài làm hại thân xác, bên trong hao mòn tâm huyết. Đó là trường hợp sinh bệnh tật.
Việc làm bị lòng ham muốn sai khiến thì thất bại (?) (nguyên văn chép là "chuyên"; theo lời giải ở dòng 1233 thì phải là "việc").
Đây là khi vì lòng riêng mà trí sáng bị che lấp. Cậy tài mà kiêu căng. Dựa thế mà ức hiếp tàn bạo. Tham nhiều, cố cho được. Đến nỗi việc thật bị đảo lộn, ngờ đúng thành sai. Đến nỗi người thân bạn bè oán trách. Thế là tự đi vào con đường thất bại.
Tinh thần bị lòng ham muốn sai khiến thì mất mạng.
Đây là khi lòng bị lay động vì điều trái phép, làm những việc ngoài dự liệu, dồn hết tinh thần chú tâm vào đó, mà sự việc lại sinh trở ngại. Thiên lệch quá thì đổ nhào. Quá say mê thì sinh ác cảm. Vì vậy chứa nỗi nhục trong lòng, như lửa đốt. Nguyên thần (cái thần căn bản giữ sự sống của con người) rời khỏi nhà của nó (tức thân xác), như bị điện giật. Đó là trường hợp tự thúc mình chết nhanh.
Lòng bị thân xác sai khiến thì nghèo.
Đây là khi hoàn cảnh thiếu thốn, sống khó khăn, dốc hết tâm sức mà tìm lối ra. Bị kìm kẹp đã nhiều, gánh nặng để lại càng nặng. Tâm huyết càng khô cạn thì mưu trí càng vụng về. Đường sống ngày một ít, mà chỗ hao hụt (như cái chén thủng đáy, đổ bao nhiêu cũng chảy mất) ngày một nhiều. Vì thế là trường hợp nghèo khổ.
Lòng bị việc sai khiến thì chết yểu.
Đây là khi lòng có điều ham muốn mà làm theo lối tà. Hoặc vì sắc đẹp, tình yêu; hoặc vì của quý lạ, đồ chơi. Đã không thể đường hoàng thương lượng, lại không có sức lực tương xứng. Việc không thành, chí không đạt. Phiền não ngày càng tăng, tinh thần ngày càng héo hon. Vì thế là trường hợp chết yểu.
Lòng bị tinh thần sai khiến thì chết.
Đây là khi tinh thần dồn hết vào một điều, lòng bị điều ấy sai khiến. Đã gặp trở ngại kỳ quặc, lại có nỗi cảm khái sống chết. Nguyên thần ngày một khô kiệt, tâm huyết ngày một suy, khí oán ngày một động, cảnh vật ngày một khác xưa. Vì thế là trường hợp chết.
Công Đốc nói: Tôi xét tinh thần toàn thiên của Đạt Ma, thì sáu câu ba mươi sáu chữ này đứng hàng thứ nhất. Kế đến là hai mươi bốn chữ về "tam nghi" (ba điều đáng ngờ) đứng thứ hai. Hai mươi bảy chữ về "tam thoát" (?) (ba điều về sự thoát) đứng thứ ba. Kế nữa là hai mươi mốt chữ về "tướng thần" (xem thần khí) và ba mươi chữ về "trắc lượng" (đo lường, ước định). Đó đều là tinh hoa nghề xem tướng của Đạt Ma.
Xét thuyết "lục dịch" (sáu thứ sai khiến), chính là cái nhân gieo ra từ tham, sân (giận dữ), si (mê muội), ái (luyến ái) của nhà Phật; là kết quả của mừng, giận, yêu, ghét của nhà Đạo; là rượu, sắc, tiền, khí (tức nóng nảy hơn thua) của người thường; từ đó sinh ra đủ thứ phiền não quấn chặt lấy người. Đạt Ma dùng ba mươi sáu chữ này bao gồm: ma của lục căn (sáu cửa giác quan theo nhà Phật: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), cái tà của tam muội (trạng thái định tâm; ở đây chỉ sự định tâm lệch lạc), sinh, lao, bệnh, tử, khổ trong vòng nhân quả, cái huyền diệu của thiên cơ (lẽ máy trời), cái u minh của quỷ thần, sự ủ ấp của việc đời. Không như các sách khác tự xưng huyền diệu hay bí quyết mà chẳng chỉ ra được điều gì.
Bởi Đạt Ma nói theo thiên cơ và việc người, theo trào lưu và sự thật. Nếu không thông suốt ý chỉ về tính mệnh của ba nhà Nho, Phật, Đạo, cái máy huyền diệu của chư tử bách gia (các nhà tư tưởng thời cổ), cùng sự nghiên cứu xã hội và chiều hướng lòng người, thì muôn phần không thể chỉ ra thứ bậc của lòng sai khiến, thân sai khiến, việc sai khiến, thần sai khiến. Chỗ còn thiếu là chưa chỉ ra cách cục (dạng tướng) hình chất nào thì sinh ra chuyện lòng sai khiến, thân sai khiến; khí sắc (màu sắc và vẻ khí hiện trên mặt) biến đổi ra sao thì ứng nghiệm chuyện việc sai khiến, thần sai khiến. Phần chú giải kỹ của tôi chính là bổ sung chỗ dựa về hình chất và khí sắc.
Câu thứ nhất là "thân xác bị lòng sai khiến thì sinh bệnh". Sự thật của nó là trí nhỏ mà mưu việc lớn (?), sức yếu mà gánh nặng; biết rõ mình không làm nổi mà vẫn gượng tiến hành, dần dần tự khoe, tự dối để khích lệ mình. Giữa chừng trải qua chao đảo, vấp váp, vất vả mà không có công, thua thiệt lại bị oán; bị quấn như mạng nhện, hao tổn vì tranh chấp kiện tụng (như chim sẻ mổ nhau). Tính toán đủ đường mà không lo liệu được hậu quả cho trọn; ngày đêm lo nghĩ mà không gỡ ra được. Cho nên thân bị lòng sai khiến thì hại đến thân, chuyển thành bệnh kinh niên.
Tôi xét thấy: thượng đình (một phần ba trên của mặt, tức vùng trán) có vằn lộn xộn, đứt quãng; ấn đường (khoảng giữa hai đầu lông mày) có hai hoặc ba vằn; thiên thương (vùng trán hai bên, phía trên đuôi mày) lõm mà địa khố (vùng hai bên cằm) yếu; lông mày tán loạn mà thần (ánh nhìn, thần khí) căng gấp. Những hình chất ấy đều ứng với sáu chữ "thân xác bị lòng sai khiến thì sinh bệnh".
Xét câu thứ hai "việc làm bị lòng sai khiến thì thất bại". Sự thật của nó là dùng lòng riêng mà tự ý làm, lòng tham không dứt; tuy có tài trí mà chưa được dạy dỗ tốt, tuy có học thức mà chưa đến chỗ thuần tĩnh. Khí kiêu ngày một đầy, lêu lổng ngày một lười. Đến nỗi trí sáng bị che lấp mà hóa ra ngu vụng; kiêu ngạo ức hiếp mà hóa ra đảo điên. Một khi vấp váp thì ngờ đúng ngờ sai; mỗi khi có lỗi nhỏ lại chê bai người trên, nói xấu người dưới. Việc chưa thành mà oán đã sâu, thân chưa đứng vững mà họa sắp tới. Rối loạn chừng mực thường ngày, cuối cùng thất bại.
Tôi xét thấy: ấn đường vỡ, lõm mà lại bị xung phá; lông mày thấp, lõm, rậm mà ngắn; tỉnh táo (hai lỗ mũi) mỏng mà lộ lỗ; mắt có thần buồn rầu, lòng trắng nổi lên; thổ tinh (cái mũi) trĩu xuống mà khắc thủy tinh (cái miệng); khóe miệng trễ ngược xuống mà lộ răng; khắp mặt bóng nổi như mỡ lợn; trán và chuẩn đầu (chóp mũi) có ánh xanh, bóng nhờn. Những hình chất khí sắc ấy đều ứng với sáu chữ "việc làm bị lòng sai khiến thì thất bại".
Xét câu thứ ba "tinh thần bị lòng sai khiến thì mất mạng". Sự thật của nó là ảo tưởng trái phép, đòi hỏi quá đáng, dồn hết tinh thần vào việc ấy, chuyên tâm tính đi tính lại. Hoặc vì tư cách chênh lệch quá xa, hoặc vì tài trí không bằng, hoặc vì sức lực có hạn, hoặc vì thời cuộc trở ngại. Thêm nữa việc ấy kín đáo không thể nói ra, việc làm nhơ nhuốc thì trước mặt người còn sợ bị khinh rẻ. Nhẫn nhịn, chứa nỗi nhục trong lòng, như lửa đốt; lặng lẽ, ngờ vực kết lại trong thần, như bị điện giật. Thần mê, trí rối, tinh kiệt, sức cạn. Lòng nguội lạnh nên chẳng tính nặng nhẹ, tính mê muội nên chẳng tính an nguy. Mong chết thì gấp, ý muốn sống thì tiêu tan. Ngoài ra không còn đường nào, chỉ còn một cái chết.
Tôi xét thấy: ô châu (tròng đen) lồi lộ mà nổi tứ bạch (tròng đen nhỏ, lộ lòng trắng cả bốn phía); ấn đường có vằn huyền châm (một vằn dọc như cây kim treo) chạy lên tận chân tóc; xương trán vỡ lõm mà giọng nói bể tán; tia đỏ xuyên đồng tử mà khóe miệng hình thuyền úp (khóe miệng trễ xuống như con thuyền lật); ấn đường đỏ đen; vùng quốc ấn (?) (có lẽ cũng chỉ ấn đường) có ánh lửa đỏ; tam dương (vùng dưới mắt) khô thảm không có vẻ tươi; thiên môn (vùng hai bên trán gần thái dương) tối đen không có sinh khí. Thần đổi khác thường ngày mà ánh sáng tắt lui (?); tính trái thường ngày mà làm điều đảo điên. Khắp mặt rực đỏ như lửa, như hoa đào; phần trán trắng bệch như xương khô. Đó đều là hình chất khí sắc của sự chết, ứng với sáu chữ "tinh thần bị lòng sai khiến thì mất mạng".
Xét câu thứ tư "lòng bị thân xác sai khiến thì nghèo". Sự thật của nó là cơ nghiệp trước kia tiêu điều, hoàn cảnh tồi tệ, giá sinh hoạt ngày một cao, miệng ăn ngày một đông. Đã không có nguồn tiền nhất định, lại không có nghề nghiệp (?) ổn định. Gia đình mất khả năng, người thân bạn bè thôi giúp đỡ. Mới đầu chắp vá chỗ này chỗ kia (?), sau thì ấp úng lấp liếm đông tây (?). Giao thiệp thì vội vã giữ gìn để che cái rỗng bên trong; nói cười thì ra vẻ thích thú để lẫn vào tiếng người. Mặt một đằng, lòng một nẻo (?), ước muốn xa hoa (?). Lương tâm đã biết là không nên, mà đối phó thì khổ vì không có cách. Thế là dốc hết tâm sức, khốn đốn thân xác, vì sinh kế gia đình, vì bề ngoài cá nhân. Bị kìm kẹp đã nhiều, gánh lụy càng nặng. Thêm vào đó chỗ hao hụt không bịt được mà tiêu xài nhiều, phô trương bày vẽ hão mà ngầm chịu thiệt. Dù có người khôn cũng không chống đỡ nổi, người giỏi cũng không cứu vãn được. Đó là lấy chỗ đầy không bù được chỗ rò, được không bù nổi mất. Cho nên gọi là "lòng bị thân xác sai khiến thì nghèo".
Tôi xét thấy: dái tai tròn dày mà vành tai vểnh ngược; Nam nhạc (cái trán, coi như ngọn núi phía nam trong năm ngọn núi trên mặt) cao vượt mà phần trên lõm gọt; hai lông mày thưa (?) mà tán loạn bất thường; hai mắt ánh láo liên mà trong ướt như buồn; tỉnh táo (hai lỗ mũi) mỏng nhỏ mà có vằn; sống mũi lộ gọt mà cong; đầu lông mày nhiều vằn mà sát ấn đường; thổ tinh (mũi) nhọn nhiều mà đè lệch (?); giọng nói tản mạn không thu lại; tinh thần co rút mà hay sợ. Về khí sắc thì có ánh xanh rối rít, sắc khô lan ra, bóng nhờn như bôi mỡ, bụi bặm u ám như lụa mỏng nhuộm đen, gân mạch lộ vết mà thịt không che, sắc tối xen hoa đốm không hợp mùa, trầm trệ như lạnh, trơn bóng như phấn (?). Những hình chất và khí sắc ấy ứng với sáu chữ "lòng bị thân xác sai khiến thì nghèo".
Xét câu thứ năm "lòng bị việc sai khiến thì chết yểu". Sự thật của nó là sở thích thiên lệch nặng, có hành vi dâm đãng tà vạy. Thường có ý nghĩ kỳ quặc, hay có cử chỉ hiếu thắng. Hoặc theo đường danh lợi không chính đáng, hoặc vì sắc đẹp mà bày chuyện mới (?). Của quý lạ, đồ chơi làm lòng xao động; chó ngựa, chim đẹp làm dời đổi chí hướng. Đã không thể đường hoàng thương lượng, lại không có sức lực tương xứng. Bên ngoài không thể công khai nói ra, bên trong không thể dập tắt vọng niệm. Gượng hăng hái tiến hành, bày mưu tính kế đủ đường. Sự việc trở ngại quá nhiều, sức phản lại càng lớn. Một khi bị cuốn vào vòng xoáy thì thành cái nhọt bám vào xương (tai họa dai dẳng không dứt được). Thường có lúc vội vàng sa chân mà thành mối hận suốt đời. Sóng ngoài lại có sóng, một đợt chưa yên, một đợt đã nổi; trong họa có họa, họa này chưa xong, họa kia đã dấy. Đã không có cách giải quyết thiết thực, lại không có kế lùi bước dự phòng. Việc không thành nên nuốt hận ngậm tiếng; chí không đạt nên hồn kinh phách động. Tinh thần bị bó buộc, tâm tính bị câu thúc. Trong ngực đầy tức bế tắc, khí không thông. Xương mòn, thân gầy, lửa dục thiêu đốt. Cho nên lòng bị việc sai khiến thì chết yểu.
Tôi xét chuyện lòng bị việc sai khiến, phần nhiều lấy khí sắc làm căn cứ. Như: phúc đường (vùng trán hai bên phía trên đuôi mày) tối đen mà xen đốm; ấn đường bóng dầu mà nổi trệ; tam âm (vùng dưới mắt) xanh khô mà tia đỏ ngang dọc; hai bên trán đỏ ửng mà bóng đen tràn lan; một chấm đỏ đen từ thổ tinh (mũi) đi vào mệnh cung (tức ấn đường); một sợi mạch đen ở nhân trung đi vào thủy tinh (miệng); hai bên gian môn (vùng đuôi mắt) sắc đen, đỏ, xanh lẫn lộn; hai bên thiên môn khô thảm, sắc nhơ tụ lại; một sợi khí xanh đen từ khóe miệng đi vào mệnh môn (vùng phía trước lỗ tai); một vệt (?) khí xanh đỏ từ phía ngoài gò má cắm lên đuôi mày; tam dương đỏ đen, rối loạn như hạt châu; ấn đường xanh trắng, tụ lại như mũi kim. Đó đều là khí xấu, ứng với sáu chữ "lòng bị việc sai khiến thì chết yểu".
Xét câu thứ sáu "lòng bị tinh thần sai khiến thì chết". Sự thật của nó là tài cao mà lệch, tính nhanh nhạy mà ngạo. Thường có ảo tưởng kỳ quặc, hay ôm chí lớn. Bắt tay làm từ chỗ không có gì mà vượt ra ngoài đường chính; cậy mạnh để đứng chân mà xô ngã mọi người. Không tránh thù oán, không tính nặng nhẹ. Khi hiển đạt thì tùy ý kiêu ngạo ngang ngược, khi cùng khốn thì nói trái, ngỗ nghịch. Hoặc vì yêu đương tinh thần mà kết mối duyên không gỡ được; hoặc vì lý tưởng tham lam viển vông mà mơ giấc kê vàng (giấc mộng giàu sang chốc lát, tỉnh dậy nồi kê chưa chín — tức mộng hão). Toàn thần chuyên chú vào đó, hai lòng bị sai khiến (?). Cái thói hiếu thắng "thà làm mỏ gà còn hơn làm đuôi trâu" (thà đứng đầu chỗ nhỏ còn hơn đứng sau chỗ lớn); khăng khăng theo ý mình, trái lòng mọi người, nên tổn thương tinh thần. Tư dục chồng chất như sóng biển, u uất âm thầm như tia chớp. Có cảnh đẹp khác cũng không vừa ý, có đường sống khác cũng không như nguyện. Chỗ để tâm coi nặng hơn cả sống chết, chỗ dồn thần chẳng màng đến tính mạng. Đến nỗi nguyên thần ngày một hao, tinh huyết ngày một khô, khí oán ngày một dữ, tuệ căn (gốc rễ trí tuệ) ngày một giảm. Đó là nguyên do dẫn đến chết.
Tôi xét thấy: tia đỏ xuyên đồng tử mà lại quấn quanh tròng đen; ấn đường có vằn chữ thập mà lại phá vùng hoa cái (vùng trên trán gần đỉnh đầu); mắt lồi mà lại là mắt tam giác; trán vỡ mà lại có giọng như thanh la vỡ; mũi cong ba khúc đi với miệng thổi lửa (môi chúm nhọn ra như đang thổi lửa); hai lông mày giáp nhau đi với vằn phân thây (vằn trên mặt báo hiệu chết thảm, thân thể không toàn vẹn); hai lông mày khóa ấn đường lại còn thêm vằn đằng xà khóa miệng (vằn từ cánh mũi chạy xuống bao vào khóe miệng); tứ bạch lộ thần lại thêm chóp mũi nhọn lộ lỗ; giọng đục, hơi lạnh mà lộ sát khí; thịt nhão, da căng mà dáng đi như xác chết. Thêm khí sắc tối đen như cáu dầu, trắng khô như tro ướt, đỏ mà không tươi, đỏ mà trầm trệ. Những hình chất khí sắc ấy ứng với sáu chữ "lòng bị tinh thần sai khiến thì chết".
Ba mươi sáu chữ trên có thể gọi là kinh điển của phép xem tướng, không được sơ ý bỏ qua. Càng suy nghĩ sâu càng thấy thấm thía, càng suy rộng càng thấy có phép tắc. Người đọc sách tôi, xin hãy dụng công từ chỗ này.
Tướng pháp của Đạt Ma, chương năm.
Lửa ngọn bốc lên, chưa đến tuổi cài trâm (tuổi mười lăm, khi con gái đến tuổi lấy chồng) đã góa. Nước chảy đầy mương, về già hiu quạnh. Nhật nguyệt treo cao, ba mươi sáu tuổi ắt góa bụa thảm thương. Lăng mộ đầy đặn, hai mươi lăm tuổi ắt như rồng bay (phát đạt).
"Lửa ngọn" là chỉ Nam nhạc (trán) nhọn vồng lên; trước hai mươi tuổi thì khắc chồng, nên đợi sau hai mươi tuổi mới về nhà chồng thì giảm bớt hình khắc. "Nước chảy" là nhân trung phẳng đầy; có con ắt khắc con, nhưng người lông mày cong thì có được một hai con. Nhật giác, nguyệt giác (hai vùng xương trán phía trên đầu hai lông mày) cao cũng chủ trung niên khắc chồng. Khâu lăng, trủng mộ (hai vùng ở góc trán phía trên thái dương) cao vượt mới tốt, mà làm hưng thịnh nhà cửa. Xét ra tướng phụ nữ không coi trọng các bộ vị chính giữa mặt, mà lấy các bộ vị phụ trợ của lục phủ (sáu vùng xương hai bên mặt: trên, giữa, dưới mỗi bên).
Ấn đường luôn sáng thì giúp chồng đỗ đạt. Lệ đường (bọng dưới mắt) xanh đen thì tùy ý chuốc lấy dâm loạn. Vành tai lật ngược thì khắc chồng không chỉ một lần. Gờ lông mày xiên tán thì phá sản khác thường.
Ấn đường luôn sáng vàng thì đương nhiên giúp chồng mà sang. Lệ đường xanh đen thì người ấy nhiều dâm và khắc con cháu; con cái và sao chồng đều không vượng. Vành tai lật ngược thì thuở nhỏ không tốt; một thuyết cho là chủ về tư chất ngu vụng. Gờ lông mày xiên tán thì với tướng phụ nữ nhẹ thôi; nói phá sản là quá nặng.
Gian môn không lõm thì nhiều con lại hiền. Lệ đường bằng phẳng yên ổn thì nhiều con gái mà sang. Chọn thiếp mong có con, ắt phải thanh nhã vững vàng mà niên thọ (đoạn giữa sống mũi) đầy đặn nở nang. Cưới dâu hỏi về đức, chỉ cần dè dặt, nghiêm trọng mà tóc da thơm mịn.
Gian môn là bộ vị chuyên về chồng; không lõm tức chồng vượng. Lệ đường liên quan đến con cái, bên trái là con trai, bên phải là con gái. Niên thọ đầy đặn là ít bệnh tật tai ách. Còn về con cái thì vẫn lấy nhân trung, ngọa tằm (bọng thịt nổi ngay sát dưới mi mắt), lông mày cong và ấn đường phẳng làm trọng. "Dè dặt" là vẻ e thẹn; "nghiêm trọng" là thận trọng. Thơm mịn là điều cần thiết của tướng phụ nữ.
Cổ cứng, ngực nhô thì khắc chồng khắc con mà chết không lành. Mắt đẹp, ngón tay thon nhọn thì vượng con, thuận chồng (?) mà sống lâu. Âm hộ không gò nổi, không có lông thì không con mà có tư tình. Đầu mặt vừa vàng vừa trắng thì có phúc lộc mà không vết nhơ.
Tướng phụ nữ cổ ngắn mà cứng thì chủ khắc, hèn mà độc. Ngực nhô thì chủ ít con mà khổ. Mắt đẹp, ngón thon thì chủ phúc nhàn mà có con cái, còn về thọ thì không ứng nghiệm. "Không gò nổi" là nói chỗ ấy chìa lộ ra không có thịt, mà có hai xương bên cắm xiên. "Không cây" là không có lông. Thuyết vàng trắng có hợp với hình chất không? Hay là đạo trời ứng nghiệm điều đó chăng?
Mắt trầm đắm, chân đi lắc lư, hay vuốt tóc mai, hay chống cằm, đều là đàn bà dâm bôn. Giọng trong, sắc định, ít cười, bước đi khoan thai, đều là người sang và thọ.
Mắt trầm đắm là chú ý suy nghĩ sâu kín; chân lắc lư là chao đảo không ngay. Vuốt tóc mai, chống cằm đều là dễ xúc động tâm trí mà ham hư vinh, thay đổi tính tình mà sinh ghen ghét; cho nên có chuyện tham đồ vật mà dâm bôn. Giọng trong chủ sang và thọ; sắc định chủ ý chí vững; ít cười chủ cẩn thận; bước khoan thai chủ đứng đắn nghiêm trang. Mấy điều này đều ứng nghiệm.
Lúc đắc ý mà với người lại đảo điên, há phải người hiền lương? Sau khi thất ý mà với người lại bực bội giận dữ, rốt cuộc không phải người làm nên việc lớn lâu dài.
Đắc ý mà lại đảo điên, ắt bên trong có dụng ý khác: không phải gian tham thì là thâm độc. Cho nên nói không phải người hiền lương. Thất ý mà lại giận mắng, đó là cách tự hại mình, rốt cuộc bị người khống chế. Cho nên nói không phải người làm nên việc lớn.
Mày mắt đè ép lên ấn đường thì độc ác, tự chuốc vào lưới pháp luật. Gò má và chuẩn đầu cao, sống mũi có gờ cạnh thì ghen ghét hung dữ, một mình giữ cảnh góa bụa.
Mày mắt đè lên là cách tướng tớ lấn chủ. Ấn đường là đầu não của cả mặt, cũng là sao chồng trong tướng phụ nữ; cho nên có hình phạt nặng vì độc ác. Gò má và chuẩn đầu quá cao thì người ấy thiên lệch, kiêu ngạo; là tướng giành quyền chồng, khắc chồng, cậy tài sắc mà tùy ý hung hãn.
Gặp cảnh nghèo khốn mà không tham là có đức. Đang tuổi trẻ mà ít dục vọng thì nhiều con.
Nghèo khốn mà không làm điều phụ bạc, đàn ông cũng là bậc anh hùng lớn; đàn bà thì là người tiết hạnh đáng làm gương. Tuổi trẻ biết tiết dục thì không chỉ vượng con mà còn ít bệnh, sống lâu. Hai câu này có thể sánh với cả một thiên cách ngôn.
Xem xương thì trước xem trán, sau xem mũi; không thô không lộ là tốt nhất. Xem thịt thì quý thịt thớ thẳng, hèn thịt thớ ngang; không bủng không khô là đẹp.
Xương (?) là một phần của phép xem tướng, nhưng ở vùng đầu cũng chiếm điểm quan trọng, nên nói trán và mũi. Lại lấy không thô, không lộ làm hợp phép, vì thô thì vất vả, lộ thì hình khắc. Phép xem thịt tuy chỉ là một phần nhỏ của tướng học, nhưng có chứa khí chất, nên lấy không bủng không khô làm hợp phép; vì bủng thì nghèo khốn, khô thì chết yểu.
Xem dáng thì cần hiên ngang; nghiêng lệch, cúi rũ là nghèo hèn. Xem dáng ngồi thì cần mạnh mẽ; vững vàng là giàu sang.
Dáng người lấy hai chữ "hiên ngang" làm phép, cũng là xét từ khí phách. Nghiêng là ngửa lệch, rũ là cúi rạp. Người nghiêng lệch thì tính thiên lệch mà gặp cảnh khốn quẫn lạ lùng, cô độc lập dị mà nghèo. Người cúi rạp thì ngu đần mà nhiều lúc sa sút, là tướng hèn mà chết yểu. Dáng ngồi cũng là phần bổ sung nhỏ của phép xem tướng: "mạnh mẽ" là nói khí bẩm thụ (khí trời phú lúc sinh ra) dày; vững vàng là tốt.
Lúc vui mà thay bằng giận, ắt là người lao khổ. Lúc giận mà thay bằng vui, ắt là kẻ keo kiệt.
Hai chữ vui giận là căn cứ của tính tình; hào phóng hay keo kiệt phân ra ở đây. Vả lại chúng từ trong lòng phát ra, thì thiện ác của thiên tính tự hiện. Cho nên lúc vui mà thay bằng giận thì ắt ứng chuyện lao khổ, cũng là do e ngại nhiều mà tiếp theo đó. Lúc giận mà thay bằng vui thì ắt ứng chuyện keo kiệt, cũng là từ chỗ hiểm ác, giả dối mà đoán ra.
Đối với người mà nhìn trộm, chớ kết giao. Không có ai mà tự nói một mình, sao làm nên việc lớn?
Mắt lấy nhìn thẳng làm hợp cách. Nhìn lên thì nhiều kiêu ngạo, nhìn xuống thì nhiều hiểm độc, nhìn nghiêng thì hay làm điều tà. Đây nói nhìn trộm, tức việc làm đã không ngay, lòng lại khó lường, nên nói chớ kết giao, ý là người ấy có độc. Không có ai mà tự nói, chủ về ngu vụng; nhưng cũng có trường hợp thần kinh rối loạn, do lòng dạ hẹp hòi.
Ngồi không cúi đầu mới thọ. Ăn hay rơi vãi ắt chịu nghèo.
Cổ gáy là thiên trụ (cột trời, tức cột chống đỡ cái đầu), chính là huyệt Đại chùy của nhà y (huyệt ở chỗ đốt sống cổ lồi nhất phía sau gáy). Cho nên người bệnh lâu mà cúi đầu thì chết, người bình thường hay cúi đầu thì không thọ. Ăn hay rơi vãi, tức như kiểu khỉ ăn, chuột ăn, nên chủ nghèo khổ, không được hưởng phúc.
Không có đờm mà hay khạc, khạc ra không thu lại, thì trước giàu sau nghèo. Có điều muốn nói mà nói không trọn, thì có đầu không đuôi.
Không có đờm mà khạc là khí suy. Khạc mà không thu là người ấy lơ mơ (?) vô dụng, nên là hạng con nhà giàu ăn chơi, không được dạy dỗ tốt. Muốn nói mà nói không trọn, chủ về ngu vụng, lại chủ về tham lam viển vông, nên có cử chỉ lòng rối không chủ định. Người ấy ít tình nghĩa, nên gọi là có đầu không đuôi.
Nói nhanh, miệng chúm, thì phá bại, trôi dạt. Không có việc mà vội vàng, thì xa lìa dòng họ, khốn đốn.
Nói nhanh là dáng không thận trọng; miệng chúm là dáng thổi lửa; cho nên chủ về hao mất và khắc người trong nhà. Không có việc mà vội vàng (?) là người nhiều phen thành, nhiều phen bại; thường xuất thân từ nhà nghèo khổ, phải đổi chỗ mưu sinh, dễ thành dễ bại. Một thuyết cho là có bệnh thần kinh.
Tia đỏ quấn mắt, sơn căn (chỗ sống mũi thấp nhất nằm giữa hai mắt) nổi gân thì hình khắc nặng. Môi đỏ như son, khắp mặt sắc hoa đào thì phóng đãng.
Tia đỏ xuyên tròng đen chủ hình khắc mà kinh hiểm. Sơn căn nổi gân xanh chủ bệnh tật, nên nói hình khắc nặng. Môi như tô son thì thông minh mà có lộc; thêm mặt hoa đào thì sáng dạ nhanh nhạy mà tà đãng dâm loạn, tức như người ta thường nói "no ấm sinh dâm dục".
Công Đốc nói: Ba chương tướng pháp của Ma Y (Ma Y đạo giả, nhân vật truyền thuyết thời Tống, tương truyền là tổ phép xem tướng) và năm chương tướng pháp của Đạt Ma, đó là bút tích thật. Mà phép của Đạt Ma thì cao sâu (?) hơn Ma Y xa lắm. Cho nên tâm pháp "lục dịch", sự bao quát của "tam nghi", cách lấy phép của "tam thoát" (?), kiến giải về "trắc lượng", đều là những thứ sách khác không theo kịp được. Người đời không những không hiểu phép ấy mà cũng không rõ nghĩa ấy, nên chỉ biết có Ma Y; thế là bị chôn vùi hơn nghìn năm.
Tôi xét bộ Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh biên soạn) thì chọn «Liễu Trang tướng pháp» mà không chọn sách Đạt Ma, Ma Y. Xét Liễu Trang (Viên Liễu Trang) là người thời Vĩnh Lạc (niên hiệu vua Minh Thành Tổ), sách ông được truyền là vì vua Vĩnh Lạc tôn trọng ông mà thôi. Ông giải sáu điều hại của lông mày theo Ma Y thì phần nhiều gán thêm thuyết tà để mê hoặc người, không theo nghĩa chính. Ông lại giải "ngũ lộ" (năm chỗ lộ trên tướng người) của Đạt Ma cũng sai lầm, nói càn, thiên về dị đoan. Căn cứ hai điều ấy thì đủ thấy tướng pháp của ông tinh tường hay không. Thế nhưng học thức ông tuy (?) (chỗ này thiếu chữ, có lẽ là "thấp") mà gặp thời rất may; học thức Đạt Ma tuy cao mà gặp thời quá rủi. Sách được truyền hay không được truyền, cũng là do may hay rủi mà thôi.
Tôi xét phép của Đạt Ma có nhiều chỗ tinh túy. Chỗ còn thiếu là không phân biệt cách linh hoạt, cách biến đổi theo đạo trời dày hay mỏng, thời thế suy hay thịnh. Còn việc người thì nói kỹ không sót. Bởi đạo trời dày thì người bẩm thụ dày, người thọ nhiều; đạo trời mỏng thì người bẩm thụ mỏng, người chết yểu nhiều. Thời thế thịnh thì bình an mà lâu bền; thời thế suy thì phát đột ngột mà dễ qua. Như cách tướng thời thịnh thì mắt có thần trong sáng, đen trắng phân minh là sang; thời suy thì tròng đen sáng sẫm (?) mà lộ ánh vàng là sang. Đó là chỗ thịnh suy trái ngược nhau, phần lớn là không khớp. Đạt Ma không có phép linh hoạt để biến đổi. Phép của ông có chỗ không ứng nghiệm, ấy là vì không hợp đạo trời. Tôi chép đủ cả là vì sợ sau này đạo trời xoay vần trở lại; lại cũng để người nghiên cứu tướng pháp có thêm một lớp khảo nghiệm mà dễ tiến bộ.
Tạp thuyết thứ nhất.
Khổng Tử nói: "Xem việc người ấy làm, quan sát con đường người ấy theo, xét chỗ người ấy yên lòng, thì người ta giấu mình vào đâu được?"
Công Đốc nói: Khổng Tử là bậc thầy muôn đời của nhà Nho. Chính trị và giáo hóa phân rõ, Nho học được đề cao, thật là nhờ ông san định Kinh Thi, định lễ, soạn sách Xuân Thu, đặt ra khen chê, tôn trọng việc thầy dạy; một lời nói mà thành phép tắc cho thiên hạ. Ông được gọi là thánh nhân vì đối với sự hưng vong của quốc gia, sự tranh chấp của xã hội, không điều gì là không biết. Cho nên ông biết người hiền ngu, phân người tà chính, thông suốt lẽ trời và tình người, pháp luật và xã hội, mà là tinh hoa của tướng pháp. Nay đặc biệt chú giải kỹ để giúp thêm cho phong giám (nghề xem tướng người), giải thích như sau.
Một. "Xem việc người ấy làm." "Xem" là thần chú ý vào. Trước hết xem người ấy thanh (trong, thanh nhã) hay trọc (đục, thô tục) ra sao. Cũng có người như thanh mà trọc, như trọc mà thanh, ngoài thanh trong trọc, ngoài trọc trong thanh, trong thanh có thanh, trong trọc có trọc. Cho nên có kiểu người dung mạo đẹp đẽ, phong thái nhàn nhã, nhìn thì đầy mắt, tiếp thì vừa lòng, mà miệng không nói được một điều hay, bút không viết được nửa câu; hình với việc trái nhau, vẻ mặt với lòng dạ ngược nhau.
Kế đến xem người ấy hiền hay ngu ra sao. Cũng có người như hiền mà ngu, như ngu mà hiền, trong hiền ngoài ngu, ngoài hiền trong ngu; cũng có người hiền mà không trọn tốt, ngu mà có một tài. Cho nên có kiểu người dung mạo chất phác, dáng vẻ quê mùa, giọng nói yếu khàn, đi đứng chậm chạp, mà lại mỉm cười ôm tài trong lòng, thông kinh sách, đức hạnh cao, phong cách vượt xa thói tục, cao khiết thuần túy.
Lại xem người ấy dày hay mỏng ra sao. Cũng có người dày mà không thực, mỏng mà lại vững, trong dày có tục, trong mỏng có uy. Cho nên có kiểu người thân thể cử động thong thả, ung dung không khinh nhờn ai, dung mạo uy nghiêm, giữ mình trong sạch, mà lại cướp đoạt không biết chán, ngay thẳng đến mức hại người, nói khéo mà làm trái, sống trong đục mà giả làm trong.
Lại xem gốc bẩm sinh (?) người ấy ra sao. Cũng có người bẩm thụ dày mà hóa mỏng, bẩm thụ đục mà tự trong, khôn mà làm càn, ngu mà giữ đạo. Cho nên có kiểu người trau chuốt văn từ sắc sảo để lập ngôn, khảo xét sách cổ để thấu lý, ứng biến lanh lẹ, lời khéo hoa mỹ; mà lại giỏi biết chuyện xưa, kém lo việc nay, lời không gần lý, bút không đạt ý.
Cuối cùng xem độ lượng người ấy ra sao, chứa được bao nhiêu; hình chất ra sao, đạt đến mức nào; tĩnh hay nóng nảy ra sao, có vui với trời, biết mệnh, yên phận nghèo mà vẫn thông đạo được không; khô hay tươi ra sao, có phải là lúc cùng hay thông, có chứa tính chất họa hay phúc. Đó là bàn trên hình dáng và khí sắc.
Hai. "Quan sát con đường người ấy theo." "Quan sát" là mắt xét kỹ. Quan sát phẩm hạnh người ấy ra sao: có ôn hòa, cung kính, khiêm nhường, hòa thuận, giữ lễ, ở nhà thì hiếu với cha mẹ, ra ngoài thì kính người trên, sáng sủa rực rỡ, có phẩm chất vượt người thường mà vào bậc thánh, có hạnh thấu lý tận tính hay không.
Kế đến quan sát chí hướng người ấy ra sao: có mưu lược sâu xa (?), thuật lược vào bậc thần, trí bao quát thành bại, suy nghĩ thấu chỗ u huyền; cùng thì giữ mình cho tốt, đạt thì làm tốt cho cả thiên hạ hay không.
Lại quan sát trí thức người ấy ra sao: có phải chí nhỏ mà mưu lớn (?), sức yếu mà gánh nặng không; kiến giải có lo xa không, dự liệu có quyết trước không. Thấy thời cơ mà không làm thì việc làm không thành; viển vông không thông thì cố chấp mà thất bại; cậy dũng mà không thận trọng thì lụy nước lụy nhà; nhút nhát mà không học thì lầm người lầm mình.
Cuối cùng quan sát sự siêng năng nhanh nhẹn của người ấy: có phải đùn đẩy trách nhiệm, ngại khó, cầu yên tạm bợ không; hay sớm khuya không lười, tiếc từng tấc bóng, tận tụy quên mệt mà làm trọn bổn phận trời giao. Mưu lược ra sao: đặt nền móng mà không vượt khỏi đường chính. Tiến lui ra sao: biết đủ mà không bị che lấp trí sáng. Đó là bàn trên tư chất trời phú và sự thật.
Ba. "Xét chỗ người ấy yên lòng." "Xét" là lưu tâm đến lúc động lúc tĩnh. Xét người ấy thiện ác ra sao: có phải mặt ác lòng thiện, mặt thiện lòng ác, nói thiện làm ác, nói ác làm thiện, cố ý làm ác hay cố ý làm thiện. Cho đến kiếp trước gieo nhân thiện, kiếp này hưởng quả thiện; kiếp trước gieo nhân thiện, kiếp này gặp quả ác; kiếp trước gieo nhân ác, kiếp này gặp quả ác; kiếp trước gieo nhân ác, kiếp này hưởng quả thiện. Cho nên xét cái thiện ác trong việc làm, trong lòng, trong lời nói; theo trào lưu mà ngả về thiện ác, vì bạn bè mà bị ép làm thiện ác, vì danh lợi mà bị mê hoặc làm thiện ác, vì tức giận mà đổi sang thiện ác.
Kế đến xét: giàu mà không kiêu, và có ưa lễ không; nghèo mà không nịnh, và có tự vui không; sang mà có độ lượng, và không dâm loạn không; hèn mà vẫn theo điều mình ưa, và không đổi chí không; giữ trong khuôn khổ mà không vượt, thuần theo mực thước mà không loạn. Tục ngữ gọi đó là nhân cách, người xưa gọi là đức hạnh.
Cuối cùng xét: ở ngôi cao có kiêu ngạo không, có làm tròn chức trách không; ở chỗ thấp có xu nịnh không, có làm loạn chừng mực thường ngày không; làm việc có giữ chữ tín không; lời nói có ngay thẳng không. Đó là bàn trên học vấn (?) và hành vi.
Tạp thuyết thứ hai.
Khổng Tử nói: "Người quân tử lòng thản nhiên rộng rãi, kẻ tiểu nhân thường lo âu sầu muộn."
Công Đốc nói: Xã hội phân ra chỉ có hai hạng là quân tử và tiểu nhân, mà bao gồm cả giàu sang nghèo hèn, chín dòng ba đạo (mọi hạng người, mọi nghề nghiệp và tôn giáo), sĩ nông công thương. Gọi là quân tử, tức là dung mạo thanh kỳ, đẹp đẽ, ngay ngắn, uy nghiêm mà hòa nhã; giọng nói sáng rõ, ngân dài, thanh tú, hòa ái; khí sắc sáng tươi, nhàn nhã, vàng tía hiền từ; tính tình cương trực, công bằng, ôn hòa, khẳng khái; lấy nhân nghĩa làm việc, lấy đạo đức làm lòng. Cho nên thản nhiên không kinh sợ, lòng không vọng niệm; tiêu sái hòa thuận, trong lòng không vướng lụy tục. Cho nên nói "quân tử lòng thản nhiên rộng rãi", tức là vẻ ung dung an hòa.
Gọi là tiểu nhân, tức là dung mạo quê kệch, đục tục, mỏng gọt, méo lệch; giọng nói gấp gáp, tản mạn, đứt quãng, đục và nổi; khí sắc bóng nhờn như mỡ, bụi bặm, khô căng; tính tình lệch lạc, hẹp hòi, thấy cái nhỏ, tham riêng, mê muội viển vông, thấy lợi quên nghĩa, làm béo mình hại việc chung. Cho nên rầu rĩ uất kết, thường có tư dục; hiểm độc, gièm nịnh (?), thường nhiều lụy tục. Cho nên nói "tiểu nhân thường lo âu sầu muộn", tức là vẻ uất kết rối loạn.
Lại có hạng ở giữa quân tử và tiểu nhân: giống quân tử mà chưa đủ, giống tiểu nhân mà nửa không phải. Thì hình chất trong đục lẫn nhau, dày mỏng ngang nhau, nhã tục trộn nhau, cứng mềm cùng dùng. Điều thiện nhỏ thì quyết ngay mà tiến tới, điều thiện lớn thì do dự không làm; hăng hái xông lên vì danh lợi, sơ sài khinh suất về đạo đức. Hạng người này gọi là người bậc trung thì được. Không phải thản nhiên rộng rãi, cũng không phải lo âu sầu muộn, mà nắm hai đầu, thường đi lần từng bước. Tức là vẻ vất vả, thận trọng, giữ gìn.
Tạp thuyết thứ ba.
Mạnh Tử nói: "Trong lòng ngay chính thì con ngươi sáng; trong lòng không ngay thì con ngươi mờ tối." (nguyên văn chép nhầm chữ "con ngươi" và chữ "mờ tối", ở đây dịch theo câu gốc của Mạnh Tử (?)).
Công Đốc nói: Thánh nhân nói có ở trong ắt hiện ra ngoài. Bởi khí sắc là động cơ tiên thiên (thuộc phần trời phú sẵn), cùng thông, động tĩnh đều liên hệ ở đó; thần của mắt là đại diện của hậu thiên (thuộc phần hình thành sau khi sinh ra), mừng giận buồn vui đều liên hệ ở đó. Hai thứ ấy chứa đựng tính tình, hành vi, là nguyên tắc của hiền ngu thiện ác. Phàm người ta đều có yêu ghét tự nhiên, Mạnh Tử lấy con ngươi làm ví dụ.
Tim là vua của ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận), nên nhà y nói: "Tim là quan vua, thần minh từ đó mà ra." Ấn đường là biểu hiện bên ngoài của tim, là chủ thể của mặt, vì bên trong ứng với tim. Cho nên nói: lòng trong ngực tĩnh mà ngay thì khí ở ấn đường sáng mà tươi, thần không kinh không loạn, ôn hòa mà thu lại. "Sáng" là trạng thái thường ngày an nhàn. Lấy động tĩnh của con ngươi mà suy ra được người thường.
Lại lòng trong ngực không ngay, có thiên lệch nghiêng ngả, hoặc vì then chốt danh lợi, hoặc vì trở ngại của sự việc, hoặc vì chỗ hệ trọng an nguy, hoặc vì bị liên lụy. Như có cơn giận động mà không ngay thì ấn đường hiện sắc khô tối; có nỗi lo động mà không ngay thì ấn đường có ánh xanh nhờn; có sợ, có buồn mà lòng động không ngay thì ấn đường có khí đỏ đen. Hoặc động vì yêu mà không được, hoặc động vì ghét mà không trừ được, thì ấn đường có sắc xanh tối bóng nhờn nổi lên. Hoặc động vì ác niệm đã khởi, hoặc động vì nguy cơ ngấm ngầm, thì ấn đường có ánh lửa đỏ khô thảm. Thế thì con ngươi theo lòng động mà thần loạn, có kinh nghi, có rối bời, nên mờ tối. "Mờ tối" là tròng đen lật lên, lông mi dựng (?), là dáng hốt hoảng rối loạn. Cũng lấy động tĩnh của con ngươi mà suy ra được người thường.
Tôi căn cứ sự thật mà xét: phàm người có việc làm xấu xa thì mặt mang vẻ hổ thẹn; có việc làm tàn độc thì thần mang vẻ hằn học; có việc làm bất bình thì thần mang vẻ phẫn uất; có việc hiểm độc thì mặt mang sát khí; có chuyện hao mất thì mặt mang vẻ sầu; có tai họa chết chóc thì thần như rời ra. Thử xem đào kép (?) (nguyên văn có lẽ là "người diễn tuồng") khi diễn vai âm hiểm thì ắt bôi đen vùng tam âm; khi diễn cảnh nguy hiểm thì ắt chấm đỏ ấn đường; khi diễn cảnh họa thảm thì ắt khắp mặt như cáu dầu mà bôi mỡ; khi diễn cảnh bệnh tật thì ắt khắp mặt xanh đen như phủ đất. Đó cũng là biểu hiện của "có ở trong ắt hiện ra ngoài". Cũng là phải nói hình cách, nói khí sắc, rồi sau mới quyết đoán sự việc.
Tạp thuyết thứ tư.
Công Đốc nói: Tóc là phần dư của huyết, sắc là phần dư của khí, cũng là một phần nhỏ của tướng pháp. Cho nên búi tóc, tết bím, cạo tóc, bỏ tóc, cắt tóc, tuy thay đổi theo chính sự quốc gia, nhưng cũng có chỗ hợp hay không hợp với hình cách. Như người có hình Mộc (một trong năm dạng người chia theo ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; người hình Mộc dáng cao gầy, thẳng như cây) thì ắt phải để tóc mới tốt; không thì nhiều bệnh tật, khổ não, mà nhiều chuyện ràng buộc, rắc rối (?) xảy ra. Nghĩa là sao? Bởi Mộc là nghĩa cây cối, nên thanh tú sáng tươi, mà không kỵ sắc xanh. Như lúa có mạ, như cây có lá; lúa không có mạ thì chết, cây không có lá thì khô. Đó là nghĩa chính của việc chỉ riêng không lợi cho hình Mộc. Còn các cách Thủy, Thổ, Hỏa, Kim khác thì không liên quan. Hình Mộc thì không thể không để tóc; còn dài ngắn kiểu dáng thì tùy mỗi người ưa thích.
Biện chính thứ nhất (bàn để phân rõ đúng sai).
Công Đốc nói: Người xưa thường nói "tướng do tâm đổi"; lời ấy thật khó (?) coi là định luận. Lão Tử tuy có thuyết "họa phúc không có cửa, do người tự chuốc lấy", nhưng lời ấy đặt ra để cải tạo phong hóa xã hội, uốn nắn (?) lòng người, chứ không phải sự thật. Phàm người ta bẩm thụ linh khí tiên thiên mà sinh ra, nhận sự nuôi dưỡng hậu thiên mà thành người. Hoặc giàu hoặc nghèo, hoặc sang hoặc hèn, hoặc thọ hoặc yểu, hoặc lao khổ hoặc nhàn hạ, đều do gieo nhân kiếp trước mà kết quả kiếp này. Cho nên lấy linh căn (gốc linh thiêng bẩm sinh) làm nền (?), rồi sau hóa ra hình chất, mới có thanh, kỳ, cổ, quái, nghiêm, túc, hậu, trọng là tám cách chính lớn; bạc, tước, nhược, lộ, oai, trọc, tục, hàn (mỏng, gọt, yếu, lộ, lệch, đục, tục, lạnh lẽo) là tám cách ngược lớn. Các loại giàu sang nghèo hèn, thọ yểu, lao nhàn, các bậc đặc biệt, thượng, trung, hạ, thường đều phân ra từ chỗ thừa hay thiếu.
Có hình chất ấy rồi sau mới có tâm chí ấy: lòng có ý tiến lên, chí có chỗ đứng khác người, lấy quốc gia làm trách nhiệm của mình, lấy trào lưu làm việc cải tạo. Có tâm chí ấy rồi sau mới có hành vi ấy: "hành" là nhận giáo dục, được vun trồng mà thành tài; "vi" là nhân thời thế mà thúc đẩy để đem ra dùng; mỗi người tìm bậc thang lối ra, mỗi nhóm kết đoàn thể mà phát đạt. Có hành vi ấy rồi sau mới có cơ duyên gặp gỡ ấy: hoặc vì lợi hại mà cùng thuyền giúp nhau, hoặc vì thời thế mà mạo hiểm làm việc, hoặc vì giao tình mà tiến thủ theo quan hệ liên đới, hoặc vì hoàn cảnh bức bách mà thành công lúc lâm nguy. Cho nên gieo nhân thiện kết quả thiện, gieo nhân ác kết quả ác; gieo nhân giàu sang nghèo hèn kết quả giàu sang nghèo hèn; gieo nhân thọ yểu bệnh khổ kết quả thọ yểu bệnh khổ. Đó là định luận.
Cho nên cách cục chủ giàu sang thì dù xa hoa dâm dật vẫn là người giàu sang; cách cục nghèo hèn thì dù siêng năng cẩn thận chịu khó vẫn là kẻ nghèo hèn. Đó là cách cục của mệnh khiến như vậy. Còn chịu khó làm tròn bổn phận trời giao, ấy là làm tròn trách nhiệm gốc của đạo làm người; đến chuyện cùng hay thông thì nghe theo trời, yên phận mệnh. Người thọ dù rượu chè sắc dục buông thả vẫn thọ; người yểu dù lòng trong ít dục vẫn bệnh mà chết yểu. Đó là nguyên khí bẩm thụ khiến như vậy. Còn tu thân để nuôi chính khí, ấy là (?) theo khuôn phép của thánh nhân; đến chuyện thọ yểu thì nghe theo bẩm thụ.
Sách kinh nói: "Người già tham dâm háo sắc là người thọ lớn." Bởi khí bẩm thụ quá đầy đủ mà không có chỗ tiêu hao, phải xả bớt tinh, buông thả dục, mới điều hòa được âm dương, bình khí an thần, buông lòng thoải tính. Đủ thấy tạo hóa của trời đất là ở chỗ nhận lấy một cách tự nhiên. Cho nên không thể gượng ép thay đổi giàu nghèo, đảo lộn sang hèn; huống chi thọ yểu là chuyện sống chết còn hệ trọng hơn, sao gượng ép thay đổi được? Tướng chết yểu thì bẩm thụ đã mỏng, mà hình chất nhẹ nổi, khí sắc khô nhờn; thêm rượu sắc quá độ, tư dục tự hại, thì cũng chỉ nhiều bệnh hiểm mà thôi. Thọ cũng là số đã định.
Chỉ có treo cổ, tự đâm (?), nhảy sông, uống thuốc độc thì không phải vì khí bẩm thụ yếu mà chết; nhưng cũng có tướng xấu để làm chứng. Như vằn phân thây, miệng thuyền úp, mạch đỏ xuyên đồng tử, mắt lồi lộ tứ bạch, nốt ruồi lộ ở yết hầu, hai nách không lông, hậu môn không lông, ấn đường có vằn huyền châm, vằn hình ngọn lửa, giọng như thanh la vỡ, và những loại như thế. Nếu không có những hình cách loại này thì muôn phần không có lý do chết dữ.
Xét trong cửa thánh có Nhan Uyên (học trò giỏi nhất của Khổng Tử), sáng dạ mà ham học, điều trái lễ không nhìn, trái lễ không nghe, trái lễ không làm, trái lễ không nói; xem thế đủ biết hành vi ông. Thế sao lại mất năm ba mươi hai tuổi? Lại như Quản Lộ cuối đời Hán (?) (thầy bói, xem tướng nổi tiếng thời Tam Quốc), nghề thần diệu lắm, tự đoán mình rằng: "Thần không giữ nhà, mắt không giữ tròng, e năm bốn lần chín là năm hạn của ta." Về sau quả nhiên mất năm ba mươi sáu tuổi, ứng với năm hạn bốn lần chín. Nếu có thể tu sửa được thì đã không ứng với cách cục "thần không giữ nhà, mắt không giữ tròng". Huống chi Quản Lộ thông sâu huyền cơ, giỏi đoán lành dữ. Hai người như thế, há là chưa từng nghe đạo tu thân sao?
Nhưng nước ta mấy nghìn năm có môn học tính mệnh, tức là phái Đạo gia, mà có người không sinh không tử, giữa ban ngày bay lên trời thành tiên; cũng đều có tiên tư (dáng dấp tiên) thanh kỳ, đạo mạo (dáng vẻ người tu đạo) cổ quái. Như Lão Tử hình như cây bách già, khắp mình lộ gân xương mà ít thịt, tức là cách thuần Mộc, thuần dương. Trang Tử hơi thở từ gót chân (ý nói thở sâu đến tận gót, theo lời Trang Tử về bậc chân nhân). Đông Dương (?) mắt xanh, con ngươi vuông. Lã Tổ (Lã Động Tân, một trong Bát Tiên) thần ẩn chứa ánh sáng thật, có ánh lạnh mà rực. Quan Doãn (người giữ ải được Lão Tử trao Đạo Đức Kinh) có xương góc trán cắm lên trời, có khí vượt mây. Hỏa Long chân nhân có xương ngọc trụ (?) (dải xương nổi phía sau đầu) chạy thẳng lên huyệt Bách hội (huyệt ở đỉnh đầu). Tam Phong tổ sư (Trương Tam Phong, đạo sĩ đời Minh) có xương sơn lâm (vùng xương cao ở hai bên trán sát chân tóc) cắm ra sau gáy (?).
Xét mấy vị ấy, tuy có tư chất thần tiên, lại còn có cơ duyên tốt, nên được chân truyền mà tu luyện, lại được kim đan (thuốc tiên luyện thành, hay chỉ thành quả tu luyện nội đan) mà chứng đạo. Có người vượt phàm vào thánh, cũng có người giữa ban ngày bay lên trời. Chỉ là khó có được tư chất bậc tiên, cùng với chân truyền và bí quyết mà thôi. Nay đặc biệt chứng minh các thuật mê hoặc người, để những người trí sau này khảo xét mà dùng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video