Thiên 6 — Thượng thiên, quyển 4 (tiếp) — Biện chính, ngũ hình

 Sách "Công Đốc tướng pháp" (Phép xem tướng của Công Đốc), Thiên thượng, Quyển bốn (tiếp theo)

 Bàn để sửa cho đúng, phần thứ hai

 Công Đốc nói: Khi đạo trời (vận khí chung của trời đất trong một thời) đầy đặn, mộc mạc, thì người và vật nhận được khí trong lành ngay thẳng, nên con người đôn hậu. Khi đạo trời trở nên nhạt mỏng, thì người và vật nhận phải khí không ngay thẳng, nên lại thông minh quá mức. Phép xem tướng xưa và phép xem tướng nay trái ngược nhau, đại thể có thể biết được nét chính.

 Người xưa trí khôn mở mang hơi chậm, thân hình cũng dày dặn, chắc nặng. Chủ đích vững vàng, chí hướng ổn định. Ở đời bền bỉ, chịu khó. Cử chỉ hành động đều theo khuôn phép, mực thước. Lòng tham không nặng. Sức lực tương xứng với trách nhiệm, việc làm ngang với hiểu biết, nên người thành công nhiều. Vì đến tuổi trưởng thành làm lễ đội mũ (lễ "gia quan", đánh dấu con trai khoảng hai mươi tuổi thành người lớn) là đã theo một nghề nhất định, có thể nhờ đó mà sống suốt đời. Cuộc sống bình ổn và lâu bền. Ăn ở đôn hậu, giữ chữ tín. Ít lo nghĩ, ít ý nghĩ viển vông, lại càng ít trắc trở lật lọng. Phần tiên thiên (phần bẩm sinh, do cha mẹ truyền lại lúc thụ thai) đầy đủ, phần hậu thiên (phần được nuôi dưỡng, bồi đắp sau khi sinh ra) cũng không thiếu hụt, nên người sống thọ chiếm đa số. Người sống đến tám chín mươi, thậm chí trăm tuổi, cũng không lấy gì làm lạ.

 Người nay trí khôn mở rất sớm, nguyên khí (khí gốc nuôi sự sống, có từ lúc sinh ra) bị hao tiết từ sớm, thân hình cũng mỏng manh, lộ xương. Chí hướng lớn mà ngang dọc. Dựa vào khoa học mà cố sức tiến lên. Vốn có tinh thần chuộng võ, lại coi sự khéo léo, mưu mẹo là thứ hữu dụng. Lòng tham đã nặng nên vượt khỏi đường ngay. Ý nghĩ viển vông càng nhiều nên ham hư vinh. Vì vậy, mới tuổi trẻ khỏe đã đi Âu Mỹ, khảo sát khoa học, đọc khắp xưa nay. Nhưng sở học thì tạp nhạp, không thuần. Việc làm thì mưu mẹo mà tham lam. Khí chất bên ngoài thì cứng nóng, bốc lửa. Tính tình thì phức tạp, rối loạn. Không đạt được mục đích lại càng nhiều, gặp hiểm nguy, vấp ngã cũng không ít. Khí chất không thư thái nên hay lo buồn. Sống trong cảnh ăn chơi rượu chè, chạy theo dục vọng. Phần bẩm thụ tiên thiên vốn đã mỏng, phần hình thể hậu thiên lại thiếu hụt, nên người không thọ chiếm đa số. Chết ở tuổi ba mươi sáu (bốn lần chín), bốn mươi hai (sáu lần bảy) là chuyện thường thấy (?).

 Hai điều trên tuy do trào lưu của thời thế (?) đưa đẩy, nhưng hình cách và thần khí của con người ắt cũng thay đổi theo. Người xưa thanh tú mà khí dày thì nhiều. Người nay thanh tú mà khí mỏng cũng nhiều. Người xưa có tài mà không phô ra thì rất nhiều. Người nay có tài mà nổi nổi, phô ra cũng nhiều.

 Khổng Tử nói: "Ba mươi tuổi thì đứng vững (tự lập được)". Hiện nay (?) mười tám tuổi đã tự lập, đó mới là bước đầu của bậc thang. "Bốn mươi tuổi thì không còn nghi hoặc". Hiện nay hai mươi bảy tuổi đã không còn nghi hoặc, đã lập công trong cuộc tranh danh đoạt lợi. "Năm mươi tuổi thì biết mệnh trời". Hiện nay là ba mươi sáu tuổi, đã có thể thay đổi thời thế, có liên quan tới sự hưng vong của quốc gia. "Sáu mươi tuổi thì nghe gì cũng thuận tai (hiểu thấu, không còn chướng tai)". Hiện nay là bốn mươi lăm tuổi, đa số đã thành công, hiểu thời thế, thông việc đời. "Bảy mươi tuổi thì theo lòng mình muốn mà không vượt khuôn phép". Hiện nay khoảng năm mươi tuổi, thì mọi cử chỉ, việc an nguy, việc lập ngôn, lập pháp đều đã được theo lòng mình muốn.

 Vì vậy, tình hình xưa và nay khác nhau, trào lưu chuyển dời cũng khác. Lời của thánh nhân không thể coi là phép cố định được. Các nhà phong giám ngày nay (nhà xem tướng; "phong giám" là xem phong thái, dung mạo mà đoán người) càng nên chú ý đến sự dày mỏng của đạo trời, sự thịnh suy của thời thế, sự chuyển dời của việc người, sự biến đổi của địa hình. Những điều ấy đều có liên đới với phép xem tướng.

 Bàn để sửa cho đúng, phần thứ ba

 Công Đốc nói: Thuyết về nội tướng (tướng ẩn bên trong; theo cách hiểu thông thường là những dấu hiệu nằm khuất trên thân thể như xương lạ, nốt ruồi, vết lạ ở chỗ kín) đã có từ lâu. Các bậc tiền bối đã nói sơ qua mà không kỹ, rõ ràng là họ không coi trọng nội tướng. Người nay phần nhiều bị thuyết ấy làm mê hoặc, lại hiểu sai nó, nay tôi đặc biệt chứng minh lại.

 Thánh nhân nói: "Có ở bên trong ắt hiện ra bên ngoài". Có nội tướng thì ắt có ngoại tướng (tướng lộ ra bên ngoài, nhất là đầu và mặt) để ứng với nó. Cái nên ẩn giấu chỉ có nốt ruồi mà thôi. Không thể vì trên người chỗ nào đó có một khúc xương khác thường, chỗ nào đó có một vết lạ, mà phán rằng người ấy giàu thế nào, sang thế nào.

 Xin hãy xem phép đo lường của Đạt Ma (tức Bồ-đề Đạt-ma, vị sư tổ Thiền tông, tương truyền có để lại phép xem tướng), sẽ thấy được sự nặng nhẹ. Toàn thân từ cổ trở xuống chỉ chiếm ba phần mười mà thôi. Cho nên tướng tay chân chưa phải là quan trọng, chẳng qua chỉ là một thứ bổ trợ nhỏ cho hình cục (dáng thế tổng thể của toàn bộ hình tướng). Còn các loại xương, nốt ruồi, vết sẹo, đường vân khác lại chỉ là phụ thuộc của thứ bổ trợ ấy. Còn chuyện giàu sang, nghèo hèn thì chưa dám lấy những thứ đó mà kết luận.

 Giả sử có nội tướng mà không có ngoại tướng, thì như ngọc đẹp bị chôn trong núi mà thôi. Có ngoại tướng mà không có nội tướng, cũng có thể vươn lên mà phát đạt. Nội tướng và ngoại tướng ứng hợp nhau thì tự nhiên đặc biệt khác thường, không phải hạng sang trọng tầm thường. Chỉ riêng nội tướng đặc biệt, thì như đã bàn ở trên, nó chỉ là phụ thuộc của thứ bổ trợ, tự nhiên không quan hệ gì đến lợi hại.

 Tôi thường thấy người có hình cách (dáng vóc, khuôn mặt và cách cục của tướng mạo) thanh tú khác thường, không có nội tướng mà vẫn danh thành lợi toại. Lại thường thấy người hình cách gầy gò, lõm hãm, có nội tướng mà vẫn nhà tan thân nghèo. Rõ ràng đây đều là thuyết của bọn con buôn dùng để mê hoặc người, không đủ làm bằng, chẳng phải lẽ chính. Cho nên sách kinh nói: "Đầu là nơi đứng đầu các khí dương, chiếm bảy phần mười toàn thân; mặt là nơi gồm đủ trăm bộ vị, ứng với hệ thống năm tạng sáu phủ (các cơ quan nội tạng theo y học cổ)". Đó mới là lời bàn đúng đắn.

 Xét ra, nội tướng là cái ẩn giấu, không có hình chất. Tôi khảo các phép xem tướng xưa, thấy lấy hình cách và khí sắc (màu sắc, độ sáng tối, tươi úa hiện trên da mặt) làm ngoại tướng, vì có tên gọi và có hình chất. Lấy tinh thần và giọng nói làm nội tướng, vì có tên gọi mà không có hình chất. Cách bàn như vậy xác thực hơn, và có nghĩa lý chính đại.

 Bàn để sửa cho đúng, phần thứ tư

 Công Đốc nói: Lông dài mọc trong lông mày, lông mũi (?), lông tai, người xưa phần nhiều cho là dấu hiệu sống thọ. Viên Liễu Trang (tức Viên Củng, nhà xem tướng nổi tiếng đời Minh) và Hành Chân (có lẽ chỉ sách "Tướng lý hành chân" đời Thanh) lại càng ra sức bàn rộng về điều này: lông dài trong mày thì sang và thọ ra sao, lông mũi thì giàu và thọ ra sao, lông tai thì sống lâu, mạnh khỏe, yên ổn ra sao. Có thể thấy phép của họ phần nhiều chỉ dựa vào một bộ vị riêng lẻ mà bàn. Đó là cái nhìn phiến diện, hoàn toàn là lối nhỏ hẹp, không biết đại thể. Người xưa coi lông là phần phụ kèm theo của phép xem tướng. Nó cũng có nặng nhẹ tùy bộ vị, có cộng trừ nhân chia, phải lấy cái tính chất quan trọng làm dụng thần (yếu tố chủ chốt được dùng làm căn cứ để đoán).

 Tôi xét thấy lông mày thuộc hệ chính của phế lạc (đường kinh lạc nối với phổi, theo y học cổ). Phổi chủ về lo nghĩ. Sách "Nội kinh" (tức Hoàng Đế Nội Kinh, sách y học cổ nhất của Trung Quốc) nói: "Phổi chủ về da và lông". Vì vậy sự lo buồn hiện ra ở lông mày. Lông mày bình thường thì mềm, nhỏ, thanh, thưa, dài, bóng mượt là hợp cách. Khô cứng, cháy xém, rối, lượn sóng, đục, có lông dài lẫn vào thì đều là cách trái của lông mày, gọi là loại "mày sầu không giãn".

 Theo khảo sát của tôi, lông mày trái có lông dài lộ ra thì chủ về việc ngoài sinh ra rắc rối, cũng có khi hình khắc (xung khắc, gây tai họa hoặc chết chóc cho người thân) anh em, chú bác. Lông mày phải có lông dài lộ ra thì chủ về việc trong nhà sinh ra điều e ngại, cũng có khi hình khắc vợ con. Lại xét: nửa trước của hai lông mày phần nhiều ứng với sự hình khắc anh chị em, nhẹ hơn thì là bất hòa, hại lẫn nhau. Nửa sau của hai lông mày phần nhiều ứng với sự hình thương (gây tổn hại, thương tật) vợ con, nhẹ hơn thì là tranh cãi ý kiến, ngỗ nghịch. Cho nên lông mày có lông dài lộ ra cũng do phế khí (khí của phổi) không thư thái, các khiếu của phổi bị bế tắc, do lo nghĩ uất kết mà trái với trạng thái bình thường.

 Lỗ mũi bên trong thông với thận lạc (đường kinh lạc nối với thận), hai bên thông với đường ống của phổi; đó là chỗ thuộc chính và thuộc phụ của các khiếu. Hình dáng bên ngoài của mũi thuộc hành Thổ, tên "Trung nhạc" bắt đầu từ đó (sách tướng chia mặt thành năm "nhạc" như năm ngọn núi lớn: trán là Nam nhạc, cằm là Bắc nhạc, hai gò má là Đông nhạc và Tây nhạc, mũi ở giữa là Trung nhạc). Lỗ mũi vốn có lông, chỉ phân biệt ở chỗ thu giấu bên trong hay lộ ra ngoài mà thôi.

 Đại khái lông mũi lấy thu giấu, mềm nhỏ làm tốt. Nếu lông thô và nhiều thì thông minh mà vất vả. Nếu lông nhỏ và ít thì nhàn hạ, bình an. Nếu lộ ra ngoài mà dài, thì gia đình có hình khắc người trong nhà, và dòng máu suy yếu, lục thân (sáu hàng thân thích như cha mẹ, anh em, vợ con) không giúp được gì mà còn để lại liên lụy. Tuy chủ về thọ nhưng không phải phúc, mà mũi cũng không phải bộ vị chuyên chủ về thọ. Giả sử lông mày không cao, tai không dài, thần không đầy đủ, khí không tụ, thì dù có lông mũi cũng không thể thọ. Có thể thấy lông mũi lộ ra là dấu hiệu hoàn cảnh ngày càng vất vả, người trong nhà ngày càng yếu, con cháu ngày càng kém cỏi. Rõ ràng đều không phải tướng tốt.

 Xét lỗ tai bên trong thuộc thận lạc, về vận hạn thì ứng với những năm đầu đời. Lông tai tuy chủ về thọ, nhưng có khuyết điểm: hoặc chủ về thần kinh mê muội, hoặc chủ về người trong nhà suy yếu, hoặc chủ về mắt mờ, hoặc chủ về tai điếc. Nếu lông tai càng nhiều càng dài thì sự suy bại càng lớn; đó là hạng người khổ cực nghèo hèn, hoặc hạng người đờ đẫn (?) lo buồn. Ba thứ lông ấy đều không phải tướng tốt, các nhà xem tướng chớ để Liễu Trang, Hành Chân làm cho lầm lạc. Nếu có lông lộ ra thì có thể nhổ đi, dùng rượu xoa bóp, lâu ngày có thể giảm bớt thế của nó, và sự việc ứng vào cũng có thể nhẹ đi. Nay chép thêm vào đây, cũng là một chút bổ sung nhỏ cho phép xem tướng.

 Bàn để sửa cho đúng, phần thứ năm

 Công Đốc nói: Thuyết về phép xem tướng đã có từ lâu. Mỗi khi thời đại thay đổi thì dụng thần cũng vì đó mà chuyển dời. Hiện nay các nước giao thông với nhau, lưu hành khắp thế giới, nhưng mỗi vùng mỗi khác, luật pháp mỗi nước mỗi khác, nên sự ứng nghiệm cũng có chỗ chênh lệch nhau, phải chia theo vùng mà bàn mới được.

 Tôi xét các phép xem tướng mới, có một cuốn "Cốt tướng học" (môn xem tướng xương). Đó là thuyết phiến diện, có lẽ dựa vào sự ứng nghiệm ở một số ít người mà đặt ra. Xét ra, xem tướng xương bắt đầu từ Quỷ Cốc Tử đời Chu (nhà mưu lược nổi tiếng thời Chiến Quốc). Ví như núi có ngọc thô, đá quý để phân biệt sang hèn; vực có ngọc trai, thủy tinh để phân biệt thật giả. Môn xem tướng xương dựa vào lẽ đó mà bàn, đó là thời kỳ quá độ của một nhánh (?) phép xưa của Trung Quốc; đến đời Hán, Đường đã không còn dùng trọn nữa. Môn ấy một khi truyền sang Tây Âu, được người ta tô vẽ văn chương, đổi tên gọi, rồi lại truyền ngược vào Trung Quốc. Như xương Phúc đường ở đuôi lông mày, Trung Quốc gọi là "kho của cải bên ngoài", người phương Tây gọi là "xương tích của", cùng một ý. Dựa vào đó mà lập phép thì vẫn chỉ là phần cành lá của tướng học, không kỹ càng và đáng tin bằng lối bàn kết hợp hình, thần, giọng nói, khí của Đạt Ma. Người phương Tây có được môn này làm bước đầu nghiên cứu, là quá trình thử nghiệm, chưa bằng năm phần trăm của Đạt Ma.

 Lại có một cuốn "Thủ tướng học" (môn xem tướng tay). Tôi xét thuyết xem tướng tay bắt đầu từ Lý Thuần Phong đời Đường (nhà thiên văn, thuật số nổi tiếng). Ông dựa vào phương vị của Bát quái (tám quẻ cơ bản trong Kinh Dịch, mỗi quẻ ứng với một phương hướng) mà lập ra Trung cung (ô ở giữa) và Minh đường (khoảng giữa lòng bàn tay), lấy các đường vân dọc ngang tạo thành hình, theo hình dáng mà đặt ý nghĩa để phân biệt sang hèn. Xét ra, tay chân là tứ chi; chữ "chi" có nghĩa là cành lá, rõ ràng không phải thân chính. Lại nữa, chặt đứt tay chân vẫn chưa đến nỗi chết, rõ ràng tay chân không quan trọng bằng đầu mặt. Cho nên phép đo lường của Đạt Ma lấy đầu mặt chiếm bảy phần mười, toàn thân chiếm ba phần mười, cũng là xuất phát từ sự phân biệt nặng nhẹ mà định ra. Phàm mỗi người mà đo bằng một trăm phần, thì hai bàn tay được ba phần; tuyệt đối không thể lấy ba phần mà thắng chín mươi bảy phần. Giả sử hai môn ấy đôi khi ứng nghiệm, hoặc ngầm hợp với hình và thần, thì cũng không đủ làm phép nhất định.

 Gần đây có cuốn "Tướng pháp đại quan", thu thập hình vẽ các danh tướng, danh thần đời Thanh, cùng các vĩ nhân, danh lưu, đào kép nổi tiếng, kỹ nữ nổi tiếng thời Dân Quốc, không gì là không cố sức sưu tầm in vào, lấy làm bằng chứng. Đó là kiểu "theo tranh tìm ngựa" (cứ máy móc dựa theo hình mẫu mà đi tìm cái thật, không biết biến thông), lại mắc vào cái lỗi của sách tướng "Thủy kính" là dẫn chuyện xưa làm bằng chứng. Xét ra, hình chất và thần khí của mỗi người đều khác nhau, dù cùng cha mẹ sinh ra trước sau, hay sinh đôi (?), cũng đều có điểm khác biệt, làm sao có người giống hệt nhau để so sánh? Giả sử có giống nhau, thì thời đại trước sau thay đổi, cảnh khốn cùng hay hanh thông mỗi người mỗi khác, làm sao lại có sự nghiệp cùng một loại để định giới hạn của họ? Nếu đặt tên là "Tượng phổ đại quan" (tập tranh chân dung) thì được; đây không phải là sách do nhà xem tướng làm ra. Phàm ai đọc sách của tôi, xin hãy chú ý năm chương về phép đo lường ở phía sau, cùng các yếu quyết về phép xem linh hoạt, thì mới

 là đúng dòng chính, không thiên lệch.

 Bàn để sửa cho đúng, phần thứ sáu

 Công Đốc nói: Các nhà xem tướng gần đây đoán sự giàu có ở cung Tài bạch (vùng trên mặt chủ về tiền của) chỉ dựa vào Thổ tinh (tức cái mũi; sách tướng gọi các bộ phận trên mặt theo tên năm sao ứng với năm hành) mà bàn, lại còn chỉ trỏ mù quáng, thổi phồng bừa bãi, thường có những lời không hợp lẽ thường. Lại lấy một bộ vị Thổ tinh mà bao trùm mọi mặt, đó là hiểu sai phép xem tướng. Vì các loại tiền của rất nhiều: có của tổ nghiệp được hưởng chính thức; có của tự mình gây dựng mà giữ được; có của làm quan mà giàu; có của được hưởng lệch nhờ thừa tự (làm con nối dõi, thờ cúng cho một chi khác trong họ); có của phát đạt bất ngờ; có lợi ích nhờ giao thiệp; có của nhờ con cháu làm rạng rỡ; có của nhờ họ hàng nâng đỡ; có của nhờ bạn bè thân thiết giúp sức; có sự nghiệp phát đạt ở nơi xa; có của nhờ vợ ngầm giúp; có của nhờ người làm siêng năng. Cho nên không thể chỉ một bộ vị Trung nhạc mà bao trùm hết được. Nay đặc biệt chia loại kê ra dưới đây.

 Một. Tiền của do tổ nghiệp để lại, được hưởng chính thức: lấy Nam nhạc (trán) cao vượt, rộng, đầy đặn làm trọng; Sơn căn (chỗ sống mũi thấp nhất, nằm giữa hai mắt) có sống mũi, phần trên đầy chắc là thứ hai. Có tổ nghiệp hay không, nên xét ở hai bộ vị này. Còn tổ nghiệp nhiều hay ít, thì xem thế của bộ vị ra sao, và khí chất tụ lại thế nào, mà phân biệt định ra.

 Hai. Tiền của do tự mình gây dựng mà giữ được: lấy Thổ tinh (mũi) đầy đặn, tròn, cân đối làm trọng; Niên thượng, Thọ thượng (hai vị trí trên sống mũi, ngay dưới Sơn căn) có sống thẳng như cột, tròn như ống cuộn là thứ hai. Có gây dựng được hay không, nên xét ở hai bộ vị này. Còn gây dựng nhiều hay ít, thì xem bộ vị nổi lên mạnh mẽ đến đâu, và khí tụ dày hay mỏng, mà phân biệt định ra.

 Ba. Tiền của do làm quan mà giàu: lấy hai mắt thanh tú, thần đầy đủ mà kín đáo làm trọng; hai bên trán vươn chếch lên, dày dặn, có chỗ đỡ là thứ hai. Túi tiền làm quan có dồi dào hay không, nên xét ở hai bộ vị này. Còn ruộng nhà nhiều hay ít, thì xem bộ vị đầy đủ đến đâu, và khí tụ lâu hay tạm, mà phân biệt định ra.

 Bốn. Tiền của được hưởng lệch nhờ thừa tự: lấy hai Thiên thương (hai vùng ở góc trán phía trên thái dương) đầy đặn, nổi mạnh làm trọng; Thổ tinh dày dặn, tròn đầy là thứ hai. Có được hưởng sản nghiệp lệch hay không, nên xét ở hai bộ vị này. Còn được hưởng nhiều hay ít, thì xem bộ vị dày hay mỏng, và khí tụ mạnh hay yếu, mà phân biệt định ra.

 Năm. Tiền của phát đạt bất ngờ: lấy Lan đài (cánh mũi bên trái) tròn, dày, thu gọn cân đối làm trọng; lại lấy Lan đài có khí vàng, sắc tím để định. Như tiền của ngoài dự liệu, nên xét ở bộ vị này. Còn được nhiều hay ít, thì xem bộ vị lớn hay nhỏ, và khí sắc sáng tươi, đậm hay nhạt, kết hợp với Ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, năm yếu tố cơ bản mà người xưa cho là cấu thành vạn vật) và bốn mùa, mà phân biệt định ra.

 Sáu. Tiền của lợi ích nhờ giao thiệp: lấy Đình úy (cánh mũi bên phải) tròn, dày, thu gọn cân đối làm trọng; lại lấy Đình úy có khí vàng, sắc tím để định. Như các khoản tài lợi nhờ giao thiệp, nên xét ở bộ vị này. Còn được nhiều hay ít, thì xem bộ vị lớn hay nhỏ, và khí sắc sáng tươi, đậm hay nhạt, kết hợp với Ngũ hành và bốn mùa, mà phân biệt định ra.

 Bảy. Tiền của nhờ con cháu phát đạt, làm rạng rỡ đại nghiệp: lấy Địa khố (vùng hai bên cằm) đầy đặn mà hướng chầu lên làm trọng; Nhân trung (rãnh giữa mũi và môi trên) sâu dài, Thổ tinh tròn nổi là thứ hai. Con cháu có làm rạng rỡ gia môn hay không, nên xét ở ba bộ vị này. Còn con cháu phát đạt nhiều hay ít, thì xem thế của bộ vị ra sao, và khí sắc tươi nhuận là nổi nổi bên ngoài hay đầy đặn thật sự, mà phân biệt định ra.

 Tám. Tiền của nhờ họ hàng, lục thân nâng đỡ: lấy khóe miệng hướng lên, Thực thương và Lộc thương (hai vị trí ở hai bên khóe miệng) thu gọn làm trọng; Tỉnh táo (hai lỗ mũi) cân xứng là thứ hai. Có được họ hàng, lục thân giúp đỡ hay không, nên xét ở hai bộ vị này. Còn được nâng đỡ mà phát đạt nhiều hay ít, thì xem thế của bộ vị ra sao, và khí sắc sáng tươi đậm hay nhạt, mà phân biệt định ra.

 Chín. Tiền của nhờ anh em, người cùng vai vế giúp nhau mà phát: lấy hai lông mày thanh tú, dài làm trọng; Ấn đường (khoảng giữa hai đầu lông mày) đầy đặn, phẳng, nổi là thứ hai. Có được tiền của nhờ anh em, người cùng vai vế giúp nhau hay không, nên xét ở hai bộ vị này. Còn được giúp mà phát đạt nhiều hay ít, thì xem thế của bộ vị ra sao, và khí sắc sáng tươi đậm hay nhạt, nổi nổi hay không, mà phân biệt định ra.

 Mười. Tiền của phát đạt nhờ bạn thân phò tá, bè bạn giúp sức: lấy hai gò má cao nổi, vươn chếch lên tới Ngọc đường (một vị trí ở phía trên, ngang vùng gò má (?)) làm trọng; Pháp lệnh (hai nếp nhăn chạy từ cánh mũi xuống hai bên mép) đầy, đường nếp dài là thứ hai. Bạn thân, bè bạn có phò tá, giúp sức cho mình phát đạt hay không, nên xét ở hai bộ vị này. Còn được giúp từ bên ngoài mà phát đạt nhiều hay ít, thì xem thế của bộ vị ra sao, và khí sắc sáng tươi đậm hay nhạt, mà phân biệt định ra.

 Mười một. Người bỏ quê ra đi, phát đạt ở đất xa, lập nghiệp ở bên ngoài: lấy xương Phúc đường ở đuôi lông mày cao, có gờ, nổi đầy làm trọng; Biên thành (vùng rìa trán sát chân tóc ở hai bên) phía trên bị khuyết rồi lại vươn lên là thứ hai. Có lập nghiệp được ở đất khách hay không, nên xét ở hai bộ vị này. Còn phát đạt nhiều hay ít, thì xem thế của bộ vị và độ nổi lộ, lại xem khí sắc vàng tím có đầy đủ không, mà phân biệt định ra.

 Mười hai. Tiền của nhờ vợ ngầm giúp: lấy Gian môn (vùng đuôi mắt, chủ về vợ chồng) dựng lên, phía trên ngang tới Ngọc đường, vết chân chim (nếp nhăn ở đuôi mắt) hướng lên làm trọng; hai gò má đầy dày là thứ hai. Có sức giúp đỡ của vợ trong nhà hay không, và có phát nhờ sự ngầm giúp ấy hay không, nên xét ở ba bộ vị này. Còn phát đạt nhiều hay ít, thì xem bộ vị mạnh hay yếu, và khí sắc vàng tím đậm hay nhạt, lớn hay nhỏ, mà phân biệt định ra.

 Mười ba. Tiền của phát đạt nhờ người làm siêng năng, đắc lực, hữu dụng: lấy má và hàm nổi mạnh, dày như thành hai lớp làm trọng; hai Tiên khố (vị trí ở hai bên phía dưới, gần miệng và hàm (?)) phẳng, dày, đầy nổi là thứ hai. Có người làm đáng tin cậy, đắc lực hay không, nên xét ở hai bộ vị này. Còn phát đạt nhiều hay ít, thì xem thế nổi và độ dày nặng của bộ vị, và khí sắc sáng tươi, mà phân biệt định ra.

 Bàn để sửa cho đúng, phần thứ bảy

 Công Đốc nói: Tôi xét những người làm nghề tinh mệnh (đoán số mệnh theo ngày giờ sinh và các sao) và xem tướng gần đây, khi tính vận lưu niên (vận hạn từng năm một) đều lấy ngày sinh làm mốc cơ bản để khởi tính. Lại có thuyết cho rằng qua ngày sinh nhật thì có bao nhiêu "dư khí" (phần khí dư ra). Người nay phần nhiều dùng phép ấy, nhưng đó là theo phép người xưa, hay là phép cải cách mới? Theo tôi khảo xét, ứng nghiệm thì rất ít, không ứng nghiệm thì nhiều hơn. Nghìn đời nay chưa ai làm rõ chân tướng, cũng không có phép tiêu chuẩn nhất định nào để dùng.

 Tôi xét khí hậu trời đất, âm dương, mặt trời mặt trăng đều có lẽ đầy vơi, tăng giảm, mà phần thiếu thì nhiều hơn, cho nên phải có số ngày dư dồn lại thành tháng nhuận mới thành một năm. Sự biến đổi âm dương của khí hậu, lấy phép tính mà xét, thì từ Hạ chí một khí âm bắt đầu sinh, Đông chí một khí dương bắt đầu sinh; đó là then chốt của sự giao đổi khí hậu trời đất. Lại xét Đạt Ma và Ma Y (Ma Y đạo giả, ông tổ của tướng học thời Ngũ Đại – Tống) đều chưa chỉ định phép tính vận. Còn Liễu Trang, Hành Chân thì mỗi người theo ý riêng mà hiểu sai, hoặc theo phong tục một châu một huyện mà quy định, cho nên mới có thuyết vượt quá một tuổi.

 Tôi dựa vào Hà đồ, Lạc thư (hai đồ hình số cổ, nền tảng của các môn thuật số), cùng các môn số Âm phù, Diễn cầm, Đại lục nhâm, Thái ất (các môn thuật số dùng để bói đoán) và các số khác (?) mà khảo chứng, thì thấy nên lấy mùa xuân làm đầu, trải qua bốn mùa xuân, hạ, thu, đông mới (?) thành một năm. Còn người sinh tháng giêng hay sinh tháng chạp, thì mấy tháng đã qua tính đến lúc sinh đều là dư khí; phần dư nhiều hay ít chính là lẽ đầy vơi.

 Lấy tháng Tý làm đầu năm ("kiến Tý", tức lấy tháng mười một âm lịch, tháng có tiết Đông chí, làm tháng đầu năm, như lịch nhà Chu) thực là theo thuyết Đông chí một khí dương mới sinh, đó là ứng với trời. Lấy tháng Sửu làm đầu năm ("kiến Sửu", tức tháng chạp, như lịch nhà Thương) thực là theo thuyết nắm hai đầu mà dùng phần giữa, đó là ứng với đất. Lấy tháng Dần làm đầu năm ("kiến Dần", tức tháng giêng, như lịch nhà Hạ) thực là theo thuyết tiết Lập xuân khí trời bắt đầu bốc lên, đó là ứng với người. Cho nên Khổng Tử có câu "dùng lịch nhà Hạ", vì nó hợp với tiết khí và ngày mồng một, ngày rằm của tháng (?). Đây là phần con người nhận được một cách chính đáng. Tính vận theo xuân, hạ, thu, đông thì chính đại và hợp phép hơn. Còn tính từ ngày sinh là theo lối phong tục kỷ niệm thông thường, không theo khí hậu, tiết lệnh, đều là đường nhánh lệch lạc, không hợp phép.

 Lại như người dạng Thủy hình (dáng người thuộc hành Thủy) thì cộng một tuổi, dạng Hỏa cộng hai tuổi, dạng Kim cộng ba tuổi, dạng Mộc cộng bốn tuổi, dạng Thổ cộng năm tuổi; đó là theo sự biến hóa của khí trong Hà đồ, Lạc thư, thuận nhận hay nghịch nhận mà dùng. Người kiêm thể (mang lẫn hai dạng hình) mà hai hành sinh cho nhau thì gộp lại mà cộng; kiêm thể mà hai hành khắc nhau thì gộp lại rồi giảm một nửa. Đó đều là phép tính phần dư và phần thiếu. Vận lưu niên dựa vào đó mà tính, cũng như phép dồn số dư thành tháng nhuận để thành một năm. Tôi đã kinh nghiệm hơn hai mươi năm, nhiều lần ứng nghiệm, không sai. Nay đặc biệt quy định cách lấy nghĩa này làm phép nhất định cho nghìn đời sau, nên chép thêm vào đây, để đợi các bậc cao minh đời sau kiểm chứng.

 Ý nghĩa của năm dạng hình

 Một là Mộc hình (dáng người thuộc hành Mộc). Thanh tú, dài, cao thẳng, gầy mảnh; được khí của "năm cái dài" mà thành. Quẻ của nó là quẻ Chấn (một trong tám quẻ, tượng sấm, ứng phương đông và mùa xuân). Âm của nó là âm Giốc (một trong năm âm cổ: Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ, ứng với năm hành). Đó là lúc khí trời mới bắt đầu bốc lên, muôn vật nhờ đó mà sinh ra. Cao, thẳng, đứng sừng sững, thanh tú, dài, là chính thể của dạng Mộc, do nhận được khí ngay chính mà sinh ra. Eo lệch, lõm, yếu, dáng nhẹ nhảy nhót, lưng lõm, là phản thể của dạng Mộc, do nhận phải khí không ngay chính mà sinh ra.

 Nếu dạng Mộc có sắc xanh tươi nhuận, đó là sắc bản chất của nó, chủ về thanh quý mà không có quyền, danh cao, thọ lâu; hơi có bệnh tật, và tính tình cậy tài, kiêu ngạo lệch lạc. Nếu có sắc trắng (thuộc Kim), đó là "gọt gỗ thành đồ dùng", chủ về giàu sang công danh, quyền lớn, làm nên việc; hơi phải chịu vất vả, và tính tình cứng nóng, cậy dũng. Nếu có sắc vàng (thuộc Thổ), đó là Mộc và Thổ chế ngự nhau mà chuyển hóa nhau, chủ về giàu vừa (?), sang vừa, vất vả, hình khắc; hơi có bệnh tật, và tính tình sáng suốt nhanh nhạy nhưng ngại khó. Nếu có sắc đen (thuộc Thủy), đó là "khách lấn ngôi chủ", chủ về gian truân trắc trở, lật lọng, bệnh hiểm, chuyện miếng ăn cái mặc khó khăn; cũng có chết yểu, khổ sở, và tính tình thông minh mà lười nhác. Nếu có sắc đỏ (thuộc Hỏa), đó là "thông linh mà phát tiết ra", chủ về giàu sang mà gặp vấp ngã, hiểm trở, hình thương; cũng có vất vả oán hận, và tính tình có trí mà cố chấp. Cho nên dạng Mộc thuần nhất là gốc của phẩm cách tiên nhân. Nó thuộc về đức Nhân, dùng để định sang hèn. Vị của nó là chua.

 Hai là Thủy hình. Tròn, dày mà thanh, béo, rộng, ngắn, nặng; được khí của "năm cái tròn" mà thành. Quẻ của nó là quẻ Khảm (tượng nước, ứng phương bắc và mùa đông). Âm của nó là âm Vũ. Đó là lúc khí trời chìm xuống đến cùng cực, muôn vật nhờ đó mà thu giấu. Tròn, béo, thanh, nặng, ngồi vững như đóng đinh trên đá, là chính thể của dạng Thủy, do nhận được khí ngay chính mà sinh ra. Xương yếu, thịt nhão chảy, phần trên nặng, mông lép, là phản thể của dạng Thủy, do nhận phải khí không ngay chính mà sinh ra.

 Nếu dạng Thủy có sắc đen tươi nhuận, đó là sắc bản chất của nó, chủ về đại phú đại quý, quyền lớn, danh lớn; cũng có lao tâm, và tính tình anh minh, trí xa. Nếu có sắc trắng (Kim sinh Thủy), đó là sinh nhau, chuyển hóa nhau, chủ về giàu sang công danh, uy quyền vang xa muôn dặm; hơi có lật lọng, và tính tình mưu trí, thâm hiểm. Nếu có sắc đỏ, đó là "Thủy Hỏa ký tế" (tên một quẻ trong Kinh Dịch, ý là nước và lửa giao hòa, giúp nhau thành việc), chủ về sang quý, tiếng thơm lưu truyền, chí hướng khác người; hơi có nghèo khó, và tính tình sâu xa, uyên bác. Nếu có sắc xanh, đó là khắc nhau mà chuyển hóa, chủ về sang, có danh, có quyền, gánh vác vất vả, lo lập công; cũng có hình thương, và tính tình dũng cảm làm việc nhưng có thiên kiến. Nếu có sắc vàng, đó là "khách xâm ngôi chủ", chủ về giàu nhỏ, sang nhỏ, được hưởng yên ổn, nhiều lộc; hơi có bệnh khổ, và tính tình mềm yếu, cầu an tạm bợ. Cho nên dạng Thủy thuần nhất là gốc của phẩm cách Phật. Nó thuộc về đức Trí, dùng để định hiền ngu. Vị của nó là mặn.

 Ba là Kim hình. Xương cứng, thịt chắc, vuông vức, có góc cạnh; được khí của "năm cái vuông" mà thành. Quẻ của nó là quẻ Đoài (tượng đầm, ứng phương tây và mùa thu). Âm của nó là âm Thương. Đó là lúc khí trời mới bắt đầu hạ xuống, muôn vật nhờ đó mà tàn úa. Vuông vức, có góc cạnh, xương thịt rắn chắc, là chính thể của dạng Kim, do nhận được khí ngay chính mà sinh ra. Lõm, gầy gọt, nghiêng lệch, thịt nhiều xương ít, là phản thể của dạng Kim, do nhận phải khí không ngay chính mà sinh ra.

 Nếu dạng Kim có sắc trắng tươi nhuận, đó là sắc bản chất của nó, chủ về uy quyền như bậc vương bá, sự nghiệp danh tiếng lớn; cũng có thù oán, và tính tình tinh tường, cứng cỏi cố chấp. Nếu có sắc xanh, đó là khắc mà chuyển hóa thành hữu dụng, chủ về giàu sang nhiều lộc, con cháu nối nghiệp; hơi có bôn ba, và tính tình nhanh nhẹn nhưng câu nệ tiểu tiết. Nếu có sắc vàng, đó là sinh nhau mà chuyển hóa, chủ về giàu sang bậc trung, cơm áo đầy đủ; hơi có lúc thành lúc bại, và tính tình chín chắn nhưng nhát gan. Nếu có sắc đen, đó là sinh nhau mà không chuyển hóa, chủ về sang mà gặp vấp ngã, giàu mà hao tán; cũng có bệnh hiểm, và tính tình cứng cỏi mà hẹp hòi. Nếu có sắc đỏ, đó là "luyện kim thành đồ dùng", chủ về giàu sang mà vất vả, bị dồn ép mới thành công; cũng có hình thương, và tính tình quả quyết, tự cho mình là đúng. Nếu là dạng Kim thuần nhất thì là phẩm cách đế vương, tướng soái, tể tướng. Nó thuộc về đức Nghĩa, dùng để định thọ yểu. Vị của nó là cay.

 Bốn là Thổ hình. Đôn hậu, nặng nề, sâu, đậm (chữ "trọc" ở đây chỉ vẻ dày đậm, nặng nề, không thanh mảnh), phẳng đều; được khí của "năm cái đậm" mà thành. Quẻ của nó là quẻ Khôn (tượng đất). Âm của nó là âm Cung. Đó là lúc khí trời nửa lên nửa xuống, muôn vật nhờ đó mà được dung chứa. Đôn hậu mà sâu, đậm nặng, rộng phẳng, là chính thể của dạng Thổ, do nhận được khí ngay chính mà sinh ra. Eo thắt như ong, mông lép, thịt nổi phù mà nhão chảy, là phản thể của dạng Thổ, do nhận phải khí không ngay chính mà sinh ra.

 Nếu dạng Thổ có sắc vàng tươi nhuận, đó là sắc bản chất của nó, chủ về đại phú, sống lâu, yên ổn, mạnh khỏe; hơi có điều e ngại, và tính tình đôn hậu mà chần chừ. Nếu có sắc xanh, đó là bị chế ngự, xâm phạm, chủ về giàu vừa, sang nhỏ, vất vả, bị kìm kẹp; cũng có lật lọng, và tính tình thiên tư, tham bậy. Nếu có sắc trắng, đó là Kim và Thổ chuyển hóa nhau, chủ về sang nhỏ, vốn sẵn đầy đủ, danh nhỏ, có tay nghề chuyên môn; cũng có ý riêng tư, và tính tình lệch lạc, tự phụ. Nếu có sắc đen, đó là khắc mà không chuyển hóa, chủ về hình khắc, bệnh khổ, vất vả vì cơm áo; cũng có chết yểu, và tính tình hẹp hòi, ngu tầm thường. Nếu có sắc đỏ, đó là "lửa nung đất khô", chủ về khổ cực bôn ba, hình khắc, bị ràng buộc; cũng có nghèo khó, và tính tình câu nệ, vụng dại. Nếu là dạng Thổ thuần nhất thì là phẩm cách đại phú, sống lâu. Nó thuộc về đức Tín, dùng để định nghèo giàu. Vị của nó là ngọt.

 Năm là Hỏa hình. Dáng lộ, có đỉnh nhọn, trên nhọn dưới rộng; được khí của "năm cái lộ" mà thành. Quẻ của nó là quẻ Ly (tượng lửa, ứng phương nam và mùa hạ). Âm của nó là âm Chủy. Đó là lúc khí trời bốc lên đến cùng cực, muôn vật nhờ đó mà lớn lên. Trên nhọn dưới đầy, nhọn lộ nổi thành đỉnh, là chính thể của dạng Hỏa, do nhận được khí ngay chính mà sinh ra. Môi vểnh như thổi, hơi thở ngắn, đục, căng, khô cháy, là phản thể của dạng Hỏa, do nhận phải khí không ngay chính mà sinh ra.

 Nếu có sắc đỏ tươi nhuận, đó là sắc bản chất của nó, chủ về công hầu, tướng soái, tể tướng, phát đạt trong thế nguy; cũng có gian nan hiểm trở, và tính tình nhanh nhẹn, kiêu dũng. Nếu có sắc trắng, đó là "lửa nung kim hỏng", chủ về giàu sang mà gặp hiểm, nhiều lần thành nhiều lần bại; cũng có cô độc, hình khắc, và tính tình tham bậy, phóng túng. Nếu có sắc xanh, đó là "Mộc Hỏa thông linh" (gỗ sinh lửa, hai hành thông suốt với nhau), chủ về giàu nhỏ, sang nhỏ, vất vả, bị ràng buộc; cũng có vướng víu, và tính tình do dự, thấy lợi nhỏ. Nếu có sắc vàng, đó là sinh nhau mà không chuyển hóa, chủ về giàu hơn sang, phiêu bạt, hình khắc; cũng có tàn phá, và tính tình keo kiệt, nông nổi rối ren. Nếu có sắc đen, đó là "Thủy Hỏa không giao" (nước lửa không hòa hợp), chủ về vấp ngã thất bại, sa sút lạnh lẽo, hình thương; cũng có bệnh tật chết yểu, và tính tình vụng về, thiên lệch, tà hoặc. Nếu là dạng Hỏa thuần nhất thì là phẩm cách công hầu, tướng soái, tể tướng. Nó thuộc về đức Lễ, dùng để định cứng mềm. Vị của nó là đắng.

 Bàn về sự biến thông của năm dạng hình

 Công Đốc nói: Tướng người có nghìn kiểu, nhưng khó ra ngoài các mối sinh khắc chế hóa (các quan hệ giữa năm hành: sinh ra nhau, khắc nhau, kiềm chế nhau, chuyển hóa nhau). Phép xem tướng vốn vô cùng, phải tham khảo ý nghĩa của lành dữ, họa phúc.

 Hình cách mỗi người đều nhận được khí riêng mà sinh ra. Sinh nhau, chuyển hóa nhau là tốt; tranh nhau, khắc nhau là xấu. Phàm định cách cục, trước hết phải hiểu rõ nghĩa của chủ (hành chính của hình tướng), khách (hành phụ xen vào) và kiêm thể, đó là bước thứ nhất; vì lành dữ, họa phúc đều ở trong đó. Hợp cách thì giàu sang, sống lâu; không hợp cách thì nghèo hèn, vất vả.

 Một bên lớn một bên nhỏ là không xứng. Vừa lõm vừa lộ là không trọn vẹn.

 Ngũ quan (năm bộ phận chính trên mặt theo sách tướng: tai, lông mày, mắt, mũi, miệng) lấy sự mở mang làm tốt. Ngũ nhạc (năm vùng nổi trên mặt: trán, cằm, hai gò má, mũi) lấy sự cân xứng làm tốt. Cho nên một lớn một nhỏ là đều bị khắc chế mà có khuyết điểm. Lõm là do thiếu thốn mà sinh ra suy bại. Lộ là do không hợp mà thành hình khắc. Cho nên không trọn vẹn cũng là điều phép xem tướng kiêng kỵ. Thiếu thì thấy sự suy bại do khuyết điểm; thừa thì thấy sự vất vả do hình thương; đều không phải tướng tốt, không hợp phép.

 Trán cao mà tai vểnh ngược, chủ về phúc ấm đời trước bị hao phá; đó là Hỏa khắc Kim.

 Nam nhạc (trán) cao lộ là Hỏa có thừa. Tai vểnh ngược, vành tai (luân là vành ngoài, quách là gờ trong) bay ra là Kim không đủ. Cho nên Hỏa khắc Kim, phúc ấm đời trước bị hao phá, tổ nghiệp tiêu điều. Tôi thường thấy người Nam nhạc cao rộng mà lại không có cơ nghiệp đời trước, đều là do vành tai vểnh ngược, gờ tai bay ra, không xứng với trán. Vì hai tai ứng với thời đầu đời, nên không giữ được cơ nghiệp đời trước mà thấy hao phá.

 Trán nhọn mà cằm to, chủ về cả đời khốn cùng; đó là Thủy khắc Hỏa.

 Tôi xét Nam nhạc nhọn gọt là Hỏa không đủ. Địa các (cằm) đầy to là Thủy có thừa. Cho nên Thủy khắc Hỏa, cả đời khốn cùng, vất vả, hình khắc. Tôi thường thấy người Địa khố đầy đặn mà lại chịu nghèo khó, cũng là do Thượng đình (phần trên của mặt, từ chân tóc đến lông mày) nhọn yếu, không xứng; Hỏa tinh bị Thủy khắc vậy. Tức là ý Thiên đình (giữa trán) phải đủ sức thắng được Địa các (?).

 Tai to mà mắt nhỏ, ngu dốt không hiểu biết; đó là Kim hại Mộc.

 Hai tai là Kim tinh; nếu hình chất dài to là Kim có thừa. Hai mắt là Mộc tinh, bên trong thuộc can lạc (đường kinh lạc nối với gan); nếu hình dáng quá nhỏ là Mộc không đủ. Cho nên Kim khắc Mộc, tư chất trời cho ngu vụng, bị kìm chế nhưng thọ. Phàm người thông minh thì tai và mắt xứng nhau: tai có dái tai thõng, mắt có ánh sáng trong, hai bên không khắc nhau mà lại dùng được cho nhau.

 Mắt lộ mà mũi yếu, hung hiểm liên tiếp; đó là Mộc khắc Thổ.

 Hai mắt to mà lộ là Mộc có thừa. Mũi nhỏ, yếu, nhọn là Thổ tinh không đủ. Cho nên Mộc khắc Thổ, ứng vào hình khắc người trong nhà, hiểm nguy thất bại, hung hiểm vấp ngã, đều là do Thổ bị Mộc khắc. Phàm sang ở mắt, giàu ở mũi, then chốt thành bại là ở đây. Nếu hai bên khắc chế nhau thì dù sang cũng nghèo, lại có nguy cơ sụp đổ, bản thân làm tan nhà.

 Mũi to mà miệng nhỏ, là cách bỏ quê ra đi; đó là Thổ khắc Thủy.

 Mũi là Thổ tinh, đầy đặn quá to là Thổ có thừa. Miệng nhỏ môi mỏng là Thủy tinh không đủ. Thủy bị Thổ khắc thì bị lục thân liên lụy, có họa trong ngoài, vì thế phải bỏ quê ra đi, không có đất dung thân. Vì miệng là then chốt của cơm áo. Thổ tinh tuy to nhưng đứng trơ trọi một mình mà vô dụng.

 Râu mép thô mà lông mày nhỏ, là hạng bị người dưới khinh, bị họ hàng liên lụy; đó là dưới phạm trên.

 Lông mày là cơ quan chủ về văn vẻ, ở trên nên là chủ. Râu mép là biểu hiện của Hạ đình (phần dưới của mặt, từ nhân trung đến cằm), ở dưới nên là khách. Cả hai đều lấy mềm nhỏ làm hợp cách. Nếu lông mày thô rậm mà râu mềm nhỏ, đó là cách trên trùm dưới, chưa đến nỗi có hại. Nếu lông mày mềm nhỏ mà râu thô rậm, đó là cách khách lấn chủ, dưới khinh trên, tất nhiên có hại, bị lấn át ngược đãi, bị lừa gạt mà liên lụy.

 Cho nên phép rằng: âm dương giao hợp thì muôn vật sinh ra; năm hành đan xen thì muôn vật được dùng.

 Sự bẩm thụ của con người là do âm dương giao hợp mà muôn vật phát sinh. Trời có âm dương mà công việc của một năm thành tựu; người có âm dương mà sinh ra nam nữ; khí có âm dương mà phân ra lạnh nóng; đất có âm dương mà thu được ngũ cốc. Phàm đạo người, các loài vật, đồ dùng đều nhờ sự sinh khắc chế hóa của năm hành mà dùng được. Hình cách, khí sắc của con người cũng hợp với âm dương, năm hành.

 Năm hành cân đều thì sinh nhau mà hữu dụng. Năm hành mạnh yếu chênh lệch thì khắc nhau mà gây hại.

 Cho nên bên trong người có năm hành, đó là tim, gan, tỳ, phổi, thận. Bên ngoài có năm hành, đó là lông mày, mắt, mũi, tai, miệng. Năm hành không được thái quá, cũng không được thiếu. Nếu năm hành bên trong thiếu thì sinh bệnh tật. Năm hành bên ngoài thiếu thì bị cái hại nghèo hèn. Thái quá thì tổn thương, có cô độc, hình khắc. Không đủ thì có hại, có chết yểu, hèn hạ.

 Tròng mắt trong, trán rộng, ắt là người sang trọng hào kiệt. Thần đầy đủ, nhạc lớn, mới là bậc hiền tài kiệt xuất.

 Tròng mắt trong chủ về sang, trán rộng cũng chủ về sang. Nếu có cả hai thì là bậc hào kiệt trong hàng sang trọng. Người thần đầy đủ thì khí dày mà trí khôn đặc biệt, lại là dấu hiệu sống thọ. Người nhạc lớn chủ về có hành động khác thường, tiếng thơm muôn đời; đó là phẩm cách của bậc hiền tài kiệt xuất, lập được công phi thường.

 Kim và Mộc không được khắc nhau. Thủy và Hỏa không được phạm nhau.

 Kim và Mộc không được ngang nhau mà tranh nhau, vì như thế là khắc nhau mà gây hại. Thủy và Hỏa không được ngang nhau mà tranh nhau, vì như thế cũng là khắc nhau mà gây hại. Cho nên Kim nhiều Mộc ít thì là khắc mà chuyển hóa thành hữu dụng; Mộc nhiều Kim ít thì là gọt gỗ thành đồ dùng. Thủy và Hỏa cũng vậy; tranh nhau thì không giúp nhau thành việc được.

 Vì thế Kim không ngại vuông, Mộc không ngại gầy, Thủy không ngại béo, Hỏa không ngại lộ, Thổ không ngại đậm. Thuần nhất thì giàu sang, sống lâu; trái phạm thì vất vả, nghèo hèn.

 Kim lấy vuông làm dùng, nên không ngại vuông. Mộc không ngại gầy, vì lấy gầy làm dùng. Thủy lấy tròn béo làm dùng, nên không ngại béo. Hỏa lấy lộ làm dùng, nên không ngại lộ. Thổ lấy đậm làm dùng, nên không ngại đậm. Năm dạng hình mỗi dạng được đúng chính thể thì đều giàu sang, sống lâu; trái phạm thì vất vả nghèo hèn, gian truân, chết yểu.

 Giống Kim mà được Kim thì cứng cỏi, kiên nghị, sâu sắc, uy quyền vang xa muôn dặm. Giống Mộc mà được Mộc thì của cải đầy đủ, tiếng thơm nghìn năm.

 Dạng Kim thuần mà được khí Kim, chủ về đại quý, có quyền thế. Dạng Mộc thuần mà được khí Mộc, chủ về thanh quý mà giàu đủ. Cho nên đế vương, tướng soái, tể tướng phần nhiều xuất từ dạng Kim. Phẩm cách tiên nhân phần nhiều xuất từ dạng Mộc, kế đến là thánh hiền, sau nữa là danh sĩ, danh lưu, có sự nghiệp lưu tiếng thơm; còn giàu đủ thì là việc thứ yếu.

 Giống Thủy mà được Thủy thì văn học sang trọng, phúc trạch dài lâu không dứt. Giống Thổ mà được Thổ thì giàu, có kho của, vàng chất từng đống.

 Dạng Thủy thuần mà được khí Thủy, chủ về đại phú quý, có quyền thế. Dạng Thổ thuần mà được khí Thổ, chủ về đại phú và có dấu hiệu sống thọ. Cho nên đế vương phần nhiều xuất từ dạng Thủy, kế đến là phẩm cách công hầu. Người cự phú phần nhiều xuất từ dạng Thổ, kế đến cũng là giàu nhất một châu một huyện.

 Giống Hỏa mà được Hỏa thì chủ về mưu trí, có công danh do vất vả (?) qua hiểm trở. Chủ và khách hợp nhau thì cũng giàu sang, được hưởng phúc trạch bình yên.

 Dạng Hỏa thuần do nhọn lộ mà thành, chủ về phẩm cách công hầu, tướng soái, tể tướng. Cho nên Khấu Chuẩn (tể tướng nổi tiếng đời Tống) đầu nhọn như ngòi bút, Mã Chu (đại thần nổi tiếng đời Đường) vai nhô cao như tàu lá chuối (?). Nhưng phần nhiều họ xuất hiện vào lúc gian nan hiểm trở mà lập nên công nghiệp. Nếu chủ và khách trong năm hành hợp nhau thì cũng là cách giàu sang, sống lâu, có phúc dày.

 Dạng Kim được cục Kim, gặp Thổ là tốt. Dạng Thổ được cục Thổ, thấy Hỏa càng hay.

 Dạng Kim chủ về sang; nếu kiêm một chút Thổ thì trong sang có giàu. Dạng Thổ chủ về giàu; nếu kiêm một chút Hỏa thì có chút sang, hợp với chỗ dùng của nó. Đây nói về kiêm thể hợp cách; phần trên nói về cục thuần nhất.

 Dạng Kim mà Hỏa nặng thì của tan như bụi. Dạng Mộc gặp (?) Kim làm thương thì tiền tiêu như tuyết tan.

 Dạng Kim gốc nếu kiêm thể Hỏa một nửa hoặc bốn phần, đều là nói dạng Kim bị tổn thương, cho nên tiền của ngày càng hao tổn. Nếu dạng Mộc gốc kiêm Kim một nửa hoặc bốn phần, cũng là nói Mộc bị tổn thương, mà tiền của tan đi như nước sôi dội lên tuyết.

 Hỏa được sắc đỏ tươi sống động thì dùng ra hiển hách, vinh hiển lạ thường. Thủy gặp sắc đen tươi nhuận thì càng thêm phúc thọ.

 Dạng Hỏa được khí đỏ tươi sống động, tất nhiên lập công lạ mà được phong hầu, làm tể tướng, nhưng là phát đạt từ chỗ hiểm nguy. Cho nên Mã Chu giúp nhà Đường hưng thịnh là vào thời trung hưng; Khấu Chuẩn phò nhà Tống là vào thời đánh thắng giặc. Dạng Thủy được sắc đen tươi nhuận cũng chủ về sang, thọ, nhiều phúc.

 Dạng Hỏa kiêm Mộc ắt vinh hiển vượt bậc. Dạng Thủy gặp Kim, cuối cùng (?) ắt phát đạt.

 Dạng Hỏa vốn do nhọn lộ mà thành; nếu thêm vẻ thanh tú thì thành cục "Mộc Hỏa thông linh", cũng chủ về trí khôn nhanh nhạy, hưởng danh tiếng lớn, lại làm nên sự nghiệp lưu lại sau khi chết; đây nói về sự vinh hiển vượt hẳn người thường. Dạng Thủy kiêm Kim thì là sang có quyền; dù thời thịnh hay thời suy đều là bậc quyền quý, gặp loạn thế lại càng phát sang về đường võ.

 Thổ gặp chút Mộc (?) thì phát đạt lạ thường, thông suốt. Mộc gặp chút Kim thì được gọt thành đồ dùng.

 Dạng Thổ vốn chủ về giàu mà không sang; nếu kiêm một chút Mộc thì là khắc mà chuyển hóa thành hữu dụng, trong giàu có danh sang. Nhưng phần nhiều là công danh đi đường khác (không qua đường thi cử chính thức), nên gọi là "phát đạt lạ thường", vì người ấy biết lợi dụng, và thời thế cũng thuận cho sự lợi dụng. Dạng Mộc kiêm một chút Kim thì được gọt thành đồ dùng, xông pha hiểm nguy mà phát, sang mà có quyền.

 Hỏa gặp chút Kim thì có của mà khó tích, không vào kho. Mộc gặp Kim nặng thì dù sang ắt vất vả, nhiều vấp ngã.

 Hỏa vốn khắc Kim. Nếu Kim nhiều Hỏa ít thì luyện thành kiếm quý mà hữu dụng. Hỏa nhiều Kim ít thì Kim bị nung chảy hết không còn gì, tuy có của mà không vào kho. Kim vốn khắc Mộc. Nếu Mộc ít Kim nhiều thì là khắc mà chuyển hóa thành hữu dụng. Mộc nhiều Kim ít thì là gọt thành đồ dùng. Kỵ nhất là Kim và Mộc mỗi bên một nửa mà tranh nhau.

 Mộc không kiêm Kim thì dù sang mà không có quyền. Hỏa không kiêm Thổ thì đã thành rồi bỗng bại.

 Mộc thuần là phẩm cách tiên nhân thanh quý, có danh lớn mà không có quyền thế; phải được chút Kim để gọt thành đồ dùng thì mới sang mà có quyền. Hỏa là tượng bốc lên, không bền lâu, nên được chút Thổ mới bền lâu; nếu không thì lúc thành lúc bại.

 Thủy và Kim hợp dùng thì mới đại quý không cùng. Kim và Thổ hợp hình thì tuy giàu sang vinh hiển nhưng có giới hạn.

 Trong năm dạng hình, hai dạng Kim và Thủy là đại phú quý; các đế vương nghìn đời phần nhiều xuất từ cục Kim Thủy. Cho nên Kim Thủy hợp dùng mà thành một cục thì đại quý. Kim chủ về sang, Thổ chủ về giàu; nếu Kim Thổ hợp dùng thì là giàu vừa sang vừa, hoặc giàu sang bình thường, như hạng giáo thụ (chức quan coi việc dạy học ở phủ huyện), được vinh hiển nơi quê nhà (?).

 Giọng nói ứng hợp với hình thì lấy theo cách thuần nhất. Trong ngoài không hợp thì cân nhắc mà định.

 Hình cách là biểu hiện của ngoại tướng; giọng nói là khí của nội tướng. Nhưng giọng nói cũng có các âm Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Nếu hợp với hình thì bàn theo cách thuần nhất. Nếu trong ngoài khác nhau thì lại phải xét kỹ mà cân nhắc định ra.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video