Thiên 13 — Phẩm 10 – Chánh quán

 Phẩm thứ mười: Quán xét đúng đắn

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) Bất Không Kiến thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật), nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát muốn thành tựu Bồ-tát niệm Phật tam-muội (trạng thái định tâm sâu nhờ chuyên tâm nhớ nghĩ đến Phật) mà chư Phật đã nói, thì các vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nên gần gũi tu tập pháp gì để có thể thành tựu tam-muội suy ngẫm này?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ-tát ma-ha-tát Bất Không Kiến: "Bất Không Kiến, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát muốn thành tựu niệm Phật tam-muội mà chư Phật đã nói, muốn luôn thấy tất cả chư Phật, phụng sự cúng dường các Thế Tôn ấy, muốn mau thành a-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ vô thượng, chân chính, trọn vẹn của Phật), thì nên trụ trong chánh niệm (sự tỉnh giác đúng đắn), xa lìa tâm tà, dứt bỏ ngã kiến (cái thấy sai lầm cho rằng có một cái "ta" thường còn), suy ngẫm về vô ngã (không có cái "ta" thật sự).

 Nên quán thân này như đám bọt nước; nên quán sắc (phần vật chất, thân xác) như thân cây chuối rỗng ruột; nên quán thọ (cảm giác vui, khổ) như bong bóng trên nước; nên quán tưởng (sự nhận biết, hình dung) như ảo ảnh lúc trời nóng; nên quán hành (các hoạt động tạo tác của tâm) như mây giữa trời; nên quán thức (sự phân biệt nhận biết) như bóng trong gương.

 Bồ-tát nếu muốn vào tam-muội này, nên sinh lòng sợ hãi sâu xa (sợ tội lỗi); nên nghĩ đến việc xa lìa những điều bị chê bai, tránh để người khác quở trách; nên nghĩ đến việc trừ bỏ sự không biết hổ thẹn, thành tựu lòng biết hổ thẹn với mình và với người; nên thành tựu xa-ma-tha (chỉ — phép tu làm tâm dừng lặng) và tì-bà-xá-na (quán — phép tu dùng trí soi xét thấy rõ thật tướng); nên xa lìa hai cực đoan đoạn và thường (chấp rằng chết là mất hẳn, hoặc chấp rằng có cái tồn tại mãi mãi); luôn nghĩ một lòng siêng năng dũng mãnh, trừ bỏ biếng nhác; phát tâm rộng lớn, luôn nhớ quán sát ba môn giải thoát (không: thấy mọi pháp đều không có tự tính; vô tướng: không chấp hình tướng; vô nguyện: không mong cầu dính mắc); luôn nghĩ đến việc trước hết làm sinh ba thứ trí chân chính (?); luôn nghĩ đến việc dứt diệt ba gốc bất thiện (tham, giận, si); luôn nghĩ đến việc thành tựu các khối tam-muội; luôn nghĩ đến việc thành tựu tất cả chúng sinh; luôn nghĩ đến việc nói pháp bình đẳng cho chúng sinh.

 Nên quán bốn niệm xứ (bốn chỗ đặt sự chú tâm quán xét), tức là thân niệm xứ (quán thân không sạch), thọ niệm xứ (quán cảm thọ là khổ), tâm niệm xứ (quán tâm vô thường), pháp niệm xứ (quán các pháp không có cái "ta"). Nên nghĩ đến lỗi hại của bốn thức ăn, tức là đoàn thực (thức ăn vật chất), xúc thực (sự tiếp xúc của giác quan nuôi dưỡng), tư thực (ý chí mong cầu nuôi dưỡng), thức thực (tâm thức duy trì sự sống), và đối với các thức ăn ấy sinh ý tưởng không sạch. Nên nghĩ đến bốn tâm vô lượng (bốn tấm lòng rộng lớn không giới hạn), tức là tu đại từ (đem vui cho người), hành đại bi (cứu khổ cho người), trụ đại hỷ (vui theo điều tốt của người), đủ đại xả (buông bỏ, không phân biệt thương ghét). Nên nghĩ đến việc thành tựu các tầng thiền mà không đắm vị ngọt của thiền, rồi lại suy ngẫm tất cả các pháp.

 Luôn nghĩ đến việc không tiếc thân, không giữ mạng, bỏ thân và tâm để thu nhận sự nghe nhiều. Nghĩ đến pháp như thế, nên giữ gìn như thế, không được phỉ báng. Với của báu là pháp đã nghe nhiều, đúng như pháp đã nghe, đúng như nghĩa mà nhận giữ. Đối với chư Phật khởi lòng tôn trọng, lại đối với Pháp và Tăng sinh ý cung kính nghiêm trang. Gần thiện tri thức (người bạn hiền, thầy tốt dẫn dắt tu hành), xa bạn xấu. Trừ bỏ những lời nói vô nghĩa của thế gian. Không đắm vui thế tục, không rời nơi thanh vắng. Đối với tất cả, sinh tâm bình đẳng. Đối với chúng sinh không thối lui chìm mất, không có tâm làm hại, cũng không ghen ghét. Đối với mọi pháp khởi tâm cân nhắc. Không làm điều tội ác, tâm không nhơ nhiễm. Tất cả các pháp không có chỗ nào nắm bắt được.

 Luôn tìm cầu các kinh điển rất sâu rộng lớn, trong đó luôn khởi lòng tin tăng thượng, chớ sinh hiềm nghi, không có ý khác. Kinh điển như thế tối thắng rộng lớn, nên luôn đọc tụng giữ gìn, luôn nghĩ đến việc diễn nói. Vì sao? Vì đó là đạo pháp của chư Phật Thế Tôn, chỉ riêng nó mới sinh thành được sự Bồ-đề (giác ngộ) của Phật. Đời sau sẽ được vô lượng công đức của chư Phật, nên vì người khác mà đúng pháp tuyên nói. Hàng phục kiêu mạn, chớ làm rối sự nghe đúng đắn. Cung kính, tôn trọng, cúng dường pháp này. Bỏ các ham cầu, dứt các tranh giành, trừ các buồn ngủ, diệt lưới nghi, dứt sạch mê hoặc, biết rõ ngã kiến. Không theo hý luận (lời bàn suông vô ích), xa lìa ni-kiền (phái tu khổ hạnh lõa thể ngoại đạo), những người sống bằng tà mạng (kiếm sống bằng cách không chính đáng), cùng lời lẽ, luận thuyết của bọn già-la-ca (một hạng du sĩ ngoại đạo) và ba-lợi-bà-xà (hạng du sĩ xuất gia ngoại đạo đi khắp nơi).

 Nên luôn khéo trụ trong đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn; ba-la-mật là hạnh tu đưa sang bờ giải thoát), viên mãn thi ba-la-mật (hạnh giữ giới trọn vẹn), luôn nghĩ đến sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục trọn vẹn), không bỏ tì-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn trọn vẹn), dạo chơi trong thiền ba-la-mật (hạnh thiền định trọn vẹn), đầy đủ bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ trọn vẹn). Bỏ thân mạng không có lòng tiếc nuối, như tính của bốn đại (đất, nước, lửa, gió — bốn yếu tố cấu thành vật chất) không thể đổi thay. Như đối với địa giới (yếu tố đất) khởi tâm bình đẳng, đối với thủy, hỏa, phong giới (yếu tố nước, lửa, gió) cũng vậy. Thành tựu thân nghiệp, tâm ý siêng năng. Không sợ không sống nổi, không tham áo mặc, đồ ăn, thuốc men, giường chiếu, phòng nhà, điện đường và mọi đồ dùng. Ưa hành đầu-đà (lối tu khổ hạnh: sống đơn sơ, khất thực, ít ham muốn), luôn biết đủ. Không cầu lợi dưỡng, không theo danh tiếng. Phàm điều gì là ái luyến dính mắc đều diệt sạch không còn.

 Quán bốn niệm xứ, dứt bốn điên đảo (bốn cái thấy sai: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có "ta" là có "ta", không sạch là sạch). Không nghĩ đến gai độc (phiền não như gai đâm), vĩnh viễn vượt qua bốn dòng thác (dục, hữu — sự tồn tại, kiến — các cái thấy sai, vô minh — sự mê muội). Tu bốn như ý (bốn nền tảng thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, tư duy), giữ đúng bốn oai nghi (đi, đứng, ngồi, nằm). Nên đủ năm căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ), lại tăng năm lực (năm gốc lành ấy khi đã mạnh thành sức mạnh). Nên diệt năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, mê ngủ uể oải, xao động hối tiếc, nghi ngờ), không buông theo năm tình (năm giác quan và sự ham thích của chúng). Xa lìa năm trược (năm sự ô trọc của đời: thời đại, tư tưởng, phiền não, chúng sinh, thọ mạng), thành tựu năm giải thoát (?). Được vào suy ngẫm bên trong, dùng trí Thánh rộng lớn quán đúng năm ấm (năm phần hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức).

 Không hành theo sáu trần (sáu đối tượng của giác quan: sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, pháp), hàng phục sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), tiêu diệt sáu thức (sáu sự nhận biết sinh từ sáu căn), dứt sáu thọ (sáu loại cảm thọ sinh từ sáu sự tiếp xúc), trừ sáu khát ái (sự khát khao đối với sáu trần), hành sáu niệm xứ (sáu điều nên nhớ nghĩ: Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời) và pháp sáu phần trí (?). Trong sáu thông (sáu năng lực thần thông: thiên nhãn, thiên nhĩ, biết tâm người, biết đời trước, thần túc, dứt sạch phiền não) luôn cầu lợi ích. Tu bảy giác phân (bảy yếu tố giác ngộ: niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả), thông đạt bảy giới (bảy giới là hại giới, nhuế giới, xuất giới, dục giới, sắc giới, vô sắc giới và diệt giới — tức cõi làm hại, cõi giận dữ, cõi xuất ly, cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc và cõi tịch diệt). Diệt trừ bảy sử (bảy thứ phiền não ngầm sai khiến con người: tham dục, giận, tham sự tồn tại, kiêu mạn, vô minh, tà kiến, nghi) và bảy thức trụ (bảy nơi tâm thức bám trụ trong ba cõi).

 Lìa tám thứ biếng nhác, trừ tám thứ nói dối (tám lời trái sự thật, như không thấy nói thấy, thấy nói không thấy…). Biết rõ nguyên do của tám pháp thế gian (được, mất, khen, chê, danh tiếng, tiếng xấu, khổ, vui). Nên được tám pháp giác ngộ của bậc đại nhân (ít muốn, biết đủ, vắng lặng, tinh tấn, chánh niệm, chánh định, trí tuệ, không hý luận). Chứng tám giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi sự trói buộc), tu tám chánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, tinh tấn đúng, niệm đúng, định đúng). Gần gũi suy ngẫm, phân biệt rộng lớn. Chuyên tâm xa lìa chín chỗ ở của chúng sinh (chín cõi mà chúng sinh trú ngụ trong ba cõi). Diệt chín loại kiêu mạn, vứt bỏ chín điều não hận. Luôn nghĩ đến chín pháp hoan hỷ. Gần gũi tu tập chín thứ đệ định (chín tầng thiền định tu lần lượt từ thấp đến cao: bốn thiền, bốn định vô sắc và định diệt thọ tưởng). Trọn không nghĩ đến việc làm mười nghiệp ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói ác, nói thêu dệt, tham, giận, tà kiến), mà siêng làm mười đường nghiệp thiện (ngược lại với mười ác). Luôn cầu trí của mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt) của Như Lai.

 Bất Không Kiến, nay Ta vì ông nói tóm lược pháp môn niệm Phật tam-muội của Bồ-tát ma-ha-tát như thế, cùng những việc lợi ích lớn sẽ được. Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát nên tu học niệm Phật tam-muội. Tu như thế gọi là đền ơn Phật. Suy ngẫm điều này thì không thoái lui khỏi a-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, cũng sẽ viên mãn các Phật pháp ấy, cho đến có thể làm chỗ nương tựa lớn cho tất cả chúng sinh, cũng khiến họ thành tựu chủng trí (trí biết rõ mọi pháp một cách tường tận, trí của Phật) vô thượng.

 Bất Không Kiến, các vị Bồ-tát ma-ha-tát này vì có đại trí nên mới suy ngẫm được, chẳng phải hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy tu để tự giải thoát) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không giáo hóa người khác) quán sát được. Bất Không Kiến, nếu người nào đối với niệm Phật tam-muội này, hoặc có lúc gần gũi suy ngẫm tu tập, hoặc nhận giữ, hoặc đọc tụng, hoặc biên chép, hoặc bảo người biên chép, hoặc dạy người đọc tụng nhận giữ, hoặc mở bày chút ít, hoặc vì người giảng giải, hoặc có thể tuyên nói rộng rãi, thì người ấy tuy trong chốc lát chịu nhọc nhằn mệt mỏi, nhưng việc làm trọn không uổng phí, ắt được quả báo, được lợi ích lớn.

 Bất Không Kiến, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì người khác mà nhận giữ pháp, nên mau được a-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề không thoái lui, đời sau quyết định thành Phật. Bất Không Kiến, nên biết niệm Phật tam-muội như thế là tổng nhiếp (bao gồm tóm thâu) tất cả các pháp. Vì thế không phải là cảnh giới của hai thừa (hai cỗ xe tu hành nhỏ) Thanh văn và Duyên giác (tức Bích-chi Phật). Nếu người nào tạm nghe nói pháp này, người ấy đời sau quyết định thành Phật, không có gì phải nghi."

 Bấy giờ Thế Tôn để nói lại ý ấy, bèn dùng kệ (thể thơ trong kinh Phật) tụng rằng:

 Nếu ai muốn tu tam-muội này, để có thể nhớ nghĩ tất cả Như Lai,

 Người ấy đã suy ngẫm pháp môn này thì nên xa lìa mọi chỗ phi pháp.

 Cũng nên xa lìa sự không biết hổ thẹn, phá trừ đoạn kiến và thường kiến.

 Lại nên trụ trong ba môn không (ba cửa giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện), nên nghĩ đến việc siêng tu trí giải thoát.

 Đã nhổ bỏ ba gốc bất thiện, thì cũng suy ngẫm ba gốc lành (không tham, không giận, không si).

 Nếu biết quán sát ba chỗ cảm thọ (khổ, vui, không khổ không vui), được định mầu này thật chẳng khó.

 Nếu ai muốn cầu tam-muội thù thắng, trước nên giữ giới, sau tu trí tuệ.

 Tự nhiên xa lìa các tà kiến, cũng không có hý luận và lời lẽ suông.

 Lần lượt quán các cảm thọ đều là khổ, sau đó quán sát tâm sinh diệt.

 Nếu người khi suy ngẫm tam-muội, nên nghĩ sâu đến việc xuất thế (vượt ra ngoài thế gian).

 Mọi nghi ngờ đối với các pháp đều trừ hết, thì được tam-muội này rất dễ.

 Cũng nên khéo thông bốn niệm xứ, trước hết nên quán thân không tạm dừng.

 Luôn cầu giải thoát và thiền định, không ham thọ mạng, há lại tiếc thân?

 Không cậy nghe nhiều mà khinh người, thà bị chết chứ đâu nỡ phỉ báng chánh pháp (?).

 Nghe chánh pháp rồi có thể suy ngẫm, ngày đêm nhận giữ điều mình tụng.

 Tôn trọng chư Phật, kính sâu giáo pháp, phụng sự chúng Tăng không dám coi thường.

 Đối với thiện tri thức luôn nhớ ơn, xa lìa tất cả bạn xấu.

 Không cùng người ác ngồi đứng chung, trừ khi ở nơi nói pháp cho đại chúng.

 Vì cầu Bồ-đề cao nhất, trọn chớ rời bỏ a-lan-nhã (nơi vắng vẻ yên tĩnh để tu hành).

 Tất cả chúng sinh đều bình đẳng, trong các pháp chớ phân biệt.

 Muốn cầu thật tế (chỗ chân thật tột cùng) của pháp ấy, thì đối với tướng các pháp không có tâm chấp dính.

 Ý khinh mạn kia đều trừ được, không lâu ắt được tam-muội này.

 Biết rõ ngã kiến và tâm nghi, cũng nên nhận ra các sự đùa cợt xao động.

 Không được khởi ý ham muốn xấu, nên diệt tranh giành và buồn ngủ.

 Nếu không học pháp ngoại đạo kia, mọi hý luận tự nhiên trừ hết.

 Chỉ cần thuận theo lời Phật pháp, cầu tam-muội này trong chốc lát liền được.

 Luôn hành bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, dũng mãnh tinh tấn không lúc nào mỏi.

 Luôn ở trong thiền định và trí tuệ, tự nhiên được hạnh tam-muội này.

 Có thể bố thí đầu mắt không tiếc không sợ, bỏ các vật khác trọn không do dự.

 Người ấy hướng về Bồ-đề không khó khăn, cũng mau được định lặng yên này.

 Nếu có thể giữ tâm như mặt đất, lại giống như nước, lửa và gió,

 Lại như hư không không bờ bến, người ấy mau được thiền định này.

 Nếu thân, miệng, ý tinh thành, người ấy không tham ăn và áo, của,

 Đối với mọi đồ dùng đã không mong cầu, tu được như thế thì chứng tam-muội.

 Nên luôn chuyên nghĩ đến bốn chánh cần (bốn sự siêng năng đúng: ngăn ác chưa sinh, dứt ác đã sinh, làm sinh thiện chưa có, tăng thiện đã có), cũng nên thành tựu các thần túc (nền tảng của thần thông).

 Phải mau xa lìa các tưởng điên đảo, trước hết dứt trừ gai góc phiền não.

 Nên nghĩ đến việc chặn dứt bốn dòng sông, cũng nghĩ đến việc làm khô cạn mọi khát ái.

 Đầy đủ năm căn và năm lực, xé rách phá tan tấm áo năm cái.

 Năm thứ dục (ham muốn đối với sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm) không ôm giữ cùng lúc, sự giả dối bên trong lòng cũng nên bỏ.

 Lại nên nguyện cầu năm giải thoát, suy ngẫm tam-ma-đề (định) năm thân (?).

 Nên mau quán biết chỗ năm ấm, chánh tâm hòa kính với sáu duyên (?).

 Ai không cung kính cẩn trọng thì nên xa lìa, cũng nên giảm bớt sáu xúc thân (sáu sự tiếp xúc của căn với trần).

 Đối với sáu chỗ cảm thọ tâm quán đúng, luôn nghĩ đến việc dứt trừ sáu thứ ái.

 Lại dùng sáu thông để thành tựu cho đời, cũng tu sáu niệm và trí sáng.

 Siêng cầu bảy giác phân và bảy Thánh tài (bảy của báu của bậc Thánh: tin, giới, hổ với mình, thẹn với người, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ), ắt phải bỏ chỗ nghi hoặc kia.

 Muốn được tam-muội luôn như thế, thì dần dần nên tiêu diệt các phiền não.

 Người ấy luôn xa lìa bảy thức trụ, tám điên đảo (bốn điên đảo của phàm phu và bốn điên đảo của hàng nhị thừa) này cũng nhổ bỏ.

 Nếu có thể trụ trong tám chánh đạo, tự sẽ mau chứng định sâu này.

 Luôn trụ trong tám hạnh bậc đại trượng phu, lại dùng tám giải thoát làm vui lòng mình.

 Không nhiễm tám pháp, lìa khỏi thế gian, thì được trí tối thắng không còn xa.

 Đối với người khác không có lòng giận, trước hết nên trừ chín loại kiêu mạn này.

 Suy ngẫm pháp gốc của chín hoan hỷ, được chín tầng thiền thứ lớp kia.

 Dứt mười nhân ác bất thiện này, nên tu mười điều thiện của người trí.

 Nếu có thể tu hành mười lực, được tam-muội này trọn không khó.

 Nên nghĩ đến việc thu giữ các thiện pháp, buông bỏ mọi duyên ác bất thiện.

 Trước sau siêng cầu chánh niệm ấy, chứng tam-muội này há còn lâu?

 Nếu đã trụ trong tam-muội như thế, sẽ chuyển sức trí không thể nghĩ bàn.

 Thấy khắp thân sắc vàng của chư Phật, sinh ra nơi đâu cũng luôn được nghe chánh pháp.

 Nếu muốn thấy các Thế Tôn ấy, hoặc đã nhập diệt hoặc đang hiện tại,

 Cùng tất cả bậc thương xót đời trong tương lai, thì nên suy ngẫm tam-muội thù thắng này.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video