Thiên 14 — Phẩm 11 – Tư duy tam-muội (phần 1)

 Phẩm thứ mười một: Suy ngẫm tam-muội, phần một

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) Bất Không Kiến thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật), nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ muốn thành tựu niệm Phật tam-muội (trạng thái định tâm sâu nhờ chuyên tâm nhớ nghĩ đến Phật) mà chư Phật đã nói, thì phải suy ngẫm thế nào để được an trụ?"

 Phật bảo Bồ-tát Bất Không Kiến: "Bất Không Kiến, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát quyết muốn thành tựu tam-muội này, trước hết nên chánh niệm (nhớ nghĩ đúng đắn) tất cả các Như Lai (bậc từ chân như mà đến), Ứng Cúng (bậc xứng đáng nhận cúng dường), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) ở quá khứ; kế đến niệm tất cả các Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác ở hiện tại; kế đến niệm tất cả các Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác ở vị lai.

 Người ấy niệm như thế tất cả các đức Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc (bậc trí sáng và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (bậc đã đi đến nơi tốt đẹp, không trở lại sinh tử), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ mọi việc thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo chế ngự dắt dẫn chúng sinh), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn ở trong mười phương thế giới của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai): sự thành tựu khi từ cõi trời giáng xuống, sự thành tựu khi nhập thai, sự thành tựu khi ở thai, sự thành tựu khi ra khỏi thai, sự thành tựu khi xuất gia, sự thành tựu các công đức, sự thành tựu các căn (giác quan), sự thành tựu các tướng tốt, sự thành tựu các vẻ đẹp phụ, sự thành tựu trang nghiêm, sự thành tựu giới phẩm (phần giới luật), sự thành tựu tam-muội, sự thành tựu trí tuệ, sự thành tựu giải thoát, sự thành tựu giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ ràng rằng mình đã giải thoát), sự thành tựu bốn vô úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp) và từ bi, sự thành tựu hỷ xả, sự thành tựu lòng biết hổ thẹn, sự thành tựu oai nghi (cử chỉ đúng phép tắc), sự thành tựu các hạnh, sự thành tựu xa-ma-tha (chỉ — phép tu làm tâm dừng lặng), sự thành tựu tì-bà-xá-na (quán — phép tu dùng trí soi xét thấy rõ thật tướng), sự thành tựu minh và giải thoát (trí sáng và sự giải thoát), sự thành tựu các môn giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện), sự thành tựu bốn niệm xứ (bốn phép quán: thân, thọ, tâm, pháp), sự thành tựu bốn chánh cần (bốn sự siêng năng đúng trong việc ngăn ác, làm thiện), sự thành tựu bốn như ý túc (bốn nền tảng của thần thông), sự thành tựu năm căn (tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ), sự thành tựu năm lực (năm căn ấy khi đã thành sức mạnh), sự thành tựu các giác phân (các yếu tố giác ngộ), sự thành tựu chánh đạo (tám con đường chân chính), sự thành tựu nhân duyên thuở trước, sự thành tựu song giáo thị (?) (sự chỉ bày giáo hóa song đôi), sự thành tựu chỉ bày các thần thông, sự thành tựu chỉ bày đại thần thông, sự thành tựu giới phẩm, sự thành tựu tất cả tam-muội, sự thành tựu lợi ích không ngăn ngại, sự thành tựu không ngăn ngại trong việc làm lợi cho người, sự thành tựu tất cả thiện pháp, sự thành tựu sắc thân thanh tịnh, sự thành tựu tâm thanh tịnh, sự thành tựu trí thanh tịnh, sự thành tựu các nhập (các chỗ căn và trần gặp nhau), sự thành tựu thân sắc vàng có trăm phúc.

 Khi vị Bồ-tát ấy niệm các tướng như thế của chư Như Lai rồi, lại nên luôn niệm các Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác ấy, tâm không xao động rối loạn, cũng nên an trụ trong tâm không chấp dính. Tâm đã không chấp dính, người ấy lại nên suy ngẫm thế này: "Trong đây, cái gì gọi là Như Lai? Có phải chính sắc (phần vật chất, thân xác) là Như Lai chăng? Hay lìa sắc là Như Lai chăng? Nếu lấy sắc làm Như Lai, thì các chúng sinh đều có sắc ấm (phần vật chất trong năm phần hợp thành con người), lẽ ra tất cả chúng sinh đều là Như Lai. Nếu lấy cái lìa sắc làm Như Lai, thì lìa sắc là pháp không có nhân duyên; pháp không có nhân duyên làm sao là Như Lai?"

 Bồ-tát quán biết sắc như thế rồi, kế lại quán thọ (cảm giác vui, khổ). Lúc ấy lại suy ngẫm thế này: "Có phải chính thọ là Như Lai chăng? Hay lìa thọ là Như Lai chăng? Nếu chính pháp thọ là Như Lai, thì các chúng sinh đều có thọ ấm, lẽ ra tất cả chúng sinh đều là Như Lai. Nếu lìa pháp thọ là Như Lai, thì lìa thọ là pháp không có nhân duyên; pháp không có duyên ấy làm sao là Như Lai?" Người ấy đã quán sắc và thọ như thế, cho đến quán thức (sự phân biệt nhận biết) cũng như vậy.

 Lúc ấy vị Bồ-tát lại nghĩ như vầy: "Nếu các ấm này không phải Như Lai, há các căn kia là Như Lai chăng?" Nghĩ như thế rồi, trước hết quán mắt: "Có phải chính mắt là Như Lai chăng? Hay lìa mắt là Như Lai chăng? Nếu chính mắt ấy là Như Lai, thì tất cả chúng sinh đều có mắt, lẽ ra tất cả chúng sinh đều là Như Lai. Nếu lìa mắt là Như Lai, thì lìa mắt là pháp không có nhân duyên; pháp không có duyên ấy làm sao là Như Lai?" Bồ-tát quán sát mắt như thế rồi, quán tai, quán mũi, cho đến quán ý cũng như vậy.

 Lúc ấy vị Bồ-tát lại nghĩ như vầy: "Nếu trong các căn này không có Như Lai, há trong các đại (các yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) lại có Như Lai chăng?" Nghĩ như thế rồi, trước hết quán đất: "Có phải chính địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) là Như Lai chăng? Hay lìa địa giới là Như Lai chăng? Nếu chính địa giới là Như Lai, thì các pháp trong ngoài đều thuộc về đất, lẽ ra địa giới như thế là Như Lai. Nếu lìa địa giới là Như Lai, thì lìa đất là pháp không có nhân duyên; pháp không có duyên ấy làm sao là Như Lai?" Người ấy đã quán sát địa giới như thế, cho đến quán thủy giới, hỏa giới, phong giới (yếu tố nước, lửa, gió) cũng như vậy.

 Khi vị Bồ-tát ấy có thể suy ngẫm đúng đắn như thế, thì không lấy sắc mà quán sát Như Lai, không lìa sắc mà quán sát Như Lai; như thế, không lấy thọ, không lìa thọ; không lấy tưởng (sự nhận biết, hình dung), không lìa tưởng; cho đến không lấy thức, không lìa thức mà quán sát Như Lai cũng như vậy. Lại khi quán, cũng không lấy mắt mà quán sát Như Lai, không lìa mắt mà quán sát Như Lai; như thế, không lấy tai, không lìa tai; không lấy mũi, không lìa mũi; cho đến không lấy thân, ý, không lìa thân, ý mà quán sát Như Lai cũng như vậy. Lại khi quán, không lấy sắc (hình sắc, đối tượng của mắt) mà quán sát Như Lai, không lìa sắc mà quán sát Như Lai; như thế, không lấy sắc, không lìa sắc; không lấy tiếng, không lìa tiếng; cho đến không lấy xúc chạm và pháp, không lìa xúc chạm và pháp mà quán sát Như Lai cũng như vậy. Lại khi quán, không lấy đất mà quán sát Như Lai, cũng không lìa đất mà quán sát Như Lai; như thế, không lấy nước, không lìa nước; cho đến không lấy gió, không lìa gió mà quán sát Như Lai cũng như vậy. Khi vị Bồ-tát ấy quán như thế, liền có thể đối với tất cả các pháp khéo thông đạt, biết rõ ràng không ngăn ngại.

 Bấy giờ vị Bồ-tát ấy lại nên suy ngẫm thế này: "Trong đây, lại do pháp chân thật nào mà có thể được a-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ vô thượng, chân chính, trọn vẹn của Phật)? Là dùng thân mà được Bồ-đề chăng? Hay dùng tâm mà được Bồ-đề chăng? Nếu thân được, thì thân này không có cảm giác, không có nhận biết, đần độn ngu muội không biết gì, ví như cỏ cây, như đá, như vách. Mà Bồ-đề kia không phải sắc, không phải thân, không phải hành, không phải cái được, không thể thấy nghe, không thể chạm đến mà chứng. Thân này như thế, làm sao thành tựu được Bồ-đề? Nếu tâm được, thì chính tâm này vốn tự không có hình, không có tướng mạo, không thể thấy nghe, không thể chạm đến mà chứng, không thể nắm giữ, giống như huyễn hóa. Bồ-đề như thế cũng không có tâm, không có sự chạm đối, không thể thấy nghe, không thể biết chứng. Tâm này như thế, làm sao thành tựu được Bồ-đề?"

 Bất Không Kiến, đó là Bồ-tát chánh niệm suy ngẫm: không dùng thân tâm, cũng không lìa thân tâm, mà có thể chứng được a-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề vậy." Phật nói: "Bất Không Kiến, vị Bồ-tát ấy nên luôn quán sát suy ngẫm như thế. Nếu có thể quán các pháp như thế, thì được an trụ trong chánh pháp, tâm không đổi dời, không thể lay động. Nên biết lúc ấy đã đầy đủ pháp của Bồ-tát ma-ha-tát, tự nhiên xa lìa sự suy nghĩ không lành, mau chóng thành tựu a-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, tức là pháp giới (toàn thể thực tại) chân thật bình đẳng của bậc Chánh Giác."

 Bấy giờ Thế Tôn để làm rõ lại ý ấy, bèn dùng kệ (thể thơ trong kinh Phật) tụng rằng:

 Các Thế Tôn quá khứ và vị lai, cùng tất cả bậc thấy khắp ở hiện tại,

 Lặng tâm trong rỗng lặng, hành từ ái, thì muốn thấy chư Phật không khó khăn.

 Chư Phật thuở trước oai quang lớn lao, thương xót thế gian, ban vui bình đẳng.

 Người ấy niệm bậc phân-đà-lợi (hoa sen trắng, ví bậc thanh cao nhất) trong loài người, Đấng Điều Ngự Trượng Phu công đức tròn đầy.

 Lại niệm việc giáng sinh và nhập thai, ở thai, mẹ tôn quý đều đầy đủ.

 Nghĩ đến nhà sinh ra và các tướng mầu, thì thấy bậc Đẳng Giác chẳng phải khó.

 Cũng niệm các vẻ đẹp trang nghiêm thù thắng, cùng bản nguyện và hạnh đã làm thuở trước.

 Lời nhiệm nghĩa mầu ở đầu, giữa và cuối, các vị ấy đều là thân giải thoát của bậc Thiện Thệ.

 Trụ trong môn giải thoát và sự cúng dường, chánh cần cùng bốn thần túc.

 Nên niệm bậc có các căn tròn đầy, các lực và Bồ-đề phần (các yếu tố giác ngộ) cũng như vậy.

 Nếu niệm chư Phật, bậc tôn quý đã giải thoát, không lâu sẽ đến cõi tịch lặng thù thắng.

 Niệm lợi ích của tất cả thế gian, công đức thiện pháp khó nghĩ lường.

 Sắc mầu cùng với tâm thanh tịnh, lại nghĩ đến các vẻ đẹp của Thế Tôn.

 Thân thể kim cương (cứng chắc không gì phá nổi), tướng trăm phúc, nên biết các niệm về Như Lai đã tròn đầy.

 Trong pháp, cái gì được gọi là Như Lai? Hãy quán sát đúng chỗ vô biên.

 Chư Phật không phải sắc, cũng không phải thọ, không phải tưởng, hành, không phải tâm thức.

 Những pháp như thế không phải Như Lai, người trí có chánh kiến cũng nên thấu hiểu.

 Cũng chẳng phải lìa những thứ ấy mà là chư Phật; Ứng Cúng, Thiện Thệ chỉ có tên gọi.

 Chư Phật không phải mắt, không phải tai, mũi, không phải lưỡi, thân, ý và pháp.

 Cũng chẳng phải lìa những thứ ấy mà là Như Lai; sự trang nghiêm của Chánh Giác chỉ là tên gọi thôi.

 Chỉ có tên lớn, không có Phật thật; lìa tên thì ở đâu có cái thật?

 Người trí nếu biết hết thảy đều do hòa hợp, thì đạt được Đẳng Giác thật chẳng khó.

 Nếu lấy các ấm làm Như Lai, thì các chúng sinh đều có ấm,

 Chúng sinh lẽ ra là chư Phật, vì các ấm bình đẳng, ai cũng có chung.

 Không lấy sắc… làm chư Phật, cũng không lìa ấm mà gọi là Như Lai.

 Vô lượng số kiếp suy ngẫm đúng đắn, trí không thể nghĩ bàn mới thành tựu.

 Thân như cỏ cây và đá vách; Bồ-đề không có sắc, vắng lặng, không sinh.

 Bồ-đề cũng không có thân đần độn như cỏ cây, sao nói được rằng thân chứng Bồ-đề?

 Tâm này không tướng lại không hình, Bồ-đề không phải tâm cũng không hình trạng.

 Không phải thân, không phải tâm chứng được, cũng không phải không chứng — thật khó nghĩ bàn.

 Đó là cõi tịch tĩnh tối thắng, ngoại đạo (các đạo phái ngoài Phật giáo) ở trong đó đều mê muội.

 Nếu đối với pháp này cầu siêng năng đúng đắn, ắt sẽ mau được tam-muội này.

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập — Kinh Bồ-tát Niệm Phật Tam-muội do Phật nói, quyển thứ tám.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video