Thiên 3 — Phẩm 3: Thanh văn

 Phẩm Thanh văn, thứ ba (Thanh văn: những đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát)

 Lúc ấy Vô Cấu Xưng (vị cư sĩ ở thành Quảng Nghiêm, tức Duy-ma-cật) nghĩ rằng: "Ta mắc bệnh này, nằm liệt trên giường; Thế Tôn (đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật) đại bi lẽ nào không thương xót mà không sai người đến thăm bệnh ta?" Bấy giờ Thế Tôn biết ý nghĩ ấy, vì thương xót ông nên bảo Xá-lợi-tử (đại đệ tử nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy."

 Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước có một lần, con đang ngồi yên lặng tu thiền dưới gốc cây trong rừng lớn. Khi ấy Vô Cấu Xưng đến chỗ con, cúi đầu lạy chân con mà nói: 'Thưa Xá-lợi-tử, chẳng phải cứ ngồi như thế mới là tọa thiền. Tọa thiền là không hiện thân tâm trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc, tức toàn bộ thế giới sống chết); đó là tọa thiền. Không ra khỏi diệt định (trạng thái thiền định sâu nhất, các hoạt động tâm lý đều dừng hẳn) mà vẫn hiện các oai nghi (đi, đứng, nằm, ngồi); đó là tọa thiền. Không bỏ mọi tướng trạng đã chứng đắc mà vẫn hiện mọi việc của dị sinh (phàm phu, người chưa chứng thánh); đó là tọa thiền. Tâm không trụ ở trong cũng không chạy ra ngoài; đó là tọa thiền. Trụ trong ba mươi bảy pháp bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ giác ngộ) mà không lìa mọi kiến chấp; đó là tọa thiền. Không bỏ sinh tử mà không có phiền não, tuy chứng niết-bàn (sự dứt sạch khổ đau, tịch lặng hoàn toàn) mà không có chỗ bám trụ; đó là tọa thiền. Nếu ai tọa thiền được như thế thì được Phật ấn chứng.' Bạch Thế Tôn, khi ấy con nghe lời đó rồi chỉ lặng im, không đáp lại được. Vì thế con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Đại Mục-liên (đại đệ tử nổi tiếng thần thông bậc nhất): "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy." Đại Mục-liên thưa: "Bạch Thế Tôn, con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước có một lần, con vào thành Quảng Nghiêm, đứng ở ngã tư đường giảng pháp cho các cư sĩ (người tu tại gia). Khi ấy Vô Cấu Xưng đến chỗ con, cúi đầu lạy chân con mà nói: 'Thưa Đại Mục-liên, giảng pháp cho các cư sĩ áo trắng không nên như Tôn giả đã nói. Người giảng pháp phải giảng đúng như pháp.' Con liền hỏi: 'Thế nào gọi là giảng đúng như pháp?'

 Ông ấy liền đáp: 'Pháp không có ngã (cái tôi thật), vì lìa cấu nhiễm của ngã. Pháp không có hữu tình (chúng sinh), vì lìa bụi bặm của tình thức. Pháp không có mệnh giả (cái chủ thể sống), vì lìa sinh tử. Pháp không có bổ-đặc-già-la (cái chủ thể luân hồi qua các kiếp), vì đã dứt quá khứ và vị lai. Pháp luôn tịch lặng, vì đã diệt mọi tướng. Pháp lìa tham đắm, vì không có gì để bám vào. Pháp không có văn tự, vì đường ngôn ngữ đã dứt. Pháp không thể ví dụ để nói, vì đã lìa xa mọi suy nghĩ dồn dập như sóng. Pháp trùm khắp tất cả, vì như hư không. Pháp không có màu sắc hiển hiện, không tướng, không hình, vì xa lìa mọi việc hành động. Pháp không có ngã sở (những gì thuộc về cái tôi), vì lìa ngã sở. Pháp không có sự phân biệt nhận biết, vì lìa tâm thức. Pháp không có gì so sánh, vì không có cái đối đãi. Pháp không thuộc vào nhân, không ở nơi duyên. Pháp đồng với pháp giới (toàn thể thực tại), vì bình đẳng thâm nhập vào tất cả pháp giới chân thật. Pháp thuận theo chân như (bản tính thật như thế của mọi sự), vì không có gì để thuận theo. Pháp trụ nơi thật tế (cõi chân thật tận cùng), vì rốt ráo không lay động. Pháp không dao động, vì không nương vào sáu cảnh (sáu đối tượng của giác quan: sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, pháp). Pháp không đến không đi, vì không chỗ trụ. Pháp thuận theo không, tùy theo vô tướng, ứng với vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự không có tự tính, không có tướng trạng cố định, không còn gì để mong cầu), vì xa lìa mọi suy nghĩ thêm bớt. Pháp không có lấy bỏ, vì lìa sinh diệt. Pháp không có chỗ chấp giữ, cất chứa, vì vượt qua mọi đường lối của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Pháp không có cao thấp, vì thường trụ không lay động. Pháp lìa mọi chỗ vận hành của phân biệt, vì mọi hý luận (lời bàn luận suông, những phân biệt vô ích) đều rốt ráo dứt sạch.

 Thưa Đại Mục-liên, tướng của pháp như thế, há có thể nói được sao? Phàm người nói pháp, tất cả đều là thêm vào hoặc bớt đi; người nghe pháp cũng đều là thêm vào hoặc bớt đi. Nếu ở chỗ nào không thêm không bớt, thì chính ở chỗ ấy hoàn toàn không có gì để nói, cũng không có gì để nghe, không có gì để phân biệt nhận biết. Thưa Tôn giả Mục-liên, ví như nhà ảo thuật giảng các pháp cho những người do ảo thuật hóa ra; phải trụ tâm như thế mới có thể nói pháp. Phải khéo biết rõ sự sai khác về căn tính của mọi hữu tình, dùng tuệ mầu nhiệm quán thấy không chút vướng ngại, lòng đại bi hiện tiền, khen ngợi Đại thừa (con đường tu cầu thành Phật để cứu độ mọi người), nghĩ đến việc báo đáp ơn Phật, tâm ý trong sạch, lời lẽ về pháp khéo léo, vì để giống Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng) mãi mãi không dứt mà nói pháp.'

 Bạch Thế Tôn, khi vị đại cư sĩ ấy nói pháp này, trong chúng có tám trăm cư sĩ đều phát tâm vô thượng chính đẳng giác (tâm cầu giác ngộ cao tột, tức cầu thành Phật). Bạch Thế Tôn, khi ấy con lặng im, không biện luận được. Vì thế con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ca-diếp-ba (tức Đại Ca-diếp, đại đệ tử nổi tiếng hạnh khổ tu bậc nhất): "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy." Đại Ca-diếp-ba thưa: "Bạch Thế Tôn, con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước có một lần, con vào thành Quảng Nghiêm, đi vào các ngõ nghèo hèn để đi khất thực (đi xin ăn theo thứ lớp từng nhà, nếp sống của người xuất gia). Khi ấy Vô Cấu Xưng đến chỗ con, cúi đầu lạy chân con mà nói:

 'Thưa Đại Ca-diếp, ngài tuy có lòng từ bi mà không trải khắp, bỏ nhà giàu sang mà chỉ xin nhà nghèo. Thưa Tôn giả Ca-diếp, nên trụ trong pháp bình đẳng mà theo thứ lớp đi khất thực. Vì không ăn mà nên đi khất thực. Vì muốn phá bỏ sự chấp trước của mình vào thức ăn mà nên đi khất thực. Vì muốn nhận thức ăn người khác cúng dường mà nên đi khất thực. Hãy mang ý nghĩ như vào làng hoang trống rỗng mà vào làng xóm. Vì muốn giáo hóa cho nam nữ lớn nhỏ được chín chắn mà vào các thành ấp. Hãy mang ý nghĩ như về nhà Phật mà đến nhà xin ăn. Vì không thọ nhận mà nên nhận thức ăn của họ. Sắc thấy được thì coi như người mù; tiếng nghe được thì coi như tiếng vang; mùi ngửi được thì coi như gió thoảng; vị ăn được thì không phân biệt; chịu các xúc chạm thì như trí chứng biết; biết các pháp như tướng huyễn hóa, không có tự tính, không có tha tính (tính chất do cái khác tạo nên), không bừng cháy, không tịch diệt.

 Thưa Tôn giả Ca-diếp, nếu có thể không bỏ tám tà (tám điều sai trái, trái với tám chính đạo) mà vào được tám giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi ràng buộc), lấy tính bình đẳng của cái tà mà vào tính bình đẳng của cái chính, đem một nắm cơm mà bố thí cho tất cả, cúng dường chư Phật cùng các bậc hiền thánh, rồi sau mới ăn. Ăn như thế thì không phải có nhiễm ô cũng không phải lìa nhiễm ô, không phải vào thiền định cũng không phải ra khỏi thiền định, không phải trụ nơi sinh tử cũng không phải trụ nơi niết-bàn — như thế mới có thể ăn. Những ai bố thí thức ăn cho Tôn giả thì không có quả nhỏ, không có quả lớn, không tổn giảm, không tăng thêm, hướng vào nẻo Phật, không hướng vào nẻo Thanh văn. Thưa Tôn giả Ca-diếp, nếu có thể ăn như thế, thì không ăn uổng thức ăn người khác bố thí.'

 Bạch Thế Tôn, khi ấy con nghe lời ấy, được điều chưa từng có, liền đối với tất cả các Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) khởi lòng kính trọng sâu xa. Thật kỳ lạ thay, Thế Tôn! Người tại gia này có tài biện luận và trí tuệ đến như thế. Người có trí nào nghe lời này mà lại không phát tâm a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp)? Từ đó đến nay, con không khuyên hữu tình cầu các thừa Thanh văn, Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần thầy, nhưng không giáo hóa rộng), mà chỉ dạy họ phát tâm hướng đến cầu vô thượng chính đẳng bồ-đề. Vì thế con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Đại Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đại đệ tử nổi tiếng hiểu lý không bậc nhất): "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy." Đại Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước có một lần, con vào thành Quảng Nghiêm đi khất thực, theo thứ lớp vào nhà ông ấy. Khi ấy Vô Cấu Xưng lạy con, lấy bình bát trong tay con, đựng đầy thức ăn ngon, rồi nói với con:

 'Thưa Tôn giả Thiện Hiện, nếu ngài có thể nhờ tính bình đẳng nơi thức ăn mà vào tính bình đẳng của tất cả các pháp, nhờ tính bình đẳng của tất cả các pháp mà vào tính bình đẳng của tất cả chư Phật — nếu ngài làm được như thế thì mới có thể nhận thức ăn. Thưa Tôn giả Thiện Hiện, nếu ngài có thể không dứt tham, sân, si mà cũng không cùng ở với chúng; không phá tát-ca-da kiến (thân kiến: cái thấy sai lầm cho rằng thân này là cái tôi thật) mà vào được con đường duy nhất; không diệt vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) cùng các hữu ái (lòng tham muốn được tồn tại) mà khởi được tuệ sáng và giải thoát; có thể lấy pháp tính bình đẳng của tội vô gián (năm tội nặng nhất, phải đọa địa ngục không gián đoạn) mà vào pháp tính bình đẳng của giải thoát, không thoát không buộc; không thấy tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) mà cũng không phải không thấy đế, không phải được quả; không phải dị sinh (phàm phu) cũng không phải lìa pháp dị sinh; không phải thánh cũng không phải không thánh; tuy thành tựu tất cả pháp mà lìa tưởng về các pháp — như thế mới có thể nhận thức ăn.

 Nếu Tôn giả Thiện Hiện không thấy Phật, không nghe pháp, không thờ Tăng; còn sáu vị thầy ngoại đạo kia là Mãn Ca-diếp-ba, Mạt-tát-yết-ly Cù-xá-ly Tử, Tưởng Phệ-đa Tử, Vô Thắng Phát, Yết(?)-phong Ca-diễn-na, Ly Hệ Thân Tử, lại là thầy của Tôn giả, Tôn giả nương họ mà xuất gia; sáu thầy ấy đọa lạc thì Tôn giả cũng đọa lạc — như thế mới có thể nhận thức ăn.

 Nếu Tôn giả Thiện Hiện rơi vào các kiến chấp mà không đến được chỗ giữa hay chỗ hai bên; vào tám nạn không có dịp tu (tám hoàn cảnh không gặp được Phật pháp hoặc không thể tu) mà không được có dịp tu; đồng với các nhiễm ô mà lìa sự thanh tịnh; nếu các hữu tình được hạnh vô tránh (không tranh cãi, không gây phiền não cho ai) thì Tôn giả cũng được, mà không được gọi là phúc điền (ruộng phúc: người đáng được cúng dường, ai cúng dường thì được phúc như gieo hạt vào ruộng tốt) thanh tịnh; những ai bố thí thức ăn cho Tôn giả đều rơi vào các ác thú (các cõi xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); Tôn giả cùng bọn ma nắm tay nhau, lấy các phiền não làm bạn bè; tự tính của tất cả phiền não chính là tự tính của Tôn giả; Tôn giả đối với các hữu tình khởi ý nghĩ oán hận làm hại, phỉ báng chư Phật, chê bai tất cả các pháp, không được dự vào hàng Tăng, rốt ráo không bao giờ được bát-niết-bàn (nhập niết-bàn hoàn toàn) — nếu được như thế thì mới có thể nhận thức ăn.'

 Bạch Thế Tôn, khi ấy con nghe lời này, như bị bóng tối dày đặc vây bủa, mất cả phương hướng, không biết đó là lời gì, không biết lấy gì để đáp, bèn bỏ bình bát của mình định ra khỏi nhà ông ấy. Khi ấy Vô Cấu Xưng liền nói với con: 'Thưa Tôn giả Thiện Hiện, hãy cầm lấy bình bát, đừng sợ. Ngài nghĩ sao, nếu người do chư Như Lai hóa ra mà bị hỏi vặn bằng việc này, có sợ chăng?' Con đáp: 'Không.' Vô Cấu Xưng nói: 'Tính và tướng của các pháp đều như huyễn hóa; tính và tướng của tất cả hữu tình và mọi lời nói cũng vậy. Người có trí đối với văn tự không nên chấp trước, cũng không sợ hãi. Vì sao vậy? Vì mọi lời nói đều lìa tính tướng. Vì sao thế? Vì tính tướng của mọi văn tự cũng lìa; hoàn toàn chẳng phải văn tự thì đó là giải thoát; tướng của giải thoát chính là tất cả các pháp.'

 Bạch Thế Tôn, khi vị đại cư sĩ ấy nói pháp này, hai vạn vị thiên tử (các vị trời) xa lìa bụi bặm cấu nhiễm, đối với các pháp được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy rõ chân lý trong sạch, tức bước đầu chứng đạo); năm trăm vị thiên tử được thuận pháp nhẫn (sự chấp nhận thuận theo chân lý). Khi ấy con lặng im, mất hết lời lẽ, không đối đáp được. Vì thế con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na, đại đệ tử nổi tiếng thuyết pháp bậc nhất): "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy." Mãn Từ Tử thưa: "Bạch Thế Tôn, con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước có một lần, ở trong rừng lớn, con đang giảng pháp cho các bật-sô (tỳ-kheo: tăng sĩ nam đã thọ đủ giới) mới học. Khi ấy Vô Cấu Xưng đến chỗ con, cúi đầu lạy chân con mà nói:

 'Thưa Mãn Từ Tử, trước hết ngài nên nhập định quán xét tâm của các bật-sô rồi sau mới giảng pháp cho họ. Chớ để thức ăn dơ bẩn vào đồ đựng quý báu. Nên biết rõ trước các bật-sô này có tâm ý gì. Chớ đem ngọc phệ-lưu-ly (một loại ngọc quý màu xanh biếc) vô giá mà xem như hạt thủy tinh rẻ tiền dễ vỡ. Thưa Tôn giả Mãn Từ, chớ không quán xét sự sai khác về căn tính của các loài hữu tình mà trao cho họ phần pháp nhỏ chỉ hợp với căn nhỏ. Họ tự không có vết thương, chớ làm tổn thương họ. Người muốn đi đường lớn, chớ chỉ cho lối mòn nhỏ. Chớ đem ánh sáng mặt trời ví với đom đóm. Chớ đem biển lớn nhét vào vết chân trâu. Chớ đem vua núi Diệu Cao (núi Tu-di, ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới) nhét vào hạt cải. Chớ đem tiếng gầm của sư tử lớn mà xem như tiếng kêu của chó rừng.

 Thưa Tôn giả Mãn Từ Tử, các bật-sô này đều đã từng phát tâm hướng về Đại thừa từ xưa, giữa chừng cầu bồi-đề thì quên mất ý ấy; sao lại chỉ dạy cho họ pháp Thanh văn thừa? Tôi xét trí tuệ của hàng Thanh văn nhỏ bé nông cạn, còn hơn người mù bẩm sinh, không có Đại thừa, không có trí mầu nhiệm quán xét căn tính của hữu tình, không thể phân biệt căn sắc bén hay chậm lụt của tất cả hữu tình.'

 Khi ấy Vô Cấu Xưng liền dùng tam-ma-địa (định: trạng thái tâm chuyên chú vững lặng) thù thắng như thế, khiến các bật-sô nhớ lại vô lượng đời trước khác nhau của mình: đã từng ở chỗ năm trăm vị Phật trong quá khứ vun trồng các thiện căn, tích lũy vô lượng công đức thù thắng, hồi hướng về tâm vô thượng chính đẳng giác. Nhớ lại những việc đời trước như thế rồi, tâm cầu bồ-đề lại hiện ra trước mắt, họ liền cúi đầu lạy chân vị đại sĩ ấy. Vô Cấu Xưng nhân đó giảng pháp, khiến họ đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề không còn thoái lui nữa.

 Bạch Thế Tôn, khi ấy con nghĩ thế này: Người Thanh văn không biết sự sai khác về căn tính của hữu tình, không bạch với Như Lai thì không nên tự tiện giảng pháp cho người khác. Vì sao vậy? Vì người Thanh văn không biết căn cơ hơn kém của hữu tình, lại không thường ở trong định như Phật Thế Tôn. Vì thế con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ma-ha Ca-đa-diễn-na (đại đệ tử nổi tiếng giỏi phân tích giảng giải giáo lý bậc nhất): "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy." Ca-đa-diễn-na thưa: "Bạch Thế Tôn, con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước có một lần, Phật giảng pháp vắn tắt cho các bật-sô xong liền vào tịnh thất. Sau đó con phân tích, giảng giải nghĩa câu chữ của khế kinh (kinh điển hợp với chân lý và hợp với căn cơ người nghe), tức là nghĩa vô thường, nghĩa khổ, nghĩa không, nghĩa vô ngã, nghĩa tịch diệt. Khi ấy Vô Cấu Xưng đến chỗ con, cúi đầu lạy chân con mà nói:

 'Thưa Đại Tôn giả Ca-đa-diễn-na, chớ dùng tâm phân biệt sinh diệt mà nói pháp thật tướng (bản chất chân thật của mọi sự). Vì sao vậy? Các pháp rốt ráo không phải đã sinh, không phải đang sinh, không phải sẽ sinh, không phải đã diệt, không phải đang diệt, không phải sẽ diệt — đó là nghĩa vô thường. Thấu suốt năm uẩn (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự phân biệt nhận thức) rốt ráo tính không, không do đâu mà khởi — đó là nghĩa khổ. Các pháp cứu cánh không có gì cả — đó là nghĩa không. Biết ngã và vô ngã không phải là hai — đó là nghĩa vô ngã. Không có tự tính cũng không có tha tính, xưa vốn không bừng cháy, nay không có tắt dứt, không có tịch tĩnh mà rốt ráo tịch tĩnh, cứu cánh tịch tĩnh — đó là nghĩa tịch diệt.'

 Khi nói pháp này, các bật-sô ấy dứt sạch hẳn các lậu (phiền não, ví như chỗ rò rỉ khiến tâm ô nhiễm), tâm được giải thoát. Bạch Thế Tôn, khi ấy con lặng im không biện luận được. Vì thế con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Đại Vô Diệt (tức A-nậu-lâu-đà, đại đệ tử nổi tiếng thiên nhãn bậc nhất): "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy." Đại Vô Diệt thưa: "Bạch Thế Tôn, con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước có một lần, con đang đi kinh hành (đi qua đi lại chậm rãi để tu tập, giữ tâm tỉnh táo) ở một chỗ trong rừng lớn. Khi ấy có vị Phạm vương (vua các trời cõi Sắc giới) tên là Nghiêm Tịnh, cùng một vạn Phạm thiên, phóng ánh sáng lớn đến chỗ con, cúi đầu làm lễ mà hỏi con: 'Thưa Tôn giả Vô Diệt, thiên nhãn (con mắt nhà trời: năng lực thấy xa, thấy những gì mắt thường không thấy) mà ngài đạt được có thể thấy bao xa?' Con đáp: 'Thưa Đại Tiên, nên biết, tôi có thể thấy thế giới tam thiên đại thiên (một nghìn triệu thế giới nhỏ) cõi Phật của Phật Thích-ca Mâu-ni này, như nhìn quả a-ma-lặc (một loại quả nhỏ) trong lòng bàn tay.'

 Khi ấy Vô Cấu Xưng đến chỗ con, cúi đầu lạy chân con mà nói: 'Thưa Tôn giả Vô Diệt, thiên nhãn ngài đạt được là có hành tướng (có hình tướng tạo tác) hay không có hành tướng? Nếu có hành tướng thì cũng như năm thần thông của ngoại đạo. Nếu không có hành tướng thì đó là vô vi (cái không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt), đáng lẽ không có sự thấy. Sao thiên nhãn Tôn giả đạt được lại có thể thấy?' Bạch Thế Tôn, khi ấy con lặng im, không đối đáp được.

 Nhưng các vị Phạm thiên ấy nghe lời ông nói, được điều chưa từng có, liền làm lễ ông mà hỏi: 'Ở đời ai có được thiên nhãn chân thật?' Vô Cấu Xưng đáp: 'Có Phật Thế Tôn được thiên nhãn chân thật, không rời định tịch lặng mà thấy các cõi Phật, không khởi tướng hai bên và đủ mọi tướng.' Khi ấy năm trăm quyến thuộc của vị Phạm vương ấy đều phát tâm vô thượng chính đẳng giác, lạy Vô Cấu Xưng rồi bỗng nhiên biến mất. Vì thế con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ưu-ba-ly (đại đệ tử nổi tiếng giữ giới luật bậc nhất): "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy." Ưu-ba-ly thưa: "Bạch Thế Tôn, con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước có một lần, có hai bật-sô phạm giới đã thọ, trong lòng rất xấu hổ, không dám đến gặp Phật, nên đến chỗ con, cúi đầu lạy chân con mà nói: 'Thưa Ưu-ba-ly, nay hai chúng con trái phạm giới luật, thật lấy làm hổ thẹn, không dám đến gặp Phật. Mong ngài giải tỏa nỗi lo hối, giúp chúng con thoát khỏi lỗi này.' Con liền đúng theo pháp mà giải thích cho họ, khiến họ trừ được nỗi lo hối, làm sạch được điều đã phạm, chỉ bảo, khuyên răn, khích lệ, an ủi họ.

 Khi ấy Vô Cấu Xưng đến chỗ con, cúi đầu lạy chân con mà nói: 'Thưa Ưu-ba-ly, chớ làm tăng nặng thêm tội của hai bật-sô này. Nên thẳng tay trừ diệt nỗi lo hối của họ, chớ làm rối loạn tâm họ về điều đã phạm. Vì sao vậy? Vì tính của tội ấy không ở bên trong, không ra bên ngoài, không ở khoảng giữa. Như Phật đã dạy: Vì tâm nhiễm ô nên hữu tình nhiễm ô; vì tâm thanh tịnh nên hữu tình thanh tịnh. Tâm như thế cũng không ở trong, không ra ngoài, không ở khoảng giữa. Tâm thế nào thì tội lỗi cũng thế ấy; tội lỗi thế nào thì các pháp cũng thế ấy, không ra ngoài chân như. Thưa Ưu-ba-ly, tâm ngài vốn thanh tịnh; khi được giải thoát, cái tâm vốn thanh tịnh ấy đã từng bị nhiễm ô chăng?' Con đáp: 'Không.' Vô Cấu Xưng nói: 'Tâm tính của tất cả hữu tình vốn thanh tịnh, chưa từng bị nhiễm ô, cũng như vậy.

 Thưa Ưu-ba-ly, nếu có phân biệt, có phân biệt khác lạ thì có phiền não; nếu không phân biệt, không phân biệt khác lạ thì tính vốn thanh tịnh. Nếu có điên đảo (nhận thức sai lệch, đảo ngược sự thật) thì có phiền não; nếu không điên đảo thì tính vốn thanh tịnh. Nếu chấp lấy ngã thì thành nhiễm ô; nếu không chấp lấy ngã thì tính vốn thanh tịnh. Thưa Ưu-ba-ly, tính của tất cả các pháp sinh diệt không dừng, như huyễn, như hóa, như chớp, như mây. Tính của tất cả các pháp không nương đợi nhau, cho đến một niệm cũng không tạm dừng. Tính của tất cả các pháp đều là cái thấy hư dối, như mộng, như ảo ảnh hơi nóng, như thành của kiện-đạt-bà (thành ảo ảnh hiện giữa không trung, tương truyền do thần nhạc trời hóa ra). Tính của tất cả các pháp đều là bóng hình do tâm phân biệt khởi lên, như trăng dưới nước, như hình trong gương. Ai biết được như thế gọi là khéo giữ giới luật; ai biết được như thế gọi là khéo điều phục.'

 Khi ấy hai bật-sô nghe nói như vậy, được điều chưa từng có, đều nói: 'Lạ thay vị cư sĩ này, có trí tuệ và tài biện luận thù thắng như thế, đến Ưu-ba-ly cũng không bì kịp. Phật dạy ngài giữ giới luật bậc nhất mà ngài lại không nói được như vậy.' Con liền bảo họ: 'Các ông chớ nghĩ ông ấy chỉ là một cư sĩ. Vì sao vậy? Trừ Như Lai ra, chưa có Thanh văn hay Bồ-tát nào có thể chế ngự được trí tuệ và tài biện luận của vị đại sĩ này. Trí tuệ và tài biện luận của ông ấy sáng suốt thù thắng như thế.' Khi ấy nỗi lo hối của hai bật-sô liền tiêu trừ, cả hai đều phát tâm vô thượng chính đẳng giác, bèn làm lễ ông ấy mà phát nguyện rằng: 'Nguyện cho các hữu tình đều được trí tuệ và tài biện luận thù thắng như thế.' Khi ấy con lặng im, không đối đáp được. Vì thế con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo La-hỗ-la (con trai của Phật khi còn là thái tử, sau xuất gia làm đệ tử): "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy." La-hỗ-la thưa: "Bạch Thế Tôn, con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước có một lần, có các thiếu niên dòng Li-xa-tì (một dòng tộc quý tộc ở thành Quảng Nghiêm) đến chỗ con, cúi đầu làm lễ mà hỏi con: 'Thưa La-hỗ-la, ngài là con của Phật, bỏ ngôi Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp) mà xuất gia tu đạo; việc xuất gia ấy có những công đức và lợi ích thù thắng gì?' Con liền đúng theo pháp mà nói cho họ về công đức và lợi ích thù thắng của việc xuất gia.

 Khi ấy Vô Cấu Xưng đến chỗ con, cúi đầu lạy chân con mà nói: 'Thưa La-hỗ-la, không nên nói về công đức, lợi ích thù thắng của việc xuất gia như thế. Vì sao vậy? Không có công đức, không có lợi ích thù thắng, đó mới là xuất gia. Thưa La-hỗ-la, trong pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác mà thành) mới có thể nói có công đức, lợi ích thù thắng; còn xuất gia là vì pháp vô vi, mà trong pháp vô vi thì không thể nói có công đức, lợi ích thù thắng.

 Thưa La-hỗ-la, phàm xuất gia là không có bên kia, không có bên này, cũng không có khoảng giữa, xa lìa mọi kiến chấp, không có sắc cũng không phải không có sắc; đó là con đường niết-bàn, được người trí khen ngợi, được bậc thánh thu nhận; hàng phục các ma, vượt qua năm nẻo (năm cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời); tu sạch năm mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật); dựng lập năm căn (năm năng lực gốc: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ); chứng được năm lực (năm sức mạnh phát triển từ năm căn ấy); không làm phiền não người khác, lìa các pháp xấu ác; dẹp các ngoại đạo, vượt qua danh xưng giả lập; ra khỏi bùn lầy dục vọng, không vướng mắc gì; không chấp giữ gì, lìa ngã và ngã sở; không có các chấp thủ, đã dứt các chấp thủ; không có rối loạn, đã dứt rối loạn; khéo điều phục tâm mình, khéo giữ gìn tâm người; thuận theo tịch chỉ (làm tâm lắng dừng), siêng tu thắng quán (quán chiếu sáng suốt thù thắng); lìa mọi điều ác, tu mọi điều thiện. Nếu được như thế mới gọi là xuất gia chân thật.'

 Khi ấy Vô Cấu Xưng bảo các thiếu niên: 'Các em nay nên cùng xuất gia trong pháp và tỳ-nại-da (giới luật) được khéo giảng nói này. Vì sao vậy? Vì Phật ra đời là khó gặp; thoát khỏi các nạn không có dịp tu là khó; được thân người là khó; đầy đủ dịp tu tập lại càng khó bậc nhất.' Các thiếu niên thưa: 'Thưa Đại cư sĩ, chúng con nghe Phật dạy rằng cha mẹ không cho phép thì không được xuất gia.' Vô Cấu Xưng nói: 'Các em, chỉ cần phát tâm vô thượng chính đẳng giác, siêng tu chính hạnh, đó chính là xuất gia, đó chính là thọ giới cụ túc (giới đầy đủ của người xuất gia) mà thành bật-sô.' Khi ấy ba mươi hai thiếu niên dòng Li-xa-tì đều phát tâm vô thượng chính đẳng giác, thề tu chính hạnh. Khi ấy con lặng im, không biện luận thêm được. Vì thế con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo A-nan-đà (người em họ và thị giả thân cận của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ nhiều bậc nhất): "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy." A-nan-đà thưa: "Bạch Thế Tôn, con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước có một lần, thân Thế Tôn hiện có chút bệnh, cần dùng sữa bò. Sáng sớm con sửa sang y phục thường ngày, cầm y bát, đến nhà một người bà-la-môn (đẳng cấp tu sĩ, giáo sĩ ở Ấn Độ) trong thành Quảng Nghiêm, đứng dưới cổng xin sữa bò. Khi ấy Vô Cấu Xưng đến chỗ con, cúi đầu lạy chân con mà nói: 'Thưa A-nan-đà, sao sáng sớm ngài cầm bát đứng đây?' Con đáp: 'Thưa cư sĩ, vì thân Thế Tôn có chút bệnh, cần dùng sữa bò nên tôi đến đây.'

 Khi ấy Vô Cấu Xưng nói với con: 'Thôi, thôi, Tôn giả! Chớ nói lời ấy, chớ phỉ báng Thế Tôn, chớ đem việc hư dối mà phỉ báng Như Lai. Vì sao vậy? Thân Như Lai do kim cương hợp thành, mọi pháp ác cùng tập khí (thói quen sâu xa còn sót lại) đều đã dứt hẳn, mọi pháp lành đều thành tựu viên mãn; làm sao lại có bệnh, làm sao lại có khổ não? Thưa A-nan-đà, hãy lặng lẽ trở về chỗ ở, chớ để người khác nghe lời thô thiển này; chớ để chư thiên có uy đức lớn và các Bồ-tát từ cõi Phật khác đến nghe được lời này. Thưa A-nan-đà, Chuyển luân Thánh vương chỉ thành tựu chút ít thiện căn mà còn được không bệnh, huống chi Như Lai có vô lượng thiện căn, phúc đức và trí tuệ viên mãn, mà lại có bệnh ư? Chắc chắn không có lẽ ấy. Thưa A-nan-đà, hãy mau lặng lẽ đi đi, chớ để chúng tôi phải chịu nỗi nhục nhã này. Nếu các ngoại đạo, bà-la-môn v.v. nghe lời thô thiển này, họ sẽ nghĩ: "Sao gọi là thầy được? Bệnh của chính mình còn không cứu được, làm sao cứu được những người có bệnh?" Hãy mau lặng lẽ đi, chớ để người khác nghe.

 Lại nữa, A-nan-đà, thân Như Lai chính là pháp thân (thân chân lý, thân thật của Phật đồng với chân lý), không phải thân hỗn tạp dơ bẩn; là thân xuất thế gian, không bị pháp thế gian làm nhiễm ô; là thân vô lậu (không còn phiền não), lìa mọi lậu; là thân vô vi, lìa mọi hữu vi, vượt ra ngoài mọi số lượng, mọi số lượng đều mãi mãi lặng dứt. Thân Phật như thế làm sao lại có bệnh?'

 Bạch Thế Tôn, khi ấy con nghe lời đó, thật lấy làm xấu hổ, nghĩ rằng: Hay là mình ở gần Phật mà nghe nhầm chăng? Liền nghe trong không trung có tiếng nói: 'Này A-nan-đà, đúng như lời cư sĩ nói, chân thân của Thế Tôn thật không có bệnh. Chỉ vì Như Lai ra đời trong thời ngũ trược (năm thứ vẩn đục của thời mạt thế: thời đại, kiến chấp, phiền não, chúng sinh, thọ mạng đều suy kém), muốn giáo hóa dẫn dắt những hữu tình nghèo khổ, phiền não, làm điều ác, nên thị hiện việc này. Đi đi, A-nan-đà, hãy lấy sữa, chớ xấu hổ.' Bạch Thế Tôn, khi ấy con nghe vị đại sĩ kia biện thuyết như thế, không biết nói gì, lặng im không đáp được. Vì thế con không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy."

 Như thế, Thế Tôn lần lượt bảo riêng từng vị trong năm trăm đại đệ tử Thanh văn: "Ông hãy đến chỗ Vô Cấu Xưng hỏi thăm bệnh ông ấy." Các vị Thanh văn ấy mỗi người đều thưa với Phật về nhân duyên trước đây của mình, thuật lại và khen ngợi lời nói của đại sĩ Vô Cấu Xưng, và ai cũng nói mình không kham nổi việc đến thăm bệnh ông ấy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video